महाभारत · अध्याय 6.110
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.110.1
अर्जुनस्तु रणे राजन्दृष्ट्वा भीष्मस्य विक्रमम् ।
शिखण्डिनमथोवाच समभ्योहि पितामहम् ॥ ६.११०.१ ॥
राजा, रणांगणात भीष्माचा पराक्रम पाहून अर्जुन शिखंडीला म्हणाला: "पितामहांजवळ चल."
6.110.2
न चापि भीस्त्वया कार्या भीष्मादद्य कथंचन ।
अहमेनं शरैस्तीक्ष्णैः पातयिष्ये रथोत्तमात् ॥ ६.११०.२ ॥
"आज कोणत्याही प्रकारे तू भीष्माची भीती बाळगू नकोस. मी तीक्ष्ण बाणांनी त्याला उत्तम रथावरून पाडीन."
6.110.3
एवमुक्तस्तु पार्थेन शिखण्डी भरतर्षभ ।
अभ्यद्रवत गाङ्गेयं श्रुत्वा पार्थस्य भाषितम् ॥ ६.११०.३ ॥
भरतश्रेष्ठा, पार्थाचे असे बोलणे ऐकून शिखंडी गंगापुत्राकडे धावला.
6.110.4
धृष्टद्युम्नस्तथा राजन्सौभद्रश्च महारथः ।
हृष्टावाद्रवतां भीष्मं श्रुत्वा पार्थस्य भाषितम् ॥ ६.११०.४ ॥
राजा, धृष्टद्युम्न आणि महारथी सुभद्रापुत्र हे दोघेही पार्थाचे बोलणे ऐकून आनंदित होऊन भीष्माकडे धावले.
6.110.5
विराटद्रुपदौ वृद्धौ कुन्तिभोजस्य दंशितः ।
अभ्यद्रवत गाङ्गेयं पुत्रस्य तव पश्यतः ।
नकुलः सहदेवश्च धर्मराजश्च वीर्यवान् ॥ ६.११०.५ ॥
वृद्ध विराट आणि द्रुपद, कुंतिभोजाचा कवचधारी पुत्र, तुझ्या पुत्राच्या देखत गंगापुत्राकडे धावले. नकुल, सहदेव आणि पराक्रमी धर्मराजही (धावले).
6.110.6
तथेतराणि सैन्यानि सर्वाम्येव विशांपते ।
समाद्रवन्त गाङ्गेयं श्रुत्वा पार्थस्य भाषितम् ॥ ६.११०.६ ॥
हे प्रजापते, तसेच इतर सर्व सैन्येही पार्थाचे बोलणे ऐकून गंगापुत्राकडे एकत्र धावली.
6.110.7
प्रत्युद्ययुस्तावकाश्च समेतांस्तान्महारथान् ।
यथाशक्ति यथोत्साहं तन्मे निगदतः शृणु ॥ ६.११०.७ ॥
आपले योद्धेही एकत्र आलेल्या त्या महारथींना सामोरे जाण्यासाठी पुढे सरसावले, आपापल्या शक्ती आणि उत्साहानुसार. मी सांगतो ते ऐका.
6.110.8
चित्रसेनो महाराज चेकितानं समभ्यायात् ।
भीष्मप्रेप्सुं रणे यान्तं वृषं व्याघ्रशिशुर्यथा ॥ ६.११०.८ ॥
हे महाराज, युद्धात भीष्मांकडे जाऊ इच्छिणाऱ्या चेकितानासमोर चित्रसेन आला; वाघाचे पिल्लू जसे वृषभासमोर येते तसे.
6.110.9
धृष्टद्युम्नं महाराज भीष्मान्तिकमुपागतम् ।
त्वरमाणं रणे यत्तं कृतवर्मा न्यवरायत् ॥ ६.११०.९ ॥
हे महाराज, भीष्मांजवळ आलेल्या आणि युद्धात त्वरेने प्रयत्न करणाऱ्या धृष्टद्युम्नाला कृतवर्म्याने अडवले.
6.110.10
भीमसेनं सुसंक्रुद्धं गाङ्गेयस्य वधैषिणम् ।
त्वरमाणो महाराज सौमदत्तिर्न्यवारयत् ॥ ६.११०.१० ॥
हे महाराज, गाङ्गेयाचा (भीष्मांचा) वध इच्छिणाऱ्या अत्यंत संतप्त भीमसेनाला सौमदत्तीने त्वरेने येऊन अडवले.
6.110.11
तथैव नकुलं शूरं किरन्तं सायकान्बहून् ।
विकर्णो वारयामास इच्छन्भीष्मस्य जीवितम् ॥ ६.११०.११ ॥
त्याचप्रमाणे, अनेक बाण सोडणाऱ्या शूर नकुलाला भीष्मांचे प्राण इच्छून विकर्णाने अडवले.
6.110.12
सहदेवं तथा राजन्यान्तं भीष्मरथं प्रति ।
वारयामास संक्रुद्धः कृपः शारद्वतो युधि ॥ ६.११०.१२ ॥
हे राजा, त्याचप्रमाणे भीष्मांच्या रथाकडे येणाऱ्या राजांचा संहार करणाऱ्या सहदेवाला अत्यंत संतप्त शारद्वत कृपाने युद्धात अडवले.
6.110.13
राक्षसं क्रूरकर्माणं भैमसेनिं महाबलम् ।
भीष्मस्य निधनप्रेप्सुं दुर्मुखोऽभ्यज्रवद्बली ॥ ६.११०.१३ ॥
भीष्माच्या मृत्यूची इच्छा करणाऱ्या, क्रूर कर्म करणाऱ्या, महाबली राक्षस भैमसेनीवर बलवान दुर्मुखाने हल्ला केला.
6.110.14
सात्यकिं समरे क्रुद्धमार्स्यशृङ्गिवारयत् ।
भीष्मस्य वधमिच्छन्तं पाण्डवप्रीतिकाम्यया ॥ ६.११०.१४ ॥
पांडवांचे प्रिय करण्याच्या इच्छेने भीष्माचा वध इच्छिणाऱ्या क्रुद्ध सात्यकीला आर्ष्यशृंगीने युद्धात अडवले.
6.110.15
अभिमन्युं महाराज यान्तं भीष्मरथं प्रति ।
सुदक्षिणो महाराज काम्भोज प्रत्यवारयत् ॥ ६.११०.१५ ॥
हे महाराजा, भीष्माच्या रथाकडे जाणाऱ्या अभिमन्यूला, हे महाराजा, कांबोज सुदक्षिणाने अडवले.
6.110.16
विराटद्रुपदौ वृद्धौ समेतावरिमर्दनौ ।
अश्वत्थामा ततः क्रुद्धो वारयामास भारत ॥ ६.११०.१६ ॥
एकत्र आलेल्या, शत्रूंचे मर्दन करणाऱ्या वृद्ध विराट आणि द्रुपदांना तेव्हा क्रुद्ध अश्वत्थाम्याने अडवले, हे भारता.
6.110.17
तथा पाण्डुसुतं ज्येष्ठं भीष्मस्य वधकाङ्क्षिणम् ।
भारद्वाजो रणे यत्तो धर्मपुत्रमवारयत् ॥ ६.११०.१७ ॥
तसेच, युद्धात उत्सुक असलेल्या भारद्वाजपुत्राने (द्रोणाने) भीष्माचा वध इच्छिणाऱ्या पांडुपुत्र ज्येष्ठ धर्मपुत्राला अडवले.
6.110.18
अर्जुनं रभसं युद्धे पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ।
भीष्मप्रेप्सुं महाराज भासयन्तं दिशो दश ॥ ६.११०.१८ ॥
हे महाराजा, युद्धात प्रचंड अर्जुनाने शिखंडीला पुढे करून, भीष्माला मिळवण्याच्या इच्छेने, दहा दिशा उजळवत पुढे कूच केले.
6.110.19
दुःशासनो महेष्वासो वारयामास संयुगे ।
अन्ये च तावका योधाः पाण्डवानां महारथान् ॥ ६.११०.१९ ॥
महाधनुर्धर दुःशासनाने युद्धात पांडवांच्या महारथींना अडवले; आपल्या इतर योद्ध्यांनीही अडवले.
6.110.20
भीष्मस्याभिमुखान्यातान्वारयामासुराहवे ।
धृष्टद्युम्नस्तु सैन्यानि प्राक्रोशंस्तु पुनः पुनः ॥ ६.११०.२० ॥
भीष्मासमोर आलेल्यांना त्यांनी युद्धात अडवले; पण धृष्टद्युम्नाने सैन्यांना वारंवार मोठ्याने हाका मारल्या.
6.110.21
अभ्यद्रवत संरब्धो भीष्ममेकं महारथः ।
एषोऽर्जुनो रणे भीष्मं प्रयाति कुरुनन्दनः ॥ ६.११०.२१ ॥
संतप्त झालेला तो महारथी एकटाच भीष्मावर धावून गेला. कुरुनंदन हा अर्जुन युद्धात भीष्माकडे चालला आहे.
6.110.22
अभ्यद्रवत माभैष्ट भीष्मो हि प्राप्स्यते न वः ।
अर्जुनं समरे योद्धुं नोत्सहेतापि वासवः ॥ ६.११०.२२ ॥
पुढे धावा, भिऊ नका; भीष्म तुम्हाला अर्जुनापर्यंत पोहोचू देणार नाहीत. युद्धात अर्जुनाशी लढण्याचे धाडस इंद्रालाही होणार नाही.
6.110.23
किमु भीष्मो रणे वीरा गतसत्वोऽल्पजीवितः ।
इति सेनापतेः श्रुत्वा पाण्डवानां महारथाः ॥ ६.११०.२३ ॥
"वीरांनो, युद्धात भीष्म तरी काय करणार? त्यांचे धैर्य गेले आहे, आयुष्यही थोडेच उरले आहे" — सेनापतीचे हे शब्द ऐकून पांडवांचे महारथी—
6.110.24
अभ्यद्रवन्त संहृष्टा गाङ्गेयस्य रथं प्रति ।
आगच्छतस्तान्समरे वार्योघानचला इव ॥ ६.११०.२४ ॥
आनंदाने भरलेले ते गांगेयाच्या (भीष्माच्या) रथाकडे धावले. युद्धात येणाऱ्यांना पर्वत पाण्याच्या प्रवाहाला अडवतात तसे ते अडवू लागले.
6.110.25
अवारयन्त संहृष्टास्तावकाः पुरुषर्षभाः ।
दुःशासनो महाराज भयं त्यक्त्वा महारथः ॥ ६.११०.२५ ॥
आनंदित झालेल्या तुमच्या पक्षाच्या पुरुषश्रेष्ठांनी त्यांना अडवले. हे महाराज, महारथी दुःशासनाने भय सोडून (असे केले).
6.110.26
भीष्मस्य जीविताकाङ्क्षी धनञ्जयमुपाद्रवत् ।
तथैव पाण्डवाः शूरा गाङ्गेयस्य रथं प्रति ॥ ६.११०.२६ ॥
भीष्माचे प्राण इच्छिणारा धनंजयावर धावून गेला. त्याचप्रमाणे शूर पांडवही गांगेयाच्या (भीष्माच्या) रथाकडे (धावले).
6.110.27
अभ्यद्रवन्त संग्रामे तव पुत्रान्महारथाः ।
तत्राद्भुतमपश्याम चित्ररूपं विशांपते ॥ ६.११०.२७ ॥
युद्धात महारथींनी तुमच्या पुत्रांवर झेप घेतली. तेथे आम्ही एक अद्भुत, विचित्र रूप पाहिले, हे प्रजापते.
6.110.28
दुःशासनरथं प्राप्य यत्पार्थो नात्यवर्तत ।
यथा वारयते वेला क्षुब्धतोयं महार्णवम् ॥ ६.११०.२८ ॥
दुःशासनाच्या रथाजवळ पोहोचून पार्थ त्याला ओलांडू शकला नाही; जसा किनारा क्षुब्ध जलाच्या महासागराला अडवतो.
6.110.29
तथैव पाण्डवं क्रुद्धं तव पुत्रो न्यवारयत् ।
उभौ तौ रथिनां श्रेष्ठावुभौ भारतदुर्जयौ ॥ ६.११०.२९ ॥
तसेच तुमच्या पुत्राने क्रुद्ध पांडवाला अडवले. ते दोघेही रथींमध्ये श्रेष्ठ होते, भारतवंशीयांना अजिंक्य.
6.110.30
उभौ चन्द्रार्कसदृशौ कान्त्या दीप्त्या च भारत ।
तथा तौ जातसंरम्भावन्योन्यवधकाङ्क्षिणौ ॥ ६.११०.३० ॥
हे भारता, ते दोघेही कांती आणि तेजात चंद्रसूर्यासारखे होते. दोघेही क्रोधाने भरलेले, एकमेकांच्या वधाची इच्छा करणारे होते.
6.110.31
समीयतुर्महासङ्ख्ये मयशक्रौ यथा पुरा ।
दुःशासनो महाराज पाण्डवं विशिखैस्त्रिभिः ॥ ६.११०.३१ ॥
हे महाराज, त्या महासंग्रामात पूर्वी मय आणि शक्र यांच्याप्रमाणे ते दोघे भिडले. दुःशासनाने तीन बाणांनी पांडवावर प्रहार केला.
6.110.32
वासुदेवं च विंशत्या ताडयामास संयुगे ।
ततोऽर्जुनो जातमन्युर्वार्ष्णेयं वीक्ष्य पीडितम् ॥ ६.११०.३२ ॥
युद्धात त्याने वासुदेवाला वीस बाणांनी प्रहार केला. तेव्हा वार्ष्णेयाला पीडित पाहून अर्जुन संतप्त झाला.
6.110.33
दुःशासनं शतेनाजौ नाराचानां समार्पयत् ।
ते तस्य कवचं भित्त्वा पपुः शोणितमाहवे ॥ ६.११०.३३ ॥
युद्धात त्याने दुःशासनावर शंभर नाराच सोडले. ते त्याचे कवच भेदून रणात रक्त प्याले.
6.110.34
यथैव पन्नगा राजंस्तटाकं तृषितास्तथा ।
दुःशासनस्त्रिभिः क्रुद्धः पार्थं विव्याध पत्रिभिः।
ललाटे भरतश्रेष्ठ शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ६.११०.३४ ॥
राजा, तहानलेले सर्प तळ्याकडे धावतात तसा संतप्त दुःशासन तीन बाणांनी पार्थाला विद्ध करता झाला. भरतश्रेष्ठा, वाकलेल्या पर्वांच्या बाणांनी त्याने कपाळावर प्रहार केला.
6.110.35
ललाटस्थैस्तु तैर्बाणैः शुशुभे पाण्डवो रणे ।
यथा मेरुर्महाराज शृङ्गैरत्यर्थमुच्छ्रितैः ॥ ६.११०.३५ ॥
कपाळावर उभ्या राहिलेल्या त्या बाणांनी पांडव रणात शोभून दिसला. महाराजा, अत्यंत उंच शिखरांनी मेरू जसा शोभतो तसा.
6.110.36
सोऽतिविद्धो महेष्वासः पुत्रेण तव धन्विना ।
व्यराजत रणे पार्थः किंशुकः पुष्पवानिव ॥ ६.११०.३६ ॥
तुमच्या धनुर्धर पुत्राने अत्यंत विद्ध झालेला तो महाधनुर्धर पार्थ रणात फुललेल्या किंशुक वृक्षाप्रमाणे शोभला.
6.110.37
दुःशासनं ततः क्रुद्धः पीडयामास पाण्डवः ।
पर्वणीव सुसंक्रुद्धो राहुः पूर्णं निशाकरम् ॥ ६.११०.३७ ॥
तेव्हा क्रोधित झालेल्या पांडवाने दुःशासनाला पीडले, जसा पर्वकाळी अत्यंत क्रुद्ध राहू पूर्ण चंद्राला पीडतो.
6.110.38
पीड्यमानो बलवता पुत्रस्तव विशांपते ।
विव्याध समरे पार्थं कङ्कपत्रैः शिलाशितैः ॥ ६.११०.३८ ॥
हे राजा, बलवानाने पीडलेल्या तुमच्या पुत्राने युद्धात पार्थाला कंकपत्र आणि शिलेवर धारदार केलेल्या बाणांनी विंधले.
6.110.39
तस्य पार्थो धनुश्छित्वा रथं चास्य त्रिभिः शरैः ।
आजघान ततः पश्चात्पुत्रं ते निशितैः शरैः ॥ ६.११०.३९ ॥
पार्थाने त्याचे धनुष्य तोडले, त्याच्या रथाला तीन बाणांनी आणि नंतर तुमच्या पुत्राला तीक्ष्ण बाणांनी मारले.
6.110.40
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय भीमस्य प्रमुखे स्थितः ।
अर्जुनं पञ्चाविंशत्या बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥ ६.११०.४० ॥
त्याने दुसरे धनुष्य घेऊन भीमाच्या समोर उभे राहून पंचवीस बाणांनी अर्जुनाच्या बाहूंवर आणि छातीवर प्रहार केला.
6.110.41
तस्य क्रुद्धो महाराज पाण्डवः शत्रुतापनः ।
अप्रैषीद्विशिखान्घोरान्यमदण्डोपमान्बहून् ॥ ६.११०.४१ ॥
हे महाराजा, शत्रूंना तापवणाऱ्या पांडवाने क्रोधित होऊन त्याच्यावर यमदंडासारखे भयंकर बाण सोडले.
6.110.42
अप्राप्तानेव तान्बाणांश्चिच्छेद तनयस्तव ।
यतमानस्य पार्थस्य तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.११०.४२ ॥
तुमच्या पुत्राने ते बाण त्याच्यापर्यंत पोहोचण्यापूर्वीच तोडले; प्रयत्न करणाऱ्या पार्थाला ते अद्भुतासारखे वाटले.
6.110.43
पार्थं च निशितैर्बाणैरविध्यत्तनयस्तव ।
ततः क्रुद्धो रणे पार्थः शरान्संधाय कार्मुके ॥ ६.११०.४३ ॥
तुमच्या पुत्राने पार्थालाही तीक्ष्ण बाणांनी विद्ध केले. तेव्हा रणात क्रुद्ध झालेल्या पार्थाने धनुष्यावर बाण जोडून,
6.110.44
प्रेषयामास समरे स्वर्णपुङ्खाञ्छिलाशितान् ।
न्यमञ्जंस्ते महाराज तस्य काये महात्मनः ॥ ६.११०.४४ ॥
त्याने युद्धात सोन्याच्या पंखांचे, दगडावर धार लावलेले बाण सोडले. हे महाराजा, ते त्या महात्म्याच्या शरीरात रुतले.
6.110.45
यथा हंसा महाराज तटाकं प्राप्य भारत ।
पीडितश्चैव पुत्रस्ते पाण्डवेन महात्मना ॥ ६.११०.४५ ॥
हे महाराजा, भारता, जसे हंस तळ्यात पोहोचतात, तसा तुमचा पुत्र त्या महात्म्या पांडवामुळे पीडित झाला.
6.110.46
हित्वा पार्थं रणे तूर्णं भीष्मस्य रथमाव्रजत् ।
अगाधे मञ्जतस्तस्य द्वीपो भीष्मोऽभवत्तदा ॥ ६.११०.४६ ॥
युद्धात पार्थाला सोडून तो लवकर भीष्मांच्या रथाकडे गेला. अथांग पाण्यात बुडणाऱ्या त्याच्यासाठी तेव्हा भीष्मच बेट झाले.
6.110.47
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां पुत्रस्तव विशांपते ।
अवारयत्ततः शूरो भूय एव पराक्रमी ॥ ६.११०.४७ ॥
हे प्रभो, नंतर शुद्धी परत मिळवून तुमच्या त्या शूर व पराक्रमी पुत्राने पुन्हा (शत्रूला) अडवले.
6.110.48
शरैः सुनिशितैः पार्थं यथा वृत्रं पुरन्दरः ।
निर्बिभेद महाकायो विव्यथे नैव चार्जुनः ॥ ६.११०.४८ ॥
इंद्राने वृत्राला भेदले तसे त्या महाकाय वीराने अति तीक्ष्ण बाणांनी पार्थाला भेदले; पण अर्जुन जराही व्यथित झाला नाही.