മഹാഭാരതം · അധ്യായം 6.111
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.111.1
सात्यकिं दंशितं युद्धे भीष्मायाभ्युद्यतं रणे ।
आर्श्यशृङ्गिर्महेष्वासो वारयामास संयुगे ॥ ६.१११.१ ॥
യുദ്ധത്തിൽ കവചം ധരിച്ച്, രണത്തിൽ ഭീഷ്മനെ ലക്ഷ്യമാക്കി മുന്നേറിയ സാത്യകിയെ, മഹാവില്ലാളിയായ ആർശ്യശൃംഗി ആ സംഗ്രാമത്തിൽ തടഞ്ഞു.
6.111.2
माधवस्तु सुसंक्रुद्धो राक्षसं नवभिः शरैः ।
आजघान रणे राजन्प्रहसन्निव भारत ॥ ६.१११.२ ॥
എന്നാൽ മാധവൻ അത്യന്തം കോപിച്ച് ആ രാക്ഷസനെ ഒമ്പത് ശരങ്ങളാൽ യുദ്ധത്തിൽ പ്രഹരിച്ചു; രാജാവേ, ചിരിക്കുന്നതുപോലെ, ഭാരതാ.
6.111.3
तथैव राक्षसो राजन्माधवं नवभिः शरैः ।
अर्दयामास राजेन्द्र संक्रुद्धः शिनिपुङ्गवम् ॥ ६.१११.३ ॥
അതുപോലെ ആ രാക്ഷസൻ, രാജാവേ, ഒമ്പത് ശരങ്ങളാൽ മാധവനെ പീഡിപ്പിച്ചു; രാജേന്ദ്രാ, കോപത്തോടെ ശിനിപുംഗവനെ.
6.111.4
शैनेयः शरसङ्घं तु प्रेषयामास संयुगे ।
राक्षसाय सुसंक्रुद्धो माधवः परवीरहा ॥ ६.१११.४ ॥
ശൈനേയൻ യുദ്ധത്തിൽ അത്യന്തം കോപിച്ച് ആ രാക്ഷസന്റെ നേർക്ക് ശരമഴ അയച്ചു; ശത്രുവീരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്ന മാധവൻ.
6.111.5
ततो रक्षो महाबाहुं सात्यकिं सत्यविक्रमम् ।
विव्याध विशिखैस्तीक्ष्णैः सिंहनाद ननाद च ॥ ६.१११.५ ॥
അപ്പോൾ ആ രാക്ഷസൻ മഹാബാഹുവും സത്യവിക്രമനുമായ സാത്യകിയെ മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങളാൽ തുളച്ച്, സിംഹഗർജ്ജനം ചെയ്തു.
6.111.6
माधवस्तु भृशं विद्धो राक्षसेन रणे तदा ।
धैर्यमालम्ब्य तेजस्वी जहास च ननाद च ॥ ६.१११.६ ॥
എന്നാൽ മാധവൻ അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ രാക്ഷസനാൽ കഠിനമായി മുറിവേറ്റു; പിന്നെ ധൈര്യം അവലംബിച്ച് ആ തേജസ്വി ചിരിക്കുകയും ഗർജ്ജിക്കുകയും ചെയ്തു.
6.111.7
भगदत्तस्ततः क्रुद्धो माधवं निशितैः शरैः ।
ताडयामास समरे तोत्रैरिव महागजम् ॥ ६.१११.७ ॥
അപ്പോൾ കോപിച്ച ഭഗദത്തൻ യുദ്ധത്തിൽ മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങളാൽ മാധവനെ അടിച്ചു; തോട്ടികൊണ്ട് വലിയ ആനയെ അടിക്കുന്നതുപോലെ.
6.111.8
विहाय राक्षसं युद्धे शैनेयो रथिनां वरः ।
प्राग्ज्योतिषाय चिक्षेप शरान्संनतपर्वणः ॥ ६.१११.८ ॥
യുദ്ധത്തിൽ രാക്ഷസനെ വിട്ട്, രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശൈനേയൻ പ്രാഗ്ജ്യോതിഷനുനേരെ വളഞ്ഞ പർവങ്ങളുള്ള ശരങ്ങൾ എയ്തു.
6.111.9
तस्य प्राग्ज्योतिषो राजा माधवस्य महद्धनुः ।
चिच्छेद शतधारेण भल्लेन कृतहस्तवत् ॥ ६.१११.९ ॥
പ്രാഗ്ജ്യോതിഷരാജാവ് മാധവന്റെ മഹാധനുസ്സ് നൂറു മുനയുള്ള ഭല്ലംകൊണ്ട് വിദഗ്ധകരത്താൽ എന്നപോലെ മുറിച്ചു.
6.111.10
अथान्यद्धनुरादाय वेगवत्परवीरहा ।
भगदत्तं रणे क्रुद्धं विव्याध निशितैः शरैः ॥ ६.१११.१० ॥
പിന്നെ മറ്റൊരു വില്ലെടുത്ത്, ശത്രുവീരരെ സംഹരിക്കുന്ന വേഗമുള്ളവൻ യുദ്ധത്തിൽ കോപിച്ച ഭഗദത്തനെ മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങളാൽ തുളച്ചു.
6.111.11
सोऽतिविद्धो महेष्वासः सृक्किणी परिसंलिहन् ।
शक्तिं कनकवैडूर्यभूषितामायसीं दृढाम् ॥ ६.१११.११ ॥
അതിവേഗം മുറിവേറ്റ ആ മഹാധനുർധരൻ, ചുണ്ടിൻകോണുകൾ നക്കിക്കൊണ്ട്, സ്വർണ്ണവും വൈഡൂര്യവും പതിച്ച ഇരുമ്പിന്റെ ദൃഢമായ ശക്തി എടുത്തു.
6.111.12
यमदण्डोपमां घोरां चिक्षेप परमाहवे ।
तामापतन्तीं सहसा तस्य बाहुबलेरिताम् ॥ ६.१११.१२ ॥
മഹായുദ്ധത്തിൽ അവൻ യമദണ്ഡംപോലെ ഭീകരമായ ശക്തി എറിഞ്ഞു; അത് അവന്റെ ഭുജബലത്താൽ പ്രേരിതമായി പെട്ടെന്ന് പാഞ്ഞുവന്നു.
6.111.13
सात्यकिः समरे राजन्द्विधा चिच्छेद सायकैः ।
ततः पपात सहसा सहोल्केव हतप्रभा ॥ ६.१११.१३ ॥
രാജാവേ, സാത്യകി യുദ്ധത്തിൽ അമ്പുകളാൽ അതിനെ രണ്ടായി മുറിച്ചു. അപ്പോൾ പ്രഭ നശിച്ച ഉൽക്കപോലെ അത് പെട്ടെന്ന് വീണു.
6.111.14
शक्तिं विनिहतां दृष्ट्वा पुत्रस्तव विशांपते ।
महता रथवंशेन वारयामास माधवम् ॥ ६.१११.१४ ॥
ജനങ്ങളുടെ നാഥാ, നിന്റെ പുത്രൻ തന്റെ ശക്തി നശിച്ചതു കണ്ട് വലിയ രഥസംഘം കൊണ്ട് മാധവനെ (സാത്യകിയെ) തടഞ്ഞു.
6.111.15
तथा परिवृतं दृष्ट्वा वार्ष्णेयानां महारथम् ।
दुर्योधनो भृशं क्रुद्धो भ्रातॄन्सर्वानुवाच ह ॥ ६.१११.१५ ॥
വൃഷ്ണിവംശത്തിലെ മഹാരഥൻ ഇങ്ങനെ വളയപ്പെട്ടതു കണ്ട് ദുര്യോധനൻ അത്യന്തം കോപിച്ച് എല്ലാ സഹോദരന്മാരോടും പറഞ്ഞു.
6.111.16
तथा कुरुत कौरव्या यथाः वः सात्यको युधि ।
न जीवन्प्रतिनिर्याति महतोऽस्माद्रथव्रजात् ॥ ६.१११.१६ ॥
കൗരവരേ, ഈ മഹാരഥസംഘത്തിൽനിന്ന് സാത്യകി യുദ്ധത്തിൽ ജീവനോടെ മടങ്ങിപ്പോകാത്തവിധം ചെയ്യുവിൻ.
6.111.17
तस्मिन्हते हतं मन्ये पाण्डवानां महद्बलम् ।
तथेति च वचस्तस्य परिगृह्य महारथाः ॥ ६.१११.१७ ॥
അവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടാൽ പാണ്ഡവരുടെ മഹാസേനയും നശിച്ചതായി ഞാൻ കരുതുന്നു. 'അങ്ങനെതന്നെ' എന്നു പറഞ്ഞ് ആ മഹാരഥന്മാർ അവന്റെ വാക്ക് സ്വീകരിച്ചു.
6.111.18
शैनेयं योधयामासर्भीष्मायाभ्युद्यतं रणे ।
अभिमन्युं तदाऽऽयान्तं भीष्मस्याभ्युद्यतं वधे।
काम्भोजराजो बलवान्वारयामास संयुगे ॥ ६.१११.१८ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മർക്കുവേണ്ടി സാത്യകിയോട് പൊരുതവർ അവനെ എതിർത്തു. അപ്പോൾ ഭീഷ്മവധത്തിനായി മുന്നോട്ടുവരുന്ന അഭിമന്യുവിനെ ബലവാനായ കാംബോജരാജാവ് യുദ്ധത്തിൽ തടഞ്ഞു.
6.111.19
आर्जुनिं नृपतिर्विद्ध्वा शरैः सन्नतपर्वभिः ।
पुनरेव चतुःषष्ट्या राजन्विव्याध तं नृप ॥ ६.१११.१९ ॥
രാജാവ് വളഞ്ഞ മുട്ടുകളുള്ള അമ്പുകളാൽ അർജുനിയെ തുളച്ചു; പിന്നെയും അറുപത്തിനാല് അമ്പുകളാൽ, ഹേ രാജൻ, അവനെ എയ്തു. ഹേ നൃപാ.
6.111.20
सुदक्षिणस्तु समरे पुनर्विव्याध तं पञ्चभिः ।
सारथिं चास्य नवभिरिच्छन्भीष्मस्य जीवितम् ॥ ६.१११.२० ॥
എന്നാൽ സുദക്ഷിണൻ യുദ്ധത്തിൽ വീണ്ടും അവനെ അഞ്ച് അമ്പുകളാൽ തുളച്ചു; അവന്റെ സാരഥിയെ ഒമ്പത് അമ്പുകളാൽ തുളച്ചു, ഭീഷ്മന്റെ ജീവൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്.
6.111.21
तद्युद्धमासीत्सुमहत्तयोस्तत्र समागमे ।
यदाभ्यधावद्गाङ्गेयं शिखण्डी शत्रुकर्शनः ॥ ६.१११.२१ ॥
അവിടെ ഇരുവരുടെയും കൂട്ടിമുട്ടലിൽ ആ യുദ്ധം അത്യന്തം ഭീകരമായി; ശത്രുക്കളെ അമർത്തുന്ന ശിഖണ്ഡി ഗംഗാപുത്രനു നേരെ പാഞ്ഞപ്പോൾ.
6.111.22
विराटद्रुपदौ वृद्धौ वारयनतौ महाचमूम् ।
भीष्मं च युधि संरब्धावाद्रवन्तौ महारथौ ॥ ६.१११.२२ ॥
വിരാടനും ദ്രുപദനും, ഇരുവരും വൃദ്ധന്മാർ, മഹാസൈന്യത്തെ തടഞ്ഞവർ, യുദ്ധത്തിൽ കോപിച്ച് ഭീഷ്മനെ ആക്രമിച്ച രണ്ടു മഹാരഥന്മാർ.
6.111.23
अश्वत्थामा रणे क्रुद्धः समियाद्रथसत्तमः ।
ततः प्रववृते युद्धं तयोस्तस्य च भारत ॥ ६.१११.२३ ॥
അശ്വത്ഥാമാവ് യുദ്ധത്തിൽ കോപിച്ച്, രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി, അവരെ എതിരിടാൻ ചെന്നു. അപ്പോൾ, ഹേ ഭാരതാ, അവർക്കും അവനും ഇടയിൽ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
6.111.24
विराटो दशभिर्भल्लैराजघान परंतप ।
यतमानं महेष्वासं द्रौणिमाहवशोभिनम् ॥ ६.१११.२४ ॥
വിരാടൻ പത്ത് ഭല്ലങ്ങളാൽ പ്രഹരിച്ചു, ഹേ പരന്തപാ; പരിശ്രമിക്കുന്ന മഹാധനുർധരനായ ദ്രോണപുത്രനെ, യുദ്ധത്തിൽ ശോഭിക്കുന്നവനെ.
6.111.25
द्रुपदश्च त्रिभिर्बाणैर्विव्याध निशितैस्तदा ।
गुरुपुत्रं समासाद्य प्रहरन्तौ महाबलौ ॥ ६.१११.२५ ॥
അപ്പോൾ ദ്രുപദൻ മൂർച്ചയുള്ള മൂന്ന് അമ്പുകൾകൊണ്ട് ഗുരുപുത്രനെ (അശ്വത്ഥാമാവിനെ) തുളച്ചു; ആ മഹാബലന്മാർ പരസ്പരം പ്രഹരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.
6.111.26
अश्वत्थामा ततस्तौ तु विव्याध बहुभिः शरैः ।
विराटद्रुपदौ वीरौ भीष्मं प्रति समुद्यतौ ॥ ६.१११.२६ ॥
അപ്പോൾ അശ്വത്ഥാമാവ് ആ രണ്ടുപേരെയും അനേകം അമ്പുകൾകൊണ്ട് തുളച്ചു—ഭീഷ്മനെ ലക്ഷ്യമാക്കി മുന്നേറിയ വീരന്മാരായ വിരാടനും ദ്രുപദനും.
6.111.27
तत्राद्भुतमपश्याम वृद्धयोश्चरितं महत् ।
यद्द्रौणिसायकान्घोरान्प्रत्यवारयतां युधि ॥ ६.१११.२७ ॥
അവിടെ ആ രണ്ടു വൃദ്ധവീരന്മാരുടെ അത്ഭുതകരവും മഹത്തായതുമായ പരാക്രമം ഞങ്ങൾ കണ്ടു; യുദ്ധത്തിൽ ദ്രൗണിയുടെ ഭയങ്കരമായ അമ്പുകളെ അവർ തടുത്തുനിർത്തി.
6.111.28
सहदेवं तथाऽऽयान्तं कृपः शारद्वतोऽभ्ययात् ।
यथा नागो वने नागं मत्तो मत्तमुपाद्रवत् ॥ ६.१११.२८ ॥
അതുപോലെ സഹദേവൻ മുന്നേറി വന്നപ്പോൾ ശാരദ്വതൻ കൃപൻ അവന്റെ നേരെ പാഞ്ഞു—കാട്ടിൽ മദിച്ച ആന മറ്റൊരു മദയാനയുടെ മേൽ ചാടുന്നതുപോലെ.
6.111.29
कृपश्च समरे शूरो माद्रीपुत्रं महारथम् ।
आजघान शरैस्तूर्णं सप्तत्या रुक्मभूषणैः ॥ ६.१११.२९ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ശൂരനായ കൃപൻ സ്വർണാലങ്കാരങ്ങളുള്ള എഴുപത് അമ്പുകൾകൊണ്ട് മാദ്രീപുത്രനും മഹാരഥനുമായ സഹദേവനെ വേഗത്തിൽ പ്രഹരിച്ചു.
6.111.30
तस्य माद्रीसुतश्चापं द्विधा चिच्छेद सायकैः ।
अथैनं छिन्नधन्वानं विव्याध नवभिः शरैः ॥ ६.१११.३० ॥
അപ്പോൾ മാദ്രീപുത്രൻ തന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവന്റെ വില്ല് രണ്ടായി മുറിച്ചു; വില്ലറ്റ അവനെ ഒമ്പത് അമ്പുകൾകൊണ്ട് തുളച്ചു.
6.111.31
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय समरे भारसाधनम् ।
माद्रीपुत्रं सुसंहृष्टो दशभिर्निशितैः शरैः ॥ ६.१११.३१ ॥
അവൻ യുദ്ധത്തിൽ ഭാരം വഹിക്കാൻ കഴിയുന്ന മറ്റൊരു വില്ലെടുത്ത്, അത്യധികം സന്തോഷത്തോടെ മാദ്രിയുടെ പുത്രനെ (നകുലനെ) പത്ത് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് (ആക്രമിച്ചു).
6.111.32
आजघानोरसि क्रुद्ध इच्छन्भीष्मस्य जीवितम् ।
तथैव पाण्डवो राजञ्छारद्वतममर्षणम् ॥ ६.१११.३२ ॥
ക്രോധത്തോടെ ഭീഷ്മന്റെ ജീവൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവൻ മാർവിൽ അടിച്ചു. രാജാവേ, അതുപോലെ പാണ്ഡവനും ക്ഷമയില്ലാത്ത ശാരദ്വതനെ (കൃപനെ) മാർവിൽ അടിച്ചു.
6.111.33
आजघानोरसि क्रुद्धो भीष्मस्य वधकाङ्क्षया ।
तयोर्युद्धं समभवद्धोररूपं भयावहम् ॥ ६.१११.३३ ॥
ഭീഷ്മനെ വധിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ക്രോധിതനായി അവൻ മാർവിൽ അടിച്ചു. അവർ രണ്ടുപേരും തമ്മിൽ ഭയങ്കരവും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതുമായ യുദ്ധം നടന്നു.
6.111.34
नकुलं तु रणे क्रुद्धो विकर्णः शत्रुतापनः ।
विव्याध सायकैः षष्ट्या रक्षन्भीष्मं महाबलम् ॥ ६.१११.३४ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ക്രോധിതനായ ശത്രുക്കളെ പീഡിപ്പിക്കുന്ന വികർണൻ, മഹാബലനായ ഭീഷ്മനെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് നകുലനെ അറുപത് അമ്പുകളാൽ ആക്രമിച്ചു.
6.111.35
नकुलोऽपि भृशं विद्धस्तव पुत्रेण धीमता ।
विकर्णं सप्तसप्तत्या निर्बिभेद शिलीमुखैः ॥ ६.१११.३५ ॥
നകുലനും നിന്റെ ബുദ്ധിമാനായ പുത്രനാൽ അത്യധികം മുറിവേറ്റു; അവൻ വികർണനെ എഴുപത്തേഴ് അമ്പുകളാൽ തുളച്ചു.
6.111.36
तत्र तौ नरशार्दूलौ भीष्महेतोः परंतपौ ।
अन्योन्यं जघ्नुतुर्वीरौ गोष्ठे गोवृषभाविव ॥ ६.१११.३६ ॥
അവിടെ ഭീഷ്മനുവേണ്ടി, ശത്രുക്കളെ പീഡിപ്പിക്കുന്ന ആ രണ്ട് നരശാർദൂലന്മാർ ഒരു തൊഴുത്തിലെ രണ്ട് കാളകളെപ്പോലെ പരസ്പരം ആക്രമിച്ചു.
6.111.37
घटोत्कचं रणे यान्तं निघ्नन्तं तव वाहिनीम् ।
दुर्मुखः समरे प्रायाद्भीष्यहेतोः पराक्रमी ॥ ६.१११.३७ ॥
യുദ്ധത്തിൽ നിന്റെ സേനയെ സംഹരിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നേറുന്ന ഘടോത്കചനെ എതിരിടാൻ, വീരനായ ദുർമുഖൻ ഭീഷ്മർക്കുവേണ്ടി യുദ്ധത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
6.111.38
हैडिम्बस्तु रणे राजन्दुर्मुखं शत्रुतापनम् ।
आजघानोरसि क्रुद्धः शरेणानतपर्वणा ॥ ६.१११.३८ ॥
രാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ ഹൈഡിംബൻ കോപത്തോടെ ശത്രുക്കളെ വേദനിപ്പിക്കുന്ന ദുർമുഖന്റെ നെഞ്ചിൽ വളഞ്ഞ സന്ധികളുള്ള അമ്പുകൊണ്ട് പ്രഹരിച്ചു.
6.111.39
भीमसेनसुतं चापि दुर्मुखः सुमुखैः शरैः ।
षष्ट्या वीरो नदन्हृष्टो विव्याध रणमूर्धनि ॥ ६.१११.३९ ॥
വീരനായ ദുർമുഖൻ സന്തോഷത്തോടെ ഗർജിച്ചുകൊണ്ട്, യുദ്ധമുഖത്ത് ഭീമസേനന്റെ പുത്രനെയും അറുപത് മനോഹരമായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് തുളച്ചു.
6.111.40
धृष्टद्युम्नं तथाऽऽयान्तं भीष्मस्य वधकाङ्क्षिणम् ।
हार्दिक्यो वारयामास रथश्रेष्ठं महारथः ॥ ६.१११.४० ॥
ഭീഷ്മരെ വധിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് വന്ന രഥശ്രേഷ്ഠനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ മഹാരഥനായ ഹാർദിക്യൻ തടഞ്ഞു.
6.111.41
हार्दिक्यः पार्षतं चापि विद्ध्वा पञ्चभिरायसैः ।
पुनः पञ्चाशता तूर्णं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ६.१११.४१ ॥
ഹാർദിക്യൻ പാർഷതനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെയും അഞ്ച് ഇരുമ്പമ്പുകളാൽ തുളച്ച്, പിന്നെ അമ്പത് അമ്പുകളാൽ വേഗം 'നിൽക്കൂ, നിൽക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
6.111.42
आजघान महाबाहुः पार्षतं तं महारथम् ।
तं चैव पार्षतो राजन्हार्दिक्यं नवभिः शरैः ॥ ६.१११.४२ ॥
മഹാബാഹുവായ ഹാർദിക്യൻ ആ മഹാരഥനായ പാർഷതനെ പ്രഹരിച്ചു; രാജാവേ, പാർഷതനും ഹാർദിക്യനെ ഒമ്പത് അമ്പുകൾകൊണ്ട് പ്രഹരിച്ചു.
6.111.43
विव्याध निशितैस्तीक्ष्णैः कङ्कपत्रैरजिह्नगैः ।
तयोः समभवद्युद्धं भीष्महेतोर्महाहवे ॥ ६.१११.४३ ॥
അവൻ മൂർച്ചയുള്ള, തീക്ഷ്ണമായ, കങ്കപത്രമുള്ള, നേരെ പായുന്ന അമ്പുകളാൽ അവനെ തുളച്ചു. ഭീഷ്മനെ ലക്ഷ്യമാക്കി ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ അവർ ഇരുവരും തമ്മിൽ പോരാട്ടം നടന്നു.
6.111.44
अन्योन्यातिशये युक्तं यथा वृत्रमहेन्द्रयोः ।
भीमसेनं तथाऽऽयान्तं भीष्मं प्रति महारथम् ॥ ६.१११.४४ ॥
വൃത്രനും മഹേന്ദ്രനും പരസ്പരം മറികടക്കാൻ പൊരുതിയതുപോലെ, ഭീഷ്മനെ ലക്ഷ്യമാക്കി വന്ന മഹാരഥൻ ഭീമസേനൻ.
6.111.45
भूरिश्रवाभ्ययात्तूर्णं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ।
सौमदत्तिरथो भीममाजघान स्तनान्तरे ॥ ६.१११.४५ ॥
ഭൂരിശ്രവസ് വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞടുത്ത് 'നിൽക്കൂ, നിൽക്കൂ!' എന്നു പറഞ്ഞു. സോമദത്തന്റെ പുത്രന്റെ രഥം ഭീമന്റെ മാറത്ത് പ്രഹരിച്ചു.
6.111.46
नाराचेन सुतीक्ष्णेन रुक्मपुङ्खेन संयुगे ।
उरःस्थेन बभौ तेन भीमसेनः प्रतापवान् ॥ ६.१११.४६ ॥
യുദ്ധത്തിൽ അതിതീക്ഷ്ണമായ, സ്വർണ്ണപ്പൂങ്കുലയുള്ള നാരാചത്താൽ, മാറിൽ തറച്ചതോടെ പ്രതാപവാനായ ഭീമസേനൻ ശോഭിച്ചു.
6.111.47
स्कन्दशक्त्या यथा क्रौञ्चः पुरा नृपतिसत्तम ।
तौ शरान्सूर्यसंकाशान्कर्मारपरिमार्जितान् ॥ ६.१११.४७ ॥
നൃപശ്രേഷ്ഠാ, പണ്ട് സ്കന്ദന്റെ ശക്തിയാൽ ക്രൗഞ്ചപർവ്വതം പിളർന്നതുപോലെ, കമ്മാരന്മാർ മിനുക്കിയ സൂര്യസമാനമായ അമ്പുകൾ ആ രണ്ടുപേരും എയ്തു.
6.111.48
अन्योन्यस्य रणे क्रुद्धौ चिक्षिपते नरर्षभौ ।
भीमो भीष्मवधाकाङ्क्षी सौमदत्तिं महारथम् ॥ ६.१११.४८ ॥
യുദ്ധത്തിൽ പരസ്പരം കോപിച്ച് ആ നരശ്രേഷ്ഠന്മാർ ഇരുവരും അമ്പുകൾ എറിഞ്ഞു. ഭീഷ്മവധം ആഗ്രഹിച്ച ഭീമൻ മഹാരഥനായ സോമദത്തപുത്രനുനേരെ എറിഞ്ഞു.
6.111.49
तथा भीष्मजये गृध्नुः सौमदत्तिस्तू पाण्डवम् ।
कृतप्रतिकृते यत्तौ योधयामासतू रणे ॥ ६.१११.४९ ॥
അതുപോലെ ഭീഷ്മവിജയത്തിനായി ആഗ്രഹിച്ച സോമദത്തന്റെ പുത്രൻ പാണ്ഡവനോടു പോരാടി. ഇരുവരും പരസ്പരം പ്രതികാരം ചെയ്തുകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ യത്നിച്ചു പോരാടി.
6.111.50
युधिष्ठिरं तु कौन्तेयं महत्या सेनया वृत्तम् ।
भीष्माभिमुखमायान्तं भारद्वाजो न्यवारयत् ॥ ६.१११.५० ॥
എന്നാൽ വലിയ സേനയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ഭീഷ്മന്റെ നേർക്ക് മുന്നേറിവന്ന കുന്തീപുത്രനായ യുധിഷ്ഠിരനെ ഭാരദ്വാജൻ (ദ്രോണൻ) തടഞ്ഞു.
6.111.51
द्रोणस्य रथनिर्घोषं पर्जन्यनिनदोपमम् ।
श्रुत्वा प्रभद्रका राजन्समकम्पन्त मारिष ॥ ६.१११.५१ ॥
രാജാവേ, മേഘഗർജ്ജനം പോലെയുള്ള ദ്രോണന്റെ രഥനാദം കേട്ട് പ്രഭദ്രകന്മാർ ഒന്നടങ്കം നടുങ്ങി, മാരിഷാ.
6.111.52
सा सेना महती राजन्पाण्डुपुत्रस्य संयुगे ।
द्रोणेन वारिता यत्ता न चचाल पदात्पदम् ॥ ६.१११.५२ ॥
രാജാവേ, പാണ്ഡുപുത്രന്റെ ആ വലിയ സേന യുദ്ധത്തിൽ ദ്രോണനാൽ തടയപ്പെട്ടപ്പോൾ പരിശ്രമിച്ചിട്ടും ഒരടി പോലും സ്വസ്ഥാനത്തുനിന്ന് ഇളകിയില്ല.
6.111.53
चेकितान रणे यत्तं भीष्मं प्रति जनेश्वर ।
चित्रसेनस्तव सुतः क्रुद्धरूपमवारयत् ॥ ६.१११.५३ ॥
ജനേശ്വരാ, യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മനെ ലക്ഷ്യമാക്കി യത്നിച്ച ക്രുദ്ധരൂപനായ ചേകിതാനനെ നിന്റെ പുത്രൻ ചിത്രസേനൻ തടഞ്ഞു.
6.111.54
भीष्महेतोः पराक्रान्तश्चित्रसेनः पराक्रमी ।
चेकितानं परं शक्त्या योधयामास भारत ॥ ६.१११.५४ ॥
ഭീഷ്മനുവേണ്ടി വീര്യത്തോടെ മുന്നേറിയ പരാക്രമി ചിത്രസേനൻ, ഭാരതാ, ശക്തി (കുന്തം) കൊണ്ട് ചേകിതാനനോട് കഠിനമായി പോരാടി.
6.111.55
तथैव चेकितानोऽपि चित्रसेनमवारयत् ।
तद्युद्धमासीत्सुमहत्तयोस्तत्र समागमे ॥ ६.१११.५५ ॥
അതുപോലെ ചേകിതാനനും ചിത്രസേനനെ തടഞ്ഞു. അവിടെ ഇരുവരുടെയും കൂടിക്കാഴ്ചയിൽ വലിയ യുദ്ധം നടന്നു.
6.111.56
अर्जुनो वार्यमाणस्तु बहुशस्तत्र भारत ।
विमुखीकृत्य पुत्रं ते सेनां तव ममर्द ह ॥ ६.१११.५६ ॥
ഭാരതാ, അവിടെ പലതവണ തടയപ്പെട്ടിട്ടും അർജുനൻ നിന്റെ പുത്രനെ പിന്തിരിപ്പിച്ച് നിന്റെ സേനയെ തകർത്തു.
6.111.57
दुःशासनोऽपि परया शक्त्या पार्थमवारयत् ।
कथं भीष्मं न नो हन्यादिति निश्चित्य भारत ॥ ६.१११.५७ ॥
ദുശ്ശാസനനും പരമമായ ശക്തിയോടെ പാർത്ഥനെ തടഞ്ഞു; 'അവൻ നമ്മുടെ ഭീഷ്മരെ കൊല്ലാതിരിക്കട്ടെ' എന്ന് ഉറപ്പിച്ച്, ഭാരതാ.
6.111.58
सा वध्यमाना समरे पुत्रस्य तव वाहिनी ।
लोड्यते रथिभिः श्रेष्ठैस्तत्रतत्रैव भारत ॥ ६.१११.५८ ॥
യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന നിന്റെ പുത്രന്റെ ആ സേന, ഭാരതാ, ശ്രേഷ്ഠരായ രഥികളാൽ ഇവിടെയും അവിടെയും കലക്കപ്പെട്ടു.