महाभारत · अध्याय 6.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.111.1
सात्यकिं दंशितं युद्धे भीष्मायाभ्युद्यतं रणे ।
आर्श्यशृङ्गिर्महेष्वासो वारयामास संयुगे ॥ ६.१११.१ ॥
युद्धात कवच घालून रणात भीष्माकडे धावून जाणाऱ्या सात्यकीला महाधनुर्धर आर्श्यशृंगीने त्या संग्रामात अडवले.
6.111.2
माधवस्तु सुसंक्रुद्धो राक्षसं नवभिः शरैः ।
आजघान रणे राजन्प्रहसन्निव भारत ॥ ६.१११.२ ॥
पण माधव अत्यंत संतापून त्या राक्षसावर रणात नऊ बाणांनी प्रहार करता झाला; हे राजा, जणू हसत, हे भारता.
6.111.3
तथैव राक्षसो राजन्माधवं नवभिः शरैः ।
अर्दयामास राजेन्द्र संक्रुद्धः शिनिपुङ्गवम् ॥ ६.१११.३ ॥
त्याचप्रमाणे त्या राक्षसाने, हे राजा, नऊ बाणांनी माधवाला पीडा दिली; हे राजेंद्रा, संतापून शिनिश्रेष्ठाला.
6.111.4
शैनेयः शरसङ्घं तु प्रेषयामास संयुगे ।
राक्षसाय सुसंक्रुद्धो माधवः परवीरहा ॥ ६.१११.४ ॥
शैनेय सात्यकीने युद्धात अत्यंत संतापून त्या राक्षसावर बाणांचा वर्षाव सोडला; शत्रुवीरांचा संहार करणारा माधव.
6.111.5
ततो रक्षो महाबाहुं सात्यकिं सत्यविक्रमम् ।
विव्याध विशिखैस्तीक्ष्णैः सिंहनाद ननाद च ॥ ६.१११.५ ॥
मग त्या राक्षसाने महाबाहू, सत्यपराक्रमी सात्यकीला तीक्ष्ण बाणांनी विंधले आणि सिंहगर्जना केली.
6.111.6
माधवस्तु भृशं विद्धो राक्षसेन रणे तदा ।
धैर्यमालम्ब्य तेजस्वी जहास च ननाद च ॥ ६.१११.६ ॥
पण माधव तेव्हा रणात राक्षसाने अत्यंत विद्ध झाला; मग धैर्य धरून त्या तेजस्वीने हसत गर्जना केली.
6.111.7
भगदत्तस्ततः क्रुद्धो माधवं निशितैः शरैः ।
ताडयामास समरे तोत्रैरिव महागजम् ॥ ६.१११.७ ॥
तेव्हा क्रुद्ध झालेल्या भगदत्ताने युद्धात तीक्ष्ण बाणांनी माधवाला प्रहार केला, जसा अंकुशाने महाहत्तीला मारतात.
6.111.8
विहाय राक्षसं युद्धे शैनेयो रथिनां वरः ।
प्राग्ज्योतिषाय चिक्षेप शरान्संनतपर्वणः ॥ ६.१११.८ ॥
युद्धात राक्षसाला सोडून, रथिकांमध्ये श्रेष्ठ शैनेयाने प्राग्ज्योतिषाच्या दिशेने वाकलेल्या पेरांचे बाण सोडले.
6.111.9
तस्य प्राग्ज्योतिषो राजा माधवस्य महद्धनुः ।
चिच्छेद शतधारेण भल्लेन कृतहस्तवत् ॥ ६.१११.९ ॥
प्राग्ज्योतिषाच्या राजाने शतधार भल्लाने निपुण हाताने जसे, तसे माधवाचे महान धनुष्य तोडले.
6.111.10
अथान्यद्धनुरादाय वेगवत्परवीरहा ।
भगदत्तं रणे क्रुद्धं विव्याध निशितैः शरैः ॥ ६.१११.१० ॥
मग दुसरे धनुष्य घेऊन, शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्या वेगवान माधवाने युद्धात क्रुद्ध झालेल्या भगदत्ताला तीक्ष्ण बाणांनी विद्ध केले.
6.111.11
सोऽतिविद्धो महेष्वासः सृक्किणी परिसंलिहन् ।
शक्तिं कनकवैडूर्यभूषितामायसीं दृढाम् ॥ ६.१११.११ ॥
अत्यंत विद्ध झालेला तो महाधनुर्धर, ओठांच्या कडा चाटत, सोने व वैडूर्याने शोभिवंत अशी लोखंडी दृढ शक्ती हाती घेऊ लागला.
6.111.12
यमदण्डोपमां घोरां चिक्षेप परमाहवे ।
तामापतन्तीं सहसा तस्य बाहुबलेरिताम् ॥ ६.१११.१२ ॥
महायुद्धात त्याने यमदंडासारखी भयंकर शक्ती फेकली; ती अचानक त्याच्या बाहुबलाने प्रेरित होऊन येऊ लागली.
6.111.13
सात्यकिः समरे राजन्द्विधा चिच्छेद सायकैः ।
ततः पपात सहसा सहोल्केव हतप्रभा ॥ ६.१११.१३ ॥
हे राजा, सात्यकीने युद्धात बाणांनी ती दोन तुकडे केली. तेव्हा ती अचानक, प्रभा नष्ट झालेल्या उल्केप्रमाणे, खाली पडली.
6.111.14
शक्तिं विनिहतां दृष्ट्वा पुत्रस्तव विशांपते ।
महता रथवंशेन वारयामास माधवम् ॥ ६.१११.१४ ॥
हे प्रजापते, तुझ्या पुत्राने आपली शक्ती नष्ट झालेली पाहून मोठ्या रथसमूहाने माधवाला (सात्यकीला) अडवले.
6.111.15
तथा परिवृतं दृष्ट्वा वार्ष्णेयानां महारथम् ।
दुर्योधनो भृशं क्रुद्धो भ्रातॄन्सर्वानुवाच ह ॥ ६.१११.१५ ॥
वृष्णिवंशातील महारथी असा घेरलेला पाहून दुर्योधन अत्यंत क्रोधित झाला आणि सर्व बंधूंना म्हणाला.
6.111.16
तथा कुरुत कौरव्या यथाः वः सात्यको युधि ।
न जीवन्प्रतिनिर्याति महतोऽस्माद्रथव्रजात् ॥ ६.१११.१६ ॥
हे कौरवांनो, असे करा की सात्यकी युद्धात या मोठ्या रथसमूहातून जिवंत परत जाऊ शकणार नाही.
6.111.17
तस्मिन्हते हतं मन्ये पाण्डवानां महद्बलम् ।
तथेति च वचस्तस्य परिगृह्य महारथाः ॥ ६.१११.१७ ॥
तो मारला गेला तर पांडवांचे मोठे सैन्यही मेले असे मी मानतो. 'तसेच होवो' असे म्हणून त्या महारथींनी त्याचे वचन स्वीकारले.
6.111.18
शैनेयं योधयामासर्भीष्मायाभ्युद्यतं रणे ।
अभिमन्युं तदाऽऽयान्तं भीष्मस्याभ्युद्यतं वधे।
काम्भोजराजो बलवान्वारयामास संयुगे ॥ ६.१११.१८ ॥
युद्धात भीष्मासाठी सात्यकीशी लढणाऱ्यांनी त्याला अडवले. तेव्हा भीष्मवधासाठी पुढे येणाऱ्या अभिमन्यूला बलवान कांबोजराजाने युद्धात अडवले.
6.111.19
आर्जुनिं नृपतिर्विद्ध्वा शरैः सन्नतपर्वभिः ।
पुनरेव चतुःषष्ट्या राजन्विव्याध तं नृप ॥ ६.१११.१९ ॥
राजाने वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी अर्जुनपुत्राला विद्ध केले; आणि पुन्हा चौसष्ट बाणांनी, हे राजन्, त्याला विद्ध केले. हे नृपा.
6.111.20
सुदक्षिणस्तु समरे पुनर्विव्याध तं पञ्चभिः ।
सारथिं चास्य नवभिरिच्छन्भीष्मस्य जीवितम् ॥ ६.१११.२० ॥
परंतु सुदक्षिणाने युद्धात पुन्हा त्याला पाच बाणांनी विद्ध केले आणि त्याच्या सारथ्याला नऊ बाणांनी, भीष्माचे प्राण इच्छून.
6.111.21
तद्युद्धमासीत्सुमहत्तयोस्तत्र समागमे ।
यदाभ्यधावद्गाङ्गेयं शिखण्डी शत्रुकर्शनः ॥ ६.१११.२१ ॥
तेथे त्या दोघांच्या भेटीत ते युद्ध अत्यंत भयंकर झाले, जेव्हा शत्रुदमन शिखंडी गांगेयावर धावून गेला.
6.111.22
विराटद्रुपदौ वृद्धौ वारयनतौ महाचमूम् ।
भीष्मं च युधि संरब्धावाद्रवन्तौ महारथौ ॥ ६.१११.२२ ॥
विराट आणि द्रुपद, दोघे वृद्ध, महासेनेला रोखणारे, आणि युद्धात क्रुद्ध होऊन भीष्मावर धावणारे दोन महारथी.
6.111.23
अश्वत्थामा रणे क्रुद्धः समियाद्रथसत्तमः ।
ततः प्रववृते युद्धं तयोस्तस्य च भारत ॥ ६.१११.२३ ॥
अश्वत्थामा युद्धात क्रुद्ध होऊन, रथिकांमध्ये श्रेष्ठ, त्यांना सामोरा गेला. मग, हे भारता, त्यांच्यात आणि त्याच्यात युद्ध सुरू झाले.
6.111.24
विराटो दशभिर्भल्लैराजघान परंतप ।
यतमानं महेष्वासं द्रौणिमाहवशोभिनम् ॥ ६.१११.२४ ॥
विराटाने दहा भल्लांनी प्रहार केला, हे परंतपा; प्रयत्न करणाऱ्या महाधनुर्धर द्रोणपुत्राला, युद्धात शोभणाऱ्याला.
6.111.25
द्रुपदश्च त्रिभिर्बाणैर्विव्याध निशितैस्तदा ।
गुरुपुत्रं समासाद्य प्रहरन्तौ महाबलौ ॥ ६.१११.२५ ॥
तेव्हा द्रुपदाने तीक्ष्ण तीन बाणांनी गुरुपुत्राला (अश्वत्थाम्याला) विद्ध केले; ते दोघे महाबली एकमेकांवर प्रहार करत होते.
6.111.26
अश्वत्थामा ततस्तौ तु विव्याध बहुभिः शरैः ।
विराटद्रुपदौ वीरौ भीष्मं प्रति समुद्यतौ ॥ ६.१११.२६ ॥
तेव्हा अश्वत्थाम्याने त्या दोघांना अनेक बाणांनी विद्ध केले—भीष्माकडे चाल करून येणारे ते वीर विराट आणि द्रुपद.
6.111.27
तत्राद्भुतमपश्याम वृद्धयोश्चरितं महत् ।
यद्द्रौणिसायकान्घोरान्प्रत्यवारयतां युधि ॥ ६.१११.२७ ॥
तेथे त्या दोन्ही वृद्ध वीरांचे अद्भुत आणि महान पराक्रम आम्ही पाहिले; युद्धात द्रौणीच्या भयंकर बाणांना त्यांनी रोखले.
6.111.28
सहदेवं तथाऽऽयान्तं कृपः शारद्वतोऽभ्ययात् ।
यथा नागो वने नागं मत्तो मत्तमुपाद्रवत् ॥ ६.१११.२८ ॥
त्याचप्रमाणे सहदेव पुढे येत असता शारद्वत कृप त्याच्यावर धावला—अरण्यात मदोन्मत्त हत्ती दुसऱ्या मदोन्मत्त हत्तीवर झेपावतो तसा.
6.111.29
कृपश्च समरे शूरो माद्रीपुत्रं महारथम् ।
आजघान शरैस्तूर्णं सप्तत्या रुक्मभूषणैः ॥ ६.१११.२९ ॥
आणि युद्धात शूर कृपाने लगेच सोन्याने सजवलेल्या सत्तर बाणांनी माद्रीपुत्र महारथ सहदेवाला प्रहार केला.
6.111.30
तस्य माद्रीसुतश्चापं द्विधा चिच्छेद सायकैः ।
अथैनं छिन्नधन्वानं विव्याध नवभिः शरैः ॥ ६.१११.३० ॥
मग माद्रीपुत्राने आपल्या बाणांनी त्याचे धनुष्य दोन तुकडे केले; धनुष्य तुटलेल्या त्याला नऊ बाणांनी विद्ध केले.
6.111.31
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय समरे भारसाधनम् ।
माद्रीपुत्रं सुसंहृष्टो दशभिर्निशितैः शरैः ॥ ६.१११.३१ ॥
त्याने युद्धात भार सहन करू शकणारे दुसरे धनुष्य घेऊन, अत्यंत आनंदित होऊन माद्रीपुत्राला (नकुलाला) दहा तीक्ष्ण बाणांनी (विद्ध केले).
6.111.32
आजघानोरसि क्रुद्ध इच्छन्भीष्मस्य जीवितम् ।
तथैव पाण्डवो राजञ्छारद्वतममर्षणम् ॥ ६.१११.३२ ॥
क्रोधाने भीष्माचे प्राण इच्छून त्याने छातीवर प्रहार केला. हे राजा, तसेच पांडवाने असहिष्णू शारद्वताला (कृपाला) छातीवर प्रहार केला.
6.111.33
आजघानोरसि क्रुद्धो भीष्मस्य वधकाङ्क्षया ।
तयोर्युद्धं समभवद्धोररूपं भयावहम् ॥ ६.१११.३३ ॥
भीष्माला मारण्याच्या इच्छेने क्रुद्ध होऊन त्याने छातीवर प्रहार केला. त्या दोघांमध्ये भयंकर आणि भयावह युद्ध झाले.
6.111.34
नकुलं तु रणे क्रुद्धो विकर्णः शत्रुतापनः ।
विव्याध सायकैः षष्ट्या रक्षन्भीष्मं महाबलम् ॥ ६.१११.३४ ॥
रणांगणात क्रुद्ध झालेल्या शत्रूंना तापवणाऱ्या विकर्णाने महाबली भीष्माचे रक्षण करीत नकुलाला साठ बाणांनी विद्ध केले.
6.111.35
नकुलोऽपि भृशं विद्धस्तव पुत्रेण धीमता ।
विकर्णं सप्तसप्तत्या निर्बिभेद शिलीमुखैः ॥ ६.१११.३५ ॥
नकुलही तुझ्या बुद्धिमान पुत्राकडून अत्यंत विद्ध झाला; त्याने विकर्णाला सत्याहत्तर बाणांनी भेदले.
6.111.36
तत्र तौ नरशार्दूलौ भीष्महेतोः परंतपौ ।
अन्योन्यं जघ्नुतुर्वीरौ गोष्ठे गोवृषभाविव ॥ ६.१११.३६ ॥
तेथे भीष्मासाठी ते दोघे शत्रुतापक नरशार्दूल वीर गोठ्यातील दोन बैलांसारखे एकमेकांवर प्रहार करू लागले.
6.111.37
घटोत्कचं रणे यान्तं निघ्नन्तं तव वाहिनीम् ।
दुर्मुखः समरे प्रायाद्भीष्यहेतोः पराक्रमी ॥ ६.१११.३७ ॥
युद्धात तुमच्या सैन्याचा संहार करत पुढे येणाऱ्या घटोत्कचाला, पराक्रमी दुर्मुख भीष्मांसाठी रणात सामोरा गेला.
6.111.38
हैडिम्बस्तु रणे राजन्दुर्मुखं शत्रुतापनम् ।
आजघानोरसि क्रुद्धः शरेणानतपर्वणा ॥ ६.१११.३८ ॥
हे राजा, युद्धात हैडिंब घटोत्कचाने क्रोधाने शत्रूंना तापवणाऱ्या दुर्मुखाच्या छातीवर वाकलेल्या पेरांच्या बाणाने प्रहार केला.
6.111.39
भीमसेनसुतं चापि दुर्मुखः सुमुखैः शरैः ।
षष्ट्या वीरो नदन्हृष्टो विव्याध रणमूर्धनि ॥ ६.१११.३९ ॥
वीर दुर्मुख आनंदाने गर्जना करत, रणाग्रभागी भीमसेनाच्या पुत्रालाही साठ सुंदर बाणांनी विंधता झाला.
6.111.40
धृष्टद्युम्नं तथाऽऽयान्तं भीष्मस्य वधकाङ्क्षिणम् ।
हार्दिक्यो वारयामास रथश्रेष्ठं महारथः ॥ ६.१११.४० ॥
भीष्मांच्या वधाची इच्छा धरून येणाऱ्या रथश्रेष्ठ धृष्टद्युम्नाला महारथी हार्दिक्याने अडवले.
6.111.41
हार्दिक्यः पार्षतं चापि विद्ध्वा पञ्चभिरायसैः ।
पुनः पञ्चाशता तूर्णं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ६.१११.४१ ॥
हार्दिक्याने पार्षत धृष्टद्युम्नालाही पाच लोखंडी बाणांनी विंधले, आणि मग पन्नास बाणांनी लगेच 'थांब, थांब' असे म्हटले.
6.111.42
आजघान महाबाहुः पार्षतं तं महारथम् ।
तं चैव पार्षतो राजन्हार्दिक्यं नवभिः शरैः ॥ ६.१११.४२ ॥
महाबाहू हार्दिक्याने त्या महारथी पार्षताला प्रहार केला; हे राजा, पार्षतानेही हार्दिक्याला नऊ बाणांनी प्रहार केला.
6.111.43
विव्याध निशितैस्तीक्ष्णैः कङ्कपत्रैरजिह्नगैः ।
तयोः समभवद्युद्धं भीष्महेतोर्महाहवे ॥ ६.१११.४३ ॥
त्याने धारदार, तीक्ष्ण, कंकपत्र असलेल्या सरळ जाणाऱ्या बाणांनी त्याला विद्ध केले. भीष्मासाठी त्या महायुद्धात त्या दोघांमध्ये युद्ध झाले.
6.111.44
अन्योन्यातिशये युक्तं यथा वृत्रमहेन्द्रयोः ।
भीमसेनं तथाऽऽयान्तं भीष्मं प्रति महारथम् ॥ ६.१११.४४ ॥
वृत्र आणि महेंद्र एकमेकांना मागे टाकण्यासाठी लढले, तसाच भीष्माकडे येत असलेला महारथी भीमसेन.
6.111.45
भूरिश्रवाभ्ययात्तूर्णं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ।
सौमदत्तिरथो भीममाजघान स्तनान्तरे ॥ ६.१११.४५ ॥
भूरिश्रवा वेगाने धावत आला आणि म्हणाला, 'थांब, थांब!' सोमदत्तपुत्राच्या रथाने भीमाच्या छातीवर प्रहार केला.
6.111.46
नाराचेन सुतीक्ष्णेन रुक्मपुङ्खेन संयुगे ।
उरःस्थेन बभौ तेन भीमसेनः प्रतापवान् ॥ ६.१११.४६ ॥
युद्धात अत्यंत धारदार, सोन्याच्या पुंखाच्या नाराचाने, छातीत रुतल्याने पराक्रमी भीमसेन शोभू लागला.
6.111.47
स्कन्दशक्त्या यथा क्रौञ्चः पुरा नृपतिसत्तम ।
तौ शरान्सूर्यसंकाशान्कर्मारपरिमार्जितान् ॥ ६.१११.४७ ॥
हे नृपश्रेष्ठा, पूर्वी स्कंदाच्या शक्तीने क्रौञ्च पर्वत भेदला गेला, तसे त्या दोघांनी लोहाराने घासलेले सूर्यासारखे तेजस्वी बाण सोडले.
6.111.48
अन्योन्यस्य रणे क्रुद्धौ चिक्षिपते नरर्षभौ ।
भीमो भीष्मवधाकाङ्क्षी सौमदत्तिं महारथम् ॥ ६.१११.४८ ॥
युद्धात एकमेकांवर क्रुद्ध होऊन त्या दोन्ही नरश्रेष्ठांनी बाण सोडले. भीष्मवधाची इच्छा करणाऱ्या भीमाने महारथी सोमदत्तपुत्रावर बाण सोडले.
6.111.49
तथा भीष्मजये गृध्नुः सौमदत्तिस्तू पाण्डवम् ।
कृतप्रतिकृते यत्तौ योधयामासतू रणे ॥ ६.१११.४९ ॥
त्याचप्रमाणे भीष्माच्या विजयासाठी उत्सुक असलेला सोमदत्ताचा पुत्र पाण्डवाशी लढला. एकमेकांना प्रत्युत्तर देत दोघेही रणात प्रयत्नपूर्वक लढले.
6.111.50
युधिष्ठिरं तु कौन्तेयं महत्या सेनया वृत्तम् ।
भीष्माभिमुखमायान्तं भारद्वाजो न्यवारयत् ॥ ६.१११.५० ॥
परंतु मोठ्या सैन्याने वेढलेल्या, भीष्माकडे पुढे येणाऱ्या कुंतीपुत्र युधिष्ठिराला भारद्वाजाने (द्रोणाने) अडवले.
6.111.51
द्रोणस्य रथनिर्घोषं पर्जन्यनिनदोपमम् ।
श्रुत्वा प्रभद्रका राजन्समकम्पन्त मारिष ॥ ६.१११.५१ ॥
हे राजन्, मेघगर्जनेसारखा द्रोणाच्या रथाचा घोष ऐकून प्रभद्रक सर्वजण एकत्र थरथरले.
6.111.52
सा सेना महती राजन्पाण्डुपुत्रस्य संयुगे ।
द्रोणेन वारिता यत्ता न चचाल पदात्पदम् ॥ ६.१११.५२ ॥
हे राजन्, पाण्डुपुत्राचे ते विशाल सैन्य युद्धात द्रोणाने अडवले असता प्रयत्न करूनही एक पावलही आपल्या जागेवरून हलले नाही.
6.111.53
चेकितान रणे यत्तं भीष्मं प्रति जनेश्वर ।
चित्रसेनस्तव सुतः क्रुद्धरूपमवारयत् ॥ ६.१११.५३ ॥
हे जनेश्वरा, युद्धात भीष्माकडे प्रयत्न करणाऱ्या क्रुद्धरूप चेकितानाला तुमच्या पुत्र चित्रसेनाने अडवले.
6.111.54
भीष्महेतोः पराक्रान्तश्चित्रसेनः पराक्रमी ।
चेकितानं परं शक्त्या योधयामास भारत ॥ ६.१११.५४ ॥
भीष्मासाठी पराक्रमाने पुढे सरसावलेला पराक्रमी चित्रसेन, हे भारता, शक्तीने (भाल्याने) चेकितानाशी अत्यंत तीव्रतेने लढला.
6.111.55
तथैव चेकितानोऽपि चित्रसेनमवारयत् ।
तद्युद्धमासीत्सुमहत्तयोस्तत्र समागमे ॥ ६.१११.५५ ॥
त्याचप्रमाणे चेकितानानेही चित्रसेनाला अडवले. तेथे त्या दोघांच्या समागमात अत्यंत मोठे युद्ध झाले.
6.111.56
अर्जुनो वार्यमाणस्तु बहुशस्तत्र भारत ।
विमुखीकृत्य पुत्रं ते सेनां तव ममर्द ह ॥ ६.१११.५६ ॥
हे भारता, तेथे अनेक वेळा अडवला जात असतानाही अर्जुनाने तुझ्या पुत्राला विमुख करून तुझ्या सैन्याला चिरडले.
6.111.57
दुःशासनोऽपि परया शक्त्या पार्थमवारयत् ।
कथं भीष्मं न नो हन्यादिति निश्चित्य भारत ॥ ६.१११.५७ ॥
दुःशासनानेही परम शक्तीने पार्थाला अडवले; 'तो आपल्या भीष्माला मारू नये' असा निश्चय करून, हे भारता.
6.111.58
सा वध्यमाना समरे पुत्रस्य तव वाहिनी ।
लोड्यते रथिभिः श्रेष्ठैस्तत्रतत्रैव भारत ॥ ६.१११.५८ ॥
युद्धात मारली जात असलेली तुझ्या पुत्राची ती सेना, हे भारता, श्रेष्ठ रथींकडून इकडेतिकडे मथली जात होती.