महाभारत · अध्याय 6.115
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.115.1
कथं शान्तनवो भीष्मो दशमेऽहनि सञ्जय ।
अयुध्यत महावीर्यः पाण्डवैः सह सृज्जयैः ॥ ६.११५.१ ॥
हे सञ्जया, दहाव्या दिवशी महापराक्रमी शंतनुपुत्र भीष्म पांडव आणि सृंजयांबरोबर कसे लढले?
6.115.2
कुरवश्च कथं युद्धे पाण्डवान्प्रत्यवारयन् ।
आचक्ष्व मे महायुद्धं भीष्मस्याहवशोभिनः ॥ ६.११५.२ ॥
युद्धात कौरवांनी पांडवांना कसे रोखले? रणशोभी भीष्माचे ते महायुद्ध मला सांग.
6.115.3
कुरवः पाण्डवैः सार्धं यदयुध्यन्त भारत ।
यथा च तदभूद्युद्धं तत्तु वक्ष्यामि सांप्रतम् ॥ ६.११५.३ ॥
हे भरतवंशजा, कौरवांनी पांडवांबरोबर जसे युद्ध केले आणि ते युद्ध जसे घडले, ते आता मी सांगतो.
6.115.4
गमिताः परलोकाय परमास्त्रैः किरीटिना ।
अहन्यहनि संप्राप्ते तावकानां महारथाः ॥ ६.११५.४ ॥
दिवसेंदिवस युद्ध आले असता किरीटी अर्जुनाने परम अस्त्रांनी तुमच्या महारथींना परलोकी पाठवले.
6.115.5
यथाप्रतिज्ञं कौरव्यः स चापि समितिंजयः ।
पार्थानामकरोद्भीष्मः सततं समिति क्षयम् ॥ ६.११५.५ ॥
आपल्या प्रतिज्ञेप्रमाणे युद्धविजयी कौरववंशीय भीष्मानेही युद्धात पार्थांचा सतत नाश केला.
6.115.6
कुरुभिः सहितं भीष्मं युध्यमानं परंतप ।
अर्जुनं च सपाञ्चाल्यं दृष्ट्वा संशयिता जनाः ॥ ६.११५.६ ॥
हे परंतप, कौरवांसह लढणाऱ्या भीष्माला आणि पांचालांसह अर्जुनाला पाहून लोक संशयात पडले.
6.115.7
दशमेऽहनि तस्मिंस्तु भीष्मार्जुनसमागमे ।
अवर्तत महारौद्रः सततं समिति क्षयः ॥ ६.११५.७ ॥
दहाव्या दिवशी भीष्म आणि अर्जुन यांच्या त्या समागमात युद्धात सतत अत्यंत भयानक संहार झाला.
6.115.8
तस्मिन्नयुतशो राजन्भूयशश्च परंतपः ।
भीष्मः शान्तनवो योधाञ्जघान परामास्त्रवित् ॥ ६.११५.८ ॥
हे राजा, त्या युद्धात शत्रूंना तापवणारे, परम अस्त्रांचे जाणकार शंतनूपुत्र भीष्म यांनी हजारो आणि वारंवार योद्ध्यांचा वध केला.
6.115.9
येषामज्ञातकल्पानि नामगोत्राणि पार्थिव ।
ते हतास्तत्र भीष्मेण शूराः सर्वेऽनिवर्तिनः ॥ ६.११५.९ ॥
हे राजा, ज्यांची नावे आणि गोत्रे जणू अज्ञात झाली, ते सर्व मागे न हटलेले शूर तेथे भीष्मांकडून मारले गेले.
6.115.10
दशाहानि तथा तप्त्वा भीष्मः पाण्डववाहिनीम् ।
निरविद्यत धर्मात्मा जीविते स परंतपः ॥ ६.११५.१० ॥
अशा प्रकारे दहा दिवस पांडवसेनेला तापवून, ते धर्मात्मा आणि शत्रूंना तापवणारे भीष्म आपल्या जीवनाविषयी विरक्त झाले.
6.115.11
स क्षिप्रं वधमन्विच्छन्नात्मनोऽभिसुखं रणे ।
न हन्यां मानवश्रेष्ठान्संग्रामेऽभिमुखानिति ॥ ६.११५.११ ॥
ते लवकरच स्वतःच्या मृत्यूची इच्छा करीत विचार करू लागले की युद्धात माझ्यासमोर येणाऱ्या मनुष्यश्रेष्ठांना मी युद्धात मारू नये.
6.115.12
चिन्तयित्वा महाबाहुः पिता देवव्रतस्तव ।
अभ्याशस्थं महाराज पाण्डवं वाक्यमब्रवीत् ॥ ६.११५.१२ ॥
हे महाराज, तुमचे पिता, महाबाहू देवव्रत विचार करून जवळ उभ्या असलेल्या पांडवाला हे वचन बोलले.
6.115.13
युधिष्ठिर महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद ।
शृणुष्व वचनं तात धर्म्यं स्वर्ग्यं च जल्पतः ॥ ६.११५.१३ ॥
हे युधिष्ठिरा, महाप्राज्ञा, सर्वशास्त्रविशारदा, वत्सा, मी सांगत असलेली धर्म्य आणि स्वर्ग्य वचने ऐक.
6.115.14
निर्विष्णोऽस्मि भृशं तात देहेनानेन भारत ।
घ्नतश्च मे गतः कालः सुबहून्प्राणिनो रणे ॥ ६.११५.१४ ॥
हे तात भारता, मी या देहाबद्दल अत्यंत विरक्त झालो आहे. युद्धात अनेक प्राण्यांना मारताना माझा बराच काळ गेला आहे.
6.115.15
तस्मात्पार्थं पुरोधाय पाञ्चालान्सृज्जयांस्तथा ।
मद्वधे क्रियतां यत्नो मम चेदिच्छसि प्रियम् ॥ ६.११५.१५ ॥
म्हणून पार्थाला पुढे करून, पांचाल आणि सृंजयांनाही पुढे करून माझ्या वधासाठी प्रयत्न करा, जर माझे प्रिय करण्याची तुमची इच्छा असेल.
6.115.16
तस्य तन्मतमाज्ञाय पाण्डवः सत्यदर्शनः ।
भीष्मं प्रति ययौ राजा संग्रामे सह सृञ्जयैः ॥ ६.११५.१६ ॥
त्याचा तो सल्ला जाणून सत्यदर्शी पांडवराजा सृंजयांसह युद्धात भीष्माकडे गेला.
6.115.17
धृष्टद्युम्नस्ततो राजन्पाण्डवश्च युधिष्ठिरः ।
श्रुत्वा भीष्मस्य तां वाचं चोदयामासतुर्बलम् ॥ ६.११५.१७ ॥
हे राजा, तेव्हा धृष्टद्युम्न आणि पांडव युधिष्ठिर यांनी भीष्माचे ते वचन ऐकून सैन्याला पुढे जाण्यास प्रवृत्त केले.
6.115.18
अभिद्रवध्यं युद्ध्यध्वं भीष्मं जयत संयुगे ।
रक्षिताः सत्यसन्धेन जिष्णुना रिपुजिष्णुना ॥ ६.११५.१८ ॥
चढाई करा, युद्ध करा, युद्धात भीष्माला जिंका. सत्यसंध आणि शत्रुजयी जिष्णू (अर्जुन) यांनी रक्षिलेले तुम्ही.
6.115.19
अयं चापि महेष्वासः पार्षतो वाहिनीपतिः ।
भीमसेनश्च समरे पालयिष्यति वो ध्रुवम् ॥ ६.११५.१९ ॥
हा महान धनुर्धर पार्षत, सेनापती आणि भीमसेन युद्धात निश्चितच तुमचे रक्षण करतील.
6.115.20
मा वो भीष्माद्भयं किंचिदस्त्वद्य युधि सृञ्जयाः ।
ध्रुवं भीष्मं विजेष्यामः पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ॥ ६.११५.२० ॥
हे सृंजयांनो, आज युद्धात भीष्मापासून तुम्हाला कोणतेही भय नसावे. शिखंडीला पुढे ठेवून आम्ही निश्चितच भीष्मावर विजय मिळवू.
6.115.21
ते तथा समयं कृत्वा दशमेऽहनि पाण्डवाः ।
ब्रह्मलोकपरा भूत्वा संजग्मुः क्रोधमूर्च्छिताः ॥ ६.११५.२१ ॥
पांडवांनी अशा प्रकारे दहाव्या दिवसाचा करार करून, ब्रह्मलोक हेच ध्येय ठेवून, क्रोधाने मूर्च्छित होऊन पुढे प्रयाण केले.
6.115.22
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य पाण्डवं च धनञ्जयम् ।
भीष्मस्य पातने यत्नं परमं ते समास्थिताः ॥ ६.११५.२२ ॥
शिखंडीला पुढे ठेवून आणि पांडुपुत्र धनंजयालाही पुढे ठेवून, त्यांनी भीष्मांना पाडण्यासाठी परम प्रयत्न केला.
6.115.23
ततस्त्व सुतादिष्टा नानाजनपदेश्वराः ।
द्रोणेन सहपुत्रेण सहसेना महाबलाः ॥ ६.११५.२३ ॥
तेव्हा तुमच्या पुत्रांनी आज्ञापिलेले, विविध जनपदांचे अधिपती, पुत्रासह द्रोणाबरोबर, आपापल्या सेनांसह महाबलवान होऊन पुढे आले.
6.115.24
दुःशासनश्च बलवान्सह सर्वैः सहोदरैः ।
भीष्मं समरमध्यस्थं पालयांचक्रिरे तदा ॥ ६.११५.२४ ॥
बलवान दुःशासनाने आपल्या सर्व बंधूंसह, तेव्हा युद्धाच्या मध्यभागी उभ्या असलेल्या भीष्मांचे रक्षण केले.
6.115.25
ततस्तु तावकाः शूराः पुरस्कृत्य महाव्रतम् ।
शिखण्डिप्रमुखान्पार्थान्योधयन्ति स्म संयुगे ॥ ६.११५.२५ ॥
तेव्हा आपले शूर वीर महाव्रत भीष्मांना पुढे करून युद्धात शिखंडी प्रमुख पार्थांशी लढले.
6.115.26
चेदिभिस्तु सपाञ्चालैः सहितो वानरध्वजः ।
ययौ शान्तनवं भीष्मं पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ॥ ६.११५.२६ ॥
चेदी आणि पांचालांसह वानरध्वज (अर्जुन) शिखंडीला पुढे करून शंतनुपुत्र भीष्मांकडे गेला.
6.115.27
द्रोणपुत्रं शिनेर्नप्ता धृष्टकेतुस्तु पौरवम् ।
अभिमन्युः सहामात्यं दुर्योधमयोधयत् ॥ ६.११५.२७ ॥
शिनीचा नातू (सात्यकी) आणि धृष्टकेतू द्रोणपुत्राशी लढले; अभिमन्यू अमात्यांसह पौरव दुर्योधनाशी लढला.
6.115.28
विराटस्तु सहानीकः सहसेनं जयद्रथम् ।
वृद्धक्षत्रस्य दायादमाससाद परंतप ॥ ६.११५.२८ ॥
विराट आपल्या सेनेसह वृद्धक्षत्राचा वारसदार जयद्रथावर चालून गेला; हे परंतप!
6.115.29
मद्रराजं महेष्वासं सहसैन्यं युधिष्ठिरः ।
भीमसेनोऽभिगुप्तस्तु नागानीकमुपाद्रवत् ॥ ६.११५.२९ ॥
मद्रराज, महाधनुर्धर (शल्य) सैन्यासह असता युधिष्ठिर; सुरक्षित भीमसेन गजसेनेवर तुटून पडला.
6.115.30
अप्रधृष्यमनावार्यं सर्वशस्त्रभृतां वरम् ।
द्रोणं प्रति ययौ यत्तः पाञ्चाल्यः सह सोदरैः ॥ ६.११५.३० ॥
अजेय, अनिवार्य, सर्व शस्त्रधार्‍यांत श्रेष्ठ द्रोणाकडे सावध पांचाल्य (धृष्टद्युम्न) बंधूंसह गेला.
6.115.31
कर्णिकारध्वजं चैव सिंहकैतुररिंदमः ।
प्रत्युज्जगाम सौभद्रं राजपुत्रो बृहद्बलः ॥ ६.११५.३१ ॥
कर्णिकारध्वज आणि सिंहकेतू असलेला शत्रुदमन राजपुत्र बृहद्बल सौभद्राला (अभिमन्यूला) सामोरा गेला.
6.115.32
शिखण्डिनं च पुत्रास्ते पाण्डवं च धनञ्जयम् ।
राजभिः समरे पार्थमभिपेतुर्जिघांसवः ॥ ६.११५.३२ ॥
तुमचे पुत्र आणि राजे मारण्याच्या इच्छेने युद्धात शिखंडी, पांडव धनंजय आणि पृथेचा पुत्र पार्थ यांच्यावर तुटून पडले.
6.115.33
तस्मिन्नतिमहाभीमे सेनयोर्वै पराक्रमे ।
संप्रधावत्स्वनीकेषु मेदिनी समकम्पत ॥ ६.११५.३३ ॥
त्या अत्यंत भयंकर दोन्ही सैन्यांच्या पराक्रमात, सैन्ये धावत असताना पृथ्वी पूर्णपणे थरथरली.
6.115.34
तान्यनीकान्यनीकेषु समयुध्यन्त भारत ।
तावकानां परेषां च दृष्ट्वा शान्तनवं रणे ॥ ६.११५.३४ ॥
हे भरतवंशजा, तुमच्या आणि शत्रूच्या त्या सैन्यांनी एकमेकांच्या सैन्यांशी युद्ध केले; रणात शंतनूचा पुत्र भीष्म दिसल्यावर असे घडले.
6.115.35
ततस्तेषां प्रयततामन्योन्यमभिधावताम् ।
प्रादुरासीन्महाशब्दो दिक्षु सर्वासु भारत ॥ ६.११५.३५ ॥
मग, एकमेकांवर प्रयत्नपूर्वक धावत असताना त्यांच्यातून, हे भरतवंशजा, सर्व दिशांमध्ये मोठा आवाज उठला.
6.115.36
शङ्खदुन्दुभिघोषश्च वारणानां च बृंहितैः ।
सिंहनादश्च सैन्यानां दारुणः समपद्यत ॥ ६.११५.३६ ॥
शंख आणि दुंदुभींचा घोष, हत्तींचे चीत्कार आणि सैन्यांचा सिंहनाद भयंकरपणे उठला.
6.115.37
सा च सर्वनरेन्द्राणां चन्द्रार्कसदृशी प्रभा ।
हाराङ्गदकिरीटेषु निष्प्रभा समपद्यत ॥ ६.११५.३७ ॥
चंद्र-सूर्यासारखी सर्व राजांची ती प्रभा हार, अंगद आणि किरीटांमध्ये निष्प्रभ झाली.
6.115.38
रजोमेघास्तु संजज्ञुः शस्त्रविद्युद्भिरावृताः ।
धनुषां चापि निर्घोषो दारुणः समपद्यत ॥ ६.११५.३८ ॥
अस्त्रांच्या विजांनी वेढलेले धुळीचे मेघ उठले; धनुष्यांचाही भयंकर टणत्कार झाला.
6.115.39
बाणशङ्खप्रणादाश्च भेरीणां च महास्वनाः ।
रथघोषश्च संजज्ञे सेनयोरुभयोरपि ॥ ६.११५.३९ ॥
बाणांचे व शंखांचे नाद, भेरींचे महान स्वर आणि रथांचा घोष दोन्ही सेनांत उत्पन्न झाला.
6.115.40
प्रासशक्त्यृष्टिसङ्घैश्च बाणौघैश्च समाकुलम् ।
निष्प्रकाशमिवाकाशं सेनयोः समपद्यत ॥ ६.११५.४० ॥
भाले, शक्ती आणि ऋष्टींच्या समूहांनी व बाणांच्या प्रवाहांनी भरलेले दोन्ही सेनांचे आकाश जणू प्रकाशहीन झाले.
6.115.41
अन्योन्यं रथिनः पेतुर्वाजिनश्च महाहवे ।
कुञ्जरान्कुञ्जरा जघ्नुः पादातांश्च पदातयः ॥ ६.११५.४१ ॥
त्या महायुद्धात रथी एकमेकांवर पडले, घोडेस्वारही; हत्तींनी हत्तींना मारले आणि पायदळाने पायदळाला.
6.115.42
तत्रासीत्सुमहद्युद्धं कुरूणां पाण्डवैः सह ।
भीष्महेतोर्नरव्याघ्र श्येनयोरामिषे यथा ॥ ६.११५.४२ ॥
तेथे भीष्मांसाठी कौरव व पांडव यांच्यात अतिमहान युद्ध झाले, हे नरव्याघ्रा, दोन ससाणे मांसासाठी लढतात तसे.
6.115.43
तयोः समागमो घोरो बभूव युधि भारत ।
अन्योन्यस्य वधार्थाय जिगीषूणां महाहवे ॥ ६.११५.४३ ॥
हे भारता, युद्धात त्या दोघांची भयंकर गाठ पडली. विजयाची इच्छा धरणारे ते एकमेकांना मारण्यासाठी त्या महायुद्धात उतरले.