มหาภารตะ · อัธยายะ 6.107
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.107.1
युध्यतामेव तेषां तु भास्करेऽस्तमुपागते ।
सन्ध्या समभवद्धोरा नापश्याम ततो रणम् ॥ ६.१०७.१ ॥
ขณะที่พวกเขากำลังต่อสู้กันอยู่นั้น ดวงอาทิตย์ก็ลับขอบฟ้าไป เกิดแสงสนธยาอันน่ากลัว และหลังจากนั้นพวกเราก็มองไม่เห็นสนามรบอีกต่อไป
6.107.2
ततो युधिष्ठिरो राजा सन्ध्यां संदृश्य भारत ।
वध्यमानं च भीष्मेण त्यक्तास्त्रं भयविह्वलम् ॥ ६.१०७.२ ॥
ครั้นนั้น พระเจ้ายุธิษฐิระ เมื่อเห็นแสงสนธยา และเห็นกองทัพของตนถูกภีษมะฟาดฟันลง ทหารทิ้งอาวุธ ตื่นตระหนกด้วยความกลัว ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายภรต
6.107.3
स्वसैन्यं च परावृत्तं पलायनपरायणम् ।
भीष्मं च युधि संरब्धं पीडयन्तं महारथम् ॥ ६.१०७.३ ॥
และเห็นกองทัพของพระองค์เองถอยกลับ มุ่งหน้าแต่จะหนี และเห็นภีษมะผู้โกรธจัดในการรบ มหารถผู้กำลังบีบคั้นทหารเหล่านั้นอยู่
6.107.4
सोमकांश्च जितान्दृष्ट्वा निरुत्साहान्महारथान् ।
निशामुखं च संप्रेक्ष्य घोररूपं भयानकम्।
चिन्तयित्वा ततो राज्ञामपहारमकारयत् ॥ ६.१०७.४ ॥
เมื่อเห็นพวกโสมกะถูกตีแตกพ่ายและมหารถทั้งหลายหมดกำลังใจ และเมื่อมองดูยามค่ำคืนที่กำลังคืบคลานมาด้วยรูปร่างอันน่ากลัวและน่าหวาดหวั่น พระองค์ทรงครุ่นคิดแล้วจึงสั่งให้กองทัพของพระราชาทั้งหลายถอยทัพ
6.107.5
ततोऽपहारं सैन्यानां चक्रे राजा युधिष्ठिरः ।
तथैव तव सैन्यानामपहारे ह्यभूत्तदा ॥ ६.१०७.५ ॥
ครั้นนั้น พระเจ้ายุธิษฐิระจึงสั่งให้กองทัพถอยทัพ ในทำนองเดียวกัน ในขณะนั้น กองทัพของท่านก็ถอยทัพเช่นกัน
6.107.6
ततोऽपहारं सैन्यानां कृत्वा तत्र महारथाः ।
न्यविशन्त कुरुश्रेष्ठ संग्रामे क्षतविक्षताः ॥ ६.१०७.६ ॥
ครั้นกองทัพถอยทัพแล้ว มหารถทั้งหลายที่นั่น ข้าแต่ผู้ยิ่งที่สุดในกุรุ ต่างบาดเจ็บและเป็นแผลเหวอะหวะในการรบ จึงเข้าสู่ค่าย
6.107.7
भीष्मस्य समरे कर्म चिन्तयानास्तु पाण्डवाः ।
नालभन्त तदा शान्तिं भीष्मबाणप्रपीडिताः ॥ ६.१०७.७ ॥
ปาณฑพทั้งหลายครุ่นคิดถึงการกระทำของภีษมะในการรบ ถูกลูกศรของภีษมะทิ่มแทง ณ เวลานั้นจึงไม่อาจหาความสงบได้
6.107.8
भीष्मोऽपि समरे जित्वा पाण्डवान्सह सृञ्जयान् ।
पूज्यमानस्तव सुतैर्वन्द्यमानश्च भारत ॥ ६.१०७.८ ॥
ภีษมะเองก็เช่นกัน เมื่อชนะปาณฑพพร้อมด้วยสฤญชัยทั้งหลายในการรบแล้ว ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายภรต ก็ได้รับการเคารพบูชาและการไหว้จากบุตรของท่าน
6.107.9
न्यविशत्कुरुभिः सार्धं हृष्टरूपैः समन्ततः ।
ततो रात्रिः समभवत्सर्वभूतप्रमोहिनी ॥ ६.१०७.९ ॥
พวกเขาเข้าสู่ค่ายจากทุกทิศทาง พร้อมกับเหล่ากุรุ มีใบหน้าเปี่ยมปีติ ครั้นนั้นราตรีก็มาถึง ทำให้สรรพสัตว์ทั้งปวงหลงงมงาย
6.107.10
तस्मिन्रात्रिमुखे घोरे पाण्डवा वृष्णिभिः सह ।
सृञ्जयाश्च दुराधर्षा मन्त्राय समुपाविशन् ॥ ६.१०७.१० ॥
ในยามเริ่มต้นแห่งราตรีอันน่ากลัวนั้น ปาณฑพพร้อมด้วยวฤษณิและสฤญชัยผู้ยากจะต่อต้านได้ ต่างนั่งลงเพื่อปรึกษาหารือกัน
6.107.11
आत्मनिःश्रेयसं सर्वे प्राप्तकालं महाबलाः ।
मन्त्रयामासुरव्यग्रा मन्त्रनिश्चयकोविदाः ॥ ६.१०७.११ ॥
วีรบุรุษผู้มีพลังมหาศาลทั้งปวง ผู้ไม่หวั่นไหวและชำนาญในการตัดสินใจด้วยการปรึกษาหารือ ต่างพิจารณาเรื่องประโยชน์สูงสุดของตนเองและสิ่งที่ถึงกาลต้องทำ
6.107.12
ततो युधिष्ठिरो राजा मन्त्रयित्वा चिरं नृप ।
वासुदेवं समुद्वीक्ष्य वचनं चेदमाददे ॥ ६.१०७.१२ ॥
ครั้นนั้น พระเจ้ายุธิษฐิระ หลังจากปรึกษาหารือเป็นเวลานาน ข้าแต่พระราชา ทรงมองไปยังวาสุเทพ แล้วตรัสถ้อยคำเหล่านี้
6.107.13
कृष्ण पश्य माहात्मानं भीष्मं भीमपराक्रमम् ।
गजं नलवनानीव विमृद्गन्तं बलं मम ॥ ६.१०७.१३ ॥
ข้าแต่พระกฤษณะ ขอทรงดูภีษมะผู้ยิ่งใหญ่ มีวีรภาพน่าสะพรึง กำลังเหยียบย่ำกองทัพของข้าพเจ้าดุจช้างเหยียบย่ำป่าอ้อ
6.107.14
न चैवैनं महात्मानमुत्सहामो निरीक्षितुम् ।
लेलिह्यमानं सैन्येषु प्रवृद्धमिव पावकम् ॥ ६.१०७.१४ ॥
เราแม้แต่จะทนมองท่านผู้ยิ่งใหญ่นี้ก็ไม่อาจทำได้ ท่านกำลังเลียกลืนกองทหารของเรา ดุจไฟที่ลุกโชนขึ้นสูง
6.107.15
यथा घोरो महानागस्तक्षको वै विषोल्बणः ।
तथा भीष्मो रणे क्रुद्धस्तीक्ष्णशस्त्रः प्रतापवान् ॥ ६.१०७.१५ ॥
ดุจงูใหญ่ตักษกะอันดุร้ายและเต็มไปด้วยพิษร้าย ภีษมะในการรบก็เป็นเช่นนั้น เมื่อโกรธจัด มีอาวุธคมและมีอานุภาพยิ่ง
6.107.16
गृहीतचापः समरे प्रमुञ्चन्निशिताञ्छरान् ।
शक्यो जेतुं यमः क्रुद्धो वज्रपाणिश्च देवराट् ॥ ६.१०७.१६ ॥
แม้ยมที่โกรธจัด ผู้ถือคันธนูอยู่ในมือและยิงลูกศรคมกล้าในการรบ หรือพระอินทร์ราชาแห่งเทวดาผู้ถือสายฟ้า ก็อาจถูกเอาชนะได้
6.107.17
वरुणः पाशभृच्चापि सगदो वा धनेश्वरः ।
न तु भीष्मः सुसंक्रुद्धः शक्यो जेतुं महाहवे ॥ ६.१०७.१७ ॥
วรุณผู้ถือบ่วงบาศ หรือกุเวรเจ้าแห่งทรัพย์พร้อมคทา ก็อาจถูกเอาชนะได้ แต่ภีษมะผู้โกรธจัดอย่างยิ่ง ไม่อาจถูกเอาชนะได้ในสงครามใหญ่
6.107.18
सोऽहमेवं गते कृष्ण निमग्नः शोकसागरे ।
आत्मनो बुद्धिदौर्बल्याद्भीष्ममासाद्य संयुगे ॥ ६.१०७.१८ ॥
ข้าแต่พระกฤษณะ เมื่อเป็นเช่นนี้แล้ว ข้าพเจ้าจมอยู่ในมหาสมุทรแห่งความโศก เพราะความอ่อนแอทางปัญญาของตนเอง ข้าพเจ้าจึงเข้าเผชิญหน้ากับภีษมะในการรบ
6.107.19
वनं यास्यामि दुर्धर्ष श्रेयो वै तत्र मे गतम् ।
न युद्धं रोचते कृष्ण हन्ति भीष्मो हि नः सदा ॥ ६.१०७.१९ ॥
ข้าพเจ้าจะเข้าป่า ข้าแต่ผู้ที่ใครๆ ไม่อาจต่อต้านได้ ประโยชน์ของข้าพเจ้าอยู่ที่นั่น ข้าแต่พระกฤษณะ การรบไม่เป็นที่พอใจของข้าพเจ้า เพราะภีษมะย่อมฟาดฟันเราอยู่เสมอ
6.107.20
यथा प्रज्वलितं वह्निं पतङ्गः समभिद्रवन् ।
एकतो मृत्युमभ्येति तथाऽहं भीष्ममेयिवान् ॥ ६.१०७.२० ॥
ดุจแมลงเม่าที่พุ่งเข้าหากองไฟลุกโชน ย่อมพบความตายทางเดียว ข้าพเจ้าก็เช่นกัน เมื่อเข้าหาภีษมะแล้ว ก็พบกับความตาย
6.107.21
क्षयं नीतोऽस्मि वार्ष्णेय राज्यहेतोः पराक्रमी ।
भ्रातरश्चैव मे शुराः सायकैर्भृशपीडिताः ॥ ६.१०७.२१ ॥
ข้าแต่ทายาทแห่งวฤษณิ เพื่อราชอาณาจักรข้าพเจ้าผู้กล้าหาญต้องถึงความพินาศ และพี่น้องผู้กล้าหาญของข้าพเจ้าก็ถูกลูกศรทิ่มแทงจนบอบช้ำอย่างยิ่ง
6.107.22
मत्कृते भ्रातृसौहार्दाद्राज्यभ्रष्टा वनं गताः ।
परिक्लिष्टा तथा कृष्णा मत्कृते मधुसूदन ॥ ६.१०७.२२ ॥
เพราะข้าพเจ้า พวกเขาด้วยความรักใคร่ต่อพี่น้องจึงต้องสูญเสียราชอาณาจักรและเข้าไปอยู่ในป่า และเพราะข้าพเจ้า ข้าแต่มธุสูทน์ กฤษณาก็ได้รับความทุกข์ยากอย่างยิ่งเช่นกัน
6.107.23
जीवितं बहु मन्येऽहं जीवितं ह्यद्य दुर्लभम् ।
जीवितस्याद्य शेषेण चरिष्ये धर्ममुत्तमम् ॥ ६.१०७.२३ ॥
ข้าพเจ้าให้คุณค่าแก่ชีวิตอย่างยิ่ง เพราะวันนี้ชีวิตเป็นของที่หาได้ยาก ด้วยชีวิตที่เหลืออยู่ ข้าพเจ้าจะปฏิบัติธรรมอันสูงสุด
6.107.24
यदि तेऽहमनुग्राह्यो भ्रातृभिः स केशव ।
स्वधर्मस्याविरोधेन हितं व्याहर केशव ॥ ६.१०७.२४ ॥
ข้าแต่เกศวะ หากข้าพเจ้าควรได้รับความเมตตาจากท่านผ่านพี่น้องของข้าพเจ้า ขอท่านจงกล่าวสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่ข้าพเจ้าโดยไม่ขัดต่อธรรมของตนเอง ข้าแต่เกศวะ
6.107.25
एवं श्रुत्वा वचस्तस्य कारुण्याद्बहुविस्तरम् ।
प्रत्युवाच ततः कृष्णः सान्त्वयानो युधिष्ठिरम् ॥ ६.१०७.२५ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของเขาเช่นนั้น ด้วยความสงสารอย่างยิ่ง พระกฤษณะจึงตอบกลับอย่างยาวเหยียดเพื่อปลอบโยนยุธิษฐิระ
6.107.26
धर्मपुत्र विषादं त्वं मा कृथाः सत्यसंगर ।
यस्य ते भ्रातरः शूरा दुर्जयाः सत्रुसूदनाः ॥ ६.१०७.२६ ॥
ข้าแต่บุตรแห่งธรรม ผู้ซื่อตรงต่อคำปฏิญาณ ท่านอย่าโศกเศร้าเลย พี่น้องของท่านเป็นวีรบุรุษ ไม่มีใครพิชิตได้ และเป็นผู้ทำลายศัตรู
6.107.27
अर्जुनो भीमसेनश्च वाय्वग्निसमतेजसौ ।
माद्रीपुत्रौ च विक्रान्तौ त्रिदशानामिविश्वरौ ॥ ६.१०७.२७ ॥
อรชุนและภีมเสน ผู้มีเดชเทียบเท่าลมและไฟ บุตรทั้งสองของมาทรี ผู้กล้าหาญ เป็นเจ้าผู้ไม่อาจพ่ายแพ้เหมือนเทพทั้งหลาย
6.107.28
मां वा नियुङ्क्ष्व सौहार्दाद्योत्स्ये भीष्मेण पाण्डव ।
त्वप्रयुक्तो महाराज किं न कुर्यां महाहवे ॥ ६.१०७.२८ ॥
หรือขอให้มอบหมายข้าพเจ้า ข้าแต่บุตรแห่งปาณฑุ ด้วยความรักใคร่ ข้าพเจ้าจะต่อสู้กับภีษมะ ข้าแต่พระมหากษัตริย์ เมื่อได้รับคำสั่งจากท่าน ในสงครามใหญ่นี้ มีสิ่งใดที่ข้าพเจ้าจะไม่ทำได้เล่า
6.107.29
हनिष्यामि रणे भीष्ममाहूय पुरुषर्षभम् ।
पश्यतां धार्तराष्ट्राणां यदि नेच्छति फल्गुनः ॥ ६.१०७.२९ ॥
หากฟัลคุนะ (อรชุน) ไม่ประสงค์ ข้าพเจ้าจะท้าทายภีษมะ ผู้เป็นวัวแห่งบุรุษ ให้ออกรบ และจะสังหารเขาในสนามรบ ขณะที่บรรดาโอรสของธฤตราษฎร์กำลังเฝ้ามอง
6.107.30
यदि भीष्मे हते वीरे जयं पश्यसि पण्डव ।
हन्तास्म्येकरथेनाद्य कुरुवृद्धं पितामहम् ॥ ६.१०७.३० ॥
ข้าแต่บุตรแห่งปาณฑุ หากเมื่อวีรบุรุษภีษมะถูกสังหารแล้ว ท่านเห็นชัยชนะ วันนี้ข้าพเจ้าจะสังหารปู่ผู้อาวุโสที่สุดของเการพด้วยรถศึกคันเดียว
6.107.31
पश्य मे विक्रमं राजन्महेन्द्रस्येव संयुगे ।
विमुञ्चन्तं महास्त्रामि पातयिष्यामि तं रथात् ॥ ६.१०७.३१ ॥
ข้าแต่พระราชา จงดูความกล้าหาญของข้าพเจ้าในการรบ เหมือนของพระมเหนทร เมื่อข้าพเจ้าปล่อยอาวุธอันยิ่งใหญ่ ข้าพเจ้าจะทำให้เขาตกจากรถศึก
6.107.32
यः शत्रुः पाण्डुपुत्राणां मच्छत्रुः स न संशयः ।
मदर्था भवदर्था ये ये मदीयास्तवैव ते ॥ ६.१०७.३२ ॥
ผู้ใดเป็นศัตรูของบรรดาบุตรของปาณฑุ ผู้นั้นย่อมเป็นศัตรูของข้าพเจ้าเช่นกันไม่ต้องสงสัย ผู้ที่ทำเพื่อข้าพเจ้าและผู้ที่ทำเพื่อท่าน ทุกคนที่เป็นของข้าพเจ้าย่อมเป็นของท่านด้วยเช่นกัน
6.107.33
तव भ्राता मम सखा संबन्धी शिष्य एव च ।
मांसान्युत्कृत्य दास्यामि फल्गुनार्थे महीपते ॥ ६.१०७.३३ ॥
พี่ชายของท่านเป็นมิตรของข้าพเจ้า เป็นญาติและเป็นศิษย์ด้วย ข้าแต่เจ้าแห่งแผ่นดิน เพื่อฟัลคุนะ ข้าพเจ้าจะตัดเนื้อของตนเองออกแล้วมอบให้
6.107.34
एष चापि नरव्याघ्रो मत्कृते जीवितं त्यजेत् ।
एष नः समयस्तात तारयेम परस्परम् ॥ ६.१०७.३४ ॥
ขอให้วีรบุรุษผู้เป็นเสือแห่งมนุษย์นี้ก็สละชีวิตเพื่อข้าพเจ้าเช่นกัน นี่คือข้อตกลงของเรา ข้าแต่ลูกรัก ขอให้เราช่วยเหลือกันและกัน
6.107.35
स मां नियुङ्क्ष्व राजेन्द्र यावत्सज्जो भवाम्यहम् ।
प्रतिज्ञातमुपप्लाव्ये यत्तत्पार्थेन पूर्वतः ॥ ६.१०७.३५ ॥
ข้าแต่ราชาแห่งกษัตริย์ ขอท่านมอบหมายเขาให้ต่อสู้กับข้าพเจ้า จนกว่าข้าพเจ้าจะพร้อม นี่คือคำปฏิญาณที่บุตรแห่งปฤถาได้ให้ไว้ล่วงหน้าที่อุปปลาวยะ
6.107.36
पातयिष्यामि गाङ्गेयमित्युलूकस्य संनिधौ ।
परिरक्ष्यमिदं तावद्वचः पार्थस्य धीमतः ॥ ६.१०७.३६ ॥
ให้กล่าวต่อหน้าอุลูกะว่า "ข้าพเจ้าจะให้คังเคยะ (ภีษมะ) ล้มลง" ในตอนนี้ ขอให้ถ้อยคำของปารถผู้ปัญญาดีนี้ได้รับการรักษาไว้ก่อน
6.107.37
अनुज्ञातेन पार्थेन मया कार्यं न संशयः ।
अथवा फल्गुनस्यैष भारः परिमितो रणे ॥ ६.१०७.३७ ॥
เมื่ออรชุนอนุญาต ข้าพเจ้าจะทำหน้าที่นี้ไม่ต้องสงสัย หรือมิฉะนั้น ภาระนี้ในสนามรบก็ถูกจำกัดไว้ให้เป็นของฟัลคุนะ (อรชุน) เพียงผู้เดียว
6.107.38
स हनिष्यति संग्रामे भीष्मं परपुरंजयम् ।
अशक्यमपि कुर्याद्धि रणे पार्थः समुद्यतः ॥ ६.१०७.३८ ॥
ท่านจะสังหารภีษมะผู้พิชิตเมืองของศัตรูในสงคราม เพราะปารถผู้พร้อมรบ แม้สิ่งที่เป็นไปไม่ได้ก็อาจทำได้ในสนามรบ
6.107.39
त्रिदशान्वा समुद्युक्तान्सहितान्दैत्यदानवैः ।
निहन्त्यादर्जुनः सङ्ख्ये किमु भीष्मं नराधिप ॥ ६.१०७.३९ ॥
ในสนามรบ อรชุนสามารถสังหารแม้เทพทั้งหลายที่เตรียมพร้อมและรวมกับไทตยะและทานพ ยิ่งกว่านั้นภีษมะเล่า ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์
6.107.40
विपरीतो महावीर्यो गतसत्वोऽल्पजीवनः ।
भीष्मः शान्तनवो नूनं कर्तव्यं नावबुध्यते ॥ ६.१०७.४० ॥
ภีษมะ โอรสของศานตนุ ผู้มีพลังอันยิ่งใหญ่ บัดนี้กลับกลายเป็นฝ่ายตรงข้าม พลังชีวิตของเขาสิ้นไปแล้วและชีวิตของเขาก็สั้น เขาคงไม่เข้าใจสิ่งที่ควรกระทำเป็นแน่
6.107.41
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि माधव ।
सर्वे ह्येते न पर्याप्तास्तव वेगविधारणे ॥ ६.१०७.४१ ॥
ท่านพูดถูกแล้ว โอ้ผู้มีแขนทรงพลัง มาธวะ ไม่มีใครในพวกนี้เพียงพอจะต้านทานแรงโจมตีของท่านได้เลย
6.107.42
नियतं समावाप्स्यामि सर्वमेतद्यथेप्सितम् ।
यस्य मे पुरुषव्याघ्र भवान्पक्षे व्यवस्थितः ॥ ६.१०७.४२ ॥
ข้าพเจ้าจะได้สิ่งทั้งหมดนี้ตามที่ปรารถนาอย่างแน่นอน โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ เพราะท่านยืนหยัดอยู่ข้างข้าพเจ้า
6.107.43
सेन्द्रानपि रणे देवाञ्जयेयं जयतां वर ।
त्वया नाथेन गोविन्द किमु भीष्मं महारथम् ॥ ६.१०७.४३ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ชนะ โควินทะ หากมีท่านเป็นที่พึ่ง ข้าพเจ้าก็อาจเอาชนะเทวดาพร้อมทั้งพระอินทร์ในการรบได้ แล้วจะกล่าวไยถึงภีษมะผู้เป็นรถีผู้ยิ่งใหญ่
6.107.44
न तु त्वामनृतं कर्तुमुत्सहे स्वात्मगौरवात् ।
अयुध्यमानाः सहाय्यं यथोक्तं कुरु माधव ॥ ६.१०७.४४ ॥
แต่เพราะเห็นแก่เกียรติของตนเอง ข้าพเจ้าจะไม่กล้ากล่าวเท็จต่อท่านเด็ดขาด โอ้มาธวะ ขอท่านช่วยเหลือตามที่ได้ตกลงกันไว้ โดยไม่ต้องร่วมรบ
6.107.45
समयस्तु कृतः कश्चिन्मम भीष्मेण संयुगे ।
मन्त्रयिष्ये तवार्थाय न तु योत्स्ये कथंचन ॥ ६.१०७.४५ ॥
ข้าพเจ้าได้ทำข้อตกลงบางอย่างกับภีษมะในการรบ ข้าพเจ้าจะให้คำปรึกษาเพื่อประโยชน์ของท่าน แต่จะไม่ร่วมรบเด็ดขาด
6.107.46
दुर्योधनार्थं योत्स्यामि सत्यमेतदिति प्रभो ।
स हि राज्यस्य मे दाता मन्त्रस्यैव च माधव ॥ ६.१०७.४६ ॥
โอ้ท่านผู้เป็นใหญ่ เป็นความจริงที่ข้าพเจ้าจะรบเพื่อทุรโยธน์ โอ้มาธวะ เขาคือผู้ให้อาณาจักรแก่ข้าพเจ้า และให้คำปรึกษาแก่ข้าพเจ้าด้วย
6.107.47
तस्माद्देवव्रतं भूयो वधोपायार्थमात्मनः ।
भवता सहिताः सर्वे प्रयाम मधुसूदन ॥ ६.१०७.४७ ॥
เพราะฉะนั้น โอ้มธุสูทนะ ขอให้พวกเราทั้งหมดไปยังเทวพรตอีกครั้งพร้อมกับท่าน เพื่อเรียนรู้วิธีที่จะทำให้ตนเองพินาศ
6.107.48
तद्वयं सहिता गत्वा भीष्ममाशु नरोत्तमम् ।
रुचिते तव पृच्छामि मन्त्रं वार्ष्णेय माचिरम् ॥ ६.१०७.४८ ॥
ขอให้พวกเราทั้งหมดไปด้วยกันโดยเร็วยังภีษมะ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ โอ้วารษณัยะ หากท่านเห็นชอบ ข้าพเจ้าขอถามคำปรึกษานี้จากท่าน อย่าได้ชักช้าเลย
6.107.49
स वक्ष्यति हितं वाक्यं सत्यमस्माज्जनार्दन ।
यथा च वक्ष्यते कृष्ण तथा कर्तास्मि संयुगे ॥ ६.१०७.४९ ॥
ท่านจะกล่าวถ้อยคำที่เป็นประโยชน์ที่แท้จริงแก่พวกเรา โอ้ชนารทนะ โอ้กฤษณะ ท่านกล่าวอย่างไร ข้าพเจ้าก็จะปฏิบัติตามนั้นในการรบ
6.107.50
स नो जयस्य दाता स्यान्मन्त्रस्य च दृढव्रतः ।
बालाः पित्रा विहीनाश्च तेन संवर्धिता वयम् ॥ ६.१०७.५० ॥
ท่านจะเป็นผู้ให้ชัยชนะแก่พวกเรา และมั่นคงในคำมั่นเรื่องคำปรึกษา พวกเราซึ่งเป็นเด็กที่ขาดบิดา ท่านได้เลี้ยงดูมาจนเติบใหญ่
6.107.51
तं चेत्पितामहं वृद्धं हन्तुमिच्छामि माधव ।
पितुः पितरमिष्टं च धिगस्तु क्षत्रजीविकाम् ॥ ६.१०७.५१ ॥
โอ้มาธวะ หากข้าพเจ้าต้องการสังหารปู่ผู้ชราผู้นั้น ผู้เป็นปู่ของบิดา และเป็นที่รักของข้าพเจ้า ก็ขอให้วิถีชีวิตของนักรบจงถูกประณามเถิด
6.107.52
ततोऽब्रवीन्महाराज वार्ष्णेयः कुरुनन्दनम् ।
रोचते मे महाप्राज्ञ राजेन्द्र तव भाषितम् ॥ ६.१०७.५२ ॥
ครั้นแล้ว โอ้มหาราช วารษณัยะ จึงกล่าวกับลูกหลานของกุรุว่า โอ้ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ โอ้จอมกษัตริย์ ถ้อยคำของท่านเป็นที่พอใจของข้าพเจ้า
6.107.53
देवव्रतः कृती भीष्मः प्रेक्षितेनापि निर्दहेत् ।
गम्यतां स्ववधोपायं प्रष्टुं सागरगासुतम् ॥ ६.१०७.५३ ॥
เทวพรตภีษมะผู้ชำนาญการ แม้เพียงมองก็อาจเผาผลาญได้ ขอให้พวกเราไปถามบุตรแห่งแม่น้ำคงคา ซึ่งไหลไปสู่มหาสมุทร ถึงวิธีที่ตนเองจะพินาศ
6.107.54
वक्तमर्हति सत्यं स त्वया पृष्टो विशेषतः ।
ते वयं तत्र गच्छामः प्रष्टुं कुरुपितामहम् ॥ ६.१०७.५४ ॥
เขาควรกล่าวความจริง โดยเฉพาะเมื่อท่านเป็นผู้ถาม ขอให้พวกเราไปที่นั่นเพื่อถามปู่ของกุรุ
6.107.55
गत्वा शान्तनवं वृद्धं मन्त्रं पृच्छाम भारत ।
स नो दास्यति मन्त्रं यं तेन योत्स्यामहे परान् ॥ ६.१०७.५५ ॥
โอ้ภรตะ ขอให้พวกเราไปหาบุตรผู้ชราของศานตนุ แล้วขอคำปรึกษา เขาจะให้คำปรึกษาซึ่งพวกเราจะใช้รบกับศัตรู
6.107.56
एवमामन्त्र्य ते वीराः पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज ।
जग्मुस्ते सहिताः सर्वे वासुदेवश्च वीर्यवान् ॥ ६.१०७.५६ ॥
เมื่อกล่าวปรึกษากันเช่นนี้แล้ว โอ้บุตรคนโตของปาณฑุ เหล่าวีรบุรุษปาณฑพก็ไปด้วยกันทั้งหมด พร้อมกับวาสุเทพผู้ทรงพลังด้วย
6.107.57
विमुक्तशस्त्रकवचा भीष्मस्य सदनं प्रति ।
प्रविश्य च तदा भीष्मं शिरोभिः प्रणिपेदिरे ॥ ६.१०७.५७ ॥
เมื่อวางอาวุธและเกราะลงแล้ว พวกเขาก็มุ่งหน้าไปยังที่พำนักของภีษมะ และเมื่อเข้าไปถึง ก็ก้มศีรษะลงแทบเท้าภีษมะ
6.107.58
पूजयन्तो महाराज पाण्डवा भरतर्षभम् ।
प्रणम्य शिरसा चैनं भीष्मं शरणमभ्ययुः ॥ ६.१०७.५८ ॥
โอ้มหาราช ปาณฑพให้เกียรติแก่ภรตะผู้ประเสริฐ ก้มศีรษะลงถวายความเคารพท่าน แล้วเข้าไปขอพึ่งภีษมะ
6.107.59
तानुवाच महाबाहुर्भीष्मः कुरुपितामहः ।
स्वागतं तव वार्ष्णेय स्वागतं ते धनञ्जय ॥ ६.१०७.५९ ॥
ภีษมะ ปู่ของกุรุ ผู้มีแขนทรงพลัง ได้กล่าวกับพวกเขาว่า ยินดีต้อนรับเจ้า โอ้บุตรแห่งวฤษณิ ยินดีต้อนรับเจ้า โอ้ธนัญชัย
6.107.60
स्वागतं धर्मपुत्राय भीमाय यमयोस्तथा ।
किं वा कार्यं करोम्यद्य युष्माकं प्रीतिवर्धनं ॥ ६.१०७.६० ॥
ยินดีต้อนรับบุตรแห่งธรรม ยินดีต้อนรับภีมะ และยินดีต้อนรับบุตรทั้งสองของยมะเช่นกัน วันนี้ข้าพเจ้าจะทำกิจอันใดให้พวกเจ้า เพื่อเพิ่มความยินดีแก่พวกเจ้าเล่า
6.107.61
युद्धादन्यत्र हे वत्साः प्रीयन्तां मा विशङ्कथ ।
सर्वात्मनापि कर्तास्मि यदपि स्यात्सदुष्करम् ।
तथा ब्रुवाणं गाङ्गेयं प्रीतियुक्तं पुनःपुनः ॥ ६.१०७.६१ ॥
ลูกรัก อย่าได้กังวลเลย จงวางใจไว้เถิด เว้นแต่เรื่องการสงคราม ถึงแม้สิ่งใดจะยากยิ่งนัก เราก็จะทำให้ด้วยกายใจทั้งหมดของเราเอง เมื่อคุณเปรียบเป็นของพระคงคานั้น ได้ตรัสอย่างเปี่ยมด้วยความรักซ้ำแล้วซ้ำอีก
6.107.62
उवाच राजा दीनात्मा प्रीतियुक्तमिदं वचः ।
कथं जयेम सर्वज्ञ कथं राज्यं लभेमहि ॥ ६.१०७.६२ ॥
พระราชาผู้มีใจหดหู่ได้ตรัสถ้อยคำเหล่านี้ที่เปี่ยมด้วยความรักว่า โอ้ผู้รอบรู้ทุกสิ่ง เราจะชนะได้อย่างไร และเราจะได้ราชอาณาจักรมาอย่างไร
6.107.63
प्रजानां संशयो न स्यात्कथं तन्मे बद प्रभो ।
भवान्हि नो वधोपायं ब्रवीतु स्वयमात्मनः ॥ ६.१०७.६३ ॥
โอ้เจ้าผู้เป็นใหญ่ ขอพระองค์ทรงบอกข้าพเจ้าว่าจะทำอย่างไรให้ประชาชนไม่มีความสงสัย ท่านเองนั่นแหละโปรดบอกวิธีทำลายศัตรูของท่านเองแก่พวกเรา
6.107.64
भवन्तं समरे वीर विषहेम कथं वयम् ।
न हि ते सूक्ष्ममप्यस्ति रन्ध्रं कुरुपितामह ॥ ६.१०७.६४ ॥
โอ้วีรบุรุษ พวกเราจะต้านทานท่านในสมรภูมิได้อย่างไรกัน โอ้ปู่ใหญ่ของเหล่ากุรุ ในตัวท่านไม่มีช่องว่างแม้แต่น้อยนิด
6.107.65
मण्डलेनैव धनुषा दृश्यसे संयुगे सदा ।
आददानं संदधानं विकर्षन्तं धनुर्न च ॥ ६.१०७.६५ ॥
ในการรบท่านมักถูกเห็นเพียงหมุนคันธนูเป็นวงกลมอยู่เสมอ ไม่เคยเห็นท่านหยิบ ใส่ หรือดึงคันธนูเลย
6.107.66
पश्यामस्त्वां महाबाहो रथे सूर्यमिवापरम् ।
रथाश्वनरनागानां हन्तारं परवीरहन् ॥ ६.१०७.६६ ॥
โอ้ผู้มีแขนทรงพลัง เราเห็นท่านบนรถศึกดุจดวงอาทิตย์อีกดวงหนึ่ง ท่านเป็นผู้สังหารรถรบ ม้า ทหาร และช้าง โอ้ผู้สังหารวีรบุรุษของศัตรู
6.107.67
कोऽथवोत्सहते जेतुं वां पुमान्भरतर्षभ ।
वर्षता शरवर्षाणि महान्ति पुरुषर्षभ ॥ ६.१०७.६७ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐสุดในหมู่ภรตะ โอ้ผู้ประเสริฐสุดในหมู่บุรุษ ผู้ใดเล่าจะกล้าพิชิตท่านทั้งสองผู้ที่หลั่งฝนลูกศรอันมหาศาลได้
6.107.68
क्षयं निता हि पृतना संयुगे महती मम ।
यथा युधि जयेम त्वां यथा राज्यं भृशं मम ॥ ६.१०७.६८ ॥
กองทัพอันใหญ่หลวงของข้าพเจ้าถูกนำไปสู่ความพินาศในสมรภูมิแล้ว จงบอกพวกเราว่าเราจะเอาชนะท่านในการสงครามได้อย่างไร และราชอาณาจักรของข้าพเจ้าจะมั่นคงยิ่งขึ้นได้อย่างไร
6.107.69
मम सैन्यस्य च क्षेमं तन्मे ब्रूहि पितामह ।
ततोऽब्रवीच्छान्तनवः पाण्डवान्पाण्डुपूर्वज ॥ ६.१०७.६९ ॥
ปู่ขอรับ โปรดบอกข้าพเจ้าด้วยว่ากองทัพของข้าพเจ้าจะมีความปลอดภัยได้อย่างไร จากนั้นพระภีษมะ บุตรของศานตนุ บรรพบุรุษของปาณฑุ ได้กล่าวแก่เหล่าปาณฑพ
6.107.70
न कथंचन कौन्तेय मयि जीवति संयुगे ।
जयो भवति सर्वज्ञ सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ६.१०७.७० ॥
โอ้บุตรของกุนตี ตราบเท่าที่เรายังมีชีวิตอยู่ในการรบ ชัยชนะจะไม่มาถึงพวกเจ้าโดยเด็ดขาด โอ้ผู้รอบรู้ทุกสิ่ง นี่คือความจริงที่เรากล่าวแก่เจ้า
6.107.71
निर्जिते मयि युद्धेन रणे जेष्यथ पाण्डवाः ।
क्षिप्रं मयि प्रहरत यदीच्छथ रणे जयम् ॥ ६.१०७.७१ ॥
โอ้ปาณฑพ เจ้าจะชนะในการสงครามได้ก็ต่อเมื่อเอาชนะเราในการรบเสียก่อน ถ้าพวกเจ้าปรารถนาชัยชนะในสมรภูมิ จงโจมตีเราโดยเร็วเถิด
6.107.72
अनुजानामि वः पार्थाः प्रहरध्वं यथासुखम् ।
एवं हि सुकृतं मन्ये भवतां विदितो ह्यहम् ।
हते मयि हतं सर्वं तस्मादेवं विधीयताम् ॥ ६.१०७.७२ ॥
โอ้บุตรของปฤถา เราอนุญาตให้พวกเจ้าโจมตีได้ตามสบาย เราคิดว่านี่คือหนทางที่ถูกต้องของพวกเจ้า เพราะพวกเจ้ารู้จักเราดี เมื่อเราถูกสังหาร ทุกสิ่งก็ถูกสังหารไปด้วย เพราะฉะนั้นจงให้เป็นไปเช่นนี้เถิด
6.107.73
ब्रूहि तस्मादुपायं नो यथा युद्धे जयेमहि ।
भवन्तं समरे क्रुद्धं दण्डहस्तमिवान्तकम् ॥ ६.१०७.७३ ॥
เพราะฉะนั้น จงบอกวิธีแก่พวกเราว่าเราจะชนะในการรบได้อย่างไร ในเมื่อท่านผู้โกรธเกรี้ยวในการต่อสู้ยืนอยู่ดุจยมราชที่ถือคทาไว้ในมือ
6.107.74
शक्यो वज्रधरो जेतुं वरुणोऽथ यमस्तथा ।
न भवान्समरे शक्यः सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ॥ ६.१०७.७४ ॥
พระอินทร์ผู้ถือสายฟ้า พระวรุณ และพระยมนั้นอาจพิชิตได้ แต่ท่านไม่อาจพิชิตได้ในการรบ แม้แต่โดยเหล่าเทพและอสูรพร้อมทั้งพระอินทร์
6.107.75
सत्यमेतन्महाबाहो यथा वदसि पाण्डव ॥ ६.१०७.७५ ॥
จริงดังที่ท่านกล่าวนั้น โอ้ปาณฑพผู้มีแขนทรงพลัง
6.107.76
नाहं जेतुं रणे शक्यः सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ।
आत्तशस्त्रो रणे यत्तो गृहीतवरकार्मुकः ।
ततो मां न्यस्तशस्त्रं तु एते हन्युर्महारथाः ॥ ६.१०७.७६ ॥
เราไม่อาจถูกพิชิตในการรบได้ แม้แต่โดยเหล่าเทพและอสูรพร้อมทั้งพระอินทร์ ขณะที่เราถืออาวุธอยู่ พยายามต่อสู้อยู่ และถือคันธนูชั้นเลิศ แต่เมื่อเราวางอาวุธลงแล้ว วีรรถทั้งหลายเหล่านี้อาจสังหารเราได้
6.107.77
निक्षिप्तशस्त्रे पतिते विमुक्तकवचध्वजे ।
द्रवमाणे च भीते च तवास्मीति च वादिनि ॥ ६.१०७.७७ ॥
ผู้ที่วางอาวุธลงแล้ว ล้มลงแล้ว ถูกถอดเกราะและธงออกแล้ว กำลังหนีหรือหวาดกลัว และกล่าวว่า ข้าเป็นของท่าน
6.107.78
स्त्रीजिते स्त्रीप्रधाने च स्त्रीप्रधायिनि धर्मज ।
स्त्रियां स्त्रीनामधेये च विकले चैकपुत्रिणि ।
अप्रसूते च षण्डे च न युद्धं रोचते मम ॥ ६.१०७.७८ ॥
โอ้บุตรแห่งธรรม เราไม่ประสงค์จะต่อสู้กับผู้ที่ถูกสตรีพิชิต ผู้ที่สตรีเป็นใหญ่ ผู้ที่ทำให้สตรีเป็นใหญ่ ผู้ที่เป็นสตรีหรือมีชื่อของสตรี ผู้พิการ ผู้มีบุตรเพียงคนเดียว ผู้ที่ยังไม่มีบุตร หรือผู้เป็นขันที
6.107.79
इमं मे शृणु राजेन्द्र संकल्पं पूर्वचिन्तितम् ।
असंकल्पध्वजं दृष्ट्वा न युध्येयं कदाचन ॥ ६.१०७.७९ ॥
โอ้ราชาแห่งกษัตริย์ จงฟังคำปฏิญาณที่เราได้คิดไว้ก่อนแล้วนี้ เมื่อเห็นผู้ที่ธงของเขาไม่มีความมุ่งมั่น เราจะไม่ต่อสู้เลยสักครั้ง
6.107.80
य एष द्रौपदो राजंस्तव सैन्ये महारथः ।
शिखण्डी समरामर्षी शूरश्च समितिंजयः ॥ ६.१०७.८० ॥
โอ้พระราชา ในกองทัพของพระองค์มีวีรรถผู้ยิ่งใหญ่นี้ คือศิขัณฑินโอรสของเทราปที ผู้โกรธเกรี้ยวในการรบ กล้าหาญ และเป็นผู้ชนะในการประชันขันแข่งแห่งสงคราม
6.107.81
यथाऽभवच्च स्त्रीपूर्वं पश्चात्पुंस्त्वं समागतः ।
जानन्ति च भवन्तोऽपि सर्वमेतद्यथातथम् ॥ ६.१०७.८१ ॥
ท่านเคยเป็นสตรีมาก่อน ภายหลังจึงกลายเป็นบุรุษ ท่านทั้งหลายก็ทราบเรื่องทั้งหมดนี้ตามที่เป็นจริงทุกประการ
6.107.82
अर्जुनः समरे शूरः पुरस्कृत्य शिखण्डीनम् ।
मामेव विशिखैस्तीक्ष्णैरभिद्रवतु दंशितः ॥ ६.१०७.८२ ॥
ขอให้อรชุนผู้กล้าหาญในการรบ ตั้งศิขัณฑินไว้เบื้องหน้า เตรียมพร้อมและกระตือรือร้น จงโจมตีเพียงข้าผู้เดียวด้วยลูกศรคมกล้าในสนามรบ
6.107.83
असंकल्पध्वजे तस्मिन्स्त्रीपूर्वे च विशेषतः ।
न प्रहर्तुमभीप्सामि गृहीतेषु कथंचन ॥ ६.१०७.८३ ॥
ต่อผู้ที่มีธงไม่ใช่ความตั้งใจ และโดยเฉพาะผู้ที่เคยเป็นสตรีมาก่อน ข้าไม่ประสงค์จะโจมตี ไม่ว่าเขาจะเข้ามาต่อหน้าข้าด้วยวิธีใดก็ตาม
6.107.84
तदन्तरं समासाद्य पाण्डवो मां धनञ्जयः ।
शरैर्घातयतु क्षिप्रं समन्ताद्भरतर्षभ ॥ ६.१०७.८४ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตวงศ์ เมื่อได้ช่องว่างนั้นแล้ว ขอให้ปาณฑพธนัญชัยรีบยิงลูกศรใส่ข้ารอบด้านอย่างรวดเร็วเถิด
6.107.85
न तं पश्यामि लोकेष मां हन्याद्यः समुद्यतम् ।
ऋते कृष्णान्महाभागात्पाण्डवाद्वा धनञ्जयात् ॥ ६.१०७.८५ ॥
ข้าไม่เห็นผู้ใดในโลกทั้งหลายที่จะสังหารข้าผู้กำลังเข้าโจมตี นอกจากพระกฤษณะผู้มีบุญอันยิ่งใหญ่ หรือปาณฑพธนัญชัยเท่านั้น
6.107.86
पार्षतं तु पुरोधाय क्लीबमद्य ममाग्रतः ।
आत्तशस्त्रो रणे यत्तो गृहीतवरकार्मुकः ।
मां पातयतु बीभत्सुरेवं तव जयो ध्रुवम् ॥ ६.१०७.८६ ॥
วันนี้ ขอให้บีภัตสุ (อรชุน) ตั้งปารษตะ (ศิขัณฑินผู้เป็นชายขาดความเป็นชาย) ไว้เบื้องหน้าข้า แล้วให้เขาผู้ถืออาวุธ ตั้งใจในการรบ และถือคันธนูอันดีเยี่ยม เป็นผู้ทำให้ข้าล้มลง ด้วยวิธีนี้ชัยชนะของท่านจะแน่นอน
6.107.87
एतत्कुरुष्व कौन्तेय यथोक्तं मम सुव्रत ।
ततो जेष्वसि संग्रामे धार्तराष्ट्रान्समागतान् ॥ ६.१०७.८७ ॥
ข้าแต่บุตรของกุนตี ขอให้ท่านทำตามที่ข้ากล่าวไว้ ข้าแต่ผู้มีคำปฏิญาณอันดีงาม เมื่อนั้นท่านจะชนะบุตรของธฤตราษฎร์ที่มาประชุมกันในสงคราม
6.107.88
तेऽनुज्ञातास्ततः पार्था जग्मुः स्वशिबिरं प्रति ।
अभिवाद्य महात्मानं भीष्मं कुरुपितामहम् ॥ ६.१०७.८८ ॥
เมื่อได้รับอนุญาตแล้ว ปาณฑพทั้งหลายจึงกราบไหว้ภีษมะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ปู่ของเหล่ากุรุ แล้วเดินทางกลับไปยังค่ายของตน
6.107.89
तथोक्तवति गाङ्गेये परलोकाय दीक्षिते ।
अर्जुनो दुःखसंतप्तः सव्रीडमिदमब्रवीत् ॥ ६.१०७.८९ ॥
เมื่อคงคาบุตร (ภีษมะ) กล่าวดังนั้น ซึ่งตั้งใจแล้วสำหรับโลกหน้า อรชุนผู้ถูกความเศร้าโศกเผาไหม้ จึงกล่าวถ้อยคำนี้ด้วยความละอาย
6.107.90
गुरुणा कुरुवृद्धेन कृतप्रज्ञेन धीमता ।
पितामहेन संग्रामे कथं योद्धास्मि माधव ॥ ६.१०७.९० ॥
ข้าแต่มาธวะ ข้าจะต่อสู้ในสงครามกับครูของข้า ผู้เฒ่าแห่งกุรุ ผู้มีปัญญาและรอบคอบ ปู่ผู้ฉลาดได้อย่างไรเล่า
6.107.91
क्रीडता हि मया बाल्ये वासुदेव महामनाः ।
पांसुरूषितगात्रेण महात्मा परुषीकृतः ॥ ६.१०७.९१ ॥
ข้าแต่วาสุเทพ ตอนเด็กเมื่อข้าเล่นอยู่ ข้าได้ตำหนิท่านผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่และเป็นมหาบุรุษ ขณะที่ร่างกายของท่านเปรอะไปด้วยฝุ่น
6.107.92
यस्याहमधिरुह्याङ्कं वालः किल गदाग्रज ।
तातेत्यवोचं पितरं पितुः पाण्डोर्महात्मनः ॥ ६.१०७.९२ ॥
ข้าแต่พระกฤษณะพี่ชายของคทา ตอนเป็นเด็ก ข้าได้ปีนขึ้นบนตักของผู้ที่ข้าเรียกว่าพ่อ คือบิดาของปาณฑุผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่
6.107.93
नाहं तातस्तव पितुस्तातोऽस्मि तव भारत ।
इति मामब्रवीद्बाल्ये यः स वध्यः कथं मया ॥ ६.१०७.९३ ॥
ข้าแต่ภารตะ ผู้ที่บอกข้าในตอนเด็กว่า ข้ามิใช่บุตรของท่าน ท่านเป็นบิดาของบิดาข้า ผู้นั้นข้าจะฆ่าได้อย่างไร
6.107.94
कामं वध्यतु सैन्यं मे नाहं योत्स्ये महात्मना ।
जयो वास्तु वधो वा मे कथं वा कृष्ण मन्यसे ॥ ६.१०७.९४ ॥
ขอให้กองทัพของข้าถูกฆ่าเถิด ข้าจะไม่ต่อสู้กับผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้น จะเป็นชัยชนะหรือความตายของข้าก็ตาม ข้าแต่พระกฤษณะ ท่านเห็นว่าควรทำอย่างไร
6.107.95
कथमस्माद्विधः कृष्ण जानन्धर्मं सनातनम् ।
न्यस्तशस्त्रे च वृद्धे च प्रहरेद्धि पितामहे ॥ ६.१०७.९५ ॥
ข้าแต่พระกฤษณะ คนอย่างข้าที่รู้ธรรมอันนิรันดร์ จะโจมตีปู่ที่แก่ชราและวางอาวุธลงแล้วได้อย่างไร
6.107.96
प्रतिज्ञाय वधं जिष्णो पुरा भीष्मस्य संयुगे ।
क्षत्रधर्मे स्थितः पार्थ कथं नैनं हनिष्यसि ॥ ६.१०७.९६ ॥
ข้าแต่ชิษณุ เมื่อก่อนท่านได้ปฏิญาณว่าจะสังหารภีษมะในการรบ ข้าแต่ปารถ เมื่อดำรงอยู่ในหน้าที่ของกษัตริย์นักรบ ไฉนท่านจะไม่สังหารเขาเล่า
6.107.97
पातयैनं रथात्पार्थ क्षत्रियं युद्धदुर्मदम् ।
नाहत्वा युधि गाङ्गेयं विजयस्ते भविष्यति ॥ ६.१०७.९७ ॥
ข้าแต่บุตรของปฤถา จงทำให้กษัตริย์นักรบผู้หยิ่งยโสในการรบผู้นี้ตกจากรถศึกเถิด หากไม่สังหารคงคาบุตรในสนามรบ ชัยชนะจะไม่เป็นของท่าน
6.107.98
दृष्टमेतत्पुरा देवैर्भविष्यत्यवशस्य ते ।
यद्दृष्टं हि पुरा पार्थ तत्तथा न तदन्यथा ॥ ६.१०७.९८ ॥
เรื่องนี้เทวดาได้เห็นมาแต่ก่อนแล้ว และจะเกิดขึ้นแก่ท่านผู้ไม่อาจขัดขืนได้ ข้าแต่บุตรของปฤถา สิ่งที่เห็นมาแต่ก่อนย่อมเป็นเช่นนั้น หาใช่เป็นอย่างอื่นไม่
6.107.99
न हि भीष्मं दुराधर्षं व्यात्ताननमिवान्तकम् ।
त्वदन्यः शक्नुयाद्योद्धुमपि वज्रधरः स्वयम् ॥ ६.१०७.९९ ॥
ไม่มีผู้ใดนอกจากท่าน ที่จะต่อสู้กับภีษมะผู้ยากจะต้านทานได้ เสมือนยมที่อ้าปาก แม้แต่อินทร์ผู้ทรงสายฟ้า ก็ยังไม่อาจต่อสู้กับเขาได้
6.107.100
जहि भीष्मं स्थिरो भूत्वा शृणु चेदं वचो मम ।
यथोवाच पुरा शक्रं महाबुद्धिर्बृहस्पतिः ॥ ६.१०७.१०० ॥
จงตั้งมั่นแล้วสังหารภีษมะเถิด จงฟังถ้อยคำนี้ของข้า ดังที่พฤหัสปติผู้มีปัญญายิ่งใหญ่เคยกล่าวกับศักระมาแต่ก่อน
6.107.101
ज्यायांसमपि चेद्वृद्धं गुणैरपि समन्वितम् ।
आततायिनमायान्तं हन्याद्धातकमात्मनः ॥ ६.१०७.१०१ ॥
แม้ผู้เฒ่าที่อาวุโสกว่าและประกอบด้วยคุณงามความดี หากเข้ามาในฐานะผู้รุกรานและผู้ฆ่า ต่อตนเอง ก็พึงฆ่าเสียเถิด
6.107.102
शाश्वतोऽयं स्थितो धर्मः क्षत्रियाणां धनञ्जय ।
योद्धव्यं रक्षितव्यं च यष्टव्यं चानसूयुभिः ॥ ६.१०७.१०२ ॥
ธนัญชัยเอ๋ย ธรรมนิรันดร์นี้ดำรงอยู่สำหรับกษัตริย์ทั้งหลาย คือต้องต่อสู้ ต้องปกป้อง และต้องบูชายัญ โดยปราศจากความริษยา
6.107.103
शिखण्डी निधनं कृष्ण भीष्मस्य भविता ध्रुवम् ।
दृष्ट्वैव हि सदा भीष्मः पाञ्चाल्यं विनिवर्तते ॥ ६.१०७.१०३ ॥
ดูก่อนพระกฤษณะ ศิขัณฑินจะเป็นเหตุให้ภีษมะสิ้นชีพเป็นแน่ เพราะเมื่อเห็นเจ้าชายแห่งปาญจาละ ภีษมะจะหันหลังหนีเสมอ
6.107.104
ते वयं प्रमुखे तस्य पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ।
गाङ्गेयं पातयिष्याम उपायेनेति मे मतिः ॥ ६.१०७.१०४ ॥
พวกเราจะจัดให้ศิขัณฑินอยู่เบื้องหน้าภีษมะ แล้วโค่นคงคาเกยะลงด้วยอุบายนี้ นี่คือความเห็นของข้าพเจ้า
6.107.105
अहमन्यान्महेष्वासान्वारयिष्यामि सायकैः ।
शिखण्ड्यपि युधां श्रेष्ठं भीष्ममेवाभियोधयेत् ॥ ६.१०७.१०५ ॥
ข้าพเจ้าจะใช้ลูกศรยับยั้งนักธนูผู้ยิ่งใหญ่คนอื่นๆ ส่วนศิขัณฑินผู้เป็นยอดนักรบ จะต่อสู้กับภีษมะเพียงผู้เดียว
6.107.106
श्रुतं हि कुरुमुख्यस्य नाहं हन्यां शिखण्डिनम् ।
कन्या ह्येषा पुरा भूत्वा पुरुषः समपद्यत ॥ ६.१०७.१०६ ॥
ข้าพเจ้าได้ยินพระดำรัสของผู้ประเสริฐสุดแห่งกุรุว่า ข้าพเจ้าจะไม่ฆ่าศิขัณฑิน เพราะนางเคยเป็นหญิงสาวมาก่อน แล้วจึงกลายเป็นชาย
6.107.107
अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा भीष्मस्य वधसंयुतम् ।
जहृषुर्हृष्टरोमाणः सकृष्णाः पाण्डवास्तदा ॥ ६.१०७.१०७ ॥
เมื่อได้ยินถ้อยคำของอรชุนเกี่ยวกับการฆ่าภีษมะ ปาณฑพพร้อมด้วยพระกฤษณะก็ปีติยินดี ขนลุกชันด้วยความยินดี
6.107.108
इत्येवं निश्चयं कृत्वा पाण्डवाः सहमाधवाः ।
अनुमान्य महात्मानं प्रययुर्हृष्टमानसाः।
शयनानि यथा स्वानि भेजिरे पुरुषर्षभाः ॥ ६.१०७.१०८ ॥
ปาณฑพและพระมาธวะตกลงใจดังนี้แล้ว ได้ขอลาจากผู้ยิ่งใหญ่ผู้มีจิตใจกว้างขวาง แล้วจากไปด้วยใจอันเปรมปรีดิ์ บุรุษผู้ประเสริฐเหล่านั้นก็กลับไปยังที่พักผ่อนของตน