મહાભારત · અધ્યાય 6.107
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.107.1
युध्यतामेव तेषां तु भास्करेऽस्तमुपागते ।
सन्ध्या समभवद्धोरा नापश्याम ततो रणम् ॥ ६.१०७.१ ॥
તેઓ યુદ્ધ કરતા હતા ત્યારે જ સૂર્ય અસ્ત થયો. ભયાનક સંધ્યા થઈ, અને પછી અમે રણભૂમિ જોઈ શક્યા નહીં.
6.107.2
ततो युधिष्ठिरो राजा सन्ध्यां संदृश्य भारत ।
वध्यमानं च भीष्मेण त्यक्तास्त्रं भयविह्वलम् ॥ ६.१०७.२ ॥
પછી રાજા યુધિષ્ઠિરે સંધ્યા જોઈ; હે ભારત, ભીષ્મથી માર ખાતા, શસ્ત્રો ત્યજેલા, ભયથી વિહ્વળ સૈનિકોને પણ તેમણે જોયા.
6.107.3
स्वसैन्यं च परावृत्तं पलायनपरायणम् ।
भीष्मं च युधि संरब्धं पीडयन्तं महारथम् ॥ ६.१०७.३ ॥
પોતાનું સૈન્ય પાછું ફરીને ભાગવામાં લાગેલું છે, અને યુદ્ધમાં ક્રોધિત મહારથી ભીષ્મ તેમને પીડા આપી રહ્યા છે, એ પણ તેમણે જોયું.
6.107.4
सोमकांश्च जितान्दृष्ट्वा निरुत्साहान्महारथान् ।
निशामुखं च संप्रेक्ष्य घोररूपं भयानकम्।
चिन्तयित्वा ततो राज्ञामपहारमकारयत् ॥ ६.१०७.४ ॥
સોમકોને પરાજિત અને ઉત્સાહહીન મહારથીઓ તરીકે જોઈને, અને રાત્રિનું ભયાનક, ડરામણું સ્વરૂપ જોઈને, વિચાર કર્યા પછી તેમણે રાજાઓના સૈન્યને પાછું ખેંચાવ્યું.
6.107.5
ततोऽपहारं सैन्यानां चक्रे राजा युधिष्ठिरः ।
तथैव तव सैन्यानामपहारे ह्यभूत्तदा ॥ ६.१०७.५ ॥
પછી રાજા યુધિષ્ઠિરે સૈન્યોને પાછા ખેંચાવ્યા; તે જ રીતે ત્યારે તમારાં સૈન્યો પણ પાછાં ફર્યાં.
6.107.6
ततोऽपहारं सैन्यानां कृत्वा तत्र महारथाः ।
न्यविशन्त कुरुश्रेष्ठ संग्रामे क्षतविक्षताः ॥ ६.१०७.६ ॥
સૈન્યોને પાછાં ખેંચ્યા પછી ત્યાંના મહારથીઓ, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં ઘાયલ અને છિન્નભિન્ન થઈને અંદર પ્રવેશ્યા.
6.107.7
भीष्मस्य समरे कर्म चिन्तयानास्तु पाण्डवाः ।
नालभन्त तदा शान्तिं भीष्मबाणप्रपीडिताः ॥ ६.१०७.७ ॥
યુદ્ધમાં ભીષ્મના કર્મોનો વિચાર કરતા પાંડવો, ભીષ્મના બાણોથી પીડિત થઈને, ત્યારે શાંતિ પામ્યા નહીં.
6.107.8
भीष्मोऽपि समरे जित्वा पाण्डवान्सह सृञ्जयान् ।
पूज्यमानस्तव सुतैर्वन्द्यमानश्च भारत ॥ ६.१०७.८ ॥
ભીષ્મે પણ યુદ્ધમાં સૃંજયો સહિત પાંડવોને જીતીને, હે ભારત, તમારા પુત્રો દ્વારા પૂજિત અને વંદિત થયા.
6.107.9
न्यविशत्कुरुभिः सार्धं हृष्टरूपैः समन्ततः ।
ततो रात्रिः समभवत्सर्वभूतप्रमोहिनी ॥ ६.१०७.९ ॥
કુરુઓ સાથે હર્ષિત રૂપે તેઓ ચારેબાજુથી પ્રવેશ્યા. ત્યારે સર્વ પ્રાણીઓને મોહિત કરનારી રાત્રિ આવી.
6.107.10
तस्मिन्रात्रिमुखे घोरे पाण्डवा वृष्णिभिः सह ।
सृञ्जयाश्च दुराधर्षा मन्त्राय समुपाविशन् ॥ ६.१०७.१० ॥
તે ભયંકર રાત્રિના આરંભે પાંડવો વૃષ્ણિઓ સાથે અને અજેય સૃંજયો મંત્રણા માટે બેઠા.
6.107.11
आत्मनिःश्रेयसं सर्वे प्राप्तकालं महाबलाः ।
मन्त्रयामासुरव्यग्रा मन्त्रनिश्चयकोविदाः ॥ ६.१०७.११ ॥
મહાબળવાન સૌએ પોતાના પરમ કલ્યાણ અને યોગ્ય સમયની વાત પર, અવિચલિત રહીને, મંત્રણા અને નિર્ણયમાં કુશળ બનીને વિચાર કર્યો.
6.107.12
ततो युधिष्ठिरो राजा मन्त्रयित्वा चिरं नृप ।
वासुदेवं समुद्वीक्ष्य वचनं चेदमाददे ॥ ६.१०७.१२ ॥
પછી રાજા યુધિષ્ઠિરે લાંબા સમય સુધી મંત્રણા કરીને, હે નૃપ, વાસુદેવ તરફ જોઈને આ વચન કહ્યું.
6.107.13
कृष्ण पश्य माहात्मानं भीष्मं भीमपराक्रमम् ।
गजं नलवनानीव विमृद्गन्तं बलं मम ॥ ६.१०७.१३ ॥
હે કૃષ્ણ, ભયંકર પરાક્રમી મહાત્મા ભીષ્મને જુઓ. હાથી જેમ નળવનને કચડે, તેમ તેઓ મારા સૈન્યને કચડી રહ્યા છે.
6.107.14
न चैवैनं महात्मानमुत्सहामो निरीक्षितुम् ।
लेलिह्यमानं सैन्येषु प्रवृद्धमिव पावकम् ॥ ६.१०७.१४ ॥
તે મહાત્માને અમે સામે જોઈ પણ શકતા નથી. સૈન્યોની વચ્ચે ભડકેલો અગ્નિ જેમ બધું ચાટી જાય, તેમ તેઓ ચાટી રહ્યા છે.
6.107.15
यथा घोरो महानागस्तक्षको वै विषोल्बणः ।
तथा भीष्मो रणे क्रुद्धस्तीक्ष्णशस्त्रः प्रतापवान् ॥ ६.१०७.१५ ॥
વિષથી ભયંકર બનેલો મહાનાગ તક્ષક જેવો, યુદ્ધમાં ક્રુદ્ધ ભીષ્મ તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો સાથે પ્રતાપી છે.
6.107.16
गृहीतचापः समरे प्रमुञ्चन्निशिताञ्छरान् ।
शक्यो जेतुं यमः क्रुद्धो वज्रपाणिश्च देवराट् ॥ ६.१०७.१६ ॥
ધનુષ્ય હાથમાં લઈ સમરમાં તીક્ષ્ણ બાણ છોડતા ક્રુદ્ધ યમને, અને વજ્રપાણિ દેવરાજને પણ જીતી શકાય.
6.107.17
वरुणः पाशभृच्चापि सगदो वा धनेश्वरः ।
न तु भीष्मः सुसंक्रुद्धः शक्यो जेतुं महाहवे ॥ ६.१०७.१७ ॥
પાશ ધરનાર વરુણ, કે ગદા સાથે ધનેશ્વર કુબેર પણ જીતી શકાય, પરંતુ અતિ ક્રુદ્ધ ભીષ્મને મહાયુદ્ધમાં જીતી શકાતા નથી.
6.107.18
सोऽहमेवं गते कृष्ण निमग्नः शोकसागरे ।
आत्मनो बुद्धिदौर्बल्याद्भीष्ममासाद्य संयुगे ॥ ६.१०७.१८ ॥
હે કૃષ્ણ, આવું થયા પછી હું શોકસાગરમાં ડૂબેલો છું. મારી બુદ્ધિની નબળાઈને કારણે જ યુદ્ધમાં ભીષ્મનો સામનો કર્યો.
6.107.19
वनं यास्यामि दुर्धर्ष श्रेयो वै तत्र मे गतम् ।
न युद्धं रोचते कृष्ण हन्ति भीष्मो हि नः सदा ॥ ६.१०७.१९ ॥
હે દુર્ધર્ષ, હું વનમાં જઈશ; ત્યાં જ મારું કલ્યાણ છે. હે કૃષ્ણ, મને યુદ્ધ ગમતું નથી, કારણ કે ભીષ્મ સદા આપણો સંહાર કરે છે.
6.107.20
यथा प्रज्वलितं वह्निं पतङ्गः समभिद्रवन् ।
एकतो मृत्युमभ्येति तथाऽहं भीष्ममेयिवान् ॥ ६.१०७.२० ॥
જેમ સળગતી આગ તરફ દોડતું પતંગિયું એક જ રીતે મૃત્યુ પામે છે, તેમ હું ભીષ્મ પાસે જઈને (મૃત્યુ તરફ જ જાઉં છું).
6.107.21
क्षयं नीतोऽस्मि वार्ष्णेय राज्यहेतोः पराक्रमी ।
भ्रातरश्चैव मे शुराः सायकैर्भृशपीडिताः ॥ ६.१०७.२१ ॥
હે વાર્ષ્ણેય, રાજ્યને કારણે પરાક્રમી એવો હું વિનાશ પામ્યો છું; મારા શૂરવીર ભાઈઓ પણ બાણોથી અત્યંત પીડાયા છે.
6.107.22
मत्कृते भ्रातृसौहार्दाद्राज्यभ्रष्टा वनं गताः ।
परिक्लिष्टा तथा कृष्णा मत्कृते मधुसूदन ॥ ६.१०७.२२ ॥
મારે કારણે, ભાઈઓના સ્નેહથી, રાજ્યભ્રષ્ટ થઈને તેઓ વનમાં ગયા; મારે કારણે જ, હે મધુસૂદન, કૃષ્ણા (દ્રૌપદી) પણ એ જ રીતે અત્યંત કષ્ટ પામી.
6.107.23
जीवितं बहु मन्येऽहं जीवितं ह्यद्य दुर्लभम् ।
जीवितस्याद्य शेषेण चरिष्ये धर्ममुत्तमम् ॥ ६.१०७.२३ ॥
હું જીવનને ખૂબ મૂલ્યવાન માનું છું, કારણ કે આજે જીવન દુર્લભ છે. હવે જીવનના બાકી રહેલા ભાગથી હું ઉત્તમ ધર્મનું આચરણ કરીશ.
6.107.24
यदि तेऽहमनुग्राह्यो भ्रातृभिः स केशव ।
स्वधर्मस्याविरोधेन हितं व्याहर केशव ॥ ६.१०७.२४ ॥
ભાઈઓને કારણે જો હું તમારી કૃપાને પાત્ર હોઉં, તો હે કેશવ, સ્વધર્મનો વિરોધ ન કરતાં મને હિતકારી વચન કહો, હે કેશવ.
6.107.25
एवं श्रुत्वा वचस्तस्य कारुण्याद्बहुविस्तरम् ।
प्रत्युवाच ततः कृष्णः सान्त्वयानो युधिष्ठिरम् ॥ ६.१०७.२५ ॥
આ રીતે તેમનાં વચનો સાંભળીને, કરુણાથી ઘણું વિસ્તારથી, કૃષ્ણે યુધિષ્ઠિરને આશ્વાસન આપતાં ઉત્તર આપ્યો.
6.107.26
धर्मपुत्र विषादं त्वं मा कृथाः सत्यसंगर ।
यस्य ते भ्रातरः शूरा दुर्जयाः सत्रुसूदनाः ॥ ६.१०७.२६ ॥
હે ધર્મપુત્ર, સત્યપ્રતિજ્ઞ, વિષાદ ન કરો; તમારા ભાઈઓ શૂરવીર, અજેય અને શત્રુસંહારક છે.
6.107.27
अर्जुनो भीमसेनश्च वाय्वग्निसमतेजसौ ।
माद्रीपुत्रौ च विक्रान्तौ त्रिदशानामिविश्वरौ ॥ ६.१०७.२७ ॥
અર્જુન અને ભીમસેન, વાયુ અને અગ્નિ સમાન તેજસ્વી; માદ્રીના બંને પરાક્રમી પુત્રો દેવોની જેમ અજેય સ્વામીઓ છે.
6.107.28
मां वा नियुङ्क्ष्व सौहार्दाद्योत्स्ये भीष्मेण पाण्डव ।
त्वप्रयुक्तो महाराज किं न कुर्यां महाहवे ॥ ६.१०७.२८ ॥
અથવા મને નિયુક્ત કરો, હે પાંડવ! સ્નેહથી હું ભીષ્મ સાથે યુદ્ધ કરીશ. હે મહારાજ, તમારા દ્વારા પ્રેરિત થઈને આ મહાયુદ્ધમાં હું શું ન કરું?
6.107.29
हनिष्यामि रणे भीष्ममाहूय पुरुषर्षभम् ।
पश्यतां धार्तराष्ट्राणां यदि नेच्छति फल्गुनः ॥ ६.१०७.२९ ॥
જો ફલ્ગુન (અર્જુન) ઇચ્છા ન કરે, તો યુદ્ધમાં નરશ્રેષ્ઠ ભીષ્મને પડકારીને, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રો જોતા હોય ત્યારે હું તેમને મારી નાખીશ.
6.107.30
यदि भीष्मे हते वीरे जयं पश्यसि पण्डव ।
हन्तास्म्येकरथेनाद्य कुरुवृद्धं पितामहम् ॥ ६.१०७.३० ॥
હે પાંડવ, વીર ભીષ્મ હણાયા પછી જો તમે વિજય જુઓ, તો આજે એક જ રથથી હું કુરુવૃદ્ધ પિતામહને મારી નાખીશ.
6.107.31
पश्य मे विक्रमं राजन्महेन्द्रस्येव संयुगे ।
विमुञ्चन्तं महास्त्रामि पातयिष्यामि तं रथात् ॥ ६.१०७.३१ ॥
રાજન, યુદ્ધમાં મહેન્દ્ર સમાન મારો પરાક્રમ જુઓ. મહાસ્ત્રો છોડીને હું તેને રથ પરથી પાડી દઈશ.
6.107.32
यः शत्रुः पाण्डुपुत्राणां मच्छत्रुः स न संशयः ।
मदर्था भवदर्था ये ये मदीयास्तवैव ते ॥ ६.१०७.३२ ॥
જે પાંડુપુત્રોનો શત્રુ છે, તે નિઃસંદેહ મારો પણ શત્રુ છે. મારા માટે અને તારા માટે જેઓ છે, તેઓ બધા મારા જ છે, તારા જ છે.
6.107.33
तव भ्राता मम सखा संबन्धी शिष्य एव च ।
मांसान्युत्कृत्य दास्यामि फल्गुनार्थे महीपते ॥ ६.१०७.३३ ॥
તે તારો ભાઈ, મારો મિત્ર, સંબંધી અને શિષ્ય પણ છે. હે મહીપતિ, ફાલ્ગુન માટે હું મારું માંસ કાપીને આપી દઈશ.
6.107.34
एष चापि नरव्याघ्रो मत्कृते जीवितं त्यजेत् ।
एष नः समयस्तात तारयेम परस्परम् ॥ ६.१०७.३४ ॥
આ નરવ્યાઘ્ર પણ મારા માટે જીવ ત્યાગી દે. આ જ આપણો કરાર છે, તાત, આપણે એકબીજાને તારીએ.
6.107.35
स मां नियुङ्क्ष्व राजेन्द्र यावत्सज्जो भवाम्यहम् ।
प्रतिज्ञातमुपप्लाव्ये यत्तत्पार्थेन पूर्वतः ॥ ६.१०७.३५ ॥
હે રાજેન્દ્ર, હું તૈયાર થાઉં ત્યાં સુધી તેને મારા પર નિયુક્ત કરો. ઉપપ્લવ્યમાં પાર્થે પહેલાં કરેલી પ્રતિજ્ઞા આ જ છે.
6.107.36
पातयिष्यामि गाङ्गेयमित्युलूकस्य संनिधौ ।
परिरक्ष्यमिदं तावद्वचः पार्थस्य धीमतः ॥ ६.१०७.३६ ॥
'ગાંગેયને (ભીષ્મને) હું પાડીશ' એમ ઉલૂકની હાજરીમાં કહો. બુદ્ધિમાન પાર્થનું આ વચન હાલ સાચવો.
6.107.37
अनुज्ञातेन पार्थेन मया कार्यं न संशयः ।
अथवा फल्गुनस्यैष भारः परिमितो रणे ॥ ६.१०७.३७ ॥
અર્જુનની અનુમતિ મળે તો હું આ કાર્ય અવશ્ય કરીશ, એમાં સંશય નથી. અથવા યુદ્ધમાં આ ભાર ફાલ્ગુનનો જ નિશ્ચિત છે.
6.107.38
स हनिष्यति संग्रामे भीष्मं परपुरंजयम् ।
अशक्यमपि कुर्याद्धि रणे पार्थः समुद्यतः ॥ ६.१०७.३८ ॥
તે યુદ્ધમાં શત્રુનગરોને જીતનાર ભીષ્મનો વધ કરશે. યુદ્ધ માટે તત્પર પાર્થ અશક્યને પણ કરી શકે છે.
6.107.39
त्रिदशान्वा समुद्युक्तान्सहितान्दैत्यदानवैः ।
निहन्त्यादर्जुनः सङ्ख्ये किमु भीष्मं नराधिप ॥ ६.१०७.३९ ॥
યુદ્ધમાં દૈત્ય-દાનવો સાથે મળેલા તૈયાર દેવોને પણ અર્જુન હણી શકે; તો ભીષ્મની તો શી વાત, હે નરાધિપ!
6.107.40
विपरीतो महावीर्यो गतसत्वोऽल्पजीवनः ।
भीष्मः शान्तनवो नूनं कर्तव्यं नावबुध्यते ॥ ६.१०७.४० ॥
મહાપરાક્રમી શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ હવે વિરુદ્ધ પક્ષે છે; તેમનું બળ ક્ષીણ થયું છે અને આયુષ્ય અલ્પ છે; ખરેખર તેઓ પોતાનું કર્તવ્ય સમજતા નથી.
6.107.41
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि माधव ।
सर्वे ह्येते न पर्याप्तास्तव वेगविधारणे ॥ ६.१०७.४१ ॥
હે મહાબાહો માધવ, તમે કહો છો તેમ જ છે; આ બધા તમારો વેગ રોકવા પૂરતા નથી.
6.107.42
नियतं समावाप्स्यामि सर्वमेतद्यथेप्सितम् ।
यस्य मे पुरुषव्याघ्र भवान्पक्षे व्यवस्थितः ॥ ६.१०७.४२ ॥
હે પુરુષવ્યાઘ્ર, મારા પક્ષે તમે સ્થિર છો, તેથી હું ઇચ્છેલું બધું નિશ્ચિતપણે મેળવીશ.
6.107.43
सेन्द्रानपि रणे देवाञ्जयेयं जयतां वर ।
त्वया नाथेन गोविन्द किमु भीष्मं महारथम् ॥ ६.१०७.४३ ॥
હે વિજેતાઓમાં શ્રેષ્ઠ, ગોવિંદ, તમે રક્ષક હો ત્યારે ઇન્દ્ર સહિતના દેવોને પણ હું યુદ્ધમાં જીતી શકું; મહારથી ભીષ્મની તો વાત જ શી?
6.107.44
न तु त्वामनृतं कर्तुमुत्सहे स्वात्मगौरवात् ।
अयुध्यमानाः सहाय्यं यथोक्तं कुरु माधव ॥ ६.१०७.४४ ॥
પણ મારા આત્મગૌરવને કારણે હું તમારી સાથે અસત્ય બોલવાનું સાહસ કરી શકતો નથી; હે માધવ, કહ્યા મુજબ યુદ્ધ કર્યા વિના સહાય કરો.
6.107.45
समयस्तु कृतः कश्चिन्मम भीष्मेण संयुगे ।
मन्त्रयिष्ये तवार्थाय न तु योत्स्ये कथंचन ॥ ६.१०७.४५ ॥
યુદ્ધમાં ભીષ્મ સાથે મારો એક કરાર થયો છે; તમારા હેતુ માટે હું મંત્રણા કરીશ, પણ કોઈ પણ રીતે યુદ્ધ નહીં કરું.
6.107.46
दुर्योधनार्थं योत्स्यामि सत्यमेतदिति प्रभो ।
स हि राज्यस्य मे दाता मन्त्रस्यैव च माधव ॥ ६.१०७.४६ ॥
હે પ્રભુ, દુર્યોધન માટે હું યુદ્ધ કરીશ એ સત્ય છે; હે માધવ, તે જ મને રાજ્ય આપનાર છે અને મારી મંત્રણાનો પણ તે જ આધાર છે.
6.107.47
तस्माद्देवव्रतं भूयो वधोपायार्थमात्मनः ।
भवता सहिताः सर्वे प्रयाम मधुसूदन ॥ ६.१०७.४७ ॥
તેથી, હે મધુસૂદન, આપણે સૌ તમારી સાથે મળીને આપણા જ વધના ઉપાય માટે ફરી દેવવ્રત પાસે જઈએ.
6.107.48
तद्वयं सहिता गत्वा भीष्ममाशु नरोत्तमम् ।
रुचिते तव पृच्छामि मन्त्रं वार्ष्णेय माचिरम् ॥ ६.१०७.४८ ॥
તો આપણે સૌ સાથે મળીને નરોત્તમ ભીષ્મ પાસે ઝડપથી જઈએ; હે વાર્ષ્ણેય, તમને યોગ્ય લાગે તો આ મંત્રણા હું તમને પૂછું છું, વિલંબ ન કરશો.
6.107.49
स वक्ष्यति हितं वाक्यं सत्यमस्माज्जनार्दन ।
यथा च वक्ष्यते कृष्ण तथा कर्तास्मि संयुगे ॥ ६.१०७.४९ ॥
તે હિતકારી વચન સત્યપણે કહેશે, હે જનાર્દન. હે કૃષ્ણ, તે જેમ કહેશે તેમ હું યુદ્ધમાં કરીશ.
6.107.50
स नो जयस्य दाता स्यान्मन्त्रस्य च दृढव्रतः ।
बालाः पित्रा विहीनाश्च तेन संवर्धिता वयम् ॥ ६.१०७.५० ॥
તે અમને વિજય આપનાર થશે અને મંત્રણામાં દૃઢવ્રતી છે. પિતા વિનાના બાળક અમે તેમના દ્વારા જ ઉછેરાયા.
6.107.51
तं चेत्पितामहं वृद्धं हन्तुमिच्छामि माधव ।
पितुः पितरमिष्टं च धिगस्तु क्षत्रजीविकाम् ॥ ६.१०७.५१ ॥
હે માધવ, મારા પિતાના પિતા અને પ્રિય એવા તે વૃદ્ધ પિતામહને મારવાની જો મારી ઇચ્છા હોય, તો ક્ષત્રિય જીવિકાને ધિક્કાર હો.
6.107.52
ततोऽब्रवीन्महाराज वार्ष्णेयः कुरुनन्दनम् ।
रोचते मे महाप्राज्ञ राजेन्द्र तव भाषितम् ॥ ६.१०७.५२ ॥
ત્યારે હે મહારાજ, વાર્ષ્ણેય (કૃષ્ણ) કુરુનંદનને બોલ્યા: હે મહાપ્રાજ્ઞ, હે રાજેન્દ્ર, તમારું કથન મને રુચે છે.
6.107.53
देवव्रतः कृती भीष्मः प्रेक्षितेनापि निर्दहेत् ।
गम्यतां स्ववधोपायं प्रष्टुं सागरगासुतम् ॥ ६.१०७.५३ ॥
દેવવ્રત ભીષ્મ કુશળ છે, દૃષ્ટિ માત્રથી પણ બાળી શકે. ગંગાપુત્રને પોતાના વધનો ઉપાય પૂછવા જવું જોઈએ.
6.107.54
वक्तमर्हति सत्यं स त्वया पृष्टो विशेषतः ।
ते वयं तत्र गच्छामः प्रष्टुं कुरुपितामहम् ॥ ६.१०७.५४ ॥
તે સત્ય કહેવા યોગ્ય છે, ખાસ કરીને તમે પૂછો તો. અમે ત્યાં જઈને કુરુપિતામહને પૂછીશું.
6.107.55
गत्वा शान्तनवं वृद्धं मन्त्रं पृच्छाम भारत ।
स नो दास्यति मन्त्रं यं तेन योत्स्यामहे परान् ॥ ६.१०७.५५ ॥
હે ભારત, વૃદ્ધ શાંતનુપુત્ર પાસે જઈને આપણે સલાહ પૂછીએ. તે આપણને તે સલાહ આપશે જેનાથી આપણે શત્રુઓ સાથે લડીશું.
6.107.56
एवमामन्त्र्य ते वीराः पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज ।
जग्मुस्ते सहिताः सर्वे वासुदेवश्च वीर्यवान् ॥ ६.१०७.५६ ॥
આ રીતે સંબોધન કરીને તે વીર પાંડવો, હે પાંડુના જ્યેષ્ઠ પુત્ર, બધા સાથે ગયા; અને પરાક્રમી વાસુદેવ પણ ગયા.
6.107.57
विमुक्तशस्त्रकवचा भीष्मस्य सदनं प्रति ।
प्रविश्य च तदा भीष्मं शिरोभिः प्रणिपेदिरे ॥ ६.१०७.५७ ॥
શસ્ત્ર અને કવચ ઉતારીને તેઓ ભીષ્મના નિવાસ તરફ ગયા; અંદર પ્રવેશીને તેમણે મસ્તક નમાવીને ભીષ્મને પ્રણામ કર્યા.
6.107.58
पूजयन्तो महाराज पाण्डवा भरतर्षभम् ।
प्रणम्य शिरसा चैनं भीष्मं शरणमभ्ययुः ॥ ६.१०७.५८ ॥
મહારાજ, પાંડવોએ ભરતશ્રેષ્ઠ ભીષ્મનું સન્માન કરીને મસ્તક નમાવી તેમને પ્રણામ કર્યા અને તેમનું જ શરણ લીધું.
6.107.59
तानुवाच महाबाहुर्भीष्मः कुरुपितामहः ।
स्वागतं तव वार्ष्णेय स्वागतं ते धनञ्जय ॥ ६.१०७.५९ ॥
તેમને મહાબાહુ કુરુપિતામહ ભીષ્મે કહ્યું: 'હે વાર્ષ્ણેય, તારું સ્વાગત છે; હે ધનંજય, તારું સ્વાગત છે.'
6.107.60
स्वागतं धर्मपुत्राय भीमाय यमयोस्तथा ।
किं वा कार्यं करोम्यद्य युष्माकं प्रीतिवर्धनं ॥ ६.१०७.६० ॥
ધર્મપુત્ર, ભીમ અને યમના બંને પુત્રોનું પણ સ્વાગત છે. આજે તમારો આનંદ વધારે એવું કયું કાર્ય હું તમારા માટે કરું?
6.107.61
युद्धादन्यत्र हे वत्साः प्रीयन्तां मा विशङ्कथ ।
सर्वात्मनापि कर्तास्मि यदपि स्यात्सदुष्करम् ।
तथा ब्रुवाणं गाङ्गेयं प्रीतियुक्तं पुनःपुनः ॥ ६.१०७.६१ ॥
હે વત્સો, યુદ્ધ સિવાય બીજા કોઈ પણ બાબતમાં પ્રસન્ન રહો, શંકા ન કરો. જે કંઈ કઠિન હશે, તે પણ હું સર્વાત્મભાવે કરીશ." આ રીતે પ્રેમપૂર્વક વારંવાર બોલતા ગાંગેય (ભીષ્મ)ને—
6.107.62
उवाच राजा दीनात्मा प्रीतियुक्तमिदं वचः ।
कथं जयेम सर्वज्ञ कथं राज्यं लभेमहि ॥ ६.१०७.६२ ॥
દુઃખી મનવાળા રાજાએ પ્રેમપૂર્વક આ વચનો કહ્યાં—"હે સર્વજ્ઞ, અમે કેવી રીતે જીતીશું? કેવી રીતે રાજ્ય મેળવીશું?"
6.107.63
प्रजानां संशयो न स्यात्कथं तन्मे बद प्रभो ।
भवान्हि नो वधोपायं ब्रवीतु स्वयमात्मनः ॥ ६.१०७.६३ ॥
"હે પ્રભુ, પ્રજામાં સંશય ન રહે એ કેવી રીતે થાય તે મને કહો. આપ જ તમારા (શત્રુઓના) વધનો ઉપાય અમને કહો."
6.107.64
भवन्तं समरे वीर विषहेम कथं वयम् ।
न हि ते सूक्ष्ममप्यस्ति रन्ध्रं कुरुपितामह ॥ ६.१०७.६४ ॥
"હે વીર, યુદ્ધમાં આપનો સામનો અમે કેવી રીતે કરીશું? હે કુરુપિતામહ, આપનામાં તો સૂક્ષ્મ છિદ્ર પણ નથી."
6.107.65
मण्डलेनैव धनुषा दृश्यसे संयुगे सदा ।
आददानं संदधानं विकर्षन्तं धनुर्न च ॥ ६.१०७.६५ ॥
"યુદ્ધમાં આપ હંમેશાં ધનુષને વર્તુળાકારે ફેરવતા જ દેખાઓ છો; બાણ લેતા, ચડાવતા કે ધનુષ ખેંચતા દેખાતા નથી."
6.107.66
पश्यामस्त्वां महाबाहो रथे सूर्यमिवापरम् ।
रथाश्वनरनागानां हन्तारं परवीरहन् ॥ ६.१०७.६६ ॥
"હે મહાબાહુ, રથ પર આપને અમે બીજા સૂર્ય જેવા જોઈએ છીએ—રથ, ઘોડા, મનુષ્યો અને હાથીઓનો સંહાર કરનાર, શત્રુવીરોનો નાશ કરનાર."
6.107.67
कोऽथवोत्सहते जेतुं वां पुमान्भरतर्षभ ।
वर्षता शरवर्षाणि महान्ति पुरुषर्षभ ॥ ६.१०७.६७ ॥
હે ભરતર્ષભ, હે પુરુષર્ષભ, મહાન બાણવર્ષા વરસાવતા તમારા બંનેને જીતવાનું સાહસ કયો પુરુષ કરશે?
6.107.68
क्षयं निता हि पृतना संयुगे महती मम ।
यथा युधि जयेम त्वां यथा राज्यं भृशं मम ॥ ६.१०७.६८ ॥
મારી મહાન સેના યુદ્ધમાં વિનાશ તરફ દોરાઈ છે. યુદ્ધમાં તમને કેવી રીતે જીતીએ અને મારું રાજ્ય કેવી રીતે સુરક્ષિત રહે તે કહો.
6.107.69
मम सैन्यस्य च क्षेमं तन्मे ब्रूहि पितामह ।
ततोऽब्रवीच्छान्तनवः पाण्डवान्पाण्डुपूर्वज ॥ ६.१०७.६९ ॥
"હે પિતામહ, મારા સૈન્યનું કલ્યાણ શું છે તે મને કહો." ત્યારે શાંતનુના પુત્ર, પાંડુના પૂર્વજ ભીષ્મે પાંડવોને કહ્યું.
6.107.70
न कथंचन कौन्तेय मयि जीवति संयुगे ।
जयो भवति सर्वज्ञ सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ६.१०७.७० ॥
હે કૌન્તેય, હું યુદ્ધમાં જીવિત હોઉં ત્યાં સુધી કોઈ પણ રીતે જય થશે નહીં. હે સર્વજ્ઞ, આ સત્ય છે, હું તમને કહું છું.
6.107.71
निर्जिते मयि युद्धेन रणे जेष्यथ पाण्डवाः ।
क्षिप्रं मयि प्रहरत यदीच्छथ रणे जयम् ॥ ६.१०७.७१ ॥
હે પાંડવો, યુદ્ધમાં મને હરાવ્યા પછી જ તમે રણમાં જીતશો. યુદ્ધમાં જય ઇચ્છો છો તો જલદી મારા પર પ્રહાર કરો.
6.107.72
अनुजानामि वः पार्थाः प्रहरध्वं यथासुखम् ।
एवं हि सुकृतं मन्ये भवतां विदितो ह्यहम् ।
हते मयि हतं सर्वं तस्मादेवं विधीयताम् ॥ ६.१०७.७२ ॥
હે પૃથાના પુત્રો, હું તમને અનુમતિ આપું છું; સુખપૂર્વક પ્રહાર કરો. આ જ તમારું સુકૃત્ય છે એમ હું માનું છું, કારણ કે તમે મને સારી રીતે ઓળખો છો. હું હણાયો તો બધું હણાશે; તેથી આમ જ કરવામાં આવે.
6.107.73
ब्रूहि तस्मादुपायं नो यथा युद्धे जयेमहि ।
भवन्तं समरे क्रुद्धं दण्डहस्तमिवान्तकम् ॥ ६.१०७.७३ ॥
તેથી યુદ્ધમાં અમે જીતી શકીએ એવો ઉપાય અમને કહો; યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાઈ દંડ હાથમાં લીધેલા યમ જેવા આપને.
6.107.74
शक्यो वज्रधरो जेतुं वरुणोऽथ यमस्तथा ।
न भवान्समरे शक्यः सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ॥ ६.१०७.७४ ॥
વજ્રધારી ઇન્દ્ર, વરુણ અને યમને જીતી શકાય; પરંતુ યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર સહિત દેવાસુરો પણ આપને જીતી શકતા નથી.
6.107.75
सत्यमेतन्महाबाहो यथा वदसि पाण्डव ॥ ६.१०७.७५ ॥
હે મહાબાહો પાંડવ, તમે કહો છો તે સત્ય છે.
6.107.76
नाहं जेतुं रणे शक्यः सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ।
आत्तशस्त्रो रणे यत्तो गृहीतवरकार्मुकः ।
ततो मां न्यस्तशस्त्रं तु एते हन्युर्महारथाः ॥ ६.१०७.७६ ॥
યુદ્ધમાં ઇન્દ્ર સહિત દેવાસુરો દ્વારા પણ હું જીતી શકાતો નથી; શસ્ત્ર ધારણ કરીને, શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય લઈને યુદ્ધ માટે તત્પર હોઉં ત્યારે. પરંતુ શસ્ત્ર નીચે મૂકું ત્યારે આ મહારથીઓ મને મારી શકે.
6.107.77
निक्षिप्तशस्त्रे पतिते विमुक्तकवचध्वजे ।
द्रवमाणे च भीते च तवास्मीति च वादिनि ॥ ६.१०७.७७ ॥
જેણે શસ્ત્ર નીચે મૂક્યા હોય, જે પડી ગયો હોય, જેના કવચ અને ધ્વજ ઉતરી ગયા હોય, જે ભાગતો હોય કે ભયભીત હોય, અને જે કહે "હું આપનો છું".
6.107.78
स्त्रीजिते स्त्रीप्रधाने च स्त्रीप्रधायिनि धर्मज ।
स्त्रियां स्त्रीनामधेये च विकले चैकपुत्रिणि ।
अप्रसूते च षण्डे च न युद्धं रोचते मम ॥ ६.१०७.७८ ॥
હે ધર્મપુત્ર, સ્ત્રીથી જીતાયેલો, જેમાં સ્ત્રી પ્રધાન હોય, સ્ત્રીને પ્રધાન બનાવનારો, સ્ત્રી કે સ્ત્રીનામધારી, વિકલાંગ, એકમાત્ર પુત્ર ધરાવતો, સંતાન ન ઉત્પન્ન કરેલો, કે નપુંસક — તેની સાથે યુદ્ધ કરવું મને ગમતું નથી.
6.107.79
इमं मे शृणु राजेन्द्र संकल्पं पूर्वचिन्तितम् ।
असंकल्पध्वजं दृष्ट्वा न युध्येयं कदाचन ॥ ६.१०७.७९ ॥
હે રાજેન્દ્ર, મેં પહેલેથી વિચારેલો આ સંકલ્પ સાંભળો. સંકલ્પ વિનાની ધ્વજાવાળાને જોઈને હું ક્યારેય યુદ્ધ નહીં કરું.
6.107.80
य एष द्रौपदो राजंस्तव सैन्ये महारथः ।
शिखण्डी समरामर्षी शूरश्च समितिंजयः ॥ ६.१०७.८० ॥
હે રાજન, તારા સૈન્યમાં આ દ્રૌપદીનો પુત્ર મહારથી શિખંડી છે, જે યુદ્ધમાં ક્રોધી, શૂર અને સમિતિઓ જીતનાર છે.
6.107.81
यथाऽभवच्च स्त्रीपूर्वं पश्चात्पुंस्त्वं समागतः ।
जानन्ति च भवन्तोऽपि सर्वमेतद्यथातथम् ॥ ६.१०७.८१ ॥
તે પહેલા સ્ત્રી હતો અને પછી પુરુષત્વ પામ્યો; આ બધું તમે પણ યથાર્થ રીતે જાણો છો.
6.107.82
अर्जुनः समरे शूरः पुरस्कृत्य शिखण्डीनम् ।
मामेव विशिखैस्तीक्ष्णैरभिद्रवतु दंशितः ॥ ६.१०७.८२ ॥
યુદ્ધમાં શૂર અર્જુન શિખંડીને આગળ રાખીને, કવચ ધારણ કરી, તીક્ષ્ણ બાણોથી મારા પર જ આક્રમણ કરે.
6.107.83
असंकल्पध्वजे तस्मिन्स्त्रीपूर्वे च विशेषतः ।
न प्रहर्तुमभीप्सामि गृहीतेषु कथंचन ॥ ६.१०७.८३ ॥
સંકલ્પ વિનાની ધ્વજાવાળા પર, ખાસ કરીને પહેલા સ્ત્રી રહેલા પર, કોઈપણ રીતે સામે આવે તો પણ હું પ્રહાર કરવા ઇચ્છતો નથી.
6.107.84
तदन्तरं समासाद्य पाण्डवो मां धनञ्जयः ।
शरैर्घातयतु क्षिप्रं समन्ताद्भरतर्षभ ॥ ६.१०७.८४ ॥
હે ભરતર્ષભ, તે અવસર મેળવીને પાંડુપુત્ર ધનંજય મને બાણોથી ઝડપથી ચારેય બાજુથી મારે.
6.107.85
न तं पश्यामि लोकेष मां हन्याद्यः समुद्यतम् ।
ऋते कृष्णान्महाभागात्पाण्डवाद्वा धनञ्जयात् ॥ ६.१०७.८५ ॥
આગળ વધતા મને જગતમાં મારી શકે એવું કોઈને હું જોતો નથી, ફક્ત મહાભાગ કૃષ્ણ કે પાંડુપુત્ર ધનંજય સિવાય.
6.107.86
पार्षतं तु पुरोधाय क्लीबमद्य ममाग्रतः ।
आत्तशस्त्रो रणे यत्तो गृहीतवरकार्मुकः ।
मां पातयतु बीभत्सुरेवं तव जयो ध्रुवम् ॥ ६.१०७.८६ ॥
આજે મારી સામે પાર્ષતને (શિખંડીને) આગળ રાખીને, શસ્ત્ર ઉપાડી, યુદ્ધ માટે તત્પર, શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય લીધેલો બીભત્સુ (અર્જુન) મને પાડી દે; આમ તારો વિજય નિશ્ચિત છે.
6.107.87
एतत्कुरुष्व कौन्तेय यथोक्तं मम सुव्रत ।
ततो जेष्वसि संग्रामे धार्तराष्ट्रान्समागतान् ॥ ६.१०७.८७ ॥
હે કૌંતેય, હે સુવ્રત, મેં કહ્યું તેમ જ આ કર; ત્યારે યુદ્ધમાં એકઠા થયેલા ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને તું જીતીશ.
6.107.88
तेऽनुज्ञातास्ततः पार्था जग्मुः स्वशिबिरं प्रति ।
अभिवाद्य महात्मानं भीष्मं कुरुपितामहम् ॥ ६.१०७.८८ ॥
ત્યારે રજા મેળવીને પાર્થો કુરુઓના પિતામહ મહાત્મા ભીષ્મને અભિવાદન કરીને પોતાની છાવણી તરફ ગયા.
6.107.89
तथोक्तवति गाङ्गेये परलोकाय दीक्षिते ।
अर्जुनो दुःखसंतप्तः सव्रीडमिदमब्रवीत् ॥ ६.१०७.८९ ॥
ગાંગેય (ભીષ્મ) આમ કહેતાં, પરલોક માટે દીક્ષિત થયેલા તેમના વચનથી દુઃખે સંતપ્ત અર્જુને લજ્જા સાથે આ કહ્યું.
6.107.90
गुरुणा कुरुवृद्धेन कृतप्रज्ञेन धीमता ।
पितामहेन संग्रामे कथं योद्धास्मि माधव ॥ ६.१०७.९० ॥
ગુરુ, કુરુઓમાં વૃદ્ધ, કૃતપ્રજ્ઞ, ધીમાન પિતામહ સાથે યુદ્ધમાં હું કેવી રીતે લડું, હે માધવ?
6.107.91
क्रीडता हि मया बाल्ये वासुदेव महामनाः ।
पांसुरूषितगात्रेण महात्मा परुषीकृतः ॥ ६.१०७.९१ ॥
હે વાસુદેવ! બાળપણમાં રમતાં મેં તે મહામના મહાત્માને, ધૂળથી ખરડાયેલા શરીરવાળા હતા ત્યારે, કઠોર વચનો કહ્યાં.
6.107.92
यस्याहमधिरुह्याङ्कं वालः किल गदाग्रज ।
तातेत्यवोचं पितरं पितुः पाण्डोर्महात्मनः ॥ ६.१०७.९२ ॥
હે ગદાગ્રજ! બાળપણમાં હું જેમના ખોળામાં ચડીને 'તાત' કહીને બોલાવતો હતો, તે મહાત્મા પાંડુના પિતાને.
6.107.93
नाहं तातस्तव पितुस्तातोऽस्मि तव भारत ।
इति मामब्रवीद्बाल्ये यः स वध्यः कथं मया ॥ ६.१०७.९३ ॥
હે ભારત! 'હું તારો પિતા નથી, તારા પિતાનો પિતા છું' એમ બાળપણમાં મને કહેનાર — તેમને હું કેવી રીતે વધ કરું?
6.107.94
कामं वध्यतु सैन्यं मे नाहं योत्स्ये महात्मना ।
जयो वास्तु वधो वा मे कथं वा कृष्ण मन्यसे ॥ ६.१०७.९४ ॥
મારી સેના નાશ પામે; હું તે મહાત્મા સાથે યુદ્ધ નહીં કરું. મને જય મળે કે મૃત્યુ — હે કૃષ્ણ, તું શું માને છે?
6.107.95
कथमस्माद्विधः कृष्ण जानन्धर्मं सनातनम् ।
न्यस्तशस्त्रे च वृद्धे च प्रहरेद्धि पितामहे ॥ ६.१०७.९५ ॥
હે કૃષ્ણ! સનાતન ધર્મ જાણનારો મારા જેવો, શસ્ત્ર મૂકી દીધેલા, વૃદ્ધ એવા પિતામહ પર પ્રહાર કેવી રીતે કરે?
6.107.96
प्रतिज्ञाय वधं जिष्णो पुरा भीष्मस्य संयुगे ।
क्षत्रधर्मे स्थितः पार्थ कथं नैनं हनिष्यसि ॥ ६.१०७.९६ ॥
હે જિષ્ણુ! પૂર્વે યુદ્ધમાં ભીષ્મના વધની પ્રતિજ્ઞા કરીને, ક્ષત્રધર્મમાં સ્થિત હે પાર્થ, તું એમને કેમ નહીં મારે?
6.107.97
पातयैनं रथात्पार्थ क्षत्रियं युद्धदुर्मदम् ।
नाहत्वा युधि गाङ्गेयं विजयस्ते भविष्यति ॥ ६.१०७.९७ ॥
હે પાર્થ, યુદ્ધમાં મદોન્મત્ત આ ક્ષત્રિયને રથ પરથી પાડી દો. ગાંગેયને યુદ્ધમાં માર્યા વિના તારો વિજય થશે નહીં.
6.107.98
दृष्टमेतत्पुरा देवैर्भविष्यत्यवशस्य ते ।
यद्दृष्टं हि पुरा पार्थ तत्तथा न तदन्यथा ॥ ६.१०७.९८ ॥
આ પૂર્વે દેવોએ જોયું છે; તારા માટે આ અવશ્ય થશે. હે પાર્થ, પૂર્વે જે જોવાયું છે તે તેમ જ થાય છે, બીજી રીતે નહીં.
6.107.99
न हि भीष्मं दुराधर्षं व्यात्ताननमिवान्तकम् ।
त्वदन्यः शक्नुयाद्योद्धुमपि वज्रधरः स्वयम् ॥ ६.१०७.९९ ॥
ખુલ્લા મુખવાળા યમ જેવા દુર્ધર્ષ ભીષ્મ સામે તારા સિવાય બીજો કોઈ યુદ્ધ કરી શકે નહીં; સ્વયં વજ્રધારી પણ નહીં.
6.107.100
जहि भीष्मं स्थिरो भूत्वा शृणु चेदं वचो मम ।
यथोवाच पुरा शक्रं महाबुद्धिर्बृहस्पतिः ॥ ६.१०७.१०० ॥
સ્થિર થઈ ભીષ્મને હણ; અને મારું આ વચન સાંભળ, જેમ પૂર્વે મહાબુદ્ધિ બૃહસ્પતિએ શક્રને કહ્યું હતું.
6.107.101
ज्यायांसमपि चेद्वृद्धं गुणैरपि समन्वितम् ।
आततायिनमायान्तं हन्याद्धातकमात्मनः ॥ ६.१०७.१०१ ॥
જ્યેષ્ઠ, વૃદ્ધ અને ગુણસંપન્ન હોય તોપણ, આતતાયી બનીને પોતાને મારવા આવનારને મારવો જોઈએ.
6.107.102
शाश्वतोऽयं स्थितो धर्मः क्षत्रियाणां धनञ्जय ।
योद्धव्यं रक्षितव्यं च यष्टव्यं चानसूयुभिः ॥ ६.१०७.१०२ ॥
હે ધનંજય, ક્ષત્રિયો માટે આ શાશ્વત ધર્મ સ્થાપિત છે: યુદ્ધ કરવું, રક્ષણ કરવું અને અસૂયારહિત થઈ યજ્ઞ કરવો.
6.107.103
शिखण्डी निधनं कृष्ण भीष्मस्य भविता ध्रुवम् ।
दृष्ट्वैव हि सदा भीष्मः पाञ्चाल्यं विनिवर्तते ॥ ६.१०७.१०३ ॥
હે કૃષ્ણ, શિખંડી ચોક્કસ ભીષ્મના મૃત્યુનું કારણ બનશે. પાંચાલ્યને જોતાં જ ભીષ્મ સદા પાછા ફરે છે.
6.107.104
ते वयं प्रमुखे तस्य पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ।
गाङ्गेयं पातयिष्याम उपायेनेति मे मतिः ॥ ६.१०७.१०४ ॥
આપણે તેની સામે શિખંડીને આગળ રાખીને ગાંગેયને પાડીશું; એવો મારો મત છે.
6.107.105
अहमन्यान्महेष्वासान्वारयिष्यामि सायकैः ।
शिखण्ड्यपि युधां श्रेष्ठं भीष्ममेवाभियोधयेत् ॥ ६.१०७.१०५ ॥
હું બાણોથી બીજા મહાન ધનુર્ધરોને રોકીશ; યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ શિખંડી ભીષ્મ સાથે જ યુદ્ધ કરે.
6.107.106
श्रुतं हि कुरुमुख्यस्य नाहं हन्यां शिखण्डिनम् ।
कन्या ह्येषा पुरा भूत्वा पुरुषः समपद्यत ॥ ६.१०७.१०६ ॥
કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠની વાત મેં સાંભળી છે: હું શિખંડીને નહીં મારું; તે પહેલાં કન્યા હતી અને પછી પુરુષ બની.
6.107.107
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा भीष्मस्य वधसंयुतम् ।
जहृषुर्हृष्टरोमाणः सकृष्णाः पाण्डवास्तदा ॥ ६.१०७.१०७ ॥
ભીષ્મના વધ સાથે જોડાયેલા અર્જુનના વચન સાંભળીને કૃષ્ણ સહિત પાંડવો ત્યારે રોમાંચિત થઈને હર્ષિત થયા.
6.107.108
इत्येवं निश्चयं कृत्वा पाण्डवाः सहमाधवाः ।
अनुमान्य महात्मानं प्रययुर्हृष्टमानसाः।
शयनानि यथा स्वानि भेजिरे पुरुषर्षभाः ॥ ६.१०७.१०८ ॥
આ રીતે નિશ્ચય કરીને, માધવ સહિત પાંડવો મહાત્માની અનુમતિ લઈને હર્ષિત મનથી ચાલ્યા ગયા; તે પુરુષશ્રેષ્ઠો પોતપોતાના શયનસ્થાને ગયા.