મહાભારત · અધ્યાય 6.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.103.1
मध्यंदिनो महाराज संग्रामः समपद्यत ।
लोकक्षयकरो रौद्रो भीष्मस्य सह सोमकैः ॥ ६.१०३.१ ॥
હે મહારાજ, મધ્યાહ્ને ભીષ્મ અને સોમકો વચ્ચે લોકોનો વિનાશ કરનારું ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું.
6.103.2
गाङ्गेयो रथिनां श्रेष्ठः पाण्डवानामनीकिनीम् ।
व्यधमन्निशितैर्बाणैः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०३.२ ॥
ગંગાપુત્ર ભીષ્મ, રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ, તીક્ષ્ણ બાણોથી પાંડવોની સેનાને સેંકડો અને હજારોમાં વિખેરી નાખી.
6.103.3
संममर्द च तत्सैन्यं पिता देवव्रतस्तव ।
मर्दयेच्च यथा राजन्सिंहः प्राप्य मृगव्रजम् ॥ ६.१०३.३ ॥
તમારા પિતા દેવવ્રતે તે સેનાને કચડી નાખી, હે રાજન, જેમ સિંહ હરણોના ટોળા પર પહોંચીને તેમને રોળી નાખે.
6.103.4
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च विराटो द्रुपदस्तथा ।
भीष्ममासाद्य समरे शरैर्जघ्नुर्महारथम् ॥ ६.१०३.४ ॥
ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, શિખંડી, વિરાટ અને દ્રુપદે પણ યુદ્ધમાં ભીષ્મની પાસે જઈ તે મહારથીને બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
6.103.5
धृष्टद्युम्नं ततो विद्ध्वा विराटं च शरैस्त्रिभिः ।
द्रुपदस्य च नाराचं प्रेषयामास भारत ॥ ६.१०३.५ ॥
પછી ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને વિરાટને ત્રણ ત્રણ બાણોથી વીંધીને, હે ભારત, દ્રુપદ પર એક નારાચ છોડ્યો.
6.103.6
तेन विद्धा महेष्वासा भीष्मेणामित्रकर्शिना ।
चुक्रुधुः समरे राजन्पादस्पृष्टा इवोरगाः ॥ ६.१०३.६ ॥
શત્રુઓને પીડા આપનાર ભીષ્મે વીંધેલા મહાન ધનુર્ધરો યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાયા, હે રાજન, પગ નીચે કચડાયેલા સાપોની જેમ.
6.103.7
शिखण्डी तं च विव्याध भरतानां पितामहम् ।
स्त्रीमयं मनसा ध्यात्वा नास्मै प्राहरदच्युतः ॥ ६.१०३.७ ॥
શિખંડીએ ભરતવંશીઓના પિતામહને પણ વીંધ્યા; પરંતુ અચ્યુત (અર્જુન) તેમને મનમાં સ્ત્રી માનીને તેમના પર પ્રહાર કરતો ન હતો.
6.103.8
धृष्टद्युम्नस्तु समरे क्रोधेनाग्निरिव ज्वलन् ।
पितामहं त्रिभिर्बाणैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥ ६.१०३.८ ॥
યુદ્ધમાં ક્રોધથી અગ્નિ સમાન બળતા ધૃષ્ટદ્યુમ્ને પિતામહને ત્રણ બાણોથી તેમના બાહુઓ અને છાતી પર પ્રહાર કર્યો.
6.103.9
द्रुपदः पञ्चविंशत्या विराटो दशमिः शरैः ।
शिखण्डी पञ्चविंशत्या भीष्मं विव्याध सायकैः ॥ ६.१०३.९ ॥
દ્રુપદે પચીસ બાણોથી, વિરાટે દસ બાણોથી અને શિખંડીએ પચીસ સાયકોથી ભીષ્મને વીંધ્યા.
6.103.10
सोऽतिविद्धो महाराज शोणितौघपरिप्लुतः ।
वसन्ते पुष्पशबलो रक्ताशोक इवाबभौ ॥ ६.१०३.१० ॥
હે મહારાજ, અતિ ઘાયલ થઈ રક્તપ્રવાહમાં ડૂબેલા તેઓ વસંતમાં ફૂલોથી ચિત્રિત લાલ અશોક વૃક્ષ જેવા શોભ્યા.
6.103.11
तान्प्रत्यविध्यद्गाङ्गेयस्त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैः ।
द्रुपदस्य च भल्लेन धनुश्चिच्छेद मारिष ॥ ६.१०३.११ ॥
ગાંગેયે તેમને દરેકને ત્રણ સીધા બાણોથી પ્રત્યુત્તર આપ્યો; હે મારિષ, દ્રુપદનું ધનુષ્ય ભલ્લથી કાપી નાખ્યું.
6.103.12
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय भीष्मं विव्याध पञ्चभिः ।
सारथिं च त्रिभिर्बाणैः सुशितै रणमूर्धनि ॥ ६.१०३.१२ ॥
તેણે બીજું ધનુષ્ય લઈને ભીષ્મને પાંચ બાણોથી વીંધ્યા, અને યુદ્ધના અગ્રભાગમાં અતિ તીક્ષ્ણ ત્રણ બાણોથી તેમના સારથિને પણ વીંધ્યો.
6.103.13
तथा भीमो महाराज द्रौपद्याः पञ्च चात्मजाः ।
केकया भ्रातरः पञ्च सात्यकिश्चैव सात्वतः ॥ ६.१०३.१३ ॥
મહારાજ, એ જ રીતે ભીમ, દ્રૌપદીના પાંચ પુત્રો, કેકયના પાંચ ભાઈઓ અને સાત્વત સાત્યકિ પણ.
6.103.14
अभ्यद्रवन्त गाङ्गेयं युधिष्ठिरसमाज्ञया ।
प्रति रक्षणकार्यार्थं धृष्टद्युम्नमुखान्रणे ॥ ६.१०३.१४ ॥
યુધિષ્ઠિરની આજ્ઞાથી, યુદ્ધમાં ધૃષ્ટદ્યુમ્નને આગળ રાખીને, રક્ષણના હેતુથી તેઓ ગાંગેય ભીષ્મ પર ધસી ગયા.
6.103.15
तथैव तावकाः सर्वे भीष्मरक्षार्थमुद्यताः ।
प्रत्युद्ययुः पाण्डुसेनां सहसैन्या नराधिप ॥ ६.१०३.१५ ॥
નરાધિપ, એ જ રીતે આપના સર્વ યોદ્ધાઓ ભીષ્મના રક્ષણ માટે તત્પર થઈ પોતાના સૈન્ય સહિત પાંડવ સેના સામે ધસી ગયા.
6.103.16
तत्रासीत्सुमहद्युद्धं तव तेषां च संकुलम् ।
नराश्वरथनागानां यमराष्ट्रविवर्धनम् ॥ ६.१०३.१६ ॥
ત્યાં આપના અને તેમના વચ્ચે અતિ ભીષણ, ગૂંચવણભર્યું યુદ્ધ થયું; મનુષ્યો, અશ્વો, રથો અને હાથીઓથી યમરાજનું રાજ્ય વધ્યું.
6.103.17
रथी रथिनमासाद्य प्राहिणोद्यमसादनम् ।
तथेतरान्समासाद्य नरनागाश्वसादिनः ॥ ६.१०३.१७ ॥
એક રથીએ બીજા રથીનો સામનો કરીને તેને યમસદન મોકલ્યો; તેમ જ અન્યોએ મનુષ્યો, હાથીસવારો અને અશ્વસવારોનો સામનો કરીને તેમને યમસદન મોકલ્યા.
6.103.18
अनयन्परलोकाय शरैः सन्नतपर्वभिः ।
शरैश्च विविधैर्घोरैस्तत्रतत्र विशांपते ॥ ६.१०३.१८ ॥
વળેલા પર્વવાળા બાણોથી તેમને પરલોક મોકલ્યા; હે પ્રજાપાલક, ત્યાં ત્યાં વિવિધ ભયંકર બાણોથી પણ.
6.103.19
रथास्तु रथिभिर्हीना हतसारथयस्तथा ।
विप्रद्रुताश्वाः समरे दिशो जग्मुः समन्ततः ॥ ६.१०३.१९ ॥
રથો પોતાના રથીઓ વિનાના થયા; તેમના સારથીઓ પણ હણાયા. યુદ્ધમાં ઘોડા વિખરાઈને ચારે દિશામાં દોડી ગયા.
6.103.20
मृद्गन्तस्ते नरान्राजन्हयांश्च सुबहून्रणे ।
वातायमाना दृश्यन्ते गन्धर्वनगरोपमाः ॥ ६.१०३.२० ॥
હે રાજન, યુદ્ધમાં તેઓ ઘણા માણસો અને ઘોડાઓને કચડતા દેખાય છે; પવનમાં ડોલતા ગંધર્વનગર જેવા તેઓ લાગે છે.
6.103.21
रथिनश्च रथैर्हीना वर्मिणस्तेजसा युताः ।
कुण्डलोष्णीषिणः सर्वे निष्काङ्गदविभूषणाः ॥ ६.१०३.२१ ॥
રથીઓ પોતાના રથ વિનાના થયા હતા, છતાં તેઓ કવચધારી અને તેજસ્વી હતા; કુંડળ અને પાઘડી પહેરેલા, સૌ નિષ્ક અને અંગદથી શોભિત.
6.103.22
देवपुत्रसमाः सर्वे शौर्ये शक्रसमा युधि ।
ऋद्ध्या वैश्रवणां चाति नयेन च बृहस्पतिम् ॥ ६.१०३.२२ ॥
તેઓ સૌ દેવપુત્રો સમાન હતા; યુદ્ધમાં શૌર્યમાં ઇન્દ્ર સમાન. સમૃદ્ધિમાં કુબેરથી અને નીતિમાં બૃહસ્પતિથી પણ આગળ.
6.103.23
सर्वलोकेश्वराः शूरास्तत्रतत्र विशांपते ।
विप्रद्रुता व्यदृश्यन्त प्राकृता इव मानवाः ॥ ६.१०३.२३ ॥
હે પ્રજાપતિ, સર્વલોકના સ્વામી એવા તે શૂરવીરો અહીં-તહીં વિખરાઈને ભાગતા દેખાયા, જાણે સામાન્ય માણસો હોય.
6.103.24
दन्तिनश्च नरश्रेष्ठ हीनाः परमसादिभिः ।
मृद्गन्तः स्वान्यनीकानि निपेतुः सर्वशब्दगाः ॥ ६.१०३.२४ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, શ્રેષ્ઠ મહાવતો વિનાના હાથીઓ પોતાની જ સેનાઓને કચડતા, સર્વ અવાજો સાથે દોડીને તેમના પર તૂટી પડ્યા.
6.103.25
चर्मभिश्चामरैश्चित्रैः पताकाभिश्च मारिष ।
छत्रैः सितैर्हेमदण्डैश्चामरैश्च समन्ततः ॥ ६.१०३.२५ ॥
હે માનનીય, ઢાલો, વિચિત્ર ચામરો, ધ્વજાઓ, સફેદ છત્રીઓ અને સોનાના દંડવાળા ચામરોથી ચારે બાજુ (સેના શોભતી હતી).
6.103.26
विशीर्णैर्विप्रधावन्तो दृश्यन्ते स्म दिशो दश ।
नवमेघप्रतीकाशा जलदोपमनिःस्वनाः ॥ ६.१०३.२६ ॥
તૂટેલા (રથો સાથે) ભાગતા લોકો દસે દિશામાં દેખાતા હતા; નવા મેઘ જેવા, મેઘગર્જના જેવા અવાજ સાથે.
6.103.27
तथैव दन्तिभिर्हीना गजारोहा विशांपते ।
प्रधावन्तोऽन्वदृश्यन्त तव तेषां च संकुले ॥ ६.१०३.२७ ॥
તે જ રીતે હાથીઓથી વંચિત ગજારોહકો, હે રાજન, ભાગતા દેખાયા; તમારા અને તેમના ગૂંચવાડામાં.
6.103.28
नानादेशसमुत्थांश्च तुरगान्हेमभीषितान् ।
वातायमानानद्राक्षं शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०३.२८ ॥
અનેક દેશોમાં જન્મેલા, સોનાથી શણગારેલા, પવન જેવા દોડતા ઘોડાઓ મેં સેંકડો અને હજારો જોયા.
6.103.29
अश्वारोहान्हतैरश्वैर्गृहीतासन्समन्ततः ।
द्रवमाणानपश्याम द्राव्यमाणांश्च संयुगे ॥ ६.१०३.२९ ॥
મારી નંખાયેલા ઘોડાઓથી અશ્વારોહકો ચારે બાજુ ફસાયેલા હતા; યુદ્ધમાં ભાગતા અને ભગાડાતા લોકો અમે જોયા.
6.103.30
गजो गजं समासाद्य द्रवमाणं महाहवे ।
ययौ प्रमृद्य तरसा पादातान्वाजिनस्तथा ।
तथैव च रथान्राजन्प्रममर्द रणे गजः ॥ ६.१०३.३० ॥
ભાગતો એક હાથી બીજા હાથી સુધી પહોંચી, મહાયુદ્ધમાં તેને કચડીને વેગથી પાયદળ અને ઘોડાઓને કચડતો આગળ ગયો; એ જ રીતે, હે રાજન, રણમાં હાથીએ રથોને પણ કચડી નાખ્યા.
6.103.31
रथाश्चैव समासाद्य पतितांस्तुरगान्भुवि ।
व्यमृद्गन्समरे राजंस्तुरगांश्च नरान्रमे ॥ ६.१०३.३१ ॥
રથોએ પણ હુમલો કરીને, હે રાજન્, ભૂમિ પર પડેલા ઘોડાઓને યુદ્ધમાં કચડ્યા; ઘોડા અને માણસોને પણ…
6.103.32
एवं ते बहुधा राजन्प्रत्यमृद्गन्परस्परम् ।
दृश्यन्तेस्म महाबाहो तत्रतत्र महाबलाः ॥ ६.१०३.३२ ॥
આ રીતે તેઓ અનેક પ્રકારે એકબીજાને કચડતા દેખાયા, હે રાજન્; હે મહાબાહો, ત્યાં ત્યાં તે મહાબલવાન…
6.103.33
तस्मिन्रौद्रे तथा युद्धे वर्तमाने महाभये ।
प्रावर्तत नदी घोरा शोमितान्त्रतरङ्गिणी ॥ ६.१०३.३३ ॥
એ ભયંકર યુદ્ધ આમ ચાલતું હતું ત્યારે, મહાભયમાં, લોહી અને આંતરડાંના મોજાવાળી એક ભયાનક નદી વહેવા લાગી.
6.103.34
अस्थिसङ्घातसंबाधा केशशैवलाद्वला ।
रथह्रदा शरावर्ता हयमीना दुरासदा ॥ ६.१०३.३४ ॥
હાડકાંના ઢગલાંથી ભરેલી, વાળરૂપી શેવાળવાળી, રથરૂપી સરોવરવાળી, બાણરૂપી વમળવાળી, ઘોડારૂપી માછલીવાળી, દુર્ગમ.
6.103.35
शीर्षोपलसमाकीर्णा हस्तिग्राहसमाकुला ।
कवचोष्णीषफेनौघा धनुर्वेगासिकच्छपा ॥ ६.१०३.३५ ॥
માથારૂપી પથ્થરોથી ભરેલી, હાથીરૂપી મગરોથી ઘેરાયેલી, બખ્તર અને પાઘડીના ફીણના પ્રવાહવાળી, ધનુષ્યના વેગ અને તલવારરૂપી કાચબાવાળી.
6.103.36
शङ्खनक्रौघसंकीर्णा छत्रकूर्मरथोडुपा ।
पताकाध्वजवृक्षाढ्या मर्त्यकूलापहारिणी ।
क्रव्यादहंससंकीर्णा यमराष्ट्रविवर्धनी ॥ ६.१०३.३६ ॥
શંખરૂપી મગરોના ટોળાંથી ભરેલી, છત્રરૂપી કાચબા અને રથરૂપી નાવડીવાળી, પતાકા અને ધ્વજરૂપી વૃક્ષોથી સમૃદ્ધ, માણસોના કાંઠા તાણી જનારી, માંસાહારી હંસોથી ભરેલી, યમરાજ્યને વધારનારી.
6.103.37
तां नदीं क्षत्रियाः शूरा रथनागहयप्लवैः ।
प्रतेरुर्बहवो राजन्भयं त्यक्त्वा महारथाः ॥ ६.१०३.३७ ॥
હે રાજન, એ નદીને ઘણા શૂર ક્ષત્રિયો અને મહારથીઓએ ભય છોડીને રથ, હાથી અને ઘોડાઓને તરાપા બનાવીને પાર કરી.
6.103.38
अपोवाह रणे भीरून्कश्मलेनाभिसंवृतान् ।
यथा वैतरणी प्रेतान्प्रेतराजपुरं प्रति ॥ ६.१०३.३८ ॥
વૈતરણી નદી જેમ પ્રેતોને યમપુરી તરફ તાણી જાય છે, તેમ યુદ્ધમાં મોહથી ઘેરાયેલા ભીરુઓને તે નદીએ તાણી લીધા.
6.103.39
प्राक्रोशन्क्षत्रियास्तत्र दृष्ट्वा तद्वैशसं महत् ।
दुर्योधनापराधेन गच्छन्ति क्षत्रियाः क्षयम् ॥ ६.१०३.३९ ॥
ત્યાં ક્ષત્રિયો એ મહાન સંહાર જોઈને ચીસો પાડી; દુર્યોધનના અપરાધથી ક્ષત્રિયો વિનાશ પામી રહ્યા છે.
6.103.40
गुणवत्सु कथं द्वेषं धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
कृतवान्पाण्डुपुत्रेषु पापात्मा लोभमोहितः ॥ ६.१०३.४० ॥
ગુણવાન પાંડુપુત્રો પ્રત્યે જનેશ્વર ધૃતરાષ્ટ્રે દ્વેષ કેમ કર્યો? પાપી મનનો ધૃતરાષ્ટ્ર લોભથી મોહિત થઈને એમ કરતો રહ્યો.
6.103.41
एवं बहुविधा वाचः श्रूयन्ते स्म परस्परम् ।
पाण्डवस्तवसंयुक्ताः पुत्राणां ते सुदारुणाः ॥ ६.१०३.४१ ॥
આ રીતે પાંડવોની સ્તુતિથી યુક્ત અનેક પ્રકારના શબ્દો એકબીજામાં સંભળાતા હતા; તે તમારા પુત્રો માટે અતિ ભયંકર હતા.
6.103.42
ता निशम्य ततो वाचः सर्वयोधैरुदाहृताः ।
आगस्कृत्सर्वलोकस्य पुत्रो दुर्योधनस्तव ॥ ६.१०३.४२ ॥
સર્વ યોદ્ધાઓએ કહેલા એ શબ્દો સાંભળીને, સર્વ લોકના અપરાધનું કારણ એવો તમારો પુત્ર દુર્યોધન...
6.103.43
भीष्मं द्रोणं कृपं चैव शल्यं चोवाच भारत ।
युध्यध्वमनहंकराः किं चिरं कुरुथेति च ॥ ६.१०३.४३ ॥
ભારત, તેણે ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ અને શલ્યને કહ્યું — 'અહંકાર વિના યુદ્ધ કરો. કેમ આટલો વિલંબ કરો છો?'
6.103.44
इति दुर्योधनोत्सृष्टाः सर्वे युयुधिरे नृपाः ।
ततः प्रववृते युद्धं कुरूणां पाण्डवैः सह।
अक्षद्यूतकृतं राजन्सुघोरं वैशसं तदा ॥ ६.१०३.४४ ॥
દુર્યોધન દ્વારા મોકલાયેલા બધા રાજાઓ આ રીતે લડ્યા. પછી કૌરવો અને પાંડવો વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયું. રાજન, જુગારથી ઉત્પન્ન થયેલો તે અતિ ભયંકર સંહાર ત્યારે થયો.
6.103.45
यत्पुरा न निगृह्णासि वार्यमाणो महात्मभिः ।
वैचित्रवीर्य तस्येदं फलं पश्य सुदारुणम् ॥ ६.१०३.४५ ॥
મહાત્માઓ વારવા છતાં તેં પહેલાં તેને રોક્યું નહીં. વિચિત્રવીર્યના પુત્ર, તેનું આ અતિ ભયંકર ફળ જો.
6.103.46
न हि पाण्डुसुता राजन्ससैन्याः सपदानुगाः ।
रक्षन्ति समरे प्राणान्कौरवा वापि संयुगे ॥ ६.१०३.४६ ॥
રાજન, પાંડુના પુત્રો પોતાની સેના અને પદાતિ સાથે યુદ્ધમાં પોતાના પ્રાણની રક્ષા કરતા નથી; કૌરવો પણ યુદ્ધમાં પ્રાણની રક્ષા કરતા નથી.
6.103.47
एतस्मात्कारणाद्धोरो वर्तते स्वजनक्षयः ।
दैवाद्वा पुरुषव्याघ्र तव चापनयान्नृप ॥ ६.१०३.४७ ॥
આ કારણથી, પુરુષવ્યાઘ્ર, પોતાના સ્વજનોનો આ ભયંકર સંહાર થઈ રહ્યો છે — દૈવથી કે તમારા અન્યાયથી, રાજન.