महाभारत · अध्याय 6.116
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.116.1
अभिमन्युर्महाराज तव पुत्रमयोधयत् ।
महत्या सेनया युक्तं भीष्महेतोः पराक्रमी ॥ ६.११६.१ ॥
हे महाराज, पराक्रमी अभिमन्यूने भीष्मांसाठी एकत्र झालेल्या मोठ्या सेनेसह उभ्या असलेल्या तुमच्या पुत्राशी युद्ध केले.
6.116.2
दुर्योधनो रणे कार्षिं नवभिर्नतपर्वभिः ।
आजघानोरसि क्रुद्धः पुनश्चैनं त्रिभिः शरैः ॥ ६.११६.२ ॥
रणात क्रुद्ध झालेल्या दुर्योधनाने कृष्णेच्या पुत्र अभिमन्यूच्या छातीवर वाकलेल्या पेरांच्या नऊ बाणांनी प्रहार केला, आणि पुन्हा त्याला तीन बाणांनीही मारले.
6.116.3
तस्य शक्तिं रणे कार्ष्णिर्मृत्योर्जिह्वामिवायसीम् ।
प्रेषयामास संक्रुद्धो दुर्योधनरथं प्रति ॥ ६.११६.३ ॥
रणात अत्यंत संतापलेल्या कृष्णेच्या पुत्राने मृत्यूच्या लोखंडी जिभेसारखी आपली शक्ती दुर्योधनाच्या रथाकडे फेकली.
6.116.4
तामापतन्तीं सहसा घोररूपां विशांपते ।
द्विधा चिच्छेद ते पुत्रः क्षुरप्रेण महारथः ॥ ६.११६.४ ॥
हे प्रभो, अचानक धावून येणारी ती भयंकर रूपाची शक्ती तुमच्या महारथी पुत्राने क्षुरप्र बाणाने दोन तुकडे करून टाकली.
6.116.5
तां शक्तिं पतितां दृष्ट्वा कार्ष्णिः परमकोपनः ।
दुर्योधनं त्रिभिर्बाणैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥ ६.११६.५ ॥
ती शक्ती पडलेली पाहून अत्यंत कोपलेल्या कृष्णेच्या पुत्राने दुर्योधनाच्या बाहूंवर आणि छातीवर तीन बाण मारले.
6.116.6
पुनश्चैनं शरैर्घोरैराजघान स्तनान्तरे ।
दशभिर्भरतश्रेष्ठ दुर्योधनममर्षणम् ॥ ६.११६.६ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, पुन्हा त्याने भयंकर बाणांनी असहिष्णू दुर्योधनाच्या छातीच्या मध्यभागी दहा बाणांनी प्रहार केला.
6.116.7
तद्युद्धमभवद्धोरं चित्ररूपं च भारत ।
ईक्षितृप्रीतितजननं सर्वपार्थिवपूजितम् ॥ ६.११६.७ ॥
हे भारता! ते युद्ध भयंकर आणि विचित्र रूपाचे झाले; पाहणाऱ्यांना आनंद देणारे, सर्व राजांनी गौरवलेले होते.
6.116.8
भीष्मस्य निधनार्थाय पार्थस्य विजयाय च ।
युयुधाते रणे वीरौ सौभद्रकुरुपुङ्गवौ ॥ ६.११६.८ ॥
भीष्माच्या वधासाठी आणि पार्थाच्या विजयासाठी ते दोन वीर — सौभद्र आणि कुरुश्रेष्ठ — रणात लढले.
6.116.9
सात्यकिं रभसं युद्धे द्रौणिर्ब्राह्मणपुङ्गवः ।
आजघानोरसि क्रुद्धो नाराचेन परंतपः ॥ ६.११६.९ ॥
युद्धात वेगाने आलेल्या सात्यकीला, ब्राह्मणश्रेष्ठ द्रोणपुत्राने क्रोधाने लोखंडी बाणाने छातीवर प्रहार केला — शत्रूंना पीडा देणारा तो वीर.
6.116.10
शैनेयोऽपि गुरोः पुत्रं सर्वमर्मसु भारत ।
अताडयदमेयात्मा नवभिः कङ्कपत्रिभिः ॥ ६.११६.१० ॥
शिनिवंशी सात्यकीनेही, हे भारता, गुरुपुत्राला सर्व मर्मस्थानी नऊ कंकपत्री बाणांनी प्रहार केला — अमेय आत्म्याचा तो वीर.
6.116.11
अश्वत्थामा तु समरे सात्यकिं नवभिः शरैः ।
त्रिंशता च पुनस्तूर्णं बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥ ६.११६.११ ॥
परंतु अश्वत्थाम्याने युद्धात सात्यकीला नऊ बाणांनी, नंतर तीस बाणांनी, त्वरेने त्याच्या बाहूंवर आणि छातीवर प्रहार केला.
6.116.12
सोऽतिविद्धो महेष्वासो द्रोणपुत्रेण सात्यकिः ।
द्रोणपुत्रं त्रिभिर्बाणैराजघान महायशाः ॥ ६.११६.१२ ॥
द्रोणपुत्राच्या प्रहारांनी अत्यंत जखमी झालेल्या त्या महाधनुर्धर सात्यकीने, महायशस्वी, द्रोणपुत्राला तीन बाणांनी प्रहार केला.
6.116.13
पौरवो धृष्टकेतुं च शरैराच्छाद्य संयुगे ।
बहुधा दारयांचक्रे महेष्वासं महारथः ॥ ६.११६.१३ ॥
युद्धात पौरवाने बाणांनी धृष्टकेतूला झाकून अनेक प्रकारे त्या महान धनुर्धराला विदीर्ण केले, तो महारथी.
6.116.14
तथैव पौरवं युद्धे धृष्टकेतुर्महारथः ।
त्रिंशता निशितैर्बाणैर्विव्याधाशु महाभुजः ॥ ६.११६.१४ ॥
त्याचप्रमाणे युद्धात महारथी धृष्टकेतूने पौरवाला तीस तीक्ष्ण बाणांनी लगेच विंधले, तो महाबाहू.
6.116.15
पौरवस्तु धनुश्छित्त्वा धृष्टकेतोर्महारथः ।
ननाद बलवन्नादं विव्याध च शितैः शरैः ॥ ६.११६.१५ ॥
परंतु पौरवाने धृष्टकेतूचे धनुष्य तोडले, तो महारथी प्रबल गर्जना करून तीक्ष्ण बाणांनी विंधता झाला.
6.116.16
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय पौरवं निशितैः शरैः ।
आजघान महाराज त्रिसप्तत्या शिलीमुखैः ॥ ६.११६.१६ ॥
त्याने दुसरे धनुष्य घेऊन, हे महाराज, पौरवाला तीक्ष्ण बाणांनी, त्र्याहत्तर शिलीमुख बाणांनी प्रहार केला.
6.116.17
तौ तु तत्र महेष्वासौ महामात्रौ महारथौ ।
महता शरवर्षेण परस्परमवर्षताम् ॥ ६.११६.१७ ॥
ते दोघे महान धनुर्धर, महान योद्धे, महारथी तेथे मोठ्या बाणवर्षावाने एकमेकांवर वर्षाव करू लागले.
6.116.18
अन्योन्यस्य धनुश्छित्त्वा हयान्हत्वा च भारत ।
विरथावसियुद्धाय समीयतुरमर्षणौ ॥ ६.११६.१८ ॥
हे भारता, एकमेकांची धनुष्ये तोडून, घोडे मारून, रथहीन होऊन, क्रोधित झालेले दोघे खड्गयुद्धासाठी समोरासमोर आले.
6.116.19
आर्षभे चर्मणी चित्रे शतचन्द्रपुरस्कृते ।
तारकाशतचित्रे च निस्त्रिंशौ सुमहाप्रभौ ॥ ६.११६.१९ ॥
बैलाच्या कातडीची, शंभर चंद्रकोरींनी सजवलेली, शंभर ताऱ्यांनी चित्रित केलेली दोन ढाली आणि अत्यंत तेजस्वी दोन तलवारी.
6.116.20
प्रगृह्य विमलौ राजंस्तावन्योन्यमभिद्रुतौ ।
वासितासंगमे यत्तौ सिंहाविव महावने ॥ ६.११६.२० ॥
हे राजा, ते दोघे निर्मल तलवारी उचलून एकमेकांवर धावून गेले, महावनात हत्तिणीसाठी झुंजणाऱ्या दोन सिंहांप्रमाणे.
6.116.21
मण्डलानि विचित्राणि गतप्रत्यागतानि च ।
चेरतुर्दर्शयन्तौ च प्रार्थयन्तौ परस्परम् ॥ ६.११६.२१ ॥
ते दोघे विचित्र मंडल-गती करत पुढे-मागे फिरले, आपले कौशल्य दाखवत आणि एकमेकांना प्रहार करू इच्छित.
6.116.22
पौरवो धृष्टकेतुं तु शङ्खदेशे महासिना ।
ताडयामास संक्रुद्धस्तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ६.११६.२२ ॥
संतप्त पौरवाने धृष्टकेतूच्या शंखस्थानी मोठ्या तलवारीने प्रहार केला आणि म्हणाला, "थांब, थांब!"
6.116.23
चेदिराजोऽपि समरे पौरवं पुरुषर्षभम् ।
आजघान शिताग्रेण जत्रुदेशे महासिना ॥ ६.११६.२३ ॥
चेदिराजानेही युद्धात पौरवाला, त्या पुरुषश्रेष्ठाला, तीक्ष्ण टोक असलेल्या मोठ्या तलवारीने खांद्याच्या हाडावर प्रहार केला.
6.116.24
तावन्योन्यं महाराज समासाद्य महाहवे ।
अन्योन्यवेगाभिहतौ निपेततुररिंदमौ ॥ ६.११६.२४ ॥
हे महाराज, त्या महायुद्धात ते दोघे एकमेकांना भिडले, एकमेकांच्या वेगाने आघात झाले आणि शत्रूंचे दमन करणारे ते दोन वीर खाली पडले.
6.116.25
ततः स्वरथमारोप्य पौरवं तनयस्तव ।
जयत्सेनो रथेनाजावपोवाह रणाजिरात् ॥ ६.११६.२५ ॥
तेव्हा तुमचा पुत्र जयत्सेन पौरवाला आपल्या रथात चढवून रणभूमीतून घेऊन गेला.
6.116.26
धृष्टकेतु तु समरे माद्रीपुत्रः प्रतापवान् ।
अपोवाह रणे क्रुद्धः सहदेवः पराक्रमी ॥ ६.११६.२६ ॥
पण युद्धात माद्रीचा पराक्रमी पुत्र सहदेव क्रुद्ध होऊन धृष्टकेतूला रणभूमीतून घेऊन गेला.
6.116.27
चित्रसेनः सुशर्माणं विद्ध्वा बहुभिरायसैः ।
पुनर्विव्याध तं षष्ट्या पुनश्च नवभि शरैः ॥ ६.११६.२७ ॥
चित्रसेनाने सुशर्म्याला अनेक लोखंडी बाणांनी विंधले, मग साठ आणि नऊ बाणांनी पुन्हा विंधले.
6.116.28
सुशर्मा तु रणे क्रुद्धस्तव पुत्रं विशांपते ।
दशमिर्दशभिश्चैव विव्याध निशितैः शरैः ॥ ६.११६.२८ ॥
हे राजा! युद्धात क्रुद्ध झालेल्या सुशर्म्याने तुमच्या पुत्राला तीक्ष्ण बाणांनी दहा-दहा बाणांनी विंधले.
6.116.29
चित्रसेनश्च तं राजंस्त्रिंशता नतपर्वभिः ।
आजघान रमे क्रुद्धः स च तं प्रत्यविध्यत ॥ ६.११६.२९ ॥
हे राजा! चित्रसेनाने क्रुद्ध होऊन सुशर्म्याला तीस वाकलेल्या टोकांच्या बाणांनी मारले; सुशर्म्यानेही त्याला प्रत्युत्तरादाखल विंधले.
6.116.30
भीष्मस्य समरे राजन्यशो मानं च वर्धयन् ।
सौभद्रो राजपुत्रं तु बृहद्बलमयोधयत् ॥ ६.११६.३० ॥
हे राजा! युद्धात भीष्माचे यश आणि मान वाढवत सौभद्र राजपुत्र बृहद्बलाशी लढला.
6.116.31
पार्थहेतोः पराक्रान्तो भीष्मस्य निधनं प्रति ।
आर्जुनिं कोसलेन्द्रस्तु विद्ध्वा पञ्चभिरायसैः ॥ ६.११६.३१ ॥
पार्थासाठी, भीष्माच्या मृत्यूकडे पराक्रमाने पुढे सरसावलेल्या कोसलनरेशाने अर्जुनपुत्राला पाच लोखंडी बाणांनी विद्ध केले.
6.116.32
पुनर्विव्याध विंशत्या शरैः सन्नतपर्वभिः ।
सौभद्रः कोसलेन्द्रं तु विव्याधाष्टभिरायसैः ॥ ६.११६.३२ ॥
पुन्हा सुभद्रापुत्राने वाकलेल्या टोकांच्या वीस बाणांनी विद्ध केले; कोसलनरेशाला आठ लोखंडी बाणांनी विद्ध केले.
6.116.33
नाकम्पयत संग्रामे विव्याध च पुनः शरैः ।
कौसल्यस्य धनुश्चापि पुनश्चिच्छेद फाल्गुनिः ॥ ६.११६.३३ ॥
युद्धात तो डगमगला नाही; पुन्हा बाणांनी विद्ध केले. अर्जुनपुत्राने कौसल्याचे धनुष्यही पुन्हा तोडले.
6.116.34
आजघान शरैश्चापि त्रिंशता कङ्कपत्रिभिः ।
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय राजपुत्रो बृहद्बलः ॥ ६.११६.३४ ॥
तीस कंकपत्री बाणांनी प्रहार केला. मग राजपुत्र बृहद्बलाने दुसरे धनुष्य घेऊन—
6.116.35
फाल्गुनिं समरे क्रुद्धो विव्याध बहुभिः शरैः ।
तयोर्युद्धं समभवद्भीष्महेतोः परंतप ॥ ६.११६.३५ ॥
क्रोधाने युद्धात अर्जुनपुत्राला अनेक बाणांनी विद्ध केले. भीष्मासाठी त्या दोघांमध्ये युद्ध झाले, हे शत्रुतापना.
6.116.36
संरब्धयोर्महाराज समरे चित्रयोधिनोः ।
यथा देवासुरे युद्धे बलिवासवयोरभूत् ॥ ६.११६.३६ ॥
हे महाराज, युद्धात क्रुद्ध झालेल्या, विचित्र योद्ध्यांचे ते युद्ध देवासुर युद्धात बली आणि वासवाच्या युद्धासारखे झाले.
6.116.37
भीमसेनो गजानीकं योधयन्बह्वशोभत ।
यथा शक्रो वज्रपाणिर्दारयन्पर्वतोत्तमान् ॥ ६.११६.३७ ॥
भीमसेन गजसेनेशी युद्ध करीत अत्यंत शोभला; जसा वज्रपाणी इंद्र श्रेष्ठ पर्वत फोडत शोभतो.
6.116.38
ते वध्यमाना भीमेन मात्गा गिरिसन्निभाः ।
निपेतुरुर्व्यां सहिता नादयन्तो वसुधराम् ॥ ६.११६.३८ ॥
भीमाने मारलेले ते पर्वतासारखे गज एकत्र पृथ्वीवर कोसळले आणि धरणी दणाणली.
6.116.39
गिरिमात्रा हि ते नागा भिन्नाञ्जनचयोपमाः ।
विरेजुर्वसुधां प्राप्ता विकीर्णा इव पर्वताः ॥ ६.११६.३९ ॥
पर्वतप्रमाण ते गज, फुटलेल्या काजळाच्या राशींसारखे, भूमीवर विखुरलेल्या पर्वतांसारखे शोभले.
6.116.40
युधिष्ठिरो महेष्वासो मद्रराजानमाहवे ।
महत्या सेनया गुप्तं पीडयामास संगतम् ॥ ६.११६.४० ॥
महाधनुर्धर युधिष्ठिराने युद्धात, मोठ्या सेनेने संरक्षित आणि समोर आलेल्या मद्रराजाला पीडा दिली.
6.116.41
मद्रेश्वरश्च समरे धर्मपुत्रं महारथम् ।
पीडयामास संरब्धो भीष्महेतोः पराक्रमी ॥ ६.११६.४१ ॥
मद्रेश्वरानेही युद्धात संतापून, पराक्रमी होऊन, भीष्मासाठी धर्मपुत्र महारथीला पीडा दिली.
6.116.42
विराटं सैन्धवो राजा विद्ध्वा सन्नतपर्वभिः ।
नवभिः सायकैस्तीक्ष्णैस्त्रिंशता पुनरार्पयत् ॥ ६.११६.४२ ॥
सैंधवराजाने विराटाला वाकलेल्या पेरांच्या नऊ तीक्ष्ण बाणांनी विद्ध करून पुन्हा तीस बाणांनी प्रत्याघात केला.
6.116.43
विराटश्च महाराज सैन्धवं वाहिनीपतिः ।
त्रिंशद्भिर्निशितैर्बाणैराजघान स्तनान्तरे ॥ ६.११६.४३ ॥
हे महाराज, सेनापती विराटाने सैंधवराजाला तीक्ष्ण तीस बाणांनी त्याच्या छातीत प्रहार केला.
6.116.44
चित्रकार्मुकनिस्त्रिंशौ चित्रवर्मायुधध्वजौ ।
रेजतुश्चित्ररूपौ तौ संग्रामे मत्स्यसैन्धवौ ॥ ६.११६.४४ ॥
विचित्र धनुष्य, खड्ग, कवच, शस्त्र आणि ध्वजा असलेले ते दोघे, मत्स्य आणि सैंधवराजे, युद्धात विचित्र रूपाने चमकले.
6.116.45
द्रोणः पाञ्चालपुत्रेण समागम्य महारणे ।
महासमुदयं चक्रे शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ६.११६.४५ ॥
महायुद्धात पांचालपुत्राशी भिडून द्रोणाने वळलेल्या पेरांच्या बाणांनी मोठा हल्ला केला.
6.116.46
ततो द्रोणो महाराज पार्षतस्य महद्धनुः ।
छित्त्वा पञ्चाशतेषूंश्च पार्षतं प्रति सृष्टवान् ॥ ६.११६.४६ ॥
मग हे महाराज, द्रोणाने पार्षताचे मोठे धनुष्य तोडून पन्नास बाण पार्षताकडे सोडले.
6.116.47
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय पार्षतः परवीरहा ।
द्रोणस्य मिषतो युद्धे प्रेषयामास सायकान् ॥ ६.११६.४७ ॥
शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्या पार्षताने दुसरे धनुष्य घेऊन, युद्धात द्रोणाच्या देखत बाण सोडले.
6.116.48
ताञ्छराञ्छरघातेन चिच्छेद स महारथः ।
द्रोणो द्रुपदपुत्राय प्राहिणोत्पञ्च सायकान् ॥ ६.११६.४८ ॥
त्या महारथी द्रोणाने बाणांच्या प्रहाराने ते बाण तोडले आणि द्रुपदपुत्राकडे पाच बाण सोडले.
6.116.49
ततः क्रुद्धो महाराज पार्षतः परवीरहा ।
द्रोणाय चिक्षेप गदां यमदण्डोपमां रणे ॥ ६.११६.४९ ॥
तेव्हा हे महाराज, संतप्त झालेल्या पार्षताने, शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्याने, युद्धात यमदंडासारखी गदा द्रोणावर फेकली.
6.116.50
तामापतन्तीं सहसा हेमपट्टविभूषिताम् ।
शरैः पञ्चाशता द्रोणो वारयामास संयुगे ॥ ६.११६.५० ॥
अचानक आपल्याकडे धावून येणारी, सोन्याच्या पट्ट्यांनी सजवलेली ती गदा द्रोणाने युद्धात पन्नास बाणांनी अडवली.
6.116.51
सा छिन्ना बहुधा राजन्द्रोगचापच्युतैः शरैः ।
चूर्णीकृता विशीर्यन्ती पपात वसुधातले ॥ ६.११६.५१ ॥
हे राजा, द्रोणाच्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणांनी ती गदा अनेक तुकड्यांत छिन्न झाली, चूर्ण होऊन विखुरून भूमीवर कोसळली.
6.116.52
गदां विनिहतां दृष्ट्वा पार्षतः शत्रुतापनः ।
द्रोणाय शक्तिं चिक्षेप सर्वपारशवीं शुभाम् ॥ ६.११६.५२ ॥
गदा नष्ट झालेली पाहून शत्रूंना तापवणाऱ्या पार्षताने द्रोणावर सर्वलोहाची सुंदर शक्ती फेकली.
6.116.53
तां द्रोणो नवभिर्बाणैश्चिच्छेद युधि भारत ।
पार्षतं च महेष्वासं पीजयामास संयुगे ॥ ६.११६.५३ ॥
हे भारत, द्रोणाने युद्धात नऊ बाणांनी ती शक्ती छेडवली, आणि महाधनुर्धर पार्षताला युद्धात पीडा दिली.
6.116.54
एवमेतन्महायुद्धं द्रोणपार्षतयोरभूत् ।
भीष्मं प्रति महाराज घोररूपं भयानकम् ॥ ६.११६.५४ ॥
हे महाराज, अशा प्रकारे द्रोण आणि पार्षत यांच्यात भीष्माच्या संदर्भात हे घोर आणि भयानक महायुद्ध घडले.
6.116.55
अर्जुनः प्राप्य गाङ्गेयं पीडयन्निशितैः शरैः ।
अभ्यद्रवत संयत्तो वने मत्तमिव द्विपम् ॥ ६.११६.५५ ॥
अर्जुन गाङ्गेयाजवळ पोहोचला आणि तीक्ष्ण बाणांनी त्याला पीडा देत, अरण्यातील मदोन्मत्त हत्तीप्रमाणे सज्ज होऊन त्याच्यावर धावून गेला.
6.116.56
प्रत्युद्ययौ च तं राजा भगदत्तः प्रतापवान् ।
त्रिधा भिन्नेन नागेन मदान्धेन महाबलः ॥ ६.११६.५६ ॥
पराक्रमी व महाबली राजा भगदत्त मदांध, तीन ठिकाणी मद गळणाऱ्या हत्तीवर बसून त्याच्याशी सामना करण्यास पुढे सरसावला.
6.116.57
तमापतन्तं सहसा महेन्द्रगजसन्निभम् ।
परं यत्नं समस्थाय बीभत्सुः प्रत्यपद्यत ॥ ६.११६.५७ ॥
इंद्राच्या हत्तीसारखा अचानक आपल्यावर धावून येणाऱ्या त्या हत्तीला बीभत्सु (अर्जुन) मोठ्या प्रयत्नाने स्थिर राहून सामोरा गेला.
6.116.58
ततो गजगतो राजा भगदत्तः प्रतापवान् ।
अर्जुनं शरवर्षेण वारयामास संयुगे ॥ ६.११६.५८ ॥
तेव्हा हत्तीवर बसलेल्या पराक्रमी राजा भगदत्ताने युद्धात बाणांच्या वर्षावाने अर्जुनाला अडवले.
6.116.59
अर्जुनस्तु ततो नागमायान्तं रजतोपमैः ।
विमलैरायसैस्तीक्ष्णैरविध्यत महारणे ॥ ६.११६.५९ ॥
अर्जुनाने मात्र तेव्हा जवळ येणाऱ्या त्या हत्तीला चांदीसारख्या शुभ्र, निर्मळ, तीक्ष्ण लोखंडी बाणांनी महायुद्धात भेदले.
6.116.60
शिखण्डिनं च कौन्तेयो याहियाहीत्यचोदयत् ।
भीष्मं प्रति महाराज जह्येनमिति चाब्रवीत् ॥ ६.११६.६० ॥
कौन्तेय (अर्जुन) शिखंडीला "चल, चल" असे प्रेरित करत होता; हे महाराज, भीष्माकडे जाऊन त्याला ठार कर, असेही तो म्हणाला.
6.116.61
प्राग्ज्योतिषस्ततो हित्वा पाण्डवं पाण्डुपूर्वज ।
प्रययौ त्वरितो राजन्द्रुपदस्य रथं प्रति ॥ ६.११६.६१ ॥
हे पांडूच्या पूर्वजा! मग प्राग्ज्योतिषाचा राजा पांडवाला सोडून, हे राजा, त्वरेने द्रुपदाच्या रथाकडे गेला.
6.116.62
ततोऽर्जुनो महाराज भीष्ममभ्यद्रवद्द्रुतम् ।
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य ततो युद्धमवर्तत । ॥ ६.११६.६२ ॥
मग हे महाराजा, अर्जुनाने शिखंडीला पुढे करून वेगाने भीष्मावर धाव घेतली; मग युद्ध सुरू झाले.
6.116.63
ततस्ते तावकाः शूराः पाण्डवं रभसं युधि ।
समभ्यधावन्क्रोशन्तस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.११६.६३ ॥
मग तुमचे ते शूर योद्धे ओरडत युद्धात पांडवावर वेगाने धावून गेले; ते दृश्य अद्भुतच झाले.
6.116.64
नानाविधान्यनीकानि पुत्राणां ते जनाधिप ।
अर्जुनो व्यधमत्काले दिवीवाभ्राणि मारुतः ॥ ६.११६.६४ ॥
हे जनाधिपा! तुमच्या पुत्रांची नानाविध सेना अर्जुनाने योग्य वेळी विखरून टाकली; आकाशात वारा ढगांना विखरून टाकतो तसे.
6.116.65
शिखण्डी तु समासाद्य भरतानां पितामहम् ।
इषुभिस्तूर्णमव्यग्रो बहुभिः स समाचिनोत् ॥ ६.११६.६५ ॥
परंतु शिखंडी भरतवंशाचे पितामह भीष्मांजवळ पोहोचला आणि अविचल राहून त्वरेने अनेक बाणांनी त्यांना झाकून टाकले.
6.116.66
रथाग्न्यगारश्चापार्चिरशिशक्तिगदेन्धनः ।
शरसङ्घमहाज्वालः क्षत्रियान्समरेऽदहत् ॥ ६.११६.६६ ॥
रथांचे अग्निगृह, धनुष्याच्या ज्वाळा, शक्ती-गदा हे इंधन आणि बाणसमूहांची महाज्वाला यांनी युद्धात क्षत्रियांना जाळून टाकले.
6.116.67
यथाऽग्निः सुमहानिद्धः कक्षे चरति सानिलः ।
तथा जज्वाल भीष्मोऽपि दिव्यान्यस्त्राण्युदीरयन् ॥ ६.११६.६७ ॥
वाऱ्यासह प्रचंड पेटलेला अग्नी जसा रानात फिरतो, तसाच भीष्मही दिव्य अस्त्रे सोडत प्रज्वलित झाला.
6.116.68
सोमकांश्च रणे भीष्मो जघ्ने पार्थपदानुगान् ।
न्यवारयत तत्सैन्यं पाण्डवस्य महारथः ॥ ६.११६.६८ ॥
रणात भीष्माने सोमकांना आणि पार्थाच्या अनुयायांना ठार केले; त्या महारथाने पाण्डवांच्या त्या सैन्याला रोखून धरले.
6.116.69
सुवर्णपुङ्खैरिषुभिः शितैः सन्नतपर्वभिः ।
नादयन्स दिशो भीष्मः प्रदिशश्च महाहवे ॥ ६.११६.६९ ॥
सोन्याच्या पंखांचे, तीक्ष्ण व वाकलेल्या पर्वांचे बाण सोडून भीष्माने त्या महायुद्धात दिशा व उपदिशा दुमदुमवल्या.
6.116.70
पातयन्रथिनो राजन्हयांश्च सह सादिभिः ।
मुण्डतालवनानीव चकार स रथव्रजान् ॥ ६.११६.७० ॥
हे राजा, त्याने रथिकांना व घोड्यांना त्यांच्या स्वारांसह पाडले, आणि रथसमूहांना मस्तक तुटलेल्या तालवनांसारखे केले.
6.116.71
निर्मनुष्यान्रथान्राजन्गजानश्वांश्च संयुगे ।
चकार समरे भीष्मः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥ ६.११६.७१ ॥
हे राजा, सर्व शस्त्रधारकांत श्रेष्ठ भीष्माने युद्धात रथ, हत्ती व घोडे मनुष्यरहित केले.
6.116.72
तस्य ज्यातलनिर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेः ।
निशम्य सर्वतो राजन्समकम्पन्त सैनिकाः ॥ ६.११६.७२ ॥
हे राजा, त्याच्या धनुष्याच्या दोरीचा व तळहातांचा घोष वज्राच्या गर्जनेसारखा ऐकून सर्वत्र सैनिक एकदम थरथरले.
6.116.73
अघोमा न्यपतन्बाणाः पितुस्ते मनुजेश्वर ।
नासञ्जन्त शरीरेषु भीष्मचापच्युताः शराः ॥ ६.११६.७३ ॥
हे मनुजेश्वरा, तुझ्या पित्याकडे खाली पडलेले बाण; भीष्माच्या धनुष्यातून सुटलेले बाण शरीरांमध्ये अडकले नाहीत.
6.116.74
निर्मनुष्यान्रथान्राजन्सुयुक्ताञ्जवनैर्हयैः ।
वातायमानानद्राक्षं ध्रियमाणान्विशांपते ॥ ६.११६.७४ ॥
हे राजा, वेगवान घोड्यांनी उत्तम जुंपलेले रथ माणसांविना वाऱ्यासारखे धावताना आणि घोड्यांनी ओढले जाताना मी पाहिले, हे प्रजापते.
6.116.75
चेदिकाशिकरूशानां सहस्राणि चतुर्दश ।
महारथाः समाख्याताः कुलपुत्रास्तनुत्यजः ॥ ६.११६.७५ ॥
चेदी, काशी आणि करूषांचे चौदा हजार महारथी—प्रसिद्ध, उच्च कुलातील पुत्र, देहत्याग करणारे.
6.116.76
अपरावर्तिनः शूराः सुवर्णविकृतध्वजाः ।
संग्रामे भीष्ममासाद्य सवाजिरथकुञ्जराः ॥ ६.११६.७६ ॥
कधीही मागे न हटणारे शूर, सोनेरी नक्षीदार ध्वज असलेले, युद्धात भीष्मापर्यंत पोहोचलेले, घोडे, रथ व हत्तींसह.
6.116.77
जग्मुस्ते परलोकाय व्यादितास्यमिवान्तकम् ।
न तत्रासीद्रणे राजन्सोमकानां महारथः ॥ ६.११६.७७ ॥
ते उघड्या तोंडाच्या यमाप्रमाणे परलोकात गेले; हे राजा, त्या युद्धात सोमकांचा एकही महारथी तिथे उरला नाही.
6.116.78
यः संप्राप्य रणे भीष्मं जीविते स्म मनो दधे ।
तांश्च सर्वान्रणे योधान्प्रेतराजपुरं प्रति ॥ ६.११६.७८ ॥
युद्धात भीष्मापर्यंत पोहोचून जीवनाची आशा धरलेल्या त्या सर्व योद्ध्यांना युद्धात यमपुराकडे पाठवले गेले.
6.116.79
नीतानमन्यन्त जना दृष्ट्वा भीष्मस्य विक्रमम् ।
न कश्चिदेनं समरे प्रत्युद्याति महारथः ॥ ६.११६.७९ ॥
भीष्माचा पराक्रम पाहून लोकांनी त्यांना मेलेले मानले. युद्धात एकही महारथी त्याच्याशी सामना करण्यास पुढे आला नाही.
6.116.80
ऋते पाण्डुसुतं वीरं श्वेताश्वं कृष्णसारथिम् ।
शिखण्डिनं च समरे पाञ्चाल्यममितौजसम् ॥ ६.११६.८० ॥
पांडुपुत्र वीर, श्वेत अश्व असलेला आणि कृष्ण ज्याचा सारथी आहे तो अर्जुन, तसेच शिखंडी आणि अमित तेजस्वी पांचाल्य यांच्याशिवाय युद्धात कोणीही त्याच्याशी सामना केला नाही.