มหาภารตะ · อัธยายะ 6.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.103.1
मध्यंदिनो महाराज संग्रामः समपद्यत ।
लोकक्षयकरो रौद्रो भीष्मस्य सह सोमकैः ॥ ६.१०३.१ ॥
มหาราช ในเวลาเที่ยงวัน การรบอันน่าสะพรึงกลัว ซึ่งทำลายโลก ได้เริ่มขึ้นระหว่างภีษมะกับพวกโสมกะ
6.103.2
गाङ्गेयो रथिनां श्रेष्ठः पाण्डवानामनीकिनीम् ।
व्यधमन्निशितैर्बाणैः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०३.२ ॥
ภีษมะ บุตรแห่งคงคา ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักรบรถศึก ได้ทำลายกองทัพของปาณฑพด้วยลูกศรคมกล้า เป็นร้อยเป็นพัน
6.103.3
संममर्द च तत्सैन्यं पिता देवव्रतस्तव ।
मर्दयेच्च यथा राजन्सिंहः प्राप्य मृगव्रजम् ॥ ६.१०३.३ ॥
มหาราช ท่านพ่อของท่าน เทวพรต ได้บดขยี้กองทัพนั้น ดุจสิงโตที่เข้าไปในฝูงกวางแล้วย่ำยีฝูงนั้น
6.103.4
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च विराटो द्रुपदस्तथा ।
भीष्ममासाद्य समरे शरैर्जघ्नुर्महारथम् ॥ ६.१०३.४ ॥
ธฤษฏทยุมน์ ศิขัณฑี วิราฏ และทรุปทะเช่นกัน เข้าประชิดภีษมะในการรบ แล้วยิงนักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่นั้นด้วยลูกศร
6.103.5
धृष्टद्युम्नं ततो विद्ध्वा विराटं च शरैस्त्रिभिः ।
द्रुपदस्य च नाराचं प्रेषयामास भारत ॥ ६.१०३.५ ॥
จากนั้น ภีษมะยิงธฤษฏทยุมน์และวิราฏด้วยลูกศรข้างละสามดอก แล้วส่งลูกศรเหล็กไปยังทรุปท ท่านผู้สืบเชื้อสายภรตะ
6.103.6
तेन विद्धा महेष्वासा भीष्मेणामित्रकर्शिना ।
चुक्रुधुः समरे राजन्पादस्पृष्टा इवोरगाः ॥ ६.१०३.६ ॥
ผู้ยิงธนูยอดเยี่ยมทั้งหลายถูกภีษมะผู้ย่ำยีศัตรูยิง จึงพากันโกรธเกรี้ยวในการรบ มหาราช ดุจงูที่ถูกเหยียบด้วยเท้า
6.103.7
शिखण्डी तं च विव्याध भरतानां पितामहम् ।
स्त्रीमयं मनसा ध्यात्वा नास्मै प्राहरदच्युतः ॥ ६.१०३.७ ॥
ศิขัณฑีก็ยิงปู่ของวงศ์ภรตะ แต่อรชุนผู้มิได้ตกต่ำ เมื่อนึกถึงภีษมะในใจว่าเป็นผู้หญิง จึงไม่ยิงท่าน
6.103.8
धृष्टद्युम्नस्तु समरे क्रोधेनाग्निरिव ज्वलन् ।
पितामहं त्रिभिर्बाणैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥ ६.१०३.८ ॥
ส่วนธฤษฏทยุมน์ผู้ลุกโชนดุจไฟด้วยความโกรธในการรบ ได้ยิงปู่ด้วยลูกศรสามดอกไปที่แขนและอก
6.103.9
द्रुपदः पञ्चविंशत्या विराटो दशमिः शरैः ।
शिखण्डी पञ्चविंशत्या भीष्मं विव्याध सायकैः ॥ ६.१०३.९ ॥
ทรุปทยิงภีษมะด้วยลูกศรยี่สิบห้าดอก วิราฏด้วยสิบดอก และศิขัณฑีด้วยลูกศรยี่สิบห้าดอก
6.103.10
सोऽतिविद्धो महाराज शोणितौघपरिप्लुतः ।
वसन्ते पुष्पशबलो रक्ताशोक इवाबभौ ॥ ६.१०३.१० ॥
มหาราช ท่านได้รับบาดเจ็บสาหัส ชุ่มโชกไปด้วยกระแสโลหิต ท่านงามโดดเด่นดุจต้นอโศกแดงที่มีดอกไม้ประดับด่างพร้อยในฤดูวสันต์
6.103.11
तान्प्रत्यविध्यद्गाङ्गेयस्त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैः ।
द्रुपदस्य च भल्लेन धनुश्चिच्छेद मारिष ॥ ६.१०३.११ ॥
บุตรแห่งคงคาตอบโต้พวกเขาด้วยลูกศรตรงข้างละสามดอก และ ท่านผู้ประเสริฐ ได้ตัดคันธนูของทรุปทด้วยลูกศรหัวพระจันทร์เสี้ยว
6.103.12
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय भीष्मं विव्याध पञ्चभिः ।
सारथिं च त्रिभिर्बाणैः सुशितै रणमूर्धनि ॥ ६.१०३.१२ ॥
ทรุปทหยิบคันธนูอีกคันหนึ่ง ยิงภีษมะด้วยห้าดอก และยิงสารถีของท่านด้วยลูกศรคมกล้าสามดอกที่หน้าสนามรบ
6.103.13
तथा भीमो महाराज द्रौपद्याः पञ्च चात्मजाः ।
केकया भ्रातरः पञ्च सात्यकिश्चैव सात्वतः ॥ ६.१०३.१३ ॥
มหาราช เช่นเดียวกัน ภีมะ บุตรทั้งห้าของเทราปที พี่น้องทั้งห้าของเจ้าหญิงเกเกยะ และสาตยกี ผู้เป็นสาตวตะ
6.103.14
अभ्यद्रवन्त गाङ्गेयं युधिष्ठिरसमाज्ञया ।
प्रति रक्षणकार्यार्थं धृष्टद्युम्नमुखान्रणे ॥ ६.१०३.१४ ॥
ตามคำสั่งของยุธิษฐิระ พวกเขาพุ่งเข้าใส่คางเคยะ คือภีษมะ ในการรบ โดยมีธฤษฏทยุมน์นำหน้า เพื่อคุ้มกันพวกตน
6.103.15
तथैव तावकाः सर्वे भीष्मरक्षार्थमुद्यताः ।
प्रत्युद्ययुः पाण्डुसेनां सहसैन्या नराधिप ॥ ६.१०३.१५ ॥
ฝ่ายไพร่พลของท่านทั้งหมดก็เช่นกัน เตรียมพร้อมจะคุ้มกันภีษมะ จึงพุ่งออกพร้อมกองทัพเข้าต่อสู้กับกองทัพปาณฑพ มหาราชาแห่งมนุษย์
6.103.16
तत्रासीत्सुमहद्युद्धं तव तेषां च संकुलम् ।
नराश्वरथनागानां यमराष्ट्रविवर्धनम् ॥ ६.१०३.१६ ॥
ที่นั่นเกิดการรบอันยิ่งใหญ่และสับสนระหว่างพวกท่านกับพวกเขา ซึ่งทำให้อาณาจักรของพระยม เพิ่มพูนด้วยคน ม้า รถศึก และช้าง
6.103.17
रथी रथिनमासाद्य प्राहिणोद्यमसादनम् ।
तथेतरान्समासाद्य नरनागाश्वसादिनः ॥ ६.१०३.१७ ॥
นักรบรถศึกคนหนึ่งเข้าประชิดนักรบรถศึกอีกคน แล้วส่งเขาไปยังที่อยู่ของพระยม ส่วนคนอื่น ๆ ก็เช่นกัน เมื่อเข้าประชิดทหารราบ ช้างศึก และทหารม้า ก็ส่งพวกเขาไปที่นั่น
6.103.18
अनयन्परलोकाय शरैः सन्नतपर्वभिः ।
शरैश्च विविधैर्घोरैस्तत्रतत्र विशांपते ॥ ६.१०३.१८ ॥
พวกเขาส่งไปยังโลกหน้าด้วยลูกศรที่ปลายโค้งงอ และ ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน ที่นั่นและที่นี่ก็ด้วยลูกศรอันน่าสะพรึงกลัวหลากชนิดเช่นกัน
6.103.19
रथास्तु रथिभिर्हीना हतसारथयस्तथा ।
विप्रद्रुताश्वाः समरे दिशो जग्मुः समन्ततः ॥ ६.१०३.१९ ॥
รถศึกที่ปราศจากนักรบ สารถีถูกสังหาร และม้าแตกกระจัดกระจาย หนีกระจายไปทุกทิศทางทั่วสนามรบ
6.103.20
मृद्गन्तस्ते नरान्राजन्हयांश्च सुबहून्रणे ।
वातायमाना दृश्यन्ते गन्धर्वनगरोपमाः ॥ ६.१०३.२० ॥
มหาราช ในการรบ พวกเขาถูกเห็นกำลังเหยียบย่ำคนและม้าจำนวนมาก โยกเยกไปตามลม ดุจเมืองของคนธรรพ์
6.103.21
रथिनश्च रथैर्हीना वर्मिणस्तेजसा युताः ।
कुण्डलोष्णीषिणः सर्वे निष्काङ्गदविभूषणाः ॥ ६.१०३.२१ ॥
นักรบผู้ไร้รถศึกแต่ยังสวมเกราะและเปี่ยมด้วยรัศมี สวมตุ้มหูและผ้าโพกศีรษะ ทุกคนประดับด้วยสร้อยคอและกำไลต้นแขน
6.103.22
देवपुत्रसमाः सर्वे शौर्ये शक्रसमा युधि ।
ऋद्ध्या वैश्रवणां चाति नयेन च बृहस्पतिम् ॥ ६.१०३.२२ ॥
ทุกคนดุจโอรสของเทพเจ้า เทียบเท่าพระอินทร์ในความกล้าหาญยามรบ ทั้งยังเหนือกว่าท้าวกุเวรในความมั่งคั่ง และแม้แต่พระพฤหัสปติในนโยบาย
6.103.23
सर्वलोकेश्वराः शूरास्तत्रतत्र विशांपते ।
विप्रद्रुता व्यदृश्यन्त प्राकृता इव मानवाः ॥ ६.१०३.२३ ॥
ข้าแต่จอมมนุษย์ บรรดาวีรบุรุษผู้เป็นเจ้าแห่งโลกทั้งปวงเหล่านั้น ถูกเห็นกระจัดกระจายหนีไปทั่วทุกหนทุกแห่ง เหมือนมนุษย์สามัญทั่วไป
6.103.24
दन्तिनश्च नरश्रेष्ठ हीनाः परमसादिभिः ।
मृद्गन्तः स्वान्यनीकानि निपेतुः सर्वशब्दगाः ॥ ६.१०३.२४ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ ช้างศึกที่ปราศจากควาญขี่ผู้ยิ่งใหญ่ ย่ำยีกองทัพของตนเองและพุ่งเข้าใส่ท่ามกลางเสียงอื้ออึงทุกทิศ ล้มระเนระนาดลงมา
6.103.25
चर्मभिश्चामरैश्चित्रैः पताकाभिश्च मारिष ।
छत्रैः सितैर्हेमदण्डैश्चामरैश्च समन्ततः ॥ ६.१०३.२५ ॥
ข้าแต่ท่าน กองทัพถูกประดับประดาไปทุกด้านด้วยโล่ พัดวาลวีจิตรงดงาม ธงทิว ร่มขาว และพัดวาลวีมีด้ามทอง
6.103.26
विशीर्णैर्विप्रधावन्तो दृश्यन्ते स्म दिशो दश ।
नवमेघप्रतीकाशा जलदोपमनिःस्वनाः ॥ ६.१०३.२६ ॥
ผู้คนหนีกระเจิดกระเจิงทั้งที่รถศึกแตกหัก ปรากฏให้เห็นไปทั่วทั้งสิบทิศ ดุจเมฆใหม่ มีเสียงคล้ายฟ้าคำรามของเมฆฝน
6.103.27
तथैव दन्तिभिर्हीना गजारोहा विशांपते ।
प्रधावन्तोऽन्वदृश्यन्त तव तेषां च संकुले ॥ ६.१०३.२७ ॥
ข้าแต่จอมมนุษย์ เช่นเดียวกัน บรรดานักขี่ช้างที่สูญเสียช้างของตน ถูกเห็นวิ่งหนีในความอลหม่านของทั้งทหารของพระองค์และทหารของฝ่ายตรงข้าม
6.103.28
नानादेशसमुत्थांश्च तुरगान्हेमभीषितान् ।
वातायमानानद्राक्षं शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०३.२८ ॥
ม้าที่เกิดจากหลายแคว้นต่างๆ ประดับด้วยทองคำ วิ่งปานลม ข้าพเจ้าได้เห็นเป็นร้อยเป็นพันตัว
6.103.29
अश्वारोहान्हतैरश्वैर्गृहीतासन्समन्ततः ।
द्रवमाणानपश्याम द्राव्यमाणांश्च संयुगे ॥ ६.१०३.२९ ॥
พลขี่ม้าถูกล้อมจับจากทุกด้านเมื่อม้าของตนถูกฆ่าตาย เราเห็นพวกเขาวิ่งหนีและถูกไล่ต้อนไปในการรบ
6.103.30
गजो गजं समासाद्य द्रवमाणं महाहवे ।
ययौ प्रमृद्य तरसा पादातान्वाजिनस्तथा ।
तथैव च रथान्राजन्प्रममर्द रणे गजः ॥ ६.१०३.३० ॥
ช้างตัวหนึ่งไปประจันหน้ากับช้างอีกตัวที่กำลังหนีในมหาสงคราม แล้วเหยียบย่ำมันอย่างรวดเร็วและแล่นต่อไป เหยียบย่ำทหารราบและม้าศึก ข้าแต่พระราชา ช้างยังเหยียบย่ำรถศึกในการรบเช่นเดียวกัน
6.103.31
रथाश्चैव समासाद्य पतितांस्तुरगान्भुवि ।
व्यमृद्गन्समरे राजंस्तुरगांश्च नरान्रमे ॥ ६.१०३.३१ ॥
รถศึกก็เข้าประชิดและเหยียบย่ำม้าที่ล้มอยู่บนพื้นในการรบ ข้าแต่พระราชา ทั้งม้าและคนในสนามรบ
6.103.32
एवं ते बहुधा राजन्प्रत्यमृद्गन्परस्परम् ।
दृश्यन्तेस्म महाबाहो तत्रतत्र महाबलाः ॥ ६.१०३.३२ ॥
ข้าแต่พระราชา ดังนี้ พวกเขาเหยียบย่ำกันและกันด้วยวิธีต่างๆ มากมาย ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง วีรบุรุษผู้มีกำลังมหาศาลเหล่านั้นถูกเห็นทั่วไปทุกแห่ง
6.103.33
तस्मिन्रौद्रे तथा युद्धे वर्तमाने महाभये ।
प्रावर्तत नदी घोरा शोमितान्त्रतरङ्गिणी ॥ ६.१०३.३३ ॥
ขณะที่การรบอันน่าสะพรึงกลัวดำเนินต่อไปเช่นนั้นในภยันตรายอันยิ่งใหญ่ แม่น้ำอันน่าสะพรึงกลัวก็เริ่มไหลขึ้น มีคลื่นที่ทำจากโลหิตและไส้พุง
6.103.34
अस्थिसङ्घातसंबाधा केशशैवलाद्वला ।
रथह्रदा शरावर्ता हयमीना दुरासदा ॥ ६.१०३.३४ ॥
เต็มไปด้วยกองกระดูก มีเส้นผมเป็นสาหร่าย มีรถศึกเป็นแอ่งน้ำ มีลูกศรเป็นน้ำวน มีม้าเป็นปลา ยากจะเข้าใกล้
6.103.35
शीर्षोपलसमाकीर्णा हस्तिग्राहसमाकुला ।
कवचोष्णीषफेनौघा धनुर्वेगासिकच्छपा ॥ ६.१०३.३५ ॥
ปกคลุมด้วยก้อนหินคือศีรษะ เต็มไปด้วยช้างดุจจระเข้ มีฟองคลื่นคือเกราะและผ้าโพกศีรษะ มีกระแสธนูและดาบเป็นเต่า
6.103.36
शङ्खनक्रौघसंकीर्णा छत्रकूर्मरथोडुपा ।
पताकाध्वजवृक्षाढ्या मर्त्यकूलापहारिणी ।
क्रव्यादहंससंकीर्णा यमराष्ट्रविवर्धनी ॥ ६.१०३.३६ ॥
เต็มไปด้วยจระเข้คือสังข์ มีร่มเป็นเต่า มีรถศึกเป็นเรือ อุดมด้วยธงทิวและธงเป็นต้นไม้ พัดพาฝั่งของมนุษย์ไป เต็มไปด้วยหงส์กินเนื้อ เพิ่มพูนอาณาจักรของพระยม
6.103.37
तां नदीं क्षत्रियाः शूरा रथनागहयप्लवैः ।
प्रतेरुर्बहवो राजन्भयं त्यक्त्वा महारथाः ॥ ६.१०३.३७ ॥
ข้าแต่พระราชา กษัตริย์ผู้กล้าหาญจำนวนมากและมหารถีทั้งหลาย ละทิ้งความกลัว ข้ามแม่น้ำนั้นโดยใช้รถศึก ช้าง และม้าเป็นแพ
6.103.38
अपोवाह रणे भीरून्कश्मलेनाभिसंवृतान् ।
यथा वैतरणी प्रेतान्प्रेतराजपुरं प्रति ॥ ६.१०३.३८ ॥
ในการรบ แม่น้ำได้พัดพาผู้ขลาดกลัวที่ถูกความงุนงงครอบงำไป ดุจแม่น้ำไวตรณีพัดพาวิญญาณผู้ตายไปยังนครของเจ้าแห่งความตาย
6.103.39
प्राक्रोशन्क्षत्रियास्तत्र दृष्ट्वा तद्वैशसं महत् ।
दुर्योधनापराधेन गच्छन्ति क्षत्रियाः क्षयम् ॥ ६.१०३.३९ ॥
กษัตริย์ทั้งหลายเห็นการสังหารหมู่อันใหญ่หลวงนั้นแล้วก็ร้องโอดครวญที่นั่น ผ่านความผิดของทุรโยธน์ กษัตริย์ทั้งหลายกำลังไปสู่ความพินาศ
6.103.40
गुणवत्सु कथं द्वेषं धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
कृतवान्पाण्डुपुत्रेषु पापात्मा लोभमोहितः ॥ ६.१०३.४० ॥
ธฤตราษฎร์ เจ้าแห่งมนุษย์ เหตุใดจึงก่อความเกลียดชังต่อบรรดาโอรสของปาณฑุผู้มีคุณธรรม ผู้มีจิตชั่วร้ายและถูกความโลภลวงตา กษัตริย์ได้กระทำเช่นนั้น
6.103.41
एवं बहुविधा वाचः श्रूयन्ते स्म परस्परम् ।
पाण्डवस्तवसंयुक्ताः पुत्राणां ते सुदारुणाः ॥ ६.१०३.४१ ॥
ผู้คนพูดคำชื่นชมปาณฑพกันไปมาอย่างนี้หลายรูปแบบ และคำเหล่านั้นล้วนน่าสะพรึงกลัวยิ่งต่อบรรดาโอรสของท่าน
6.103.42
ता निशम्य ततो वाचः सर्वयोधैरुदाहृताः ।
आगस्कृत्सर्वलोकस्य पुत्रो दुर्योधनस्तव ॥ ६.१०३.४२ ॥
เมื่อทุรโยธน์โอรสของท่าน ผู้เป็นต้นเหตุแห่งความผิดของชาวโลกทั้งปวง ได้ฟังคำที่บรรดานักรบทั้งหมดกล่าวนั้น
6.103.43
भीष्मं द्रोणं कृपं चैव शल्यं चोवाच भारत ।
युध्यध्वमनहंकराः किं चिरं कुरुथेति च ॥ ६.१०३.४३ ॥
โอ ภารตะ ทุรโยธน์ได้ตรัสกับภีษมะ โทรณะ กฤปะ และศัลยะว่า "จงรบโดยปราศจากความหยิ่งผยอง เหตุใดพวกท่านจึงรอช้าอยู่นานนัก"
6.103.44
इति दुर्योधनोत्सृष्टाः सर्वे युयुधिरे नृपाः ।
ततः प्रववृते युद्धं कुरूणां पाण्डवैः सह।
अक्षद्यूतकृतं राजन्सुघोरं वैशसं तदा ॥ ६.१०३.४४ ॥
บรรดากษัตริย์ทั้งหมดที่ทุรโยธน์ส่งออกไปต่างก็รบกันดังนี้ จากนั้นการรบระหว่างเการพกับปาณฑพก็เริ่มขึ้น โอ กษัตริย์ เป็นการสังหารอันโหดร้ายยิ่งซึ่งเกิดจากการเล่นพนันด้วยลูกเต๋า
6.103.45
यत्पुरा न निगृह्णासि वार्यमाणो महात्मभिः ।
वैचित्रवीर्य तस्येदं फलं पश्य सुदारुणम् ॥ ६.१०३.४५ ॥
โอ โอรสของวิจิตรวีรยะ เพราะในอดีตท่านมิได้ยับยั้งการกระทำนั้น แม้จะถูกผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ทัดทานไว้ บัดนี้จงดูผลอันน่าสะพรึงกลัวของมันเถิด
6.103.46
न हि पाण्डुसुता राजन्ससैन्याः सपदानुगाः ।
रक्षन्ति समरे प्राणान्कौरवा वापि संयुगे ॥ ६.१०३.४६ ॥
โอ กษัตริย์ โอรสของปาณฑุพร้อมด้วยกองทัพ พลเดินเท้า และผู้ติดตาม ย่อมไม่อาจรักษาชีวิตของตนไว้ได้ในสนามรบ และเการพก็เช่นกันไม่อาจรักษาชีวิตของตนไว้ได้ในการประจัญบาน
6.103.47
एतस्मात्कारणाद्धोरो वर्तते स्वजनक्षयः ।
दैवाद्वा पुरुषव्याघ्र तव चापनयान्नृप ॥ ६.१०३.४७ ॥
ด้วยเหตุนี้ โอ บุรุษผู้เปรียบดั่งพยัคฆ์ การทำลายล้างญาติพี่น้องอันน่าสะพรึงกลัวนี้จึงเกิดขึ้น ไม่ว่าจะด้วยชะตากรรม หรือด้วยความผิดของท่าน โอ กษัตริย์