મહાભારત · અધ્યાય 6.112
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.112.1
अथ वीरो महेष्वासो मत्तवारणविक्रमः ।
समादाय महच्चापं मत्तवारणवारणम् ॥ ६.११२.१ ॥
ત્યારે વીર, મહાન ધનુર્ધર, મત્ત હાથી જેવા પરાક્રમી તે યોદ્ધાએ, મત્ત હાથીઓને પણ રોકનારું મહાન ધનુષ્ય ઉપાડીને.
6.112.2
विधुन्वानो नरश्रेष्ठो द्रावयाणो वरूथिनीम् ।
पृतनां पाण्डवेयानां गाहमानो महाबलः ॥ ६.११२.२ ॥
ધનુષ્ય હલાવતો, નરશ્રેષ્ઠ, સેનાને ભગાડતો, પાંડવોની એ સેનામાં પ્રવેશતો, મહાબળવાન.
6.112.3
निमित्तानि निमित्तज्ञः सर्वतो वीक्ष्य वीर्यवान् ।
प्रतपन्तमनीकानि द्रोणः पुत्रमभाषत ॥ ६.११२.३ ॥
શુકનો જાણનારા, પરાક્રમી દ્રોણે ચારેય તરફ શુકનો જોઈને, સેનાઓને તપાવતા પોતાના પુત્રને કહ્યું.
6.112.4
अयं हि दिवसस्तात यत्र पार्थो महाबलः ।
जिघांसुः समरे भीष्मं परं यत्नं करिष्यति ॥ ६.११२.४ ॥
પુત્ર, આ એ દિવસ છે; મહાબળવાન પાર્થ યુદ્ધમાં ભીષ્મને મારવાની ઇચ્છાથી મોટો પ્રયત્ન કરશે.
6.112.5
उत्पतन्ति हि मे बाणा धनुः प्रस्फुरतीव च ।
योगमस्त्राणि नेच्छन्ति क्रूरं मे वर्तते मनः ॥ ६.११२.५ ॥
મારાં બાણ ઊછળી રહ્યાં છે, ધનુષ્ય જાણે ફફડે છે; અસ્ત્રો મંત્રપ્રયોગ ઇચ્છતાં નથી, મારું મન ક્રૂર બની રહ્યું છે.
6.112.6
दिक्ष्वशान्तानि घोराणि व्याहरन्ति मृगद्विजाः ।
नीचैर्गृध्रा निलीयन्ते भारतानां चमूं प्रति ॥ ६.११२.६ ॥
દિશાઓમાં ભયંકર અશુભ સ્વરે પશુ-પક્ષીઓ ચીસો પાડી રહ્યાં છે; ગીધો નીચે દબાઈને ભારતોની સેના તરફ છુપાઈ રહ્યાં છે.
6.112.7
नष्टप्रभ इवादित्यः सर्वतो लोहिता दिशः ।
रसते व्यथते भूमिः कम्पतीव च सर्वशः ॥ ६.११२.७ ॥
સૂર્ય જાણે પ્રભા ગુમાવી બેઠો છે; સર્વ દિશાઓ ચારેબાજુ લાલ થઈ ગઈ છે. પૃથ્વી ચીસ પાડે છે, વેદનાથી કંપે છે, જાણે સર્વત્ર ધ્રૂજતી હોય.
6.112.8
कङ्कगृध्रा बलाकाश्च व्याहरन्ति मुहुर्मुहुः ।
शिवाश्चैवाशिवा घोरा वेदयन्त्यो महद्भयम् ॥ ६.११२.८ ॥
કંક, ગીધ અને બગલાઓ વારંવાર ચીસો પાડે છે. ભયંકર અશુભ શિયાળણીઓ મહાભયની જાહેરાત કરતી કિકિયારી પાડે છે.
6.112.9
पपात महती चोल्का मध्येनादित्यमण्डलात् ।
सकबन्धश्च परिघो भानुमावृत्य तिष्ठति ॥ ६.११२.९ ॥
સૂર્યમંડળની મધ્યમાંથી એક મોટી ઉલ્કા પડી. ધડ વિનાનું પરિઘ-વલય સૂર્યને ઘેરીને ઊભું છે.
6.112.10
परिवेषस्तथा घोरश्चन्द्रभास्करयोरभूत् ।
वेदयानो भयं घोरं राज्ञां देहावकर्तनम् ॥ ६.११२.१० ॥
ચંદ્ર અને સૂર્યની આસપાસ ભયંકર પરિવેષ પ્રગટ થયો; તે રાજાઓને ઘોર ભય અને શરીરો કપાવાની જાણ કરે છે.
6.112.11
देवतायतनस्थाश्च कौरवेन्द्रस्य देवताः ।
कम्पन्ते च हसन्ते च नृत्यन्ति च रुदन्ति च ॥ ६.११२.११ ॥
કૌરવેન્દ્રના દેવાલયોમાં રહેલા દેવતાઓ કંપે છે, હસે છે, નાચે છે અને રડે છે.
6.112.12
अपसव्यं ग्रहाश्चक्रुरलक्ष्माणं दिवाकरम् ।
अवाक्शिराश्च भगवानुपातिष्ठत चन्द्रकमाः ॥ ६.११२.१२ ॥
ગ્રહોએ સૂર્યને અપસવ્ય અને શોભાહીન બનાવ્યો; ભગવાન ચંદ્ર માથું નીચું કરીને નજીક આવી ઊભો રહ્યો.
6.112.13
वपूंषि च नरेन्द्राणां विगताभानि लक्षये ।
धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु न च भ्राजन्ति दंशिताःक ॥ ६.११२.१३ ॥
રાજાઓનાં શરીર તેજહીન જણાય છે; ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રની સેનાઓમાં કવચધારી યોદ્ધાઓ ચમકતા નથી.
6.112.14
सेनयोरुभयोश्चापि समन्ताच्छ्रूयते महान् ।
पाञ्चजन्यस्य निर्घोषो गाण्डीवस्य च निःस्वनः ॥ ६.११२.१४ ॥
બંને સેનાઓની ચારે બાજુ પાંચજન્ય શંખનો મહાન ઘોષ અને ગાંડીવ ધનુષ્યનો ટંકાર સંભળાય છે.
6.112.15
ध्रुवमास्थाय बीभत्सुरुत्तमास्त्राणि संयुगे ।
अपास्यान्यान्रणे योधानभ्येष्यति पितामहम् ॥ ६.११२.१५ ॥
ચોક્કસ બીભત્સુ (અર્જુન) ઉત્તમ અસ્ત્રોનો આશ્રય લઈ, યુદ્ધમાં અન્ય યોદ્ધાઓને હટાવીને પિતામહ પાસે આવશે.
6.112.16
हृष्यन्ति रोमकूपाणि सीदतीव च मे मनः ।
चिन्तयित्वा महाबाहो भीष्मार्जुनसमागमम् ॥ ६.११२.१६ ॥
મારા રોમકૂપ ખડા થાય છે, મારું મન જાણે ડૂબી જાય છે; હે મહાબાહો, ભીષ્મ અને અર્જુનના મિલનનો વિચાર કરીને.
6.112.17
तं चेह निकृतिप्रज्ञं पाञ्चाल्यं पापचेतसम् ।
पुरस्कृत्य रणे पार्थो भीष्मस्यायोधनं गतः ॥ ६.११२.१७ ॥
કપટી બુદ્ધિ અને પાપી મનવાળા પાંચાલ્ય (શિખંડી)ને આગળ રાખીને પાર્થ યુદ્ધમાં ભીષ્મના રણક્ષેત્રે આવ્યો છે.
6.112.18
अब्रवीच्च पुरा भीष्मो नाहं हन्यां शिखण्डिनम् ।
स्त्री ह्येषा विहिता धात्रा दैवाच्च स पुनः पुमान् ॥ ६.११२.१८ ॥
પૂર્વે ભીષ્મે કહ્યું હતું, 'હું શિખંડીને નહીં મારું; કારણ કે તેને બ્રહ્માએ સ્ત્રી તરીકે સર્જી છે, અને દૈવવશ તે ફરી પુરુષ થયો છે.'
6.112.19
असंकल्पध्वजश्चैव याज्ञसेनिर्महाबलः ।
न चामङ्गलिके तस्मिन्प्रहरेदापगासुतः ॥ ६.११२.१९ ॥
અસંકલ્પધ્વજ અને મહાબલી યાજ્ઞસેનિ પર, અમંગળ સમયે આપગાસુત (ભીષ્મ) પ્રહાર ન કરે.
6.112.20
एतद्विचिन्तयानस्य प्रज्ञा सीदति मे भृशम् ।
अभ्युद्यतो रणे पार्थः कुरुवृद्धमुपाद्रवत् ॥ ६.११२.२० ॥
આ વિચારતાં મારી પ્રજ્ઞા ઘણી ડૂબી રહી છે; રણમાં ઊઠેલો પાર્થ કુરુવૃદ્ધ તરફ દોડ્યો છે.
6.112.21
युधिष्ठिरस्य च क्रोधो भीष्मश्चार्जुनसंगतः ।
मम चास्त्रसमारम्भः प्रजानामशिवं ध्रुवम् ॥ ६.११२.२१ ॥
યુધિષ્ઠિરનો ક્રોધ, અર્જુન સાથે ભળેલા ભીષ્મ, અને મારો અસ્ત્રારંભ — પ્રજાઓ માટે નિશ્ચયે અમંગળ.
6.112.22
मनस्वी बलवाञ्शूरः कृतास्त्रोऽलघुविक्रमः ।
दूरपाती दृढेषुश्च निमित्तज्ञश्च पाण्डवः ॥ ६.११२.२२ ॥
મનસ્વી, બલવાન, શૂર, અસ્ત્રકુશળ, મહાપરાક્રમી, દૂર બાણ મારનારો, દૃઢ બાણવાળો, શકુન જાણનારો — તે પાંડવ.
6.112.23
अजेयः समरे चापि देवैरपि सवासवैः ।
बलवान्बुद्धिमांश्चैव जितक्लेशो युधां वरः ॥ ६.११२.२३ ॥
યુદ્ધમાં દેવો માટે, ઇન્દ્ર સહિત દેવો માટે પણ અજેય; બલવાન, બુદ્ધિમાન, ક્લેશો જીતનાર, યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ.
6.112.24
विजयी च रणे नित्यं भैरवास्त्रश्च पाण्डवः ।
अभ्युद्यतं रणे दृष्ट्वा भैरवास्त्रं च पाण्डवम् ।
तस्य मार्गं परिहरन्द्रुतं गच्छ यतव्रत ॥ ६.११२.२४ ॥
રણમાં સદા વિજયી, ભૈરવાસ્ત્રવાળો પાંડવ; રણમાં ઊઠેલા ભૈરવાસ્ત્રધારી પાંડવને જોઈને તેનો માર્ગ ટાળીને ઝડપથી જા, હે યતવ્રત.
6.112.25
पश्याद्यैतन्महाघोरे संयुगे वैशसं महत् ।
हेमचित्राणि शूरणां महान्ति च शुभानि च ॥ ६.११२.२५ ॥
આ ભયંકર યુદ્ધમાં થતો આ મહાન સંહાર જુઓ, વીરોના સોનાથી શણગારેલાં મહાન અને સુંદર (શસ્ત્રો) જુઓ.
6.112.26
कवचान्यवदीर्यन्ते शरैः सन्नतपर्वभिः ।
छिद्यन्ते च ध्वजाग्राणि तोमराश्च धनूंषि च ॥ ६.११२.२६ ॥
વાંકા ગાંઠવાળા બાણોથી બખ્તર ફાટી રહ્યાં છે; ધ્વજાનાં અગ્રભાગ, તોમર અને ધનુષ્યો પણ કપાઈ રહ્યાં છે.
6.112.27
प्रासाश्च विमलास्तीक्ष्णाः शक्त्यश्च कनकोज्ज्वलाः ।
वैजयन्त्यश्च नागानां संक्रुद्धेन किरीटिना ॥ ६.११२.२७ ॥
ચમકતા તીક્ષ્ણ પ્રાસ, સોના જેવી ઝળહળતી શક્તિઓ અને હાથીઓની વિજયપતાકાઓ પણ ક્રોધિત કિરીટી (અર્જુન) દ્વારા (કપાઈ રહી છે).
6.112.28
नायं संरक्षितुं कालः प्राणान्पुत्रोपजीविभिः ।
याहि स्वर्गं पुरस्कृत्य यशसे विजयाय च ॥ ६.११२.२८ ॥
આ પ્રાણ બચાવવાનો સમય નથી; પુત્રો પર નિર્ભર રહેનારાઓએ (રક્ષા કરવી). સ્વર્ગને આગળ રાખીને યશ અને વિજય માટે જા.
6.112.29
रथनागहयावर्तां महाघोरां सुदुर्गमाम् ।
रथेन संग्रामनदीं तरत्येष कपिध्वजः ॥ ६.११२.२९ ॥
રથ, હાથી અને ઘોડા જેના વમળ છે, એવી અતિ ભયંકર અને દુર્ગમ યુદ્ધનદીને આ કપિધ્વજ (અર્જુન) રથ વડે પાર કરી રહ્યો છે.
6.112.30
ब्रह्मण्यता दमो दानं तपश्च चरितं महत् ।
इहैव दृश्यते पार्थे भ्राता यस्य धनञ्जयः ॥ ६.११२.३० ॥
બ્રાહ્મણભક્તિ, સંયમ, દાન, તપ અને મહાન આચરણ — આ બધું અહીં જ પૃથાના પુત્રમાં દેખાય છે; જેનો ભાઈ ધનંજય છે.
6.112.31
भीमसेनश्च बलवान्माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ।
वासुदेवश्च वार्ष्णेयो यस्य नाथो व्यवस्थितः ॥ ६.११२.३१ ॥
બળવાન ભીમસેન, માદ્રીના બે પુત્ર પાંડવો, અને વૃષ્ણિવંશી વાસુદેવ—જેમના રક્ષક તરીકે તે સ્થિર ઊભો છે.
6.112.32
तस्यैष मन्युप्रभवो धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः ।
तपोभावितदेहस्य कोपो दहति वाहिनीम् ॥ ६.११२.३२ ॥
આ દુર્બુદ્ધિ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રના ક્રોધથી જન્મેલું છે; તપથી શુદ્ધ દેહવાળાનો આ કોપ સેનાને બાળી રહ્યો છે.
6.112.33
एष संदृश्यते पार्थो वासुदेवव्यपाश्रयः ।
दारयन्सर्वसैन्यानि धार्तराष्ट्राणि सर्वशः ॥ ६.११२.३३ ॥
આ પાર્થ દેખાય છે—વાસુદેવનો આશ્રય લઈને, ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોની સર્વ સેનાઓને ચોતરફ ચીરતો.
6.112.34
एतदालोक्यते सैन्यं क्षोभ्यमाणं किरीटिना ।
महोर्मिनद्धं सुमहत्तिमिनेव महाजलम् ॥ ६.११२.३४ ॥
કિરીટી (અર્જુન) દ્વારા ક્ષોભ પામતી આ સેના દેખાય છે—મોટાં મોજાંથી બંધાયેલા, તિમિ માછલીથી હલાવાયેલા મહાસાગર જેવી.
6.112.35
हाहाकिलकिलाशब्दाः श्रूयन्ते च चमूमुखे ।
याहि पाञ्चालदायादमहं यास्ये युधिष्ठिरम् ॥ ६.११२.३५ ॥
સેનાના મોખરે 'હાહાકાર' અને 'કિલકિલા' શબ્દો સંભળાય છે. (સારથિને—) ચાલ! પાંચાલના વારસ પાસે, યુધિષ્ઠિર પાસે હું જઈશ.
6.112.36
दुर्गमं ह्यन्तरं राज्ञो व्यूहस्यामिततेजसः ।
समुद्रकुक्षिप्रतिमं सर्वतोऽतिरथैः स्थितैः ॥ ६.११२.३६ ॥
અમિત તેજવાળા રાજાના વ્યૂહનું અંતર ખરેખર દુર્ગમ છે—સમુદ્રના ઉદર જેવું, ચોતરફ ઊભેલા અતિરથીઓથી ઘેરાયેલું.
6.112.37
सात्यकिश्चाभिमन्युश्च धृष्टद्युम्नवृकोदरौ ।
पर्यरक्षन्त राजानं यमौ च मनुजेश्वरम् ॥ ६.११२.३७ ॥
સાત્યકિ અને અભિમન્યુ, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને વૃકોદર, તથા યમળ ભાઈઓ પણ મનુષ્યોના સ્વામી રાજાની ચારેબાજુ રક્ષા કરતા હતા.
6.112.38
उपेन्द्रसदृशश्यामो महाशाल इवोद्गतः ।
एष गच्छत्यनीकाग्रे द्वितीय इव फल्गुनः ॥ ६.११२.३८ ॥
ઉપેન્દ્ર સમાન શ્યામવર્ણ, ઊંચા ઊગેલા મહાશાલ વૃક્ષ જેવો આ સેનાના અગ્રભાગમાં આગળ વધી રહ્યો છે; જાણે બીજો ફલ્ગુન.
6.112.39
उत्तमास्त्राणि चाधत्स्व गृहीत्वा च महद्धनुः ।
पार्षतं याहि राजानं युध्यस्व च वृकोदरम् ॥ ६.११२.३९ ॥
ઉત્તમ અસ્ત્રો ધારણ કર, મહાધનુષ્ય લઈને પાર્ષત પાસે જા, રાજા પાસે પહોંચીને વૃકોદર સાથે યુદ્ધ કર.
6.112.40
को हि नेच्छेत्प्रियं पुत्रं जीवन्तं शाश्वतीः समाः ।
क्षत्रधर्मं तु संप्रेक्ष्य ततस्त्वां नियुनज्म्यहम् ॥ ६.११२.४० ॥
પોતાનો પ્રિય પુત્ર શાશ્વત વર્ષો સુધી જીવે એવું કોણ ન ઇચ્છે? પણ ક્ષાત્રધર્મનો વિચાર કરીને જ હું તને નિયુક્ત કરું છું.
6.112.41
एष चातिरणे भीष्मो दहते वै महाचमूम् ।
युद्धेषु सदृशस्तात यमस्य वरुणस्य च ॥ ६.११२.४१ ॥
આ ભીષ્મ અતિ ભયંકર યુદ્ધમાં મહાસેનાને બાળી રહ્યા છે, વત્સ! યુદ્ધોમાં તે યમ અને વરુણ સમાન છે.
6.112.42
पुत्रं समनुशास्यैवं भारद्वाजः प्रतापवान् ।
महारणे महाराज धर्मराजमयोधयत् ॥ ६.११२.४२ ॥
આ રીતે પુત્રને ઉપદેશ આપીને પ્રતાપી ભારદ્વાજે, હે મહારાજ, તે મહારણમાં ધર્મરાજ સાથે યુદ્ધ કર્યું.