મહાભારત · અધ્યાય 6.115
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.115.1
कथं शान्तनवो भीष्मो दशमेऽहनि सञ्जय ।
अयुध्यत महावीर्यः पाण्डवैः सह सृज्जयैः ॥ ६.११५.१ ॥
હે સંજય, દસમા દિવસે મહાપરાક્રમી શંતનુપુત્ર ભીષ્મ પાંડવો અને સૃંજયો સાથે કેવી રીતે લડ્યા?
6.115.2
कुरवश्च कथं युद्धे पाण्डवान्प्रत्यवारयन् ।
आचक्ष्व मे महायुद्धं भीष्मस्याहवशोभिनः ॥ ६.११५.२ ॥
યુદ્ધમાં કૌરવોએ પાંડવોને કેવી રીતે રોક્યા? રણશોભી ભીષ્મનું તે મહાયુદ્ધ મને કહે.
6.115.3
कुरवः पाण्डवैः सार्धं यदयुध्यन्त भारत ।
यथा च तदभूद्युद्धं तत्तु वक्ष्यामि सांप्रतम् ॥ ६.११५.३ ॥
હે ભરતવંશી, કૌરવોએ પાંડવો સાથે જે રીતે યુદ્ધ કર્યું અને તે યુદ્ધ જેમ બન્યું, તે હવે હું કહું છું.
6.115.4
गमिताः परलोकाय परमास्त्रैः किरीटिना ।
अहन्यहनि संप्राप्ते तावकानां महारथाः ॥ ६.११५.४ ॥
દિવસેદિવસ યુદ્ધ આવ્યું ત્યારે કિરીટી અર્જુને પરમાસ્ત્રોથી તમારા મહારથીઓને પરલોકે મોકલ્યા.
6.115.5
यथाप्रतिज्ञं कौरव्यः स चापि समितिंजयः ।
पार्थानामकरोद्भीष्मः सततं समिति क्षयम् ॥ ६.११५.५ ॥
પોતાની પ્રતિજ્ઞા મુજબ, યુદ્ધવિજયી કૌરવવંશી ભીષ્મે પણ યુદ્ધમાં પાર્થોનો સતત નાશ કર્યો.
6.115.6
कुरुभिः सहितं भीष्मं युध्यमानं परंतप ।
अर्जुनं च सपाञ्चाल्यं दृष्ट्वा संशयिता जनाः ॥ ६.११५.६ ॥
હે પરંતપ, કૌરવો સાથે યુદ્ધ કરતા ભીષ્મને અને પાંચાલો સહિત અર્જુનને જોઈને લોકો સંશયમાં પડ્યા.
6.115.7
दशमेऽहनि तस्मिंस्तु भीष्मार्जुनसमागमे ।
अवर्तत महारौद्रः सततं समिति क्षयः ॥ ६.११५.७ ॥
દસમા દિવસે ભીષ્મ અને અર્જુનના તે સમાગમમાં યુદ્ધમાં સતત અત્યંત ભયાનક સંહાર થયો.
6.115.8
तस्मिन्नयुतशो राजन्भूयशश्च परंतपः ।
भीष्मः शान्तनवो योधाञ्जघान परामास्त्रवित् ॥ ६.११५.८ ॥
હે રાજન્, તે યુદ્ધમાં શત્રુઓને તપાવનાર, પરમ અસ્ત્રોના જાણકાર શંતનુપુત્ર ભીષ્મે હજારો અને વારંવાર યોદ્ધાઓનો વધ કર્યો.
6.115.9
येषामज्ञातकल्पानि नामगोत्राणि पार्थिव ।
ते हतास्तत्र भीष्मेण शूराः सर्वेऽनिवर्तिनः ॥ ६.११५.९ ॥
હે રાજન્, જેમનાં નામ અને ગોત્ર જાણે અજ્ઞાત થઈ ગયાં, પાછા ન હટેલા તે સર્વ શૂરવીરો ત્યાં ભીષ્મ દ્વારા માર્યા ગયા.
6.115.10
दशाहानि तथा तप्त्वा भीष्मः पाण्डववाहिनीम् ।
निरविद्यत धर्मात्मा जीविते स परंतपः ॥ ६.११५.१० ॥
આ રીતે દસ દિવસ પાંડવ સેનાને તપાવીને, તે ધર્માત્મા અને શત્રુઓને તપાવનાર ભીષ્મ પોતાના જીવન પ્રત્યે વિરક્ત થયા.
6.115.11
स क्षिप्रं वधमन्विच्छन्नात्मनोऽभिसुखं रणे ।
न हन्यां मानवश्रेष्ठान्संग्रामेऽभिमुखानिति ॥ ६.११५.११ ॥
તેઓ જલદી પોતાના મૃત્યુની ઇચ્છા કરતા વિચારવા લાગ્યા કે યુદ્ધમાં મારી સામે આવતા મનુષ્યશ્રેષ્ઠોને હું યુદ્ધમાં ન મારું.
6.115.12
चिन्तयित्वा महाबाहुः पिता देवव्रतस्तव ।
अभ्याशस्थं महाराज पाण्डवं वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.११५.१२ ॥
હે મહારાજ, તમારા પિતા, મહાબાહુ દેવવ્રતે વિચાર કરીને પોતાની નજીક ઊભેલા પાંડવને આ વચન કહ્યું.
6.115.13
युधिष्ठिर महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
शृणुष्व वचनं तात धर्म्यं स्वर्ग्यं च जल्पतः ॥ ६.११५.१३ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, મહાપ્રાજ્ઞ, સર્વશાસ્ત્રવિશારદ, વત્સ, હું કહું છું તે ધર્મ્ય અને સ્વર્ગ્ય વચન સાંભળ.
6.115.14
निर्विष्णोऽस्मि भृशं तात देहेनानेन भारत ।
घ्नतश्च मे गतः कालः सुबहून्प्राणिनो रणे ॥ ६.११५.१४ ॥
હે તાત ભારત, હું આ દેહથી અત્યંત વિરક્ત થયો છું. યુદ્ધમાં ઘણા પ્રાણીઓને મારતાં મારો ઘણો સમય વીતી ગયો છે.
6.115.15
तस्मात्पार्थं पुरोधाय पाञ्चालान्सृज्जयांस्तथा ।
मद्वधे क्रियतां यत्नो मम चेदिच्छसि प्रियम् ॥ ६.११५.१५ ॥
તેથી પાર્થને આગળ રાખીને, પાંચાલો અને સૃંજયોને પણ આગળ રાખીને, મારા વધ માટે પ્રયત્ન કરો, જો તમે મારું પ્રિય કરવા ઇચ્છતા હો.
6.115.16
तस्य तन्मतमाज्ञाय पाण्डवः सत्यदर्शनः ।
भीष्मं प्रति ययौ राजा संग्रामे सह सृञ्जयैः ॥ ६.११५.१६ ॥
તેનો તે મત જાણીને સત્યદર્શી પાંડવ રાજા સૃંજયો સાથે યુદ્ધમાં ભીષ્મ તરફ ગયો.
6.115.17
धृष्टद्युम्नस्ततो राजन्पाण्डवश्च युधिष्ठिरः ।
श्रुत्वा भीष्मस्य तां वाचं चोदयामासतुर्बलम् ॥ ६.११५.१७ ॥
હે રાજન, ત્યારે ધૃષ્ટદ્યુમ્ન અને પાંડવ યુધિષ્ઠિરે ભીષ્મનું તે વચન સાંભળીને સૈન્યને આગળ વધવા પ્રેર્યું.
6.115.18
अभिद्रवध्यं युद्ध्यध्वं भीष्मं जयत संयुगे ।
रक्षिताः सत्यसन्धेन जिष्णुना रिपुजिष्णुना ॥ ६.११५.१८ ॥
હુમલો કરો, યુદ્ધ કરો, યુદ્ધમાં ભીષ્મને જીતો. સત્યસંધ અને શત્રુજયી જિષ્ણુ (અર્જુન) વડે રક્ષિત થઈને.
6.115.19
अयं चापि महेष्वासः पार्षतो वाहिनीपतिः ।
भीमसेनश्च समरे पालयिष्यति वो ध्रुवम् ॥ ६.११५.१९ ॥
આ મહાધનુર્ધર પાર્ષત, સેનાપતિ અને ભીમસેન યુદ્ધમાં તમારું અવશ્ય રક્ષણ કરશે.
6.115.20
मा वो भीष्माद्भयं किंचिदस्त्वद्य युधि सृञ्जयाः ।
ध्रुवं भीष्मं विजेष्यामः पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ॥ ६.११५.२० ॥
હે સૃંજયો, આજે યુદ્ધમાં ભીષ્મથી તમને કોઈ ભય ન રહે. શિખંડીને આગળ રાખીને આપણે અવશ્ય ભીષ્મને જીતીશું.
6.115.21
ते तथा समयं कृत्वा दशमेऽहनि पाण्डवाः ।
ब्रह्मलोकपरा भूत्वा संजग्मुः क्रोधमूर्च्छिताः ॥ ६.११५.२१ ॥
પાંડવોએ આ રીતે દસમા દિવસનો કરાર કરીને, બ્રહ્મલોકને લક્ષ્ય બનાવીને, ક્રોધથી મૂર્છિત થઈને આગળ વધ્યા.
6.115.22
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य पाण्डवं च धनञ्जयम् ।
भीष्मस्य पातने यत्नं परमं ते समास्थिताः ॥ ६.११५.२२ ॥
શિખંડીને આગળ રાખીને અને પાંડુપુત્ર ધનંજયને પણ આગળ રાખીને, તેમણે ભીષ્મને પાડવા પરમ પ્રયત્ન આદર્યો.
6.115.23
ततस्त्व सुतादिष्टा नानाजनपदेश्वराः ।
द्रोणेन सहपुत्रेण सहसेना महाबलाः ॥ ६.११५.२३ ॥
ત્યારે તમારા પુત્રોની આજ્ઞાથી વિવિધ જનપદોના અધિપતિઓ, પુત્ર સહિત દ્રોણની સાથે, પોતાની સેનાઓ સહિત મહાબળવાન બનીને આગળ આવ્યા.
6.115.24
दुःशासनश्च बलवान्सह सर्वैः सहोदरैः ।
भीष्मं समरमध्यस्थं पालयांचक्रिरे तदा ॥ ६.११५.२४ ॥
બળવાન દુઃશાસને પોતાના બધા ભાઈઓ સાથે, ત્યારે યુદ્ધની મધ્યમાં ઊભેલા ભીષ્મનું રક્ષણ કર્યું.
6.115.25
ततस्तु तावकाः शूराः पुरस्कृत्य महाव्रतम् ।
शिखण्डिप्रमुखान्पार्थान्योधयन्ति स्म संयुगे ॥ ६.११५.२५ ॥
ત્યારે તમારા શૂરવીરો મહાવ્રત ભીષ્મને આગળ રાખી, યુદ્ધમાં શિખંડી મુખ્ય પાર્થો સાથે લડ્યા.
6.115.26
चेदिभिस्तु सपाञ्चालैः सहितो वानरध्वजः ।
ययौ शान्तनवं भीष्मं पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ॥ ६.११५.२६ ॥
ચેદિઓ અને પાંચાલો સાથે વાનરધ્વજ (અર્જુન) શિખંડીને આગળ રાખી શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ તરફ ગયો.
6.115.27
द्रोणपुत्रं शिनेर्नप्ता धृष्टकेतुस्तु पौरवम् ।
अभिमन्युः सहामात्यं दुर्योधमयोधयत् ॥ ६.११५.२७ ॥
શિનિના પૌત્ર (સાત્યકિ) અને ધૃષ્ટકેતુ દ્રોણપુત્ર સાથે લડ્યા; અભિમન્યુ અમાત્યો સાથેના પૌરવ દુર્યોધન સાથે લડ્યો.
6.115.28
विराटस्तु सहानीकः सहसेनं जयद्रथम् ।
वृद्धक्षत्रस्य दायादमाससाद परंतप ॥ ६.११५.२८ ॥
વિરાટ પોતાની સેના સહિત વૃદ્ધક્ષત્રના વારસ જયદ્રથ સામે ધસ્યો; હે પરંતપ!
6.115.29
मद्रराजं महेष्वासं सहसैन्यं युधिष्ठिरः ।
भीमसेनोऽभिगुप्तस्तु नागानीकमुपाद्रवत् ॥ ६.११५.२९ ॥
મદ્રરાજ, મહાધનુર્ધર (શલ્ય) સેના સહિત હતા ત્યારે યુધિષ્ઠિર; સુરક્ષિત ભીમસેન હાથી-સેના પર ધસી ગયો.
6.115.30
अप्रधृष्यमनावार्यं सर्वशस्त्रभृतां वरम् ।
द्रोणं प्रति ययौ यत्तः पाञ्चाल्यः सह सोदरैः ॥ ६.११५.३० ॥
અજેય, અનિવાર્ય, સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્રોણ તરફ સાવધ પાંચાલ્ય (ધૃષ્ટદ્યુમ્ન) ભાઈઓ સાથે ગયો.
6.115.31
कर्णिकारध्वजं चैव सिंहकैतुररिंदमः ।
प्रत्युज्जगाम सौभद्रं राजपुत्रो बृहद्बलः ॥ ६.११५.३१ ॥
કર્ણિકારધ્વજ અને સિંહકેતુ ધરાવતો શત્રુદમન રાજપુત્ર બૃહદ્બલ સૌભદ્ર (અભિમન્યુ)ની સામે આગળ વધ્યો.
6.115.32
शिखण्डिनं च पुत्रास्ते पाण्डवं च धनञ्जयम् ।
राजभिः समरे पार्थमभिपेतुर्जिघांसवः ॥ ६.११५.३२ ॥
તમારા પુત્રો અને રાજાઓ હણવાની ઇચ્છાથી યુદ્ધમાં શિખંડી, પાંડવ ધનંજય અને પૃથાપુત્ર પાર્થ પર તૂટી પડ્યા.
6.115.33
तस्मिन्नतिमहाभीमे सेनयोर्वै पराक्रमे ।
संप्रधावत्स्वनीकेषु मेदिनी समकम्पत ॥ ६.११५.३३ ॥
તે અતિ ભયંકર બે સેનાઓના પરાક્રમમાં, સૈન્યો દોડી આવતાં પૃથ્વી સંપૂર્ણપણે ધ્રૂજી ઊઠી.
6.115.34
तान्यनीकान्यनीकेषु समयुध्यन्त भारत ।
तावकानां परेषां च दृष्ट्वा शान्तनवं रणे ॥ ६.११५.३४ ॥
હે ભરતવંશી, તમારી અને શત્રુઓની તે સેનાઓ એકબીજાની સેનાઓ સામે લડી; રણમાં શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મને જોઈને આમ બન્યું.
6.115.35
ततस्तेषां प्रयततामन्योन्यमभिधावताम् ।
प्रादुरासीन्महाशब्दो दिक्षु सर्वासु भारत ॥ ६.११५.३५ ॥
ત્યારે, એકબીજા પર પ્રયત્નપૂર્વક ધસતા તેઓમાંથી, હે ભરતવંશી, બધી દિશાઓમાં મહાન અવાજ ઊઠ્યો.
6.115.36
शङ्खदुन्दुभिघोषश्च वारणानां च बृंहितैः ।
सिंहनादश्च सैन्यानां दारुणः समपद्यत ॥ ६.११५.३६ ॥
શંખ અને દુંદુભિનો ઘોષ, હાથીઓનો ચીસ અને સૈન્યોનો સિંહનાદ ભયંકર રીતે ઊઠ્યો.
6.115.37
सा च सर्वनरेन्द्राणां चन्द्रार्कसदृशी प्रभा ।
हाराङ्गदकिरीटेषु निष्प्रभा समपद्यत ॥ ६.११५.३७ ॥
ચંદ્ર અને સૂર્ય જેવી સર્વ રાજાઓની એ પ્રભા હાર, અંગદ અને મુકુટોમાં નિષ્પ્રભ થઈ ગઈ.
6.115.38
रजोमेघास्तु संजज्ञुः शस्त्रविद्युद्भिरावृताः ।
धनुषां चापि निर्घोषो दारुणः समपद्यत ॥ ६.११५.३८ ॥
શસ્ત્રોની વીજળીઓથી ઘેરાયેલા ધૂળના મેઘ ઉઠ્યા; ધનુષ્યોનો ભયંકર ટંકાર પણ થયો.
6.115.39
बाणशङ्खप्रणादाश्च भेरीणां च महास्वनाः ।
रथघोषश्च संजज्ञे सेनयोरुभयोरपि ॥ ६.११५.३९ ॥
બાણો અને શંખોનો નાદ, ભેરીઓના મહાન સ્વરો અને રથોનો ઘોષ બંને સેનાઓમાં થયો.
6.115.40
प्रासशक्त्यृष्टिसङ्घैश्च बाणौघैश्च समाकुलम् ।
निष्प्रकाशमिवाकाशं सेनयोः समपद्यत ॥ ६.११५.४० ॥
ભાલા, શક્તિ અને ઋષ્ટિઓના સમૂહો તથા બાણોના પ્રવાહોથી ભરાયેલું બંને સેનાઓનું આકાશ જાણે પ્રકાશ વગરનું થઈ ગયું.
6.115.41
अन्योन्यं रथिनः पेतुर्वाजिनश्च महाहवे ।
कुञ्जरान्कुञ्जरा जघ्नुः पादातांश्च पदातयः ॥ ६.११५.४१ ॥
તે મહાયુદ્ધમાં રથીઓ એકબીજા પર પડ્યા, અશ્વારોહીઓ પણ; હાથીઓએ હાથીઓને મારી, પાયદળોએ પાયદળોને.
6.115.42
तत्रासीत्सुमहद्युद्धं कुरूणां पाण्डवैः सह ।
भीष्महेतोर्नरव्याघ्र श्येनयोरामिषे यथा ॥ ६.११५.४२ ॥
ત્યાં ભીષ્મ માટે કૌરવો અને પાંડવો વચ્ચે અતિ મહાન યુદ્ધ થયું, હે નરવ્યાઘ્ર, બે બાજ માંસ માટે લડે તેમ.
6.115.43
तयोः समागमो घोरो बभूव युधि भारत ।
अन्योन्यस्य वधार्थाय जिगीषूणां महाहवे ॥ ६.११५.४३ ॥
હે ભારત, યુદ્ધમાં તે બંનેનો ભયંકર સંગમ થયો. વિજયની ઇચ્છાવાળા તેઓ એકબીજાને મારવા માટે તે મહાયુદ્ધમાં.