મહાભારત · અધ્યાય 6.109
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.109.1
कथं शिखण्डी गाङ्गेयमभ्यधावत्पितामहम् ।
पाञ्चाल्यः समरे क्रुद्धो धर्मात्मानं यतव्रतम् ॥ ६.१०९.१ ॥
પાંચાલ રાજકુમાર શિખંડીએ યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાઈ ધર્માત્મા, વ્રતનિષ્ઠ ગાંગેય પિતામહ પર કેવી રીતે હુમલો કર્યો?
6.109.2
केऽरक्षन्पाण्डवानीके शिखण्डिनमुदायुधाः ।
त्वरमाणास्त्वराकाले जिगीषन्तो महारथाः ॥ ६.१०९.२ ॥
તે ઉતાવળના સમયમાં, શસ્ત્રો ઉગામેલા, વિજયની ઇચ્છા રાખતા કયા મહારથીઓ સેનામાં શિખંડી અને પાંડવોનું રક્ષણ કરતા હતા?
6.109.3
कथं शान्तनवो भीष्मः स तस्मिन्दशमेऽहनि ।
अयुध्यत महावीर्यः पाण्डवैः सह सृञ्जयैः ॥ ६.१०९.३ ॥
શંતનુના પુત્ર મહાપરાક્રમી ભીષ્મે તે દસમા દિવસે પાંડવો અને સૃંજયો સાથે કેવી રીતે યુદ્ધ કર્યું?
6.109.4
न मृष्यामि रणे भीष्मं प्रत्युद्यातं शिखण्डिना ।
कच्चिन्न रथमद्गोऽस्व धनुर्वाऽशीर्यतास्थतः ॥ ६.१०९.४ ॥
યુદ્ધમાં શિખંડીએ ભીષ્મ પર પ્રતિપ્રહાર કર્યો તે હું સહી શકતો નથી. તેમનો રથ, હાથી, બળદ, ઘોડો કે ધનુષ્ય ઊભા ઊભા તૂટી ગયાં તો નથી ને?
6.109.5
नाशीर्यत धनुश्चास्य रथभङ्गो न चाप्यभूत् ।
युध्यमानस्य संग्रामे भीष्मस्य भरतर्षभ।
निघ्नतः समरे शत्रून्शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ६.१०९.५ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ! યુદ્ધ કરતા ભીષ્મનું ધનુષ્ય તૂટ્યું નહીં, તેમનો રથ પણ ભાંગ્યો નહીં. વળેલી ગાંઠોવાળા બાણોથી શત્રુઓનો સંહાર કરતા તેમને કોઈ ભંગ થયો નહીં.
6.109.6
अनेकशतसाहस्रावकानां महारथाः ।
तथा दन्तिगणा राजन्हायश्चैव सुसञ्जिताः ॥ ६.१०९.६ ॥
હે રાજન્! સેંકડો હજારો પાયદળ, મહારથીઓ, હાથીઓના સમૂહ અને ઘોડા પણ ત્યાં સારી રીતે સજ્જ હતા.
6.109.7
अभ्यवर्तन्त युद्धाय पुरस्कृत्य पितामहम् ॥ ६.१०९.७ ॥
પિતામહ ભીષ્મને આગળ રાખીને તેઓ યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યા.
6.109.8
यथाप्रतिज्ञं कौरव्य स चापि समिर्तिजयः ।
पार्यानामकरोद्भीष्मः सततं समिति क्षयम् ॥ ६.१०९.८ ॥
હે કૌરવ્ય, પોતાની પ્રતિજ્ઞા પ્રમાણે યુદ્ધવિજયી ભીષ્મે પાંડવોનો સતત સંહાર કર્યો.
6.109.9
युध्यमानं महेष्वासं विनिघ्नन्तं पराञ्शरैः ।
पाञ्चालाः पाण्डवैः सार्ध सर्वतः पर्यवारयन् ॥ ६.१०९.९ ॥
શત્રુઓ પર બાણોથી પ્રહાર કરતા યુદ્ધ કરી રહેલા એ મહાધનુર્ધરને પાંચાલોએ પાંડવો સાથે મળીને ચારે બાજુથી ઘેરી લીધા.
6.109.10
दशमेऽहनि संप्राप्ते ततस्तां रिपुवाहिनीम् ।
कीर्यमाणां शितैर्बाणैः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०९.१० ॥
દસમો દિવસ આવતાં તીક્ષ્ણ બાણોથી સેંકડો અને હજારો વાર એ શત્રુસેના વિખેરાઈ રહી હતી.
6.109.11
न हि भीष्मं महेष्वासं पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज ।
अशक्नुवन्रणे जेतुं पाशहस्तमिवानतकम् ॥ ६.१०९.११ ॥
હે પાંડુના પૂર્વજ, પાંડવો યુદ્ધમાં એ મહાધનુર્ધર ભીષ્મને જીતી શક્યા નહીં; હાથમાં પાશ લઈને ઊભેલા યમને જીતી ન શકાય તેમ.
6.109.12
अथोपायान्महाराज सव्यसाची धनञ्जयः ।
त्रासयन्रथिनः सर्वान्बीभत्सुरपराजितः ॥ ६.१०९.१२ ॥
હે મહારાજ, ત્યારે સવ્યસાચી ધનંજય આગળ આવ્યા; અપરાજિત બીભત્સુ સર્વ રથીઓને ભયભીત કરતા.
6.109.13
सिंहवद्विनदन्नुच्चैर्धनुर्ज्यां विक्षिपन्मुहुः ।
शरौघान्विसृजन्पार्थो व्यचरत्कालवद्रणे ॥ ६.१०९.१३ ॥
સિંહની જેમ ઊંચા સ્વરે ગર્જના કરતો, ધનુષ્યની પણછ વારંવાર ખેંચતો, બાણોની ધારાઓ છોડતો પાર્થ યુદ્ધમાં કાળની જેમ વિચરવા લાગ્યો.
6.109.14
तस्य शब्देन वित्रस्तास्तावका भारतर्षभ ।
सिंहस्येव मृगा राजन्व्यद्रवन्त महाभयात् ॥ ६.१०९.१४ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તેના અવાજથી તારા સૈનિકો ત્રાસી ગયા; હે રાજન, સિંહને જોઈ હરણો ભાગે તેમ તેઓ મહાભયથી ભાગવા લાગ્યા.
6.109.15
जयन्तं पाण्डवं दृष्ट्वा त्वत्सैन्यं चाभिपीडितम् ।
दुर्योधनस्ततो भीष्ममब्रवीद्भृशपीडितः ॥ ६.१०९.१५ ॥
પાંડવને વિજયી થતો અને તારી સેના પીડાતી જોઈને અત્યંત વ્યથિત દુર્યોધને ત્યારે ભીષ્મને કહ્યું.
6.109.16
एष पाण्डुसुतस्तात श्वेताश्वः कृष्णसारथिः ।
दहते मामकान्सर्वान्कृष्णवर्त्मेन काननम् ॥ ६.१०९.१६ ॥
હે તાત, આ પાંડુપુત્ર છે, શ્વેત અશ્વોવાળો, કૃષ્ણ જેના સારથિ છે; તે મારા બધા સૈનિકોને વનની જેમ બાળી રહ્યો છે.
6.109.17
पश्य सैन्यानि गाङ्गेय द्रवमाणानि सर्वशः ।
पण्डवेन युधां श्रेष्ठ काल्यमानानि संयुगे ॥ ६.१०९.१७ ॥
હે ગાંગેય, સર્વત્ર ભાગતી સેનાઓને જો; હે યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં પાંડવ વડે તેઓ વિખેરાઈ રહી છે.
6.109.18
यथा पशुगणान्पालः संकालयति कानने ।
तथेदं मामकं सैन्यं काल्यते शत्रुतापन ॥ ६.१०९.१८ ॥
વનમાં ગોવાળ જેમ ઢોરના ટોળાને વિખેરી નાખે, તેમ હે શત્રુતાપન, મારી આ સેના વિખેરાઈ રહી છે.
6.109.19
धनञ्जयशरैर्भग्नं द्रवमाणं ततस्ततः ।
भीमोऽप्येवं दुराधर्पो विद्रावयति मे बलम् ॥ ६.१०९.१९ ॥
ધનંજયના બાણોથી ભાંગેલી અને અહીંતહીં ભાગતી મારી સેનાને, દુર્ધર્ષ ભીમ પણ એ જ રીતે વિખેરી રહ્યો છે.
6.109.20
सात्यकिश्चेकितानश्च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ।
अभिमन्युः सुविक्रान्तो वाहिनीं द्रवते मम ॥ ६.१०९.२० ॥
સાત્યકિ, એકિતાન, માદ્રીના બે પાંડવ પુત્રો અને અતિ પરાક્રમી અભિમન્યુ પણ મારી સેનાને ભગાડી રહ્યા છે.
6.109.21
धृष्टद्युम्नस्तथा शूरो राक्षसश्च घटोत्कचः ।
व्यद्रावयेतां सहसा सैन्यं मम महारणे ॥ ६.१०९.२१ ॥
શૂર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને રાક્ષસ ઘટોત્કચે પણ આ મહાયુદ્ધમાં અચાનક મારી સેનાને વિખેરી નાખી.
6.109.22
वध्यमानस्य सैन्यस्य सर्वैरेतैर्महारथैः ।
नान्यां गतिं प्रपश्यामि स्थाने युद्धे च भारत ॥ ६.१०९.२२ ॥
હે ભારત, આ બધા મહારથીઓથી મરાઈ રહેલી સેના માટે યુદ્ધમાં પોતાના સ્થાને પણ બીજી કોઈ ગતિ મને દેખાતી નથી.
6.109.23
ऋते त्वां पुरुषव्याघ्र देवतुल्यपराक्रमम् ।
पर्याप्तस्तु भवाञ्शीघ्रं पीडितानां गतिर्भव ॥ ६.१०९.२३ ॥
હે પુરુષવ્યાઘ્ર, દેવતુલ્ય પરાક્રમી! તારા વિના આ માટે કોઈ પર્યાપ્ત નથી; તું જ સમર્થ છે, જલદી પીડિતોનો આશ્રય બન.
6.109.24
एवमुक्तो महाराज पिता देवव्रतस्तव ।
चिन्तयित्वा मुहूर्तं तु कृत्वा निश्चयमात्मनः ॥ ६.१०९.२४ ॥
હે મહારાજ, એમ કહેવાયા પછી તમારા પિતા દેવવ્રતે ક્ષણભર વિચારીને પોતાનો નિશ્ચય કર્યો.
6.109.25
तव संधारयन्पुत्रमब्रवीच्छंतनोः सुतः ।
दुर्योधन विजानीहि स्थिरो भूत्वा विशांपते ॥ ६.१०९.२५ ॥
શંતનુનો પુત્ર (ભીષ્મ) પોતાના પુત્ર (દુર્યોધન)ને ધીરજ આપતાં બોલ્યો: 'દુર્યોધન, જાણી લે, સ્થિર થા, હે પ્રજાપતિ.'
6.109.26
पातयिष्ये रिपूनन्यान्पाण्डवान्प्रतिपालयन् ।
प्रतिज्ञातो जयो ह्यद्य पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ ६.१०९.२६ ॥
'બીજા શત્રુઓને હું પાડી દઈશ, પાંડવોનું રક્ષણ કરીશ.' આજે મહાત્મા પાંડવો પરના વિજયનું વચન અપાયું છે.
6.109.27
पूर्वकालं तव मया प्रतिज्ञानं महाबल ।
हत्वा दशसहस्राणि क्षत्रियाणां महात्मनाम् ॥ ६.१०९.२७ ॥
હે મહાબળવાન, પૂર્વે મેં તને પ્રતિજ્ઞા આપી હતી, મહાત્મા ક્ષત્રિયોમાંથી દસ હજારને મારી નાખ્યા પછી.
6.109.28
संग्रामादपयास्यामि ह्येतत्कर्म समाहितम् ।
इति तत्कृतवांश्चाहं यथोक्तं भरतर्षभ ॥ ६.१०९.२८ ॥
'હું યુદ્ધમાંથી પાછો હટી જઈશ.' આ કર્મ પહેલેથી નક્કી થયેલું છે. આ રીતે મેં જે કહ્યું હતું તે કર્યું, હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
6.109.29
अद्य चापि महत्कर्म प्रकरिष्ये यथाबलम् ।
अहं वाऽद्य हतः शेष्ये हनिष्ये वाऽद्य पाण्डवान् ॥ ६.१०९.२९ ॥
આજે પણ હું મારા બળ પ્રમાણે મહાન કર્મ કરીશ. આજે કાં તો હું હણાઈને પડી રહીશ, અથવા આજે પાંડવોને મારી નાખીશ.
6.109.30
अशक्याः पाण्डवा जेतुं देवैरपि सवासवैः ।
किं पुनर्मर्त्यधर्मेण क्षत्रियेण महाबलाः ॥ ६.१०९.३० ॥
ઇન્દ્ર સહિતના દેવો પણ પાંડવોને જીતી શકતા નથી; તો પછી મર્ત્યધર્મવાળા ક્ષત્રિયની શી વાત, હે મહાબળવાનો?
6.109.31
अद्य ते पुरुषव्याघ्र प्रतरिष्ये ऋणं तव ।
भर्तृपिण्डकृतं राजन्निहताः पृतनामुखे ॥ ६.१०९.३१ ॥
હે પુરુષવ્યાઘ્ર, આજે હું તારું ઋણ ચૂકવીશ. હે રાજન, તારા અન્નનું ઋણ સેનાના આગળના ભાગે મરાયેલાઓ દ્વારા ચૂકવીશ.
6.109.32
इत्युक्त्वा भरतश्रेष्ठ क्षत्रियान्प्रवपञ्छरैः ।
आससाद दुराधर्षः पाण्डवानामनीकिनीम् ॥ ६.१०९.३२ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, એમ કહીને, બાણોથી ક્ષત્રિયોને વિખેરતો, દુર્ધર્ષ તે પાંડવોની સેના પાસે પહોંચ્યો.
6.109.33
अनीकमध्ये तिष्ठन्तं गाङ्गेयं भारतर्षभ ।
आशीविषमिव क्रुद्धं पाण्डवाः प्रत्यवारयन् ॥ ६.१०९.३३ ॥
હે ભરતર્ષભ, સેનાની મધ્યમાં ઊભેલા ક્રોધિત ગાંગેયને, ઝેરી સર્પની જેમ, પાંડવોએ રોક્યો.
6.109.34
दशमेऽहनि भीष्मस्तु दर्शयञ्शक्तिमात्मनः ।
राजञ्शतसहस्राणि सोऽवधीत्कुरुनन्दन ॥ ६.१०९.३४ ॥
હે કુરુનંદન, દસમા દિવસે ભીષ્મે પોતાની શક્તિ બતાવતાં, હે રાજન, સેંકડો હજારોને માર્યા.
6.109.35
पाञ्चालानां च ये श्रेष्ठा राजपुत्रा महारथाः ।
तेषामादत्त तेजांसि जलं सूर्य इवांशुभिः ॥ ६.१०९.३५ ॥
પાંચાલોના જે શ્રેષ્ઠ રાજપુત્ર મહારથીઓ હતા, તેમનું તેજ તેણે હરી લીધું, જેમ સૂર્ય કિરણોથી જળ શોષે છે.
6.109.36
हत्वा दशसहस्राणि कुञ्जराणां तरस्विनाम् ।
सारोहाणां महाराज हयानां चायुतं तथा ॥ ६.१०९.३६ ॥
હે મહારાજ, વેગવાન દસ હજાર હાથીઓને તેમના સવારો સહિત, અને તેમ જ દસ હજાર ઘોડાઓને તેણે માર્યા.
6.109.37
पूर्णे शतसहस्रे द्वे पादातानां नरोत्तमः ।
प्रजज्वाल रणे भीष्मो विधूम इव पावकः ॥ ६.१०९.३७ ॥
બે લાખ પાયદળ સૈનિકો પડ્યા ત્યારે નરશ્રેષ્ઠ ભીષ્મ ધૂમ્રરહિત અગ્નિની જેમ રણમાં પ્રજ્વલી ઊઠ્યા.
6.109.38
न चैवं पाण्डवेयानां केचिच्छेकुर्निरीक्षितुम् ।
उत्तरं मार्गमास्थाय तपन्तमिव भास्करम् ॥ ६.१०९.३८ ॥
પાંડવ પક્ષમાંથી કોઈ પણ તેને સીધા જોઈ શકતું ન હતું; ઉત્તર માર્ગે તપતા સૂર્ય સમાન તે હતો.
6.109.39
ते पाण्डवेवाः संरब्धा महेष्वासेन पीडिताः ।
वधायाभ्यद्रवन्भीष्मं सृञ्जयाश्च महारथाः ॥ ६.१०९.३९ ॥
મહાધનુર્ધરથી પીડાયેલા પાંડવપુત્રો, સૃંજયો અને મહારથીઓ ક્રોધે ભરાઈ ભીષ્મને મારવા દોડ્યા.
6.109.40
स वध्यमानो बहुभिर्भीष्मः शान्तनवस्तथा ।
अवकीर्णो महेष्वासैः शैलो मेघैरिवावृतः ॥ ६.१०९.४० ॥
અનેક મહાધનુર્ધરો દ્વારા પ્રહાર પામેલા અને બાણોથી ઢંકાયેલા શંતનુપુત્ર ભીષ્મ મેઘોથી ઘેરાયેલા પર્વત સમાન દેખાયા.
6.109.41
पुत्रास्तु तव गाङ्गेयं समन्तात्पर्यवारयन् ।
महत्या सेनया सार्धं ततो युद्धमवर्तत ॥ ६.१०९.४१ ॥
પણ તમારા પુત્રોએ ગાંગેયને ચારે બાજુથી ઘેરી લીધા; પછી મોટા સૈન્ય સાથે યુદ્ધ શરૂ થયું.