マハーバーラタ · 章 6.107
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.107.1
युध्यतामेव तेषां तु भास्करेऽस्तमुपागते ।
सन्ध्या समभवद्धोरा नापश्याम ततो रणम् ॥ ६.१०७.१ ॥
彼らが戦っているうちに太陽が沈んだ。恐ろしい薄暮が訪れ、やがて我々は戦場を見ることができなくなった。
6.107.2
ततो युधिष्ठिरो राजा सन्ध्यां संदृश्य भारत ।
वध्यमानं च भीष्मेण त्यक्तास्त्रं भयविह्वलम् ॥ ६.१०७.२ ॥
その時、王ユディシュティラは薄暮を見て、ビーシュマに打たれ、武器を捨て、恐怖に打ちひしがれた軍勢を見た。おおバーラタよ。
6.107.3
स्वसैन्यं च परावृत्तं पलायनपरायणम् ।
भीष्मं च युधि संरब्धं पीडयन्तं महारथम् ॥ ६.१०७.३ ॥
自軍が背を向けて逃走に専念しているのを見、戦場で怒りに燃える大戦車兵ビーシュマが彼らを苦しめているのを見た。
6.107.4
सोमकांश्च जितान्दृष्ट्वा निरुत्साहान्महारथान् ।
निशामुखं च संप्रेक्ष्य घोररूपं भयानकम्।
चिन्तयित्वा ततो राज्ञामपहारमकारयत् ॥ ६.१०७.४ ॥
ソマカ族が敗れ、大戦車兵たちの士気が落ちているのを見、夜の恐ろしく畏怖すべき訪れを見つめ、思案の末、諸王の軍を退かせるよう命じた。
6.107.5
ततोऽपहारं सैन्यानां चक्रे राजा युधिष्ठिरः ।
तथैव तव सैन्यानामपहारे ह्यभूत्तदा ॥ ६.१०७.५ ॥
そこで王ユディシュティラは軍を退かせた。同じように、その時あなたの軍も退いた。
6.107.6
ततोऽपहारं सैन्यानां कृत्वा तत्र महारथाः ।
न्यविशन्त कुरुश्रेष्ठ संग्रामे क्षतविक्षताः ॥ ६.१०७.६ ॥
軍を退かせた後、そこの大戦車兵たちは、おおクルの最良者よ、戦いで傷つき打ちのめされ、陣営へと入っていった。
6.107.7
भीष्मस्य समरे कर्म चिन्तयानास्तु पाण्डवाः ।
नालभन्त तदा शान्तिं भीष्मबाणप्रपीडिताः ॥ ६.१०७.७ ॥
戦場でのビーシュマの功績を思い悩み、ビーシュマの矢に苛まれた パーンダヴァたちは、その時安らぎを得られなかった。
6.107.8
भीष्मोऽपि समरे जित्वा पाण्डवान्सह सृञ्जयान् ।
पूज्यमानस्तव सुतैर्वन्द्यमानश्च भारत ॥ ६.१०७.८ ॥
ビーシュマもまた、戦いでパーンダヴァとスリンジャヤを打ち破り、バーラタよ、あなたの息子たちに崇められ、礼拝されていた。
6.107.9
न्यविशत्कुरुभिः सार्धं हृष्टरूपैः समन्ततः ।
ततो रात्रिः समभवत्सर्वभूतप्रमोहिनी ॥ ६.१०७.९ ॥
クル族とともに喜びの表情で四方から入った。すると、すべての生き物を惑わせる夜が訪れた。
6.107.10
तस्मिन्रात्रिमुखे घोरे पाण्डवा वृष्णिभिः सह ।
सृञ्जयाश्च दुराधर्षा मन्त्राय समुपाविशन् ॥ ६.१०७.१० ॥
その恐ろしい夜の始まりに、パーンダヴァたちはヴリシュニ族とともに、また不屈のスリンジャヤたちとともに、評議のために座った。
6.107.11
आत्मनिःश्रेयसं सर्वे प्राप्तकालं महाबलाः ।
मन्त्रयामासुरव्यग्रा मन्त्रनिश्चयकोविदाः ॥ ६.१०७.११ ॥
あの力強い者たちは皆、動揺せず、評議によって決断することに長けており、自らの最高の利益と時宜にかなった事について協議した。
6.107.12
ततो युधिष्ठिरो राजा मन्त्रयित्वा चिरं नृप ।
वासुदेवं समुद्वीक्ष्य वचनं चेदमाददे ॥ ६.१०७.१२ ॥
さて、王ユディシュティラは長く評議した後、王よ、ヴァースデーヴァを見つめ、この言葉を発した。
6.107.13
कृष्ण पश्य माहात्मानं भीष्मं भीमपराक्रमम् ।
गजं नलवनानीव विमृद्गन्तं बलं मम ॥ ६.१०७.१३ ॥
クリシュナよ、恐ろしい武勇を持つ偉大な魂のビーシュマを見よ。象が葦の林を踏みつぶすように、わが軍を踏みにじっている。
6.107.14
न चैवैनं महात्मानमुत्सहामो निरीक्षितुम् ।
लेलिह्यमानं सैन्येषु प्रवृद्धमिव पावकम् ॥ ६.१०७.१४ ॥
我らはこの大いなる魂を直視することさえできない。軍勢の中で、燃え上がった火が舐め尽くすように、彼はすべてを舐めている。
6.107.15
यथा घोरो महानागस्तक्षको वै विषोल्बणः ।
तथा भीष्मो रणे क्रुद्धस्तीक्ष्णशस्त्रः प्रतापवान् ॥ ६.१०७.१५ ॥
毒に恐ろしい大蛇タクシャカのように、戦場で怒れるビーシュマは鋭い武器を持ち、威力に満ちている。
6.107.16
गृहीतचापः समरे प्रमुञ्चन्निशिताञ्छरान् ।
शक्यो जेतुं यमः क्रुद्धो वज्रपाणिश्च देवराट् ॥ ६.१०७.१६ ॥
弓を手に戦場で鋭い矢を放つ怒れるヤマ神も、金剛杵を握る神々の王も、打ち負かすことができるかもしれない。
6.107.17
वरुणः पाशभृच्चापि सगदो वा धनेश्वरः ।
न तु भीष्मः सुसंक्रुद्धः शक्यो जेतुं महाहवे ॥ ६.१०७.१७ ॥
縄を持つヴァルナも、棍棒を持つ財神クベーラも、打ち負かすことができるかもしれない。しかし激しく怒るビーシュマは、大戦において打ち負かすことはできない。
6.107.18
सोऽहमेवं गते कृष्ण निमग्नः शोकसागरे ।
आत्मनो बुद्धिदौर्बल्याद्भीष्ममासाद्य संयुगे ॥ ६.१०७.१८ ॥
クリシュナよ、事態がこうなった今、私は悲しみの海に沈んでいる。自らの判断力の弱さゆえに、戦場でビーシュマに向かってしまったのだ。
6.107.19
वनं यास्यामि दुर्धर्ष श्रेयो वै तत्र मे गतम् ।
न युद्धं रोचते कृष्ण हन्ति भीष्मो हि नः सदा ॥ ६.१०७.१९ ॥
打ち負かし難き者よ、私は森へ行く。そこにこそ私の幸福がある。クリシュナよ、私は戦いを好まない。ビーシュマが常に我らを討つからだ。
6.107.20
यथा प्रज्वलितं वह्निं पतङ्गः समभिद्रवन् ।
एकतो मृत्युमभ्येति तथाऽहं भीष्ममेयिवान् ॥ ६.१०७.२० ॥
燃え盛る火に突進する蛾が、ただ一つの道で死に至るように、私もビーシュマのもとへ行き、(死に至る)。
6.107.21
क्षयं नीतोऽस्मि वार्ष्णेय राज्यहेतोः पराक्रमी ।
भ्रातरश्चैव मे शुराः सायकैर्भृशपीडिताः ॥ ६.१०७.२१ ॥
ヴリシュニ族の末裔よ、王国のために、勇猛な私は破滅へと導かれた。私の勇敢な兄弟たちもまた、矢によって深く苦しめられている。
6.107.22
मत्कृते भ्रातृसौहार्दाद्राज्यभ्रष्टा वनं गताः ।
परिक्लिष्टा तथा कृष्णा मत्कृते मधुसूदन ॥ ६.१०७.२२ ॥
私のために、兄弟の情から、王国を失って彼らは森へ行った。また私のために、マドゥスーダナよ、クリシュナー（ドラウパディー）も同じく深く苦しめられた。
6.107.23
जीवितं बहु मन्येऽहं जीवितं ह्यद्य दुर्लभम् ।
जीवितस्याद्य शेषेण चरिष्ये धर्ममुत्तमम् ॥ ६.१०७.२३ ॥
私は命を大いに尊ぶ。今日、命は得難いからだ。残された命で、私は最上のダルマを実践しよう。
6.107.24
यदि तेऽहमनुग्राह्यो भ्रातृभिः स केशव ।
स्वधर्मस्याविरोधेन हितं व्याहर केशव ॥ ६.१०७.२४ ॥
もし兄弟たちのゆえに私があなたの恩寵に値するなら、ケーシャヴァよ、自らのダルマに背かずに、私にとって益となることを語ってください、ケーシャヴァよ。
6.107.25
एवं श्रुत्वा वचस्तस्य कारुण्याद्बहुविस्तरम् ।
प्रत्युवाच ततः कृष्णः सान्त्वयानो युधिष्ठिरम् ॥ ६.१०७.२५ ॥
彼の言葉を聞いて、クリシュナは憐れみから長く語り、ユディシュティラを慰めながら答えた。
6.107.26
धर्मपुत्र विषादं त्वं मा कृथाः सत्यसंगर ।
यस्य ते भ्रातरः शूरा दुर्जयाः सत्रुसूदनाः ॥ ६.१०७.२६ ॥
法の子よ、誓いに忠実な者よ、悲しんではならない。あなたの兄弟は英雄であり、打ち負かせず、敵を滅ぼす者である。
6.107.27
अर्जुनो भीमसेनश्च वाय्वग्निसमतेजसौ ।
माद्रीपुत्रौ च विक्रान्तौ त्रिदशानामिविश्वरौ ॥ ६.१०७.२७ ॥
アルジュナとビーマセーナは、風と火に等しい輝きを持つ。マードリーの二人の勇猛な息子であり、神々のように打ち負かせない主である。
6.107.28
मां वा नियुङ्क्ष्व सौहार्दाद्योत्स्ये भीष्मेण पाण्डव ।
त्वप्रयुक्तो महाराज किं न कुर्यां महाहवे ॥ ६.१०७.२८ ॥
あるいは私を任じよ、パーンドゥの子よ。友情から私はビーシュマと戦おう。大王よ、あなたに促されて、この大戦で私に何ができないことがあろうか。
6.107.29
हनिष्यामि रणे भीष्ममाहूय पुरुषर्षभम् ।
पश्यतां धार्तराष्ट्राणां यदि नेच्छति फल्गुनः ॥ ६.१०७.२९ ॥
もしパルグナ（アルジュナ）が望まなければ、私は戦いでナラの中の牡牛ビーシュマを挑発し、ドリタラーシュトラの子らが見ている前で、彼を殺そう。
6.107.30
यदि भीष्मे हते वीरे जयं पश्यसि पण्डव ।
हन्तास्म्येकरथेनाद्य कुरुवृद्धं पितामहम् ॥ ६.१०७.३० ॥
パーンドゥの子よ、英雄ビーシュマが倒れた後にあなたが勝利を見るなら、今日、一台の戦車でクルの長老、祖父を私は殺そう。
6.107.31
पश्य मे विक्रमं राजन्महेन्द्रस्येव संयुगे ।
विमुञ्चन्तं महास्त्रामि पातयिष्यामि तं रथात् ॥ ६.१०७.३१ ॥
王よ、マヘーンドラ（インドラ）のような私の武勇を見よ。大いなる武器を放ち、彼を戦車から落としてみせよう。
6.107.32
यः शत्रुः पाण्डुपुत्राणां मच्छत्रुः स न संशयः ।
मदर्था भवदर्था ये ये मदीयास्तवैव ते ॥ ६.१०७.३२ ॥
パーンドゥの息子たちの敵である者は、疑いなく私の敵でもある。私のために、あなたのために働く者たち、私のものである者は、まさにあなたのものでもある。
6.107.33
तव भ्राता मम सखा संबन्धी शिष्य एव च ।
मांसान्युत्कृत्य दास्यामि फल्गुनार्थे महीपते ॥ ६.१०७.३३ ॥
彼はあなたの兄弟であり、私の友、親族、そして弟子でもある。大地の主よ、ファルグナのために私は自分の肉を切り取って与えよう。
6.107.34
एष चापि नरव्याघ्रो मत्कृते जीवितं त्यजेत् ।
एष नः समयस्तात तारयेम परस्परम् ॥ ६.१०७.३४ ॥
この人中の虎もまた私のために命を捨てよ。これが我らの約束だ、いとしき者よ。互いに救い合おう。
6.107.35
स मां नियुङ्क्ष्व राजेन्द्र यावत्सज्जो भवाम्यहम् ।
प्रतिज्ञातमुपप्लाव्ये यत्तत्पार्थेन पूर्वतः ॥ ६.१०७.३५ ॥
王の中の王よ、私が準備を整えるまで、彼を私に差し向けよ。これはプリター の子がウパプラヴィヤにて以前に立てた誓いである。
6.107.36
पातयिष्यामि गाङ्गेयमित्युलूकस्य संनिधौ ।
परिरक्ष्यमिदं तावद्वचः पार्थस्य धीमतः ॥ ६.१०७.३६ ॥
ウルーカの面前で「ガーンゲーヤ（ビーシュマ）を倒すであろう」と言え。今はこの賢者パールタの言葉を守れ。
6.107.37
अनुज्ञातेन पार्थेन मया कार्यं न संशयः ।
अथवा फल्गुनस्यैष भारः परिमितो रणे ॥ ६.१०७.३७ ॥
アルジュナの許しを得れば、私はこの務めを必ず果たす、疑いはない。あるいは、戦においてこの重荷はパルグナ(アルジュナ)のみに量られたものである。
6.107.38
स हनिष्यति संग्रामे भीष्मं परपुरंजयम् ।
अशक्यमपि कुर्याद्धि रणे पार्थः समुद्यतः ॥ ६.१०७.३८ ॥
彼は戦いで敵の都市を征服するビーシュマを殺すであろう。戦いに臨んだパールタは、不可能なことさえ成し遂げうるのだから。
6.107.39
त्रिदशान्वा समुद्युक्तान्सहितान्दैत्यदानवैः ।
निहन्त्यादर्जुनः सङ्ख्ये किमु भीष्मं नराधिप ॥ ६.१०७.३९ ॥
戦いにおいて、アルジュナは、ダイティヤやダーナヴァと結び隊列を組んだ神々さえ殺すことができる。まして、ビーシュマは言うまでもない、王よ。
6.107.40
विपरीतो महावीर्यो गतसत्वोऽल्पजीवनः ।
भीष्मः शान्तनवो नूनं कर्तव्यं नावबुध्यते ॥ ६.१०७.४० ॥
偉大な勇力を持つシャーンタヌの子ビーシュマは、今や敵対している。その活力は尽き、寿命は短い。彼は、なすべきことを理解していないにちがいない。
6.107.41
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि माधव ।
सर्वे ह्येते न पर्याप्तास्तव वेगविधारणे ॥ ६.१०७.४१ ॥
マーダヴァよ、大腕の者よ、あなたの言う通りです。彼らの誰も、あなたの猛攻を支えるには足りません。
6.107.42
नियतं समावाप्स्यामि सर्वमेतद्यथेप्सितम् ।
यस्य मे पुरुषव्याघ्र भवान्पक्षे व्यवस्थितः ॥ ६.१०७.४२ ॥
人中の虎よ、あなたが私の側に堅く立っておられるのですから、私は望むところのすべてを必ず得るでしょう。
6.107.43
सेन्द्रानपि रणे देवाञ्जयेयं जयतां वर ।
त्वया नाथेन गोविन्द किमु भीष्मं महारथम् ॥ ६.१०७.४३ ॥
勝者の中の最上の方よ、ゴーヴィンダよ、あなたを守護者とすれば、私はインドラを含む神々にも戦場で勝てるでしょう。まして大戦車兵ビーシュマなど言うまでもありません。
6.107.44
न तु त्वामनृतं कर्तुमुत्सहे स्वात्मगौरवात् ।
अयुध्यमानाः सहाय्यं यथोक्तं कुरु माधव ॥ ६.१०७.४४ ॥
しかし自らの名誉を重んじるゆえ、私はあなたに偽りを言う気にはなれません。マーダヴァよ、言われた通り、戦わずに助けてください。
6.107.45
समयस्तु कृतः कश्चिन्मम भीष्मेण संयुगे ।
मन्त्रयिष्ये तवार्थाय न तु योत्स्ये कथंचन ॥ ६.१०७.४५ ॥
私は戦いにおいてビーシュマと、ある取り決めを結んでいます。あなたのためには相談にのりましょう。しかし決して戦うことはしません。
6.107.46
दुर्योधनार्थं योत्स्यामि सत्यमेतदिति प्रभो ।
स हि राज्यस्य मे दाता मन्त्रस्यैव च माधव ॥ ६.१०७.४६ ॥
主よ、私はドゥリョーダナのために戦うのです、これは真実です。マーダヴァよ、彼こそ私に王国を与え、私の策謀の支えでもあるのです。
6.107.47
तस्माद्देवव्रतं भूयो वधोपायार्थमात्मनः ।
भवता सहिताः सर्वे प्रयाम मधुसूदन ॥ ६.१०७.४७ ॥
ですから、マドゥスーダナよ、私たちは皆であなたと共に、再びデーヴァヴラタ（ビーシュマ）のもとへ参り、我ら自身を滅ぼす手だてを尋ねましょう。
6.107.48
तद्वयं सहिता गत्वा भीष्ममाशु नरोत्तमम् ।
रुचिते तव पृच्छामि मन्त्रं वार्ष्णेय माचिरम् ॥ ६.१०७.४८ ॥
では私たちは皆で一緒に、人の中で最も優れたビーシュマのもとへ急ぎましょう。ヴァーシュネーヤよ、もしあなたがよしとされるなら、この助言をお尋ねします。遅れないでください。
6.107.49
स वक्ष्यति हितं वाक्यं सत्यमस्माज्जनार्दन ।
यथा च वक्ष्यते कृष्ण तथा कर्तास्मि संयुगे ॥ ६.१०७.४९ ॥
彼は有益な言葉を真実に語るだろう、ジャナールダナよ。クリシュナよ、彼が語るとおりに、私は戦いで行うだろう。
6.107.50
स नो जयस्य दाता स्यान्मन्त्रस्य च दृढव्रतः ।
बालाः पित्रा विहीनाश्च तेन संवर्धिता वयम् ॥ ६.१०७.५० ॥
彼は我らに勝利を与える者であり、助言において堅い誓いを守る者だ。父を失った幼子の我らは、彼によって育てられた。
6.107.51
तं चेत्पितामहं वृद्धं हन्तुमिच्छामि माधव ।
पितुः पितरमिष्टं च धिगस्तु क्षत्रजीविकाम् ॥ ६.१०७.५१ ॥
マーダヴァよ、父の父であり、私が愛するあの老いた祖父を殺そうと望むなら、クシャトリヤの生計は呪われるべきだ。
6.107.52
ततोऽब्रवीन्महाराज वार्ष्णेयः कुरुनन्दनम् ।
रोचते मे महाप्राज्ञ राजेन्द्र तव भाषितम् ॥ ६.१०७.५२ ॥
そのとき、大王よ、ヴァールシュネーヤ（クリシュナ）はクル族の喜びに語った。大いなる知恵の者よ、王の中の王よ、そなたの言葉は我の心にかなう。
6.107.53
देवव्रतः कृती भीष्मः प्रेक्षितेनापि निर्दहेत् ।
गम्यतां स्ववधोपायं प्रष्टुं सागरगासुतम् ॥ ६.१०७.५३ ॥
デーヴァヴラタ・ビーシュマは巧みであり、一瞥だけでも焼き尽くせる。海へ流れる河（ガンガー）の子に、その者自身の死への方法を尋ねに行こう。
6.107.54
वक्तमर्हति सत्यं स त्वया पृष्टो विशेषतः ।
ते वयं तत्र गच्छामः प्रष्टुं कुरुपितामहम् ॥ ६.१०७.५४ ॥
彼は真実を語るにふさわしい、特にそなたが問うのであれば。我らはそこへ行き、クルの祖父に尋ねよう。
6.107.55
गत्वा शान्तनवं वृद्धं मन्त्रं पृच्छाम भारत ।
स नो दास्यति मन्त्रं यं तेन योत्स्यामहे परान् ॥ ६.१०७.५५ ॥
バーラタよ、老いたシャンタヌの子のもとへ行って助言を求めよう。彼は我らに、それによって敵と戦うべき助言を与えるだろう。
6.107.56
एवमामन्त्र्य ते वीराः पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज ।
जग्मुस्ते सहिताः सर्वे वासुदेवश्च वीर्यवान् ॥ ६.१०७.५६ ॥
このように語り合ってから、勇士たるパーンドゥの子らは、パーンドゥの長子よ、皆一緒に出発した。力ある ヴァースデーヴァもまた。
6.107.57
विमुक्तशस्त्रकवचा भीष्मस्य सदनं प्रति ।
प्रविश्य च तदा भीष्मं शिरोभिः प्रणिपेदिरे ॥ ६.१०७.५७ ॥
武器と鎧を捨てて、ビーシュマの住まいへ向かった。中に入ると、彼らはビーシュマの前に頭を垂れた。
6.107.58
पूजयन्तो महाराज पाण्डवा भरतर्षभम् ।
प्रणम्य शिरसा चैनं भीष्मं शरणमभ्ययुः ॥ ६.१०७.५८ ॥
偉大なる王よ、パーンドゥの子らはバラタの王者を敬い、頭を垂れて礼をし、ビーシュマに庇護を求めた。
6.107.59
तानुवाच महाबाहुर्भीष्मः कुरुपितामहः ।
स्वागतं तव वार्ष्णेय स्वागतं ते धनञ्जय ॥ ६.१०७.५९ ॥
大腕のクル族の祖父ビーシュマは彼らに言った。「ヴァーシュネーヤよ、よく来た。ダナンジャヤよ、よく来た。」
6.107.60
स्वागतं धर्मपुत्राय भीमाय यमयोस्तथा ।
किं वा कार्यं करोम्यद्य युष्माकं प्रीतिवर्धनं ॥ ६.१०७.६० ॥
ダルマの子、ビーマ、そしてヤマの二人の子にも歓迎を。今日あなた方の喜びを増すために、どのような務めを私がなそうか。
6.107.61
युद्धादन्यत्र हे वत्साः प्रीयन्तां मा विशङ्कथ ।
सर्वात्मनापि कर्तास्मि यदपि स्यात्सदुष्करम् ।
तथा ब्रुवाणं गाङ्गेयं प्रीतियुक्तं पुनःपुनः ॥ ६.१०७.६१ ॥
「愛しい子らよ、戦い以外のことでは喜び、疑ってはならない。どれほど困難なことでも、私は全身全霊でそれを成し遂げよう」と、このように愛情をこめて何度も語るガーンゲーヤ（ビーシュマ）に向かって。
6.107.62
उवाच राजा दीनात्मा प्रीतियुक्तमिदं वचः ।
कथं जयेम सर्वज्ञ कथं राज्यं लभेमहि ॥ ६.१०७.६२ ॥
悲しみに沈んだ心の王は、愛情に満ちたこの言葉を語った。「全知の御方よ、我らはどうして勝てましょうか。どうして王国を得られましょうか」
6.107.63
प्रजानां संशयो न स्यात्कथं तन्मे बद प्रभो ।
भवान्हि नो वधोपायं ब्रवीतु स्वयमात्मनः ॥ ६.१०७.६३ ॥
「主よ、民に疑いがないようにするにはどうすればよいか、私にお教えください。どうか御自身の口から、彼ら（敵）を滅ぼす方法を我らにお示しください」
6.107.64
भवन्तं समरे वीर विषहेम कथं वयम् ।
न हि ते सूक्ष्ममप्यस्ति रन्ध्रं कुरुपितामह ॥ ६.१०७.६४ ॥
「英雄よ、戦いの場であなたにどうして耐えられましょうか。クルの祖父よ、あなたには微細な隙すらないのです」
6.107.65
मण्डलेनैव धनुषा दृश्यसे संयुगे सदा ।
आददानं संदधानं विकर्षन्तं धनुर्न च ॥ ६.१०७.६५ ॥
「戦いの場で、あなたはいつも弓を円を描くように回しているだけに見え、矢を取り、つがえ、弓を引く姿は見えません」
6.107.66
पश्यामस्त्वां महाबाहो रथे सूर्यमिवापरम् ।
रथाश्वनरनागानां हन्तारं परवीरहन् ॥ ६.१०७.६६ ॥
「大いなる腕の御方よ、戦車の上にあなたを、もう一つの太陽のように私たちは見ます。戦車・馬・人・象を滅ぼす者、敵の勇士を打ち砕く者よ」
6.107.67
कोऽथवोत्सहते जेतुं वां पुमान्भरतर्षभ ।
वर्षता शरवर्षाणि महान्ति पुरुषर्षभ ॥ ६.१०७.६७ ॥
バラタの牡牛よ、人間の中の牡牛よ！大いなる矢の雨を降らせるお二人に、勝つことを敢えてする人間がいるでしょうか。
6.107.68
क्षयं निता हि पृतना संयुगे महती मम ।
यथा युधि जयेम त्वां यथा राज्यं भृशं मम ॥ ६.१०७.६८ ॥
私の大軍は戦いで破滅へ導かれました。戦いであなたに勝つにはどうすればよいか、そして私の王国をいかに確かなものにできるかを教えてください。
6.107.69
मम सैन्यस्य च क्षेमं तन्मे ब्रूहि पितामह ।
ततोऽब्रवीच्छान्तनवः पाण्डवान्पाण्डुपूर्वज ॥ ६.१०७.६९ ॥
「祖父よ、私の軍の安寧とは何か、どうか教えてください。」そのとき、シャンタヌの子で、パーンドゥの祖先であるビーシュマがパーンダヴァたちに語った。
6.107.70
न कथंचन कौन्तेय मयि जीवति संयुगे ।
जयो भवति सर्वज्ञ सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ६.१०७.७० ॥
クンティーの子よ、私が戦いで生きている限り、決して勝利は訪れないだろう。全てを知る者よ、これは私があなたに告げる真実である。
6.107.71
निर्जिते मयि युद्धेन रणे जेष्यथ पाण्डवाः ।
क्षिप्रं मयि प्रहरत यदीच्छथ रणे जयम् ॥ ६.१०७.७१ ॥
パーンダヴァたちよ、私を戦いで打ち負かした後にこそ、お前たちは戦場で勝つだろう。戦いで勝利を望むなら、すぐに私を攻撃せよ。
6.107.72
अनुजानामि वः पार्थाः प्रहरध्वं यथासुखम् ।
एवं हि सुकृतं मन्ये भवतां विदितो ह्यहम् ।
हते मयि हतं सर्वं तस्मादेवं विधीयताम् ॥ ६.१०७.७२ ॥
プリター の子らよ、お前たちに許しを与える。思う存分打ち掛かるがよい。これがお前たちの正しい行いだと私は思う。お前たちは私をよく知っているのだから。私が倒れれば、すべてが倒れるのだ。ゆえにそのようにせよ。
6.107.73
ब्रूहि तस्मादुपायं नो यथा युद्धे जयेमहि ।
भवन्तं समरे क्रुद्धं दण्डहस्तमिवान्तकम् ॥ ६.१०७.७३ ॥
ですから、戦いで我々が勝てる手段を教えてください。戦場で怒り、杖を手にした死神のようなあなたを前にして。
6.107.74
शक्यो वज्रधरो जेतुं वरुणोऽथ यमस्तथा ।
न भवान्समरे शक्यः सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ॥ ६.१०७.७४ ॥
金剛杵を持つインドラ、ヴァルナ、ヤマは打ち負かせるが、あなたは戦場でインドラを含む神々と阿修羅によっても打ち負かせない。
6.107.75
सत्यमेतन्महाबाहो यथा वदसि पाण्डव ॥ ६.१०७.७५ ॥
大腕のパーンダヴァよ、あなたの言う通り、それは真実です。
6.107.76
नाहं जेतुं रणे शक्यः सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ।
आत्तशस्त्रो रणे यत्तो गृहीतवरकार्मुकः ।
ततो मां न्यस्तशस्त्रं तु एते हन्युर्महारथाः ॥ ६.१०७.७६ ॥
私は武器を取り、戦いに励み、優れた弓を手にしている限り、インドラを含む神々と阿修羅によっても打ち負かされることはない。しかし武器を置けば、これら大戦車兵が私を殺すかもしれない。
6.107.77
निक्षिप्तशस्त्रे पतिते विमुक्तकवचध्वजे ।
द्रवमाणे च भीते च तवास्मीति च वादिनि ॥ ६.१०७.७७ ॥
武器を置き、倒れ、鎧と旗を外し、逃げているか怯えており、「私はあなたのものです」と言う者。
6.107.78
स्त्रीजिते स्त्रीप्रधाने च स्त्रीप्रधायिनि धर्मज ।
स्त्रियां स्त्रीनामधेये च विकले चैकपुत्रिणि ।
अप्रसूते च षण्डे च न युद्धं रोचते मम ॥ ६.१०७.७८ ॥
法の子よ、女に征服された者、女を第一とする者、女を第一に据える者、女であるか女の名を持つ者、身体の不自由な者、ただ一人の息子を持つ者、子を生んでいない者、あるいは去勢された者とは、私は戦いたくない。
6.107.79
इमं मे शृणु राजेन्द्र संकल्पं पूर्वचिन्तितम् ।
असंकल्पध्वजं दृष्ट्वा न युध्येयं कदाचन ॥ ६.१०७.७९ ॥
王の中の王よ、私が以前より考えてきたこの決意を聞け。決意のない旗印を持つ者を見たならば、私は決して戦わない。
6.107.80
य एष द्रौपदो राजंस्तव सैन्ये महारथः ।
शिखण्डी समरामर्षी शूरश्च समितिंजयः ॥ ६.१०७.८० ॥
王よ、あなたの軍にはドラウパディーの子であるシカンディンという大戦車兵がいる。戦いで怒りに燃え、勇敢で、戦いに勝つ者である。
6.107.81
यथाऽभवच्च स्त्रीपूर्वं पश्चात्पुंस्त्वं समागतः ।
जानन्ति च भवन्तोऽपि सर्वमेतद्यथातथम् ॥ ६.१०७.८१ ॥
彼は以前は女であり、後に男性となった。あなたがたもこのすべてを、ありのままに知っている。
6.107.82
अर्जुनः समरे शूरः पुरस्कृत्य शिखण्डीनम् ।
मामेव विशिखैस्तीक्ष्णैरभिद्रवतु दंशितः ॥ ६.१०७.८२ ॥
勇敢なアルジュナは、シカンディンを前に立て、鎧を着け意気込んで、戦場で鋭い矢で私だけを攻撃せよ。
6.107.83
असंकल्पध्वजे तस्मिन्स्त्रीपूर्वे च विशेषतः ।
न प्रहर्तुमभीप्सामि गृहीतेषु कथंचन ॥ ६.१०७.८३ ॥
決意のない旗印を持つ者、特に以前は女であった者には、どのような形で現れようとも、私は打ちかかりたくない。
6.107.84
तदन्तरं समासाद्य पाण्डवो मां धनञ्जयः ।
शरैर्घातयतु क्षिप्रं समन्ताद्भरतर्षभ ॥ ६.१०७.८४ ॥
バラタの牡牛よ、その隙を得て、パーンドゥの子ダナンジャヤが速やかに四方から矢で私を打ちますように。
6.107.85
न तं पश्यामि लोकेष मां हन्याद्यः समुद्यतम् ।
ऋते कृष्णान्महाभागात्पाण्डवाद्वा धनञ्जयात् ॥ ६.१०७.८५ ॥
進み来る私を殺せる者は世界に見当たらない。偉大な幸運者クリシュナか、パーンドゥの子ダナンジャヤを除いては。
6.107.86
पार्षतं तु पुरोधाय क्लीबमद्य ममाग्रतः ।
आत्तशस्त्रो रणे यत्तो गृहीतवरकार्मुकः ।
मां पातयतु बीभत्सुरेवं तव जयो ध्रुवम् ॥ ६.१०७.८६ ॥
今日、パールシャタ（シカンディン）を私の前に立たせ、武器を取り、戦に備え、良弓を握るビーバトス（アルジュナ）が私を倒すように。そうすればお前の勝利は確実だ。
6.107.87
एतत्कुरुष्व कौन्तेय यथोक्तं मम सुव्रत ।
ततो जेष्वसि संग्रामे धार्तराष्ट्रान्समागतान् ॥ ६.१०७.८७ ॥
クンティーの子よ、善き誓いを持つ者よ、私が言ったとおりにせよ。そうすれば戦いで、集まったドリタラーシュトラの息子たちに勝つだろう。
6.107.88
तेऽनुज्ञातास्ततः पार्था जग्मुः स्वशिबिरं प्रति ।
अभिवाद्य महात्मानं भीष्मं कुरुपितामहम् ॥ ६.१०७.८८ ॥
許しを得たパールタたちは、クルの祖父である大いなる魂のビーシュマに礼拝して、自分たちの陣営へ去った。
6.107.89
तथोक्तवति गाङ्गेये परलोकाय दीक्षिते ।
अर्जुनो दुःखसंतप्तः सव्रीडमिदमब्रवीत् ॥ ६.१०७.८९ ॥
ガーンゲーヤ（ビーシュマ）がこのように言い、来世のために誓いを立てたとき、悲しみに苛まれたアルジュナは恥じらいながらこう言った。
6.107.90
गुरुणा कुरुवृद्धेन कृतप्रज्ञेन धीमता ।
पितामहेन संग्रामे कथं योद्धास्मि माधव ॥ ६.१०७.९० ॥
マーダヴァよ、師であり、クルの長老であり、賢明で思慮深い祖父と、戦いにおいて私はどうして戦えようか。
6.107.91
क्रीडता हि मया बाल्ये वासुदेव महामनाः ।
पांसुरूषितगात्रेण महात्मा परुषीकृतः ॥ ६.१०७.९१ ॥
ヴァースデーヴァよ、幼い頃遊んでいたとき、私は体を塵にまみれさせたあの大きな心の偉大な魂を、荒々しく辱めた。
6.107.92
यस्याहमधिरुह्याङ्कं वालः किल गदाग्रज ।
तातेत्यवोचं पितरं पितुः पाण्डोर्महात्मनः ॥ ६.१०७.९२ ॥
ガダーの兄よ、幼い頃、私は父と呼んでいたその方の膝に登った。その方こそ偉大な魂パーンドゥの父であった。
6.107.93
नाहं तातस्तव पितुस्तातोऽस्मि तव भारत ।
इति मामब्रवीद्बाल्ये यः स वध्यः कथं मया ॥ ६.१०७.९३ ॥
バーラタよ、幼い私に「私はおまえの父ではない、おまえの父の父だ」と言ったその方を、どうして私が殺せようか。
6.107.94
कामं वध्यतु सैन्यं मे नाहं योत्स्ये महात्मना ।
जयो वास्तु वधो वा मे कथं वा कृष्ण मन्यसे ॥ ६.१०७.९४ ॥
我が軍は滅びようとも、私はあの偉大な魂と戦うつもりはない。勝利であれ死であれ——クリシュナよ、おまえはどう思うか。
6.107.95
कथमस्माद्विधः कृष्ण जानन्धर्मं सनातनम् ।
न्यस्तशस्त्रे च वृद्धे च प्रहरेद्धि पितामहे ॥ ६.१०७.९५ ॥
クリシュナよ、永遠のダルマを知る私のような者が、武器を置いた老いた祖父をどうして打てようか。
6.107.96
प्रतिज्ञाय वधं जिष्णो पुरा भीष्मस्य संयुगे ।
क्षत्रधर्मे स्थितः पार्थ कथं नैनं हनिष्यसि ॥ ६.१०७.९६ ॥
ジシュヌよ、かつて戦場でビーシュマを殺すと誓い、クシャトリヤの義務に立つプリター子よ、どうしてこの者を殺さずにいられようか。
6.107.97
पातयैनं रथात्पार्थ क्षत्रियं युद्धदुर्मदम् ।
नाहत्वा युधि गाङ्गेयं विजयस्ते भविष्यति ॥ ६.१०७.९७ ॥
プリター の子よ、戦いに酔うこの王族を戦車から突き落とせ。ガーンゲーヤを戦いで殺さなければ、お前に勝利はない。
6.107.98
दृष्टमेतत्पुरा देवैर्भविष्यत्यवशस्य ते ।
यद्दृष्टं हि पुरा पार्थ तत्तथा न तदन्यथा ॥ ६.१०७.९८ ॥
これは神々によって以前から見られていたことであり、抗えないお前にも必ず起こる。プリターの子よ、以前見られたことはそのとおりであり、それ以外ではない。
6.107.99
न हि भीष्मं दुराधर्षं व्यात्ताननमिवान्तकम् ।
त्वदन्यः शक्नुयाद्योद्धुमपि वज्रधरः स्वयम् ॥ ६.१०७.९९ ॥
口を開いた死神のように打ち負かし難いビーシュマと、お前以外の誰が戦えようか。雷霆を持つインドラ自身でさえ不可能だ。
6.107.100
जहि भीष्मं स्थिरो भूत्वा शृणु चेदं वचो मम ।
यथोवाच पुरा शक्रं महाबुद्धिर्बृहस्पतिः ॥ ६.१०७.१०० ॥
毅然としてビーシュマを討て。そして私のこの言葉を聞け。昔、大智慧のブリハスパティがシャクラに語ったように。
6.107.101
ज्यायांसमपि चेद्वृद्धं गुणैरपि समन्वितम् ।
आततायिनमायान्तं हन्याद्धातकमात्मनः ॥ ६.१०७.१०१ ॥
年長で老齢、徳を備えていても、侵略者として自分を殺しに来る者は殺すべきである。
6.107.102
शाश्वतोऽयं स्थितो धर्मः क्षत्रियाणां धनञ्जय ।
योद्धव्यं रक्षितव्यं च यष्टव्यं चानसूयुभिः ॥ ६.१०७.१०२ ॥
ダナンジャヤよ、これはクシャトリヤのために確立された永遠のダルマである。戦い、守り、嫉妬なく供犠を行うべきである。
6.107.103
शिखण्डी निधनं कृष्ण भीष्मस्य भविता ध्रुवम् ।
दृष्ट्वैव हि सदा भीष्मः पाञ्चाल्यं विनिवर्तते ॥ ६.१०७.१०३ ॥
クリシュナよ、シカンディンは必ずやビーシュマの死の因となるだろう。パーンチャーラの王子を見ると、ビーシュマは常に身を引くのだ。
6.107.104
ते वयं प्रमुखे तस्य पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ।
गाङ्गेयं पातयिष्याम उपायेनेति मे मतिः ॥ ६.१०७.१०४ ॥
シカンディンを彼の前に立て、この策略によってガーンゲーヤを倒そう——それが私の考えだ。
6.107.105
अहमन्यान्महेष्वासान्वारयिष्यामि सायकैः ।
शिखण्ड्यपि युधां श्रेष्ठं भीष्ममेवाभियोधयेत् ॥ ६.१०७.१०५ ॥
私は矢で他の大弓の射手たちを食い止めよう。戦士の中で最も優れたシカンディンは、ビーシュマとだけ戦えばよい。
6.107.106
श्रुतं हि कुरुमुख्यस्य नाहं हन्यां शिखण्डिनम् ।
कन्या ह्येषा पुरा भूत्वा पुरुषः समपद्यत ॥ ६.१०७.१०६ ॥
クル族の第一人者の言葉を私は聞いている。私はシカンディンを殺さない。これはかつて乙女であり、後に男となった者なのだから。
6.107.107
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा भीष्मस्य वधसंयुतम् ।
जहृषुर्हृष्टरोमाणः सकृष्णाः पाण्डवास्तदा ॥ ६.१०७.१०७ ॥
ビーシュマの殺害に関するアルジュナの言葉を聞き、クリシュナとともにパーンダヴァたちは身の毛もよだつほど喜んだ。
6.107.108
इत्येवं निश्चयं कृत्वा पाण्डवाः सहमाधवाः ।
अनुमान्य महात्मानं प्रययुर्हृष्टमानसाः।
शयनानि यथा स्वानि भेजिरे पुरुषर्षभाः ॥ ६.१०७.१०८ ॥
このように決意し、マーダヴァとともにパーンダヴァたちは偉大な御方に暇乞いをして、喜ばしい心で去った。人の中の雄牛たちはそれぞれの寝所へ赴いた。