মহাভারত · অধ্যায় 5.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.97.1
जामदग्न्यवचः श्रुत्वा कण्वेऽपि भगवानृषिः ।
दुर्योधनमिदं वाक्यमब्रवीत्कुरुसंसदि ॥ ५.९७.१ ॥
জামদগ্ন্যের (পরশুরামের) বাক্য শুনে ভগবান ঋষি কণ্বও কুরুসভায় দুর্যোধনকে এই কথা বললেন।
5.97.2
अक्षयश्चाव्ययश्चैव ब्रह्मा लोकपितामहः ।
तथैव भगवन्तौ तौ नरनारायणावृषी ॥ ५.९७.२ ॥
অক্ষয় ও অব্যয় ব্রহ্মা লোকপিতামহ; তেমনই সেই দুই ভগবান নর-নারায়ণ ঋষিও।
5.97.3
आदित्यानां हि सर्वेषां विष्णुरेकः सनातनः ।
अजथ्यश्चाव्ययश्चैव शाश्वतः प्रभुरीश्वरः ॥ ५.९७.३ ॥
সকল আদিত্যের মধ্যে বিষ্ণুই এক সনাতন; তিনি অজন্মা, অব্যয়, শাশ্বত, প্রভু ও ঈশ্বর।
5.97.4
निमित्तमरणाश्चान्ये चन्द्रसूर्यौ मही जलम् ।
वायुरग्निस्तथाऽऽकाशं ग्रहास्तारागणास्तथा ॥ ५.९७.४ ॥
নিমিত্তবশে মৃত্যুপ্রাপ্ত অন্যেরা; চন্দ্র-সূর্য, পৃথিবী, জল, বায়ু, অগ্নি, আকাশ, গ্রহ এবং নক্ষত্রপুঞ্জও তেমনই।
5.97.5
ते च क्षयान्ते जगतो हित्वा लोकत्रयं सदा ।
क्षयं गच्छन्ति वै सर्वे सृज्यन्ते च पुनः पुनः ॥ ५.९७.५ ॥
জগতের ক্ষয়ান্তে তারা সকলে ত্রিলোক ত্যাগ করে সর্বদা বিনাশ প্রাপ্ত হয়; আবার বারবার সৃষ্ট হয়।
5.97.6
मुहूर्तमरणास्त्वन्ये मानुषा मूगपक्षिणः ।
तैर्यग्योन्याश्च ये चान्ये जीवलोकचरास्तथा ॥ ५.९७.६ ॥
কিন্তু মুহূর্তকালে মৃত্যুপ্রাপ্ত অন্যেরা হল মানুষ, পশু ও পাখি; তাদের সঙ্গে তির্যক্যোনিতে জন্ম নেওয়া এবং জীবলোকে বিচরণকারী অন্যরাও তেমনই।
5.97.7
भूयिष्ठेन तु राजानः श्रियं भुक्त्वाऽऽयुषः क्षये ।
तरुणाः प्रतिपद्यन्ते भोक्तुं सुकृतदुष्कृते ॥ ५.९७.७ ॥
রাজারা আয়ুর শেষে প্রচুর ঐশ্বর্য ভোগ করে, সুকৃত ও দুষ্কৃতের ফল ভোগ করতে আবার তরুণরূপে জন্ম নেন।
5.97.8
स भवान्धर्मपुत्रेण शमं कर्तुमिहार्हसि ।
पाण्डवाः कुरवश्चैव पालयन्तु वसुन्धरान् ॥ ५.९७.८ ॥
অতএব আপনি এখানে ধর্মপুত্রের সঙ্গে সন্ধি করা উচিত। পাণ্ডবেরা ও কৌরবেরা পৃথিবী পালন করুন।
5.97.9
बलवानहमित्येव न मन्तव्यं सुयोधन ।
बलवन्तो बलिभ्यो हि दृश्यन्ते पूरुषर्षभ ॥ ५.९७.९ ॥
'আমি বলবান' এমন মনে করা উচিত নয়, সুযোধন। হে পুরুষশ্রেষ্ঠ, বলবানেরাও অধিক বলবানের কাছে পরাজিত হতে দেখা যায়।
5.97.10
न बलं बलिनां मध्ये बलं भवति कौरव ।
बलवन्तो हि ते सर्वे पाण्डवा देवविक्रमाः । ॥ ५.९७.१० ॥
হে কৌরব, বলবানদের মধ্যে কেবল বলই বল নয়। পাণ্ডবেরা সকলেই বলবান; তাঁদের পরাক্রম দেবতাদের মতো।
5.97.11
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मातलेर्दातुकामस्य कन्यां मृगयतो वरम् ॥ ५.९७.११ ॥
এখানে মানুষেরা এই প্রাচীন ইতিহাসও বলে থাকে: নিজের কন্যার জন্য উপযুক্ত বর খুঁজে তাকে দান করতে ইচ্ছুক মাতলির কাহিনি।
5.97.12
मतस्त्रिलोकराजस्य मातलिर्नाम सारथिः ।
तस्यैकैव कुले मन्या रूपतो लोकविश्रुता ॥ ५.९७.१२ ॥
ত্রিলোকাধিপতি (ইন্দ্র)-এর সারথি মাতলি নামে বিখ্যাত ছিলেন। তাঁর বংশে তাঁর একমাত্র কন্যাই ছিল বলে মনে করা হত; তার রূপ জগৎজোড়া খ্যাত ছিল।
5.97.13
गुणकेशीति विख्याता नाम्ना सा देवरूपिणी ।
श्रिया च वपुषा चैव स्त्रियोऽन्याःसाऽतिरिच्यते ॥ ५.९७.१३ ॥
গুণকেশী নামে বিখ্যাতা সেই দেবরূপিণী; শ্রী ও দেহসৌন্দর্যে সে অন্য সকল নারীকে অতিক্রম করে।
5.97.14
तस्याः प्रदानसमयं मातलिः सह भार्यया ।
ज्ञात्वा विममृशे राजंस्तत्परः परिचिन्तयन् ॥ ५.९७.१४ ॥
হে রাজন্! তার বিবাহ দানের সময় উপস্থিত জেনে মাতলি তার ভার্যার সঙ্গে সেই বিষয়েই মনোনিবেশ করে গভীরভাবে চিন্তা করতে লাগলেন।
5.97.15
धिक्खल्वलघुशीलानामुच्छ्रितानां यशस्विनाम् ।
नराणां मृदुसत्वानां कुले कन्याप्ररोहणम् ॥ ५.९७.१५ ॥
তুচ্ছ স্বভাব, অহংকারী, যশস্বী অথচ কোমল প্রকৃতির মানুষদের কুলে কন্যার বেড়ে ওঠা ধিক্কারযোগ্য।
5.97.16
मातुः कुलं पितृकुलं यत्र चैव प्रदीयते ।
कुलत्रयं संशयितं कुरुते कन्यका सताम् ॥ ५.९७.१६ ॥
যেখানে কন্যা দান করা হয়, সেখানে মাতার কুল ও পিতার কুল, এবং তৃতীয় কুলও সংশয়ে পড়ে; সাধুদের ক্ষেত্রে কন্যা এমনই করে।
5.97.17
देवमानुषलोकौ द्वौ मानुषेणैव चक्षुषा ।
अपगाह्यैव विचितौ न च मे रोचते वरः ॥ ५.९७.१७ ॥
দেবলোক ও মনুষ্যলোক দুটিকেই মানবচোখে ভালোভাবে খুঁজে দেখেছি; কিন্তু কোনো বরই আমার মনে ধরছে না।
5.97.18
न देवान्नैव दितिजान्न गन्धर्वान्न मानुषान् ।
अरोचयद्वरकृते तथैव बहुलानृषीन् ॥ ५.९७.१८ ॥
বরের জন্য সে দেবতা, দৈত্য, গন্ধর্ব কিংবা মানুষ কাউকেই পছন্দ করল না; তেমনি বহু ঋষিকেও পছন্দ করল না।
5.97.19
भार्यया तु स संमन्त्र्य सह रात्रौ सुधर्मया ।
मातलिर्नागलोकाय चकार गमने मतिम् ॥ ५.९७.१९ ॥
তারপর রাত্রিতে স্ত্রী সুধর্মার সঙ্গে পরামর্শ করে তিনি নাগলোকে যাওয়ার সিদ্ধান্ত নিলেন।
5.97.20
न मे देवमनुष्येषु गुणकेश्याः समो वरः ।
रूपतो दृश्यते कश्चिन्नागेषु भविता ध्रुवम् ॥ ५.९७.२० ॥
দেবতা ও মানুষের মধ্যে গুণকেশীর সমকক্ষ বর আমি দেখছি না; নাগদের মধ্যে নিশ্চয়ই একজন থাকবে।
5.97.21
इत्यामन्त्र्य सुधर्मां स कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् ।
कन्यां शिरस्युपाघ्राय प्रविवेश महीतलम् ॥ ५.९७.२१ ॥
এভাবে সুধর্মার কাছে বিদায় নিয়ে, প্রদক্ষিণ করে, কন্যার মস্তক আঘ্রাণ করে তিনি পৃথিবীর অভ্যন্তরে প্রবেশ করলেন।