మహాభారతం · అధ్యాయం 6.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.103.1
मध्यंदिनो महाराज संग्रामः समपद्यत ।
लोकक्षयकरो रौद्रो भीष्मस्य सह सोमकैः ॥ ६.१०३.१ ॥
మహారాజా, మధ్యాహ్నం వేళ లోకాలను నాశనం చేసే భయంకరమైన యుద్ధం భీష్ముడికీ సోమకులకూ మధ్య జరిగింది.
6.103.2
गाङ्गेयो रथिनां श्रेष्ठः पाण्डवानामनीकिनीम् ।
व्यधमन्निशितैर्बाणैः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०३.२ ॥
గంగాపుత్రుడు, రథికులలో శ్రేష్ఠుడు అయిన భీష్ముడు, పదునైన బాణాలతో పాండవుల సేనను వందలు వేలుగా చెదరగొట్టాడు.
6.103.3
संममर्द च तत्सैन्यं पिता देवव्रतस्तव ।
मर्दयेच्च यथा राजन्सिंहः प्राप्य मृगव्रजम् ॥ ६.१०३.३ ॥
మీ తండ్రి దేవవ్రతుడు ఆ సేనను నలిపివేశాడు, రాజా, సింహం మృగాల మందను చేరి అణచివేసినట్లు.
6.103.4
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च विराटो द्रुपदस्तथा ।
भीष्ममासाद्य समरे शरैर्जघ्नुर्महारथम् ॥ ६.१०३.४ ॥
ధృష్టద్యుమ్నుడు, శిఖండి, విరాటుడు, ద్రుపదుడు కూడా యుద్ధంలో భీష్ముని చేరి మహారథుణ్ణి బాణాలతో కొట్టారు.
6.103.5
धृष्टद्युम्नं ततो विद्ध्वा विराटं च शरैस्त्रिभिः ।
द्रुपदस्य च नाराचं प्रेषयामास भारत ॥ ६.१०३.५ ॥
అప్పుడు ధృష్టద్యుమ్నుని, విరాటుని మూడేసి బాణాలతో గుచ్చి, భారతా, ద్రుపదునిపై ఒక నారాచాన్ని ప్రయోగించాడు.
6.103.6
तेन विद्धा महेष्वासा भीष्मेणामित्रकर्शिना ।
चुक्रुधुः समरे राजन्पादस्पृष्टा इवोरगाः ॥ ६.१०३.६ ॥
శత్రువులను బాధించే భీష్ముని చేత గుచ్చబడిన మహా ధనుర్ధరులు యుద్ధంలో కోపోద్రిక్తులయ్యారు, రాజా, కాలితో తొక్కబడిన పాముల్లా.
6.103.7
शिखण्डी तं च विव्याध भरतानां पितामहम् ।
स्त्रीमयं मनसा ध्यात्वा नास्मै प्राहरदच्युतः ॥ ६.१०३.७ ॥
శిఖండి భరతవంశీయుల పితామహుడిని కూడా కొట్టాడు; కానీ అచ్యుతుడు (అర్జునుడు) ఆయనను మనసులో స్త్రీగా భావించి ఆయనపై ప్రహరించలేదు.
6.103.8
धृष्टद्युम्नस्तु समरे क्रोधेनाग्निरिव ज्वलन् ।
पितामहं त्रिभिर्बाणैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥ ६.१०३.८ ॥
యుద్ధంలో కోపంతో అగ్నిలా మండుతూ ధృష్టద్యుమ్నుడు పితామహుడిని మూడు బాణాలతో ఆయన బాహువులపైనా ఛాతీపైనా కొట్టాడు.
6.103.9
द्रुपदः पञ्चविंशत्या विराटो दशमिः शरैः ।
शिखण्डी पञ्चविंशत्या भीष्मं विव्याध सायकैः ॥ ६.१०३.९ ॥
ద్రుపదుడు ఇరవై ఐదు బాణాలతో, విరాటుడు పది బాణాలతో, శిఖండి ఇరవై ఐదు బాణాలతో భీష్ముడిని కొట్టారు.
6.103.10
सोऽतिविद्धो महाराज शोणितौघपरिप्लुतः ।
वसन्ते पुष्पशबलो रक्ताशोक इवाबभौ ॥ ६.१०३.१० ॥
మహారాజా, తీవ్రంగా గాయపడి రక్తప్రవాహంలో మునిగిన ఆయన, వసంతంలో పూలతో చిత్రమైన ఎర్రని అశోకవృక్షంలా ప్రకాశించాడు.
6.103.11
तान्प्रत्यविध्यद्गाङ्गेयस्त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैः ।
द्रुपदस्य च भल्लेन धनुश्चिच्छेद मारिष ॥ ६.१०३.११ ॥
గాంగేయుడు వారందరికీ మూడేసి సూటి బాణాలతో ప్రతిదాడి చేశాడు; ఓ మారిష, ద్రుపదుని ధనుస్సును భల్లంతో ఛేదించాడు.
6.103.12
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय भीष्मं विव्याध पञ्चभिः ।
सारथिं च त्रिभिर्बाणैः सुशितै रणमूर्धनि ॥ ६.१०३.१२ ॥
అతడు మరొక ధనుస్సు పట్టుకుని భీష్ముడిని ఐదు బాణాలతో కొట్టాడు; యుద్ధాగ్రంలో అతి పదునైన మూడు బాణాలతో ఆయన సారథిని కూడా కొట్టాడు.
6.103.13
तथा भीमो महाराज द्रौपद्याः पञ्च चात्मजाः ।
केकया भ्रातरः पञ्च सात्यकिश्चैव सात्वतः ॥ ६.१०३.१३ ॥
మహారాజా, అలాగే భీముడు, ద్రౌపది ఐదుగురు కుమారులు, కేకయ రాజు ఐదుగురు సోదరులు, సాత్వతుడైన సాత్యకి కూడా.
6.103.14
अभ्यद्रवन्त गाङ्गेयं युधिष्ठिरसमाज्ञया ।
प्रति रक्षणकार्यार्थं धृष्टद्युम्नमुखान्रणे ॥ ६.१०३.१४ ॥
యుధిష్ఠిరుని ఆజ్ఞతో, యుద్ధంలో ధృష్టద్యుమ్నుడిని ముందుంచి, రక్షణ కోసం గాంగేయుడైన భీష్ముడిపై వారు దూసుకెళ్లారు.
6.103.15
तथैव तावकाः सर्वे भीष्मरक्षार्थमुद्यताः ।
प्रत्युद्ययुः पाण्डुसेनां सहसैन्या नराधिप ॥ ६.१०३.१५ ॥
రాజా, అలాగే మీ వారందరూ భీష్ముని రక్షణకు సిద్ధమై తమ సేనలతో పాండవ సేనను ఎదుర్కొనడానికి పరుగెత్తారు.
6.103.16
तत्रासीत्सुमहद्युद्धं तव तेषां च संकुलम् ।
नराश्वरथनागानां यमराष्ट्रविवर्धनम् ॥ ६.१०३.१६ ॥
అక్కడ మీ వారికి, వారికి మధ్య అత్యంత భయంకరమైన, కలగాపులగమైన యుద్ధం జరిగింది; నరులు, అశ్వాలు, రథాలు, గజాలతో యముని రాజ్యం విస్తరించింది.
6.103.17
रथी रथिनमासाद्य प्राहिणोद्यमसादनम् ।
तथेतरान्समासाद्य नरनागाश्वसादिनः ॥ ६.१०३.१७ ॥
ఒక రథికుడు మరొక రథికుడిని ఎదుర్కొని యముని నివాసానికి పంపాడు; అలాగే ఇతరులు నరులు, గజారోహులు, అశ్వారోహులను ఎదుర్కొని వారిని యమలోకానికి పంపారు.
6.103.18
अनयन्परलोकाय शरैः सन्नतपर्वभिः ।
शरैश्च विविधैर्घोरैस्तत्रतत्र विशांपते ॥ ६.१०३.१८ ॥
వంగిన కొనల బాణాలతో వారిని పరలోకానికి పంపారు; ప్రజాపాలకా, అక్కడక్కడ వివిధ భయంకర బాణాలతో కూడా.
6.103.19
रथास्तु रथिभिर्हीना हतसारथयस्तथा ।
विप्रद्रुताश्वाः समरे दिशो जग्मुः समन्ततः ॥ ६.१०३.१९ ॥
రథాలు తమ రథికులను కోల్పోయాయి; వాటి సారథులు కూడా హతమయ్యారు. యుద్ధంలో గుర్రాలు చెదిరి అన్ని దిక్కులకు పారిపోయాయి.
6.103.20
मृद्गन्तस्ते नरान्राजन्हयांश्च सुबहून्रणे ।
वातायमाना दृश्यन्ते गन्धर्वनगरोपमाः ॥ ६.१०३.२० ॥
ఓ రాజా, యుద్ధంలో వారు మనుషులను, ఎన్నో గుర్రాలను తొక్కుతూ కనిపిస్తున్నారు; గాలిలో ఊగే గంధర్వ నగరాల వలె కనిపిస్తున్నారు.
6.103.21
रथिनश्च रथैर्हीना वर्मिणस्तेजसा युताः ।
कुण्डलोष्णीषिणः सर्वे निष्काङ्गदविभूषणाः ॥ ६.१०३.२१ ॥
రథికులు తమ రథాలను కోల్పోయారు; అయినా కవచధారులై తేజస్సుతో కూడి ఉన్నారు. కుండలాలు, తలపాగాలు ధరించి, అందరూ నిష్కాలు, అంగదాలతో అలంకరించబడి ఉన్నారు.
6.103.22
देवपुत्रसमाः सर्वे शौर्ये शक्रसमा युधि ।
ऋद्ध्या वैश्रवणां चाति नयेन च बृहस्पतिम् ॥ ६.१०३.२२ ॥
వారందరూ దేవపుత్రులతో సమానులు; యుద్ధంలో శౌర్యంలో ఇంద్రునితో సమానులు. ఐశ్వర్యంలో కుబేరుణ్ణి మించినవారు, నీతిలో బృహస్పతిని మించినవారు.
6.103.23
सर्वलोकेश्वराः शूरास्तत्रतत्र विशांपते ।
विप्रद्रुता व्यदृश्यन्त प्राकृता इव मानवाः ॥ ६.१०३.२३ ॥
ఓ ప్రజాపతీ, సర్వలోకాధిపతులైన ఆ శూరులు ఇక్కడా అక్కడా చెదిరి పారిపోతున్నట్లు కనిపించారు, సామాన్య మానవుల వలె.
6.103.24
दन्तिनश्च नरश्रेष्ठ हीनाः परमसादिभिः ।
मृद्गन्तः स्वान्यनीकानि निपेतुः सर्वशब्दगाः ॥ ६.१०३.२४ ॥
నరశ్రేష్ఠా, ఉత్తమ సారథులను కోల్పోయిన ఏనుగులు తమ సొంత సేనలను తొక్కుతూ, అన్ని శబ్దాలతో పరుగెత్తి వారిపై పడ్డాయి.
6.103.25
चर्मभिश्चामरैश्चित्रैः पताकाभिश्च मारिष ।
छत्रैः सितैर्हेमदण्डैश्चामरैश्च समन्ततः ॥ ६.१०३.२५ ॥
ఓ ఆర్యా, డాళ్లతో, విచిత్రమైన చామరాలతో, పతాకలతో, తెల్లని గొడుగులతో, బంగారు దండాల చామరాలతో అన్నిచోట్ల (సేన శోభించింది).
6.103.26
विशीर्णैर्विप्रधावन्तो दृश्यन्ते स्म दिशो दश ।
नवमेघप्रतीकाशा जलदोपमनिःस्वनाः ॥ ६.१०३.२६ ॥
విరిగిన (రథాలతో) పారిపోతున్నవారు పది దిక్కులలోనూ కనిపించారు; కొత్త మేఘాల వలె, మేఘగర్జన వంటి ధ్వనితో.
6.103.27
तथैव दन्तिभिर्हीना गजारोहा विशांपते ।
प्रधावन्तोऽन्वदृश्यन्त तव तेषां च संकुले ॥ ६.१०३.२७ ॥
అదేవిధంగా ఏనుగులు లేని గజారోహులు, ఓ ప్రభూ, పారిపోతూ కనిపించారు; నీ వారి మధ్యా వారి మధ్యా గందరగోళంలో.
6.103.28
नानादेशसमुत्थांश्च तुरगान्हेमभीषितान् ।
वातायमानानद्राक्षं शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०३.२८ ॥
అనేక దేశాల్లో పుట్టిన, బంగారు అలంకారాలతో ఉన్న గుర్రాలు, గాలిలా పరుగెత్తుతుండగా, నేను వందలు, వేలుగా చూశాను.
6.103.29
अश्वारोहान्हतैरश्वैर्गृहीतासन्समन्ततः ।
द्रवमाणानपश्याम द्राव्यमाणांश्च संयुगे ॥ ६.१०३.२९ ॥
చంపబడిన గుర్రాలవల్ల అశ్వారోహులు అన్నిచోట్ల చిక్కుకుపోయారు; యుద్ధంలో పారిపోతున్నవారిని, తరిమివేయబడుతున్నవారిని మేము చూశాము.
6.103.30
गजो गजं समासाद्य द्रवमाणं महाहवे ।
ययौ प्रमृद्य तरसा पादातान्वाजिनस्तथा ।
तथैव च रथान्राजन्प्रममर्द रणे गजः ॥ ६.१०३.३० ॥
పారిపోతున్న ఒక ఏనుగు మరో ఏనుగును చేరి, మహా యుద్ధంలో దానిని తొక్కి, వేగంగా కాల్బలాన్ని, గుర్రాలను తొక్కుతూ ముందుకు సాగింది; అలాగే, ఓ రాజా, యుద్ధంలో ఏనుగు రథాలను కూడా తొక్కివేసింది.
6.103.31
रथाश्चैव समासाद्य पतितांस्तुरगान्भुवि ।
व्यमृद्गन्समरे राजंस्तुरगांश्च नरान्रमे ॥ ६.१०३.३१ ॥
రథాలు కూడా దాడి చేసి, నేలపై పడిన గుర్రాలను, ఓ రాజా, యుద్ధంలో నలిపివేశాయి; గుర్రాలను, మనుషులను కూడా…
6.103.32
एवं ते बहुधा राजन्प्रत्यमृद्गन्परस्परम् ।
दृश्यन्तेस्म महाबाहो तत्रतत्र महाबलाः ॥ ६.१०३.३२ ॥
ఈ విధంగా వారు అనేక రకాలుగా ఒకరినొకరు నలిపివేస్తూ కనిపించారు, ఓ రాజా; ఓ మహాబాహూ, అక్కడక్కడ ఆ మహాబలులు…
6.103.33
तस्मिन्रौद्रे तथा युद्धे वर्तमाने महाभये ।
प्रावर्तत नदी घोरा शोमितान्त्रतरङ्गिणी ॥ ६.१०३.३३ ॥
ఆ భయంకర యుద్ధం ఈ విధంగా కొనసాగుతుండగా, మహా భయంలో, రక్తం మరియు పేగుల అలలతో ఒక భయానక నది ప్రవహించసాగింది.
6.103.34
अस्थिसङ्घातसंबाधा केशशैवलाद्वला ।
रथह्रदा शरावर्ता हयमीना दुरासदा ॥ ६.१०३.३४ ॥
ఎముకల కుప్పలతో నిండిన, జుట్టనే నాచు కలిగిన, రథాలనే మడుగులు కలిగిన, బాణాలనే సుడులు కలిగిన, గుర్రాలనే చేపలు కలిగిన, దుర్గమమైన.
6.103.35
शीर्षोपलसमाकीर्णा हस्तिग्राहसमाकुला ।
कवचोष्णीषफेनौघा धनुर्वेगासिकच्छपा ॥ ६.१०३.३५ ॥
తలల రాళ్లతో నిండిన, ఏనుగులనే మొసళ్లతో కూడిన, కవచాలు మరియు తలపాగాల నురుగు ప్రవాహం కలిగిన, ధనుస్సుల వేగం మరియు కత్తులనే తాబేళ్లు కలిగిన.
6.103.36
शङ्खनक्रौघसंकीर्णा छत्रकूर्मरथोडुपा ।
पताकाध्वजवृक्षाढ्या मर्त्यकूलापहारिणी ।
क्रव्यादहंससंकीर्णा यमराष्ट्रविवर्धनी ॥ ६.१०३.३६ ॥
శంఖాలనే మొసళ్ల గుంపులతో నిండిన, గొడుగులనే తాబేళ్లు మరియు రథాలనే పడవలు కలిగిన, పతాకాలు మరియు ధ్వజాలనే చెట్లతో సమృద్ధమైన, మనుషుల ఒడ్లను కొట్టుకుపోయేలా చేసే, మాంసాహారి హంసలతో నిండిన, యముడి రాజ్యాన్ని పెంచే.
6.103.37
तां नदीं क्षत्रियाः शूरा रथनागहयप्लवैः ।
प्रतेरुर्बहवो राजन्भयं त्यक्त्वा महारथाः ॥ ६.१०३.३७ ॥
ఓ రాజా, ఆ నదిని అనేకమంది శూర క్షత్రియులు, మహారథులు భయాన్ని విడిచి రథాలను, ఏనుగులను, గుఱ్ఱాలను తెప్పలుగా చేసుకొని దాటారు.
6.103.38
अपोवाह रणे भीरून्कश्मलेनाभिसंवृतान् ।
यथा वैतरणी प्रेतान्प्रेतराजपुरं प्रति ॥ ६.१०३.३८ ॥
వైతరణీ నది ప్రేతాలను యముని పురం వైపు కొట్టుకుపోయినట్లు, యుద్ధంలో మోహంతో కప్పబడిన భీరువులను ఆ నది కొట్టుకుపోయింది.
6.103.39
प्राक्रोशन्क्षत्रियास्तत्र दृष्ट्वा तद्वैशसं महत् ।
दुर्योधनापराधेन गच्छन्ति क्षत्रियाः क्षयम् ॥ ६.१०३.३९ ॥
అక్కడ క్షత్రియులు ఆ మహా వధను చూసి అరిచారు; దుర్యోధనుడి తప్పిదం వల్ల క్షత్రియులు వినాశానికి పోతున్నారు.
6.103.40
गुणवत्सु कथं द्वेषं धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
कृतवान्पाण्डुपुत्रेषु पापात्मा लोभमोहितः ॥ ६.१०३.४० ॥
గుణవంతులైన పాండుపుత్రులపై జనేశ్వరుడు ధృతరాష్ట్రుడు ఎలా ద్వేషం చూపాడు? పాపాత్ముడైన అతడు లోభంతో మోహితుడై ఆ పని చేశాడు.
6.103.41
एवं बहुविधा वाचः श्रूयन्ते स्म परस्परम् ।
पाण्डवस्तवसंयुक्ताः पुत्राणां ते सुदारुणाः ॥ ६.१०३.४१ ॥
ఇలా పాండవుల స్తుతితో కూడిన అనేక రకాల మాటలు ఒకరితో ఒకరు వినిపించాయి; అవి నీ కుమారులకు అత్యంత భయంకరమైనవి.
6.103.42
ता निशम्य ततो वाचः सर्वयोधैरुदाहृताः ।
आगस्कृत्सर्वलोकस्य पुत्रो दुर्योधनस्तव ॥ ६.१०३.४२ ॥
సర్వ యోధులు పలికిన ఆ మాటలు విని, సమస్త లోకానికి దోషహేతువైన నీ కుమారుడు దుర్యోధనుడు...
6.103.43
भीष्मं द्रोणं कृपं चैव शल्यं चोवाच भारत ।
युध्यध्वमनहंकराः किं चिरं कुरुथेति च ॥ ६.१०३.४३ ॥
భారతా, అతడు భీష్ముడు, ద్రోణుడు, కృపుడు, శల్యుడులతో ఇలా అన్నాడు — 'అహంకారం లేకుండా పోరాడండి. ఎందుకు ఆలస్యం చేస్తున్నారు?'
6.103.44
इति दुर्योधनोत्सृष्टाः सर्वे युयुधिरे नृपाः ।
ततः प्रववृते युद्धं कुरूणां पाण्डवैः सह।
अक्षद्यूतकृतं राजन्सुघोरं वैशसं तदा ॥ ६.१०३.४४ ॥
దుర్యోధనుడు పంపిన రాజులందరూ ఇలా పోరాడారు. అప్పుడు కౌరవులకు, పాండవులకు యుద్ధం మొదలైంది. రాజా, జూదం వల్ల కలిగిన ఆ అత్యంత భయంకరమైన సంహారం అప్పుడు జరిగింది.
6.103.45
यत्पुरा न निगृह्णासि वार्यमाणो महात्मभिः ।
वैचित्रवीर्य तस्येदं फलं पश्य सुदारुणम् ॥ ६.१०३.४५ ॥
మహాత్ములు నిలువరించినప్పటికీ మీరు పూర్వం దాన్ని నిగ్రహించలేదు. విచిత్రవీర్యుని కుమారా, దాని ఈ అతి భయంకర ఫలాన్ని చూడు.
6.103.46
न हि पाण्डुसुता राजन्ससैन्याः सपदानुगाः ।
रक्षन्ति समरे प्राणान्कौरवा वापि संयुगे ॥ ६.१०३.४६ ॥
రాజా, పాండు కుమారులు తమ సైన్యాలు, పదాతి దళాలతో కలిసి యుద్ధంలో తమ ప్రాణాలను రక్షించుకోవడం లేదు; కౌరవులు కూడా యుద్ధంలో ప్రాణాలను రక్షించుకోవడం లేదు.
6.103.47
एतस्मात्कारणाद्धोरो वर्तते स्वजनक्षयः ।
दैवाद्वा पुरुषव्याघ्र तव चापनयान्नृप ॥ ६.१०३.४७ ॥
ఈ కారణం వల్ల, పురుషవ్యాఘ్రా, తమ స్వజనుల ఈ భయంకర వినాశం జరుగుతోంది — దైవం వల్లనో, లేదా నీ అన్యాయం వల్లనో, రాజా.