महाभारत · अध्याय 5.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.97.1
जामदग्न्यवचः श्रुत्वा कण्वेऽपि भगवानृषिः ।
दुर्योधनमिदं वाक्यमब्रवीत्कुरुसंसदि ॥ ५.९७.१ ॥
जामदग्न्याचे (परशुरामाचे) वचन ऐकून भगवान ऋषी कण्वानेही कुरुसभेत दुर्योधनाला हे वचन सांगितले.
5.97.2
अक्षयश्चाव्ययश्चैव ब्रह्मा लोकपितामहः ।
तथैव भगवन्तौ तौ नरनारायणावृषी ॥ ५.९७.२ ॥
अक्षय आणि अव्यय असा ब्रह्मा लोकपितामह आहे; त्याचप्रमाणे ते दोन भगवान नर-नारायण ऋषीही आहेत.
5.97.3
आदित्यानां हि सर्वेषां विष्णुरेकः सनातनः ।
अजथ्यश्चाव्ययश्चैव शाश्वतः प्रभुरीश्वरः ॥ ५.९७.३ ॥
सर्व आदित्यांमध्ये विष्णू हाच एकटा सनातन आहे; तो अजन्मा, अव्यय, शाश्वत, प्रभु आणि ईश्वर आहे.
5.97.4
निमित्तमरणाश्चान्ये चन्द्रसूर्यौ मही जलम् ।
वायुरग्निस्तथाऽऽकाशं ग्रहास्तारागणास्तथा ॥ ५.९७.४ ॥
निमित्ताने मरण पावणारे इतर; चंद्र-सूर्य, पृथ्वी, जल, वायू, अग्नी, आकाश, ग्रह आणि तारागण हेही तसेच.
5.97.5
ते च क्षयान्ते जगतो हित्वा लोकत्रयं सदा ।
क्षयं गच्छन्ति वै सर्वे सृज्यन्ते च पुनः पुनः ॥ ५.९७.५ ॥
जगाच्या क्षयान्ती ते सर्व तिन्ही लोक सोडून सदैव क्षय पावतात; आणि पुन्हा पुन्हा निर्माण केले जातात.
5.97.6
मुहूर्तमरणास्त्वन्ये मानुषा मूगपक्षिणः ।
तैर्यग्योन्याश्च ये चान्ये जीवलोकचरास्तथा ॥ ५.९७.६ ॥
पण क्षणार्धात मरण पावणारे इतर म्हणजे मानव, पशू आणि पक्षी; त्यांच्यासह तिर्यग्योनीत जन्मलेले आणि जीवलोकात संचार करणारे इतरही तसेच.
5.97.7
भूयिष्ठेन तु राजानः श्रियं भुक्त्वाऽऽयुषः क्षये ।
तरुणाः प्रतिपद्यन्ते भोक्तुं सुकृतदुष्कृते ॥ ५.९७.७ ॥
राजे आपल्या आयुष्याच्या अंती पुष्कळ वैभव भोगून, सुकृत व दुष्कृताचे फळ भोगण्यासाठी तरुण रूप धारण करतात.
5.97.8
स भवान्धर्मपुत्रेण शमं कर्तुमिहार्हसि ।
पाण्डवाः कुरवश्चैव पालयन्तु वसुन्धरान् ॥ ५.९७.८ ॥
म्हणून तुम्ही येथे धर्मपुत्राशी शांतता करणे योग्य आहे. पांडव व कौरव यांनी पृथ्वीचे पालन करावे.
5.97.9
बलवानहमित्येव न मन्तव्यं सुयोधन ।
बलवन्तो बलिभ्यो हि दृश्यन्ते पूरुषर्षभ ॥ ५.९७.९ ॥
'मी बलवान आहे' असे मानू नये, सुयोधना. हे पुरुषश्रेष्ठा, बलवानही अधिक बलवानांकडून पराभूत होताना दिसतात.
5.97.10
न बलं बलिनां मध्ये बलं भवति कौरव ।
बलवन्तो हि ते सर्वे पाण्डवा देवविक्रमाः । ॥ ५.९७.१० ॥
हे कौरवा, बलवानांमध्ये केवळ बलच बल असतो असे नाही. पांडव सर्वच बलवान आहेत; त्यांचा पराक्रम देवांसारखा आहे.
5.97.11
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
मातलेर्दातुकामस्य कन्यां मृगयतो वरम् ॥ ५.९७.११ ॥
येथे लोक हा प्राचीन इतिहासही सांगतात: आपल्या कन्येसाठी योग्य वर शोधून तिला देण्याची इच्छा असलेल्या मातलीची ही कथा आहे.
5.97.12
मतस्त्रिलोकराजस्य मातलिर्नाम सारथिः ।
तस्यैकैव कुले मन्या रूपतो लोकविश्रुता ॥ ५.९७.१२ ॥
त्रिलोकाधिपती (इंद्र) याचा सारथी मातली नावाने प्रसिद्ध होता. त्याच्या कुलात त्याला एकच कन्या मानली जाई; तिचे सौंदर्य लोकविख्यात होते.
5.97.13
गुणकेशीति विख्याता नाम्ना सा देवरूपिणी ।
श्रिया च वपुषा चैव स्त्रियोऽन्याःसाऽतिरिच्यते ॥ ५.९७.१३ ॥
गुणकेशी नावाने प्रसिद्ध असलेली ती देवरूपिणी होती; शोभा आणि शरीरसौंदर्यात ती इतर सर्व स्त्रियांहून श्रेष्ठ होती.
5.97.14
तस्याः प्रदानसमयं मातलिः सह भार्यया ।
ज्ञात्वा विममृशे राजंस्तत्परः परिचिन्तयन् ॥ ५.९७.१४ ॥
हे राजा! तिच्या विवाहाची वेळ आली आहे हे जाणून मातलि आपल्या पत्नीसह त्याच विचारात मग्न होऊन गंभीरपणे चिंतन करू लागला.
5.97.15
धिक्खल्वलघुशीलानामुच्छ्रितानां यशस्विनाम् ।
नराणां मृदुसत्वानां कुले कन्याप्ररोहणम् ॥ ५.९७.१५ ॥
हलक्या स्वभावाच्या, गर्विष्ठ, यशस्वी पण मृदू स्वभावाच्या माणसांच्या कुळात कन्या वाढणे निंदनीय आहे.
5.97.16
मातुः कुलं पितृकुलं यत्र चैव प्रदीयते ।
कुलत्रयं संशयितं कुरुते कन्यका सताम् ॥ ५.९७.१६ ॥
जिथे कन्या दिली जाते तेथे मातृकुल आणि पितृकुल, असे तीनही कुळे संशयात पडतात; सज्जनांच्या बाबतीत कन्या असेच करते.
5.97.17
देवमानुषलोकौ द्वौ मानुषेणैव चक्षुषा ।
अपगाह्यैव विचितौ न च मे रोचते वरः ॥ ५.९७.१७ ॥
देवलोक आणि मानवलोक हे दोन्ही मानवी दृष्टीने चांगले शोधून पाहिले; तरी मला कोणताही वर पसंत पडत नाही.
5.97.18
न देवान्नैव दितिजान्न गन्धर्वान्न मानुषान् ।
अरोचयद्वरकृते तथैव बहुलानृषीन् ॥ ५.९७.१८ ॥
वरासाठी तिला देवांपैकी, दैत्यांपैकी, गंधर्वांपैकी किंवा मानवांपैकी कोणीही पसंत पडले नाही; तसेच तिने पुष्कळ ऋषींनाही पसंत केले नाही.
5.97.19
भार्यया तु स संमन्त्र्य सह रात्रौ सुधर्मया ।
मातलिर्नागलोकाय चकार गमने मतिम् ॥ ५.९७.१९ ॥
नंतर रात्री पत्नी सुधर्मेशी सल्लामसलत करून त्यांनी नागलोकाकडे जाण्याचा निश्चय केला.
5.97.20
न मे देवमनुष्येषु गुणकेश्याः समो वरः ।
रूपतो दृश्यते कश्चिन्नागेषु भविता ध्रुवम् ॥ ५.९७.२० ॥
देव आणि मानव यांच्यात गुणकेशीला योग्य असा वर मला दिसत नाही; नागांमध्ये निश्चितच कोणी असेल.
5.97.21
इत्यामन्त्र्य सुधर्मां स कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् ।
कन्यां शिरस्युपाघ्राय प्रविवेश महीतलम् ॥ ५.९७.२१ ॥
अशा प्रकारे सुधर्मेचा निरोप घेऊन, प्रदक्षिणा करून, कन्येच्या मस्तकाचे चुंबन घेऊन त्यांनी पृथ्वीत प्रवेश केला.