महाभारत · अध्याय 6.113
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.113.1
भगदत्तः कृपः शल्यः कृतवर्ता तथैव च ।
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ सैन्धवश्च जयद्रथः ॥ ६.११३.१ ॥
भगदत्त, कृप, शल्य, कृतवर्मा, तसेच विंद व अनुविंद, अवंतीचे दोन राजपुत्र, आणि सिंधुराज जयद्रथ.
6.113.2
चित्रसेनो विकर्णश्च तथा दुर्मर्षणो युवा ।
दशैते तावका योधा भीमसेनमयोधयन् ॥ ६.११३.२ ॥
चित्रसेन, विकर्ण आणि तरुण दुर्मर्षण — हे दहा तुमचे योद्धे भीमसेनाशी लढले.
6.113.3
महत्या सेनया युक्ता नानादेशसमुत्थया ।
भीष्मस्य समरे राजन्प्रार्थयाना महद्यशः ॥ ६.११३.३ ॥
हे राजा, अनेक देशांतून जमलेल्या मोठ्या सेनेने युक्त होऊन, युद्धात भीष्माचे महान यश मिळवू इच्छिणारे (ते पुढे सरसावले).
6.113.4
शल्यस्तु नवभिर्बाणैर्भीमसेनमताडयत् ।
कृतवर्मा त्रिभिर्भाणैः कृपश्च नवभिः शरैः ॥ ६.११३.४ ॥
शल्याने नऊ बाणांनी भीमसेनावर प्रहार केला; कृतवर्म्याने तीन बाणांनी; आणि कृपाने नऊ बाणांनी.
6.113.5
चित्रसेनो विकर्णश्च भगदत्तश्च मारिष ।
दशभिर्दशभिर्बाणैर्भीमसेनमताडयन् ॥ ६.११३.५ ॥
हे मारिष, चित्रसेन, विकर्ण आणि भगदत्त यांनी प्रत्येकी दहा दहा बाणांनी भीमसेनावर प्रहार केला.
6.113.6
सैन्धवश्च त्रिभिर्बाणैर्भीमसेनमडायत् ।
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ पञ्चभिः पञ्चभिः शरैः ॥ ६.११३.६ ॥
सिंधुराजाने तीन बाणांनी भीमसेनावर प्रहार केला; अवंतीचे दोन राजपुत्र विंद व अनुविंद प्रत्येकी पाच बाणांनी.
6.113.7
दुर्मर्षणस्तु विंशत्या पाण्डवं निशितैः शरैः ।
स तान्सर्वान्महाराज राजमानान्पृथक्पृथक् ॥ ६.११३.७ ॥
दुर्मर्षणाने तीक्ष्ण वीस बाणांनी पांडुपुत्राला (भीमाला) विद्ध केले. हे महाराजा, त्याने ते सर्व तेजस्वी (योद्धे) एकेकाला (विद्ध केले).
6.113.8
प्रवीरान्सर्वलोकस्य धार्तराष्ट्रान्महारथान् ।
जघान समरे वीरः पाण्डवः परवीरहा ॥ ६.११३.८ ॥
जगातील श्रेष्ठ वीर, महारथी धृतराष्ट्रपुत्रांना शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्या त्या वीर पांडुपुत्राने रणांगणात ठार मारले.
6.113.9
सप्तभिः शल्यमाविध्यत्कृतवर्माणमष्टभिः ।
कृपस्य सशरं चापं मध्ये चिच्छेद भारत ॥ ६.११३.९ ॥
त्याने सात बाणांनी शल्याला विद्ध केले आणि आठ बाणांनी कृतवर्म्याला. हे भारता, त्याने कृपाचे धनुष्य बाणासह मध्येच तोडले.
6.113.10
अथैनं च्छिन्नधन्वानं पुनर्विव्याध सप्तभिः ।
विन्दानुविन्दौ च तथा त्रिभिस्त्रिभिरताडयत् ॥ ६.११३.१० ॥
मग त्याचे धनुष्य तुटल्यावर त्याने त्याला पुन्हा सात बाणांनी विद्ध केले आणि विंद व अनुविंद यांनाही प्रत्येकी तीन बाणांनी प्रहार केला.
6.113.11
दुर्मर्षणं च विंशत्या चित्रसेनं च पञ्चभिः ।
विकर्णं दशभिर्बाणैः पञ्चभिश्च जयद्रथम् ॥ ६.११३.११ ॥
त्याने दुर्मर्षणाला वीस, चित्रसेनाला पाच, विकर्णाला दहा बाणांनी आणि जयद्रथाला पाच बाणांनी विद्ध केले.
6.113.12
विद्ध्वा भीमोऽनदद्धृष्टः सैन्धवं च पुनस्त्रिभिः ।
अथान्यद्धनुरादाय गौतमो रथिनां वरः ॥ ६.११३.१२ ॥
भीमाने आनंदाने त्यांना विद्ध करून गर्जना केली; पुन्हा सैंधवाला (जयद्रथाला) तीन बाणांनी विद्ध केले. मग रथिकांत श्रेष्ठ गौतम (कृप) दुसरे धनुष्य घेऊन पुढे सरसावले.
6.113.13
भीमं विव्याध संरब्धो दशभिर्निशितैः शरैः ।
स विद्धो दशभिर्बाणैस्तोत्रैरिव महाद्विपः ॥ ६.११३.१३ ॥
संतापलेल्या त्याने धारदार दहा बाणांनी भीमाला भेदले. दहा बाणांनी विद्ध झालेला तो अंकुशांनी टोचलेल्या महाहत्तीसारखा दिसला.
6.113.14
ततः क्रुद्धो महाराज भीमसेनः प्रतापवान् ।
गौतमं ताडयामास शरैर्बहुभिराहवे ॥ ६.११३.१४ ॥
तेव्हा हे महाराजा, प्रतापी भीमसेन संतापून युद्धात अनेक बाणांनी गौतमाला मारू लागला.
6.113.15
सैन्धवस्य तथाऽश्वांश्च सारथिं च त्रिभिः शरैः ।
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय कालान्तकसमद्युतिः ॥ ६.११३.१५ ॥
सैन्धवाचे घोडे आणि सारथी यांनाही त्याने तीन बाणांनी मृत्युलोकाकडे पाठवले; तो कालांतकासारखा तेजस्वी होता.
6.113.16
हताश्वात्तु रथात्तूर्णमवप्लुत्य महारथः ।
शरांश्चिक्षेप निशितान्भीमसेनस्य संयुगे ॥ ६.११३.१६ ॥
घोडे मारले गेल्यावर तो महारथी त्वरेने रथातून उडी मारून युद्धात भीमसेनावर धारदार बाण सोडू लागला.
6.113.17
तस्य भीमो धनुर्मध्ये द्वाभ्यां चिच्छेद मारिष ।
भल्लाभ्यां भरतश्रेष्ठ सैन्धवस्य महात्मनः ॥ ६.११३.१७ ॥
हे मारिष, हे भरतश्रेष्ठ, भीमाने त्या महात्मा सैन्धवाचे धनुष्य मध्यभागी दोन भल्ल बाणांनी तोडले.
6.113.18
स च्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः ।
चित्रसेनरथं राजन्नारुरोह त्वरान्वितः ॥ ६.११३.१८ ॥
हे राजा, धनुष्य तुटलेला, रथहीन, घोडे आणि सारथी मारले गेलेला तो घाईने चित्रसेनाच्या रथावर चढला.
6.113.19
अत्यद्भुतं रणे कर्म कृतवांस्तत्र पाण्डवः ।
महारथाञ्शरैर्विद्ध्वा वारयित्वा च मारिष ॥ ६.११३.१९ ॥
हे महाराजा, तेथे युद्धात पांडुपुत्राने अत्यंत अद्भुत पराक्रम केला. महारथांना बाणांनी विद्ध करून त्याने त्यांना रोखले.
6.113.20
विरथं सैन्धवं चक्रे सर्वलोकस्य पश्यतः ।
तदा न ममृषे शल्यो भीमसेस्य विक्रमम् ॥ ६.११३.२० ॥
सर्वांच्या देखत त्याने सैंधवाला रथहीन केले. तेव्हा शल्याला भीमसेनाचा पराक्रम सहन झाला नाही.
6.113.21
स संधाय शरांस्तीक्ष्णान्करमारपरिमार्जितान् ।
भीमं विव्याध समरे तिष्ठितिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ६.११३.२१ ॥
तीक्ष्ण बाण सांधून, हाताच्या कौशल्याने घासलेल्या बाणांनी युद्धात भीमाला विद्ध करून तो म्हणाला, "थांब, थांब!"
6.113.22
कृपश्च कृतवर्माच भगदत्तश्च वीर्यवान् ।
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ चित्रसेनश्च संयुगे ॥ ६.११३.२२ ॥
कृप, कृतवर्मा, पराक्रमी भगदत्त, अवंतीचे दोन राजपुत्र विंद आणि अनुविंद, आणि चित्रसेन युद्धात.
6.113.23
दुर्मर्षणो विकर्णश्च सिन्धुराजश्च वीर्यवान् ।
भीमं ते विव्यधुस्तूर्णं शल्यहेतोररिन्दमाः ॥ ६.११३.२३ ॥
दुर्मर्षण, विकर्ण आणि पराक्रमी सिंधुराज यांनी शल्यासाठी भीमाला तत्काळ विद्ध केले, हे शत्रुदमनांनो.
6.113.24
स च तान्प्रति विव्याध पञ्चभिः पञ्चभिः शरैःक ।
शल्यं विव्याध सप्तत्या पुनश्च दशभिः शरैः ॥ ६.११३.२४ ॥
त्याने त्या प्रत्येकाला पाच-पाच बाणांनी विद्ध केले; शल्याला सत्तर बाणांनी विद्ध केले, आणि पुन्हा दहा बाणांनी.
6.113.25
तं शल्यो नवभिर्भित्त्वा पुनर्विव्याध पञ्चभिः ।
सारथिं चास्य भल्लेन गाढं विव्याध मर्मणि ॥ ६.११३.२५ ॥
शल्याने त्याला नऊ बाणांनी भेदले, पुन्हा पाच बाणांनी भेदले; त्याच्या सारथ्याला भल्ल बाणाने मर्मस्थानी खोलवर भेदले.
6.113.26
विशोकं प्रेक्ष्य निर्भिन्नं भीमसेनः प्रतापवान् ।
मद्रराजं त्रिभिर्बाणैर्बाह्वोरुरुसि चार्पयत् ॥ ६.११३.२६ ॥
पराक्रमी भीमसेनाने, भेदला गेलेला तरी विचलित न झालेल्या त्याला पाहून, मद्रराजाला तीन बाणांनी त्याच्या बाहूंवर, मांड्यांवर आणि छातीवर प्रहार केला.
6.113.27
तथेतरान्महेष्वासांस्त्रिभिस्त्रिभिरजिह्मगैः ।
ताजयामास समरे सिंहवाद्विननाद च ॥ ६.११३.२७ ॥
त्याचप्रमाणे युद्धात इतर महाधनुर्धरांना प्रत्येकी तीन सरळ बाणांनी त्याने जिंकले आणि सिंहासारखी गर्जना केली.
6.113.28
ते हि यत्ता महेष्वासाः पाण्डवं युद्धकोविदम् ।
त्रिभिस्त्रिभिरकुण्ठाग्रैर्भृशं मर्मस्वताडयन् ॥ ६.११३.२८ ॥
सज्ज असलेल्या त्या महाधनुर्धरांनी युद्धकुशल पांडवाला न बोथट टोकांच्या प्रत्येकी तीन बाणांनी मर्मस्थानी तीव्रपणे प्रहार केला.
6.113.29
सोऽतिविद्धो महेष्वासो भीमसेनो न विव्यथे ।
पर्वतो वारिधाराभिर्वर्षमाणैरिवाम्बुदैः ॥ ६.११३.२९ ॥
अतिशय भेदला गेला तरीही त्या महाधनुर्धर भीमसेनाला वेदना झाली नाही; वर्षणाऱ्या मेघांच्या जलधारांनी पर्वत जसा विचलित होत नाही.
6.113.30
स तु क्रोधसमाविष्टः पाण्डवानां महारथः ।
मद्रेश्वरं त्रिभिर्बाणैर्भृशं विद्ध्वा महायशाः ॥ ६.११३.३० ॥
परंतु क्रोधाने भरलेल्या त्या पांडवांच्या महारथ्याने, महायशस्वी, मद्रेश्वराला तीन बाणांनी अत्यंत भेदले.
6.113.31
कृपं च नवभिर्बाणैर्भृशं विद्ध्वा समन्ततः ।
प्रग्ज्योतिषं शतैराजौ राजन्विव्याध सायकैः ॥ ६.११३.३१ ॥
कृपाला नऊ बाणांनी सर्व बाजूंनी तीव्रपणे विद्ध करून, हे राजा, युद्धात प्राग्ज्योतिषाला (भगदत्ताला) शेकडो बाणांनी विद्ध केले.
6.113.32
ततस्तु सशरं चापं सात्वतस्य महात्मनः ।
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन चिच्छेद कृतहस्तवत् ॥ ६.११३.३२ ॥
नंतर सात्वताच्या (सात्यकीच्या) महात्म्याचे बाणासह धनुष्य, कुशल हात असलेल्यासारखे, अतितीक्ष्ण क्षुरप्राने तोडले.
6.113.33
तथान्यद्धनुरादाय कृतवर्मा वृकोदरम् ।
आजघान भ्रुवोर्मध्ये नाराचेन परंतपः ॥ ६.११३.३३ ॥
तसेच दुसरे धनुष्य घेऊन, शत्रूंना तापविणाऱ्या कृतवर्म्याने वृकोदराला (भीमाला) भुवयांच्या मध्यभागी नाराचाने प्रहार केला.
6.113.34
भीमस्तु समरे विद्ध्वा शल्यं नवभिरायसैः ।
भगदत्तं त्रिभिश्चैव कृतवर्माणमष्टभिः ॥ ६.११३.३४ ॥
भीमाने युद्धात शल्याला नऊ लोखंडी बाणांनी विद्ध केले, भगदत्ताला तीन बाणांनी आणि कृतवर्म्याला आठ बाणांनी.
6.113.35
द्वाभ्यां द्वाभ्यां तु विव्याध गौतमप्रभृतीन्रथान् ।
तेऽपि तं समरे राजन्विव्यधुर्निशितैः शरैः ॥ ६.११३.३५ ॥
प्रत्येकी दोन बाणांनी त्याने गौतम (कृप) इत्यादी रथींना विद्ध केले. हे राजा, तेही युद्धात त्याला तीक्ष्ण बाणांनी विद्ध करू लागले.
6.113.36
स तथा पीड्यमानोऽपि सर्वशस्त्रैर्महारथैः ।
मत्वा तृणेन तांस्तुल्यान्विचचार गतव्यथः ॥ ६.११३.३६ ॥
महारथींच्या सर्व शस्त्रांनी असा पीडित होऊनही, त्यांना गवताच्या काडीसारखे समान मानून, व्यथारहित होऊन तो संचार करीत राहिला.
6.113.37
ते चापि रथिनां श्रेष्ठा भीमाय निशिताञ्शरान् ।
प्रेषयामासुरव्याग्राः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.११३.३७ ॥
त्या रथियांमधील श्रेष्ठ, अविचल वीरांनी भीमावर तीक्ष्ण बाण शेकड्यांनी आणि हजारोंनी सोडले.
6.113.38
तस्य शक्तिं महावेगां भगदत्तो महारथः ।
चिक्षेप समरे वीरः स्वर्णदण्डां महमते ॥ ६.११३.३८ ॥
हे महामते, महारथी भगदत्ताने युद्धात त्या वीराची महावेगवान, सोन्याच्या दांड्याची शक्ती फेकली.
6.113.39
तोमरं सैन्धवो राजा पट्टसं च महाभुजः ।
शतघ्नीं च कृपो राजञ्छरं शल्यश्च संयुगे ॥ ६.११३.३९ ॥
सैंधव राजाने तोमर, महाबाहूने पट्टिश, हे राजन, कृपाने शतघ्नी आणि शल्याने युद्धात बाण सोडला.
6.113.40
अथेतरे महेष्वासाः पञ्च पञ्च शिलीमुखान् ।
भीमसेनं समुद्दिश्य प्रेषयमासुरोजसा ॥ ६.११३.४० ॥
मग इतर महाधनुर्धरांनी भीमसेनाला लक्ष्य करून बळाने प्रत्येकी पाच पाच बाण सोडले.
6.113.41
तोमरं च द्विधा चक्रे क्षुरप्रेणानिलात्मजः ।
पट्टसं च त्रिभिर्बाणैश्चिच्छेद तिलकाण्डवत् ॥ ६.११३.४१ ॥
वायुपुत्राने क्षुरप्र बाणाने तोमराचे दोन तुकडे केले; तीन बाणांनी पट्टिश तिळाच्या काडासारखा तोडला.
6.113.42
स बिभेद शतघ्नीं च नवभिः कङ्कपत्रिभिः ।
मद्रराजप्रयुक्तं च शरं छित्त्वा महारथः ॥ ६.११३.४२ ॥
त्या महारथीने नऊ कंकपत्र बाणांनी शतघ्नी भेदली आणि मद्रराजाने सोडलेला बाणही तोडला.
6.113.43
शक्तिं चिच्छेद सहसा भगदत्तेरितां रणे ।
तथेतराञ्शरान्घोराञ्शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ६.११३.४३ ॥
रणांत भगदत्ताने फेकलेली शक्ती त्याने क्षणात तोडली; तसेच इतर भयंकर बाणांनाही वाकलेल्या पर्वांच्या बाणांनी तोडले.
6.113.44
भीमसेनो रणश्लाघी त्रिधैकैकं समाच्छिनत् ।
तांश्च सर्वान्महेष्वासांस्त्रिभिस्त्रिभिरताडयत् ॥ ६.११३.४४ ॥
रणात स्वतःच्या शौर्याची बढाई मारणाऱ्या भीमसेनाने प्रत्येक बाण तीन तुकडे करून तोडला; त्या सर्व महान धनुर्धरांना प्रत्येकी तीन-तीन बाणांनी घायाळ केले.
6.113.45
ततो धनञ्जयस्तत्र वर्तमाने महारणे ।
आजगाम रथेनाजौ भीमं दृष्ट्वा महारथम् ॥ ६.११३.४५ ॥
तेथे ते महायुद्ध चालू असताना धनंजय रथाने रणभूमीवर आला आणि महारथ भीमाला पाहिले.
6.113.46
निघ्नन्तं समरे शत्रून्योधयानं च सायकैः ।
तौ तु तत्र महात्मानौ समेतौ वीक्ष्य पाण्डवौ ॥ ६.११३.४६ ॥
रणात शत्रूंना ठार करत व बाणांनी लढत असलेल्या त्याने तेथे त्या दोन महात्मा पांडवांना एकत्र आलेले पाहिले.
6.113.47
न शशंसुर्जयं तत्र तावकाः पुरुषर्षभाः ।
अथार्जुनो रणे भीमं योधयन्तं महारथान् ॥ ६.११३.४७ ॥
तेथे तुमच्या नरश्रेष्ठ योद्ध्यांनी विजय घोषित केला नाही. मग अर्जुनाने रणात भीम महारथींशी लढताना पाहिला.
6.113.48
भीष्मस्य निधनाकाङ्क्षी पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ।
आससाद रणे वीरांस्तावकान्दश भारत ॥ ६.११३.४८ ॥
भीष्माच्या वधाची इच्छा धरून शिखंडीला पुढे करत, हे भरतवंशजा, रणात तुमच्या दहा वीरांना त्याने सामोरे गेला.
6.113.49
ये स्म भीमं रणे राजन्योधयन्तो व्यवस्थिताः ।
बीभत्सुस्तानथाविध्यद्भीमस्य प्रियकाम्यया ॥ ६.११३.४९ ॥
हे राजा, रणांगणात भीमाशी युद्ध करण्यासाठी उभे असलेल्यांना, भीमाचे प्रिय करण्याच्या इच्छेने अर्जुनाने बाणांनी विद्ध केले.
6.113.50
ततो दुर्योधनो राजा सुशर्माणमचोदयत् ।
अर्जुनस्य वधार्थाय भीमसेनस्य चोभयोः ॥ ६.११३.५० ॥
तेव्हा राजा दुर्योधनाने सुशर्म्याला प्रेरित केले, अर्जुन आणि भीमसेन दोघांचा वध करण्यासाठी.
6.113.51
सुशर्मन्गच्छ शीघ्रं त्वं बलौघैः परिवारितः ।
जहि पाण्डुसुतावेतौ धनञ्जयवृकोदरौ ॥ ६.११३.५१ ॥
हे सुशर्मा, तू सैन्यसमूहांनी वेढलेला त्वरित जा. पांडूच्या या दोन पुत्रांना — धनंजय आणि वृकोदराला — ठार कर.
6.113.52
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य त्रैगर्तः प्रस्थलाधिपः ।
अभिद्रुत्य रणे भीममर्जुनं चैव धन्विनौ ॥ ६.११३.५२ ॥
त्याचे ते बोलणे ऐकून, प्रस्थलाधिपती त्रैगर्ताने रणांगणात भीम आणि अर्जुन या दोन धनुर्धरांवर धाव घेतली.
6.113.53
रथैरनेकसाहस्रैः समन्तात्पर्यवारयत् ।
ततः प्रववृते युद्धमर्जुनस्य परैः सह ॥ ६.११३.५३ ॥
अनेक हजार रथांनी त्याने चहूबाजूंनी वेढले. तेव्हा अर्जुनाचे शत्रूंशी युद्ध सुरू झाले.