महाभारत · अध्याय 6.100
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.100.1
अभिमन्यू रथोदारः पिशङ्गैस्तुरगोत्तमैः ।
अभिदुद्राव तेजस्वी दुर्योधनबलं महत् ॥ ६.१००.१ ॥
रथावर उदार, तेजस्वी अभिमन्यू पिंगट रंगाच्या उत्तम घोड्यांसह दुर्योधनाच्या महासेनेवर धावून गेला.
6.100.2
विकिरञ्शरवर्षाणि वारिधारा इवाम्बुदः ।
न शेकुः समरे क्रुद्धं सौभद्रमरिसूदनम् ॥ ६.१००.२ ॥
मेघ जलधारा वर्षवतो तसे बाणांचा वर्षाव करूनही युद्धात क्रुद्ध सौभद्र, शत्रुसंहारक यांना ते रोखू शकले नाहीत.
6.100.3
शस्त्रौघिणं गाहमानं सेनासागरमक्षयम् ।
निवारयितुमप्याजौ त्वदीयाः कुरुनन्दन ॥ ६.१००.३ ॥
हे कुरुनंदना, शस्त्रप्रवाहाने भरलेल्या, अक्षय सेनासागरात उतरलेल्या त्याला तुमच्या योद्ध्यांना युद्धात रोखताही आले नाही.
6.100.4
तेन मुक्ता रणे राजञ्शराः शत्रुनिबर्हणाः ।
क्षत्रियाननयञ्शूरान्प्रेतराजनिवेशनम् ॥ ६.१००.४ ॥
हे राजा, युद्धात त्याने सोडलेल्या शत्रुसंहारक बाणांनी शूर क्षत्रियांना यमराजाच्या निवासस्थानी पाठवले.
6.100.5
यमदण्डोपमान्घोराञ्ज्वलिताशीविषोपमान् ।
सौभद्रः समरे क्रुद्धः प्रेषयामास सायकान् ॥ ६.१००.५ ॥
यमदंडासारखे भयंकर, प्रज्वलित विषारी सर्पांसारखे बाण युद्धात क्रुद्ध सौभद्राने सोडले.
6.100.6
सरथान्रथिनस्तूर्णं हयांश्चैव ससादिनः ।
गजारोहांश्च सगजान्दारयामास फाल्गुनिः ॥ ६.१००.६ ॥
फाल्गुनीच्या पुत्राने तत्काळ रथांसह रथींना, स्वारांसह घोड्यांना आणि हत्तींसह गजारोहींना छिन्नभिन्न केले.
6.100.7
तस्य तत्कुर्वतः कर्म महत्सङ्ख्ये महीभृतः ।
पूजयांचक्रिरे हृष्टाः प्रशशंसुश्च फाल्गुनिम् ॥ ६.१००.७ ॥
युद्धात त्याने केलेले ते महान कर्म पाहून राजे आनंदित झाले, त्यांनी त्याचा सन्मान केला आणि फाल्गुनी (अर्जुन) याची स्तुती केली.
6.100.8
तान्यनीकानि सौभद्रो द्रावयामास भारत ।
तूलराशीनिवाकाशे मारुतः सर्वतो दिशम् ॥ ६.१००.८ ॥
हे भारता, सौभद्राने (अभिमन्यूने) ते सैन्य पळवून लावले; आकाशात कापसाच्या राशी वारा सर्व दिशांना उडवून लावतो तसे.
6.100.9
तेन विद्राव्यमाणानि तव सैन्यानि भारत ।
त्रतारं नाध्यगच्छन्त पङ्क्ते मग्ना इव द्वीपाः ॥ ६.१००.९ ॥
हे भारता, त्याने पळवून लावलेल्या तुमच्या सैन्याला कोणीही तारणारा मिळाला नाही; चिखलात बुडालेल्या बेटांप्रमाणे.
6.100.10
विद्राव्य सर्वसैन्यानि तावकानि नरोत्तम ।
अभिमन्युः स्थितो राजन्विधूमोऽग्निरिव ज्वलन् ॥ ६.१००.१० ॥
हे नरोत्तमा, राजा, तुमच्या सर्व सैन्याला पळवून लावून अभिमन्यू धूररहित पेटलेल्या अग्नीप्रमाणे उभा राहिला.
6.100.11
न चैनं तावका राजन्विषेहुररिघातिनम् ।
प्रदीप्तं पावकं यद्वत्पतङ्गाः कालचोदिताः ॥ ६.१००.११ ॥
हे राजा, तुमचे योद्धे शत्रुसंहारक त्याला सहन करू शकले नाहीत; कालप्रेरित पतंग पेटलेल्या अग्नीला सहन करू शकत नाहीत तसे.
6.100.12
प्रहरन्सर्वशत्रुभ्यः पाण्डवानां महारथः ।
अदृश्यत महेष्वासः सवज्र इव वासवः ॥ ६.१००.१२ ॥
पांडवांचा महारथी तो महान धनुर्धर सर्व शत्रूंवर प्रहार करत वज्रधारी इंद्रासारखा दिसला.
6.100.13
हेमपृष्ठं धनुश्चास्य ददृशे विचरद्दिशः ।
तोयदेषु यथा राजन्राजमाना शतह्रदा ॥ ६.१००.१३ ॥
हे राजा, सोन्याच्या पाठीचे त्याचे धनुष्य दिशादिशांत फिरताना दिसले, जसे मेघांत चमकणारी शंभर रेषांची वीज.
6.100.14
शराश्च निशिताः पीता निश्चरन्ति स्म संयुगे ।
वनात्फुल्लद्रुमाद्राजन्भ्रमराणामिव व्रजाः ॥ ६.१००.१४ ॥
युद्धात त्याचे तीक्ष्ण बाण सुटत होते, हे राजा, फुललेल्या वृक्षांच्या वनातून भुंग्यांचे थवे उडावेत तसे.
6.100.15
तथैव चरतस्तस्य सौभद्रस्य महात्मनः ।
रथेन काञ्चनाङ्गेन ददृशुर्नान्तरं जनाः ॥ ६.१००.१५ ॥
तसेच फिरणाऱ्या महात्मा सौभद्राच्या सोनेरी अवयवांच्या रथात लोकांना कोणतीही फट दिसली नाही.
6.100.16
मोहयित्वा कृपं द्रोणं द्रौणिं च सबृहद्बलम् ।
सैन्धवं च महेष्वासो व्यचरल्लघु सुष्ठु च ॥ ६.१००.१६ ॥
कृप, द्रोण, द्रौणी आणि प्रचंड सैन्यासह सैंधवाला मोहित करून तो महान धनुर्धर वेगाने आणि अत्यंत कौशल्याने संचार करत राहिला.
6.100.17
मण्डलीकृतमेवास्य धनुः पश्याम भारत ।
सूर्यमण्डलसंकाशं दहतस्तव वाहिनीम् ॥ ६.१००.१७ ॥
हे भरता, आम्ही त्याचे धनुष्य वर्तुळाकार फिरताना पाहिले; सूर्यमंडलासारखे तेजस्वी, ते तुमच्या सेनेला जाळत होते.
6.100.18
तं दृष्ट्वा क्षत्रियाः शुराः प्रतपन्तं तरस्विनम् ।
द्विफल्गुनमिमं लोकं मेनिरे तस्य कर्मभिः ॥ ६.१००.१८ ॥
तेजाने तळपणाऱ्या त्या वेगवान वीराला पाहून शूर क्षत्रियांना त्याच्या कर्मांमुळे हे जग दुसऱ्या फाल्गुनाचे वाटले.
6.100.19
तेनार्दिता महाराज भारती सा महाचमूः ।
व्यभ्रमत्तत्रतत्रैव योषिन्मदवशादिव ॥ ६.१००.१९ ॥
हे महाराज, त्याच्यामुळे पीडित झालेली ती भारती महासेना स्त्रीमदाच्या वशीभूत झाल्याप्रमाणे इकडे-तिकडे भरकटू लागली.
6.100.20
द्रावयित्वा महासैन्यं कम्पयित्वा महारथान् ।
नन्दयामास सुहृदो मयं जित्वेव वासवः ॥ ६.१००.२० ॥
महासेनेला पळवून, महारथींना कंपित करून त्याने आपल्या मित्रांना आनंदित केले; मयाला जिंकून वासवाने जसे केले होते तसे.
6.100.21
तेन निद्राव्यमाणानि तव सैन्यानि संयुगे ।
चक्रुरार्तस्वनं घोरं पर्जन्यनिनदोपमम् ॥ ६.१००.२१ ॥
त्याच्यामुळे पीडित झालेली तुमची सेना युद्धात मेघगर्जनेसारखा भयंकर आक्रोश करू लागली.
6.100.22
तं श्रुत्वा निनदं घोरं तव सैन्यस्य भारत ।
मारुतोद्धूतवेगस्य सागरस्येव पर्वणि ॥ ६.१००.२२ ॥
हे भारता, तुमच्या सेनेचा तो भयंकर घोष ऐकून, पौर्णिमेच्या भरतीत वार्‍याने उसळलेल्या सागराच्या वेगासारखा.
6.100.23
दुर्योधनस्तदा राजन्नार्श्यशृङ्गिमभाषत ।
एष कार्ष्णिर्महाबाहो द्वितीय इव फल्गुनः ॥ ६.१००.२३ ॥
तेव्हा, हे राजा, दुर्योधन आर्श्यशृंगीला म्हणाला: हा महाबाहू कार्ष्णी दुसऱ्या फाल्गुनासारखा आहे.
6.100.24
चमूं द्रावयते क्रोधाद्वृत्रो देवचमूमिव ।
तस्य चान्यत्र पश्यामि संयुगे भेषजं महत् ॥ ६.१००.२४ ॥
हा क्रोधाने वृत्रासारखा देवसेनेसारख्या सेनेला पळवतो आहे; पण युद्धात त्याचे मोठे औषध मी दुसरीकडे पाहतो.
6.100.25
ऋते त्वां राक्षसश्रेष्ठं सर्वविद्यासु पारगम् ।
स गत्वा त्वरितं वीरं जहि सौभद्रमाहवे ॥ ६.१००.२५ ॥
राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ, सर्व विद्यांमध्ये पारंगत, तुझ्याशिवाय दुसरा कोणी नाही; तू त्वरेने जाऊन युद्धात त्या वीर सौभद्राला ठार कर.
6.100.26
वयं पार्थं हनिष्यामो भीष्मद्रोणपुरोगमाः ।
स एवमुक्तो बलवान्राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ ६.१००.२६ ॥
भीष्म आणि द्रोण पुढे असताना आम्ही पार्थाला (अर्जुनाला) ठार करू असे असे सांगितल्यावर तो बलवान व पराक्रमी राक्षसराज—
6.100.27
प्रययौ समरे तूर्णं तव पुत्रस्य शासनात् ।
नर्दमानो महानादं प्रावृषीव बलाहकः ॥ ६.१००.२७ ॥
तुझ्या पुत्राच्या आज्ञेने तो त्वरेने युद्धात निघाला; पावसाळ्यातील मेघाप्रमाणे महानाद करीत.
6.100.28
तस्य शब्देन महता पाण्डवानां बलं महत् ।
प्राचलत्सर्वतो राजन्वातोद्धूत इवार्णवः ॥ ६.१००.२८ ॥
त्याच्या महान गर्जनेने, हे राजा, पांडवांचे विशाल सैन्य वाऱ्याने ढवळलेल्या समुद्राप्रमाणे सर्वत्र हलू लागले.
6.100.29
बहवश्च महाराज तस्य नादेन भीषिताः ।
प्रियान्प्राणान्परित्यज्य निपेतुर्धरणीतले ॥ ६.१००.२९ ॥
हे महाराज, त्याच्या गर्जनेने भयभीत होऊन पुष्कळ जण प्रिय प्राणांचा त्याग करून भूमीवर कोसळले.
6.100.30
कार्ष्णिश्चापि मुदा युक्तः प्रगृह्य सशरं धनुः ।
नृत्यन्निव रथोपस्थे तद्रक्षः समुपाद्रवत् ॥ ६.१००.३० ॥
कृष्णेच्या पुत्रानेही आनंदाने बाणासह धनुष्य उचलले आणि रथावर नाचत असल्यासारखा त्या राक्षसावर धावून गेला.
6.100.31
ततः स राक्षसः क्रुद्धः संप्राप्यैवार्जुनं रणे ।
नातिदूरे स्थितां तस्य द्रावयामास वै चमूम् ॥ ६.१००.३१ ॥
तेव्हा तो क्रुद्ध राक्षस रणांगणात अर्जुनाजवळ पोहोचला आणि त्याच्या जवळच उभ्या असलेल्या सैन्याला त्याने पळवून लावले.
6.100.32
तां वध्यमानां च तथा पाण्डवानां महाचमूम् ।
प्रत्यद्ययौ रणे रक्षो देवसेनां यथा बलः ॥ ६.१००.३२ ॥
पांडवांच्या त्या महासेनेचा असा संहार होत असताना, बलाने जसे देवसेनेवर आक्रमण केले, तसे त्या राक्षसाने रणांगणात तिच्यावर प्रत्याक्रमण केले.
6.100.33
विमर्दः सुमहानासीत्तस्य सैन्यस्य मारिष ।
रक्षसा घोररूपेण वध्यमानस्य संयुगे ॥ ६.१००.३३ ॥
हे मारिष, युद्धात भयंकर रूपाच्या राक्षसाकडून मारल्या जाणाऱ्या त्या सैन्याचा मोठा संहार झाला.
6.100.34
ततः शरसहस्त्रैस्तां पाण्डवानां महाचमूम् ।
व्यद्रावयद्रणे रक्षो दर्शयतत्स्वपराक्रमम् ॥ ६.१००.३४ ॥
मग त्या राक्षसाने रणांगणात हजारो बाणांनी पांडवांच्या त्या महासेनेला पळवून लावले आणि आपला पराक्रम दाखवला.
6.100.35
सा वध्यमाना च तथा पाण्डवानामनीकिनी ।
रक्षसा घोररूपेण प्रदुद्राव रणे भयात् ॥ ६.१००.३५ ॥
अशा प्रकारे भयंकर रूपाच्या राक्षसाकडून मारली जाणारी पांडवांची ती सेना रणांगणात भयाने पळून गेली.
6.100.36
प्रमृद्य च रणे सेनां पद्मिनीं वारणो यथा ।
ततोऽभिद्रद्राव रणे द्रौपदेयान्महाबलान् ॥ ६.१००.३६ ॥
हत्ती जसा कमलांच्या तळ्याला तुडवून टाकतो, तसे रणांगणात सैन्याला चिरडून त्याने मग महाबलवान द्रौपदीच्या पुत्रांवर हल्ला चढवला.
6.100.37
ते तु क्रुद्धा महेष्वासा द्रौपदेयाः प्रहारिणः ।
राक्षसं दुद्रुवुः सङ्ख्ये ग्रहाः पञ्च रविं यथा ॥ ६.१००.३७ ॥
क्रुद्ध झालेले ते महाधनुर्धर द्रौपदीचे पुत्र प्रहार करणारे युद्धात राक्षसाकडे धावले, जसे पाच ग्रह सूर्याकडे जातात.
6.100.38
वीर्यवद्भिस्ततस्तैस्तु पीडितो राक्षसोत्तमः ।
यथा युगक्षये घोरे चन्द्रमाः पञ्चभिर्ग्रहैः ॥ ६.१००.३८ ॥
त्या पराक्रमी वीरांनी पीडित झालेला तो श्रेष्ठ राक्षस, भयंकर युगक्षयात पाच ग्रहांनी पीडित झालेल्या चंद्राप्रमाणे दिसला.
6.100.39
प्रतिविन्ध्यस्ततो रक्षो बिभेद निशितैः शरैः ।
सर्वपारशवैस्तूर्णमकुण्ठाग्रैर्महाबलः ॥ ६.१००.३९ ॥
मग प्रतिविंध्य या महाबलवान वीराने तीक्ष्ण, सर्व बाजूंनी येणाऱ्या, बोथट न झालेल्या टोकांच्या बाणांनी राक्षसाला त्वरित भेदले.
6.100.40
स तैर्भिन्नतनुत्राणः शुशुभे राक्षसोत्तमः ।
मरीचिभिरिवार्कस्य संस्यूतो जलदो महान् ॥ ६.१००.४० ॥
त्यांच्यामुळे कवच भेदलेला तो श्रेष्ठ राक्षस, सूर्याच्या किरणांनी आरपार झालेल्या महामेघाप्रमाणे शोभला.
6.100.41
विषक्तैः सशरैश्चापि तपनीयपरिच्छदैः ।
आर्श्यशृङ्गिर्बभौ राजन्दीप्तशृङ्ग इवाचलः ॥ ६.१००.४१ ॥
हे राजा! बाणांनी लटकलेला व सोन्याच्या आवरणांनी युक्त तो राक्षस, तेजस्वी शिखरांच्या पर्वताप्रमाणे आर्श्यशृंगीसारखा शोभला.
6.100.42
ततस्ते भ्रातरः पञ्च राक्षसेन्द्रं महाहवे ।
विव्यधुर्निशितैर्बाणैस्तपनीयविभूषितैः । ॥ ६.१००.४२ ॥
मग त्या पाच भावांनी त्या महायुद्धात राक्षसराजाला सोन्याने सजवलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी भेदले.
6.100.43
स निर्भिन्नः शरैर्घोरैर्भुजगैः कोपितैरिव ।
अलम्बुसो भृशं राजन्नागेन्द्र इव चुक्रुधे ॥ ६.१००.४३ ॥
भयंकर बाणांनी तो विद्ध झाला, जणू कुपित सर्पांनी दंश केला. हे राजा, अलंबुष गजराजासारखा अत्यंत क्रुद्ध झाला.
6.100.44
सोऽतिविद्धो महाराज मुहूर्तमथ मारिष ।
प्रविवेश तमो दीर्घं पीडितस्तैर्महारथैः ॥ ६.१००.४४ ॥
अतिविद्ध झालेला तो, हे महाराजा, हे आदरणीय, क्षणभर गाढ अंधारात गेला, त्या महारथींनी पीडित होऊन.
6.100.45
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां क्रोधेन द्विगुणीकृतः ।
चिच्छेद सायकैस्तेषां ध्वजांश्चैव धनूंषि च ॥ ६.१००.४५ ॥
मग चेतना परत मिळवून, क्रोधाने दुप्पट झालेल्या त्याने बाणांनी त्यांचे ध्वज आणि धनुष्ये तोडली.
6.100.46
एकैकं पञ्चभिर्बाणैराजघान स्मयन्निव ।
अलम्बुसो रथोपस्थे नृत्यन्निव महारथः ॥ ६.१००.४६ ॥
प्रत्येकाला पाच बाणांनी प्रहार केला, जणू हसत; अलंबुष, तो महारथी, रथाच्या आसनावर जणू नाचत.
6.100.47
त्वरमाणः सुसंबद्धो हयांस्तेषां महात्मनाम् ।
जघान राक्षसः क्रुद्धः सारथींश्च सहस्रशः ॥ ६.१००.४७ ॥
घाईघाईने, चांगला सज्ज होऊन, तो राक्षस क्रुद्ध होऊन त्या महात्म्यांचे घोडे मारता झाला आणि सारथींनाही हजारोंनी मारले.
6.100.48
बिभेद च सुसंरब्धः पुनश्चैनान्सुतांशितैः ।
शरैर्बहुविधाकारैः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१००.४८ ॥
अत्यंत संतप्त होऊन त्याने पुन्हा त्यांना सुतारांनी धार लावलेल्या, अनेक आकारांच्या बाणांनी शेकडो आणि हजारो वेळा भेदले.
6.100.49
विरथांश्च महेष्वासान्कृत्वा तत्र स राक्षसः ।
अभिदुद्राव वेगेन हन्तुकामो निशाचरः ॥ ६.१००.४९ ॥
तेथे त्या राक्षसाने महान धनुर्धरांना रथहीन करून, मारण्याच्या इच्छेने वेगाने धाव घेतली.
6.100.50
तानर्दितान्रणे तेन राक्षसेन दुरात्मना ।
दृष्ट्वाऽर्जुनसुतः सङ्ख्ये राक्षसं समुपाद्रवत् ॥ ६.१००.५० ॥
युद्धात त्या दुरात्म्या राक्षसाकडून त्यांना पीडित झालेले पाहून अर्जुनपुत्र त्या राक्षसावर धावून गेला.
6.100.51
तयोः समभवद्युद्धं वृत्रवासवयोरिव ।
ददृशुस्तावकाः सर्वे पाण्डवाश्च परस्परम् ॥ ६.१००.५१ ॥
त्या दोघांमध्ये वृत्र आणि वासव (इंद्र) यांच्यासारखे युद्ध झाले; तुमचे सर्व लोक आणि पांडव एकमेकांकडे पाहत होते.
6.100.52
तौ समेतौ महायुद्धे क्रोधदीप्तौ परस्परम् ।
महाबलौ महाराज क्रोधसंरक्तलोचनौ ॥ ६.१००.५२ ॥
महायुद्धात समोरासमोर आलेले ते दोघे, क्रोधाने पेटलेले, एकमेकांवर महाबलवान, हे महाराज, क्रोधाने लालबुंद डोळ्यांचे होते.
6.100.53
परस्परमवेक्षेतां कालानलसमौ युधि ।
आशीविषाविव क्रुद्धौ नेत्राभ्यामितरेतरम् ।
तयोः समागमो घोरो बभूव कटुकोदयः ॥ ६.१००.५३ ॥
युद्धात कालाग्नीसमान ते दोघे, कुपित विषारी नागांप्रमाणे डोळ्यांनी एकमेकांकडे पाहू लागले. त्यांची गाठ भयंकर झाली, कटू परिणाम देणारी.
6.100.54
यथा देवासुरे युद्धे शक्रशम्बरयोः पुरा ॥ ६.१००.५४ ॥
पूर्वी देवासुर युद्धात शक्र आणि शंबर यांच्यात जसे झाले होते तसे.