મહાભારત · અધ્યાય 6.117
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.117.1
शिखण्डी तु रणे भीष्ममासाद्य पुरुषर्षभम् ।
दशभिर्निशितैर्भल्लैराजघान स्तनान्तरे ॥ ६.११७.१ ॥
યુદ્ધમાં શિખંડી પુરુષશ્રેષ્ઠ ભીષ્મની પાસે પહોંચીને દસ તીક્ષ્ણ ભલ્લોથી તેમની છાતીની મધ્યમાં પ્રહાર કર્યો.
6.117.2
शिखण्डिनं तु गाङ्गेयः क्रोधदीप्तेन चक्षुषा ।
संप्रेक्षत कटाक्षेण निर्दहन्निव भारत ॥ ६.११७.२ ॥
ગંગાપુત્ર ભીષ્મે ક્રોધથી સળગતી આંખે શિખંડીને કટાક્ષથી જોયો, જાણે તેને બાળી નાખશે, હે ભારત.
6.117.3
स्त्रीत्वं तस्य स्मरन्राजन्सर्वलोकस्य पश्यतः ।
नाजघान रणे भीष्मः स च तन्नावबुद्धवान् ॥ ६.११७.३ ॥
હે રાજન્, બધા લોકો જોતા હતા ત્યારે તેનું સ્ત્રીત્વ યાદ કરીને ભીષ્મે યુદ્ધમાં તેના પર પ્રહાર ન કર્યો; અને તે તેમને સમજાયું પણ નહીં.
6.117.4
अर्जुनस्तु महाराज शिखण्डिनमभाषत ।
अभित्वरस्वास्य वधे शिखण्डिन्रथसत्तम ॥ ६.११७.४ ॥
હે મહારાજ, અર્જુને શિખંડીને કહ્યું: હે રથશ્રેષ્ઠ શિખંડી, તેના વધ માટે ઉતાવળ કર.
6.117.5
किं ते विवक्षया वीर जहि भीष्मं महारथम् ।
न ह्यन्यमनुपश्यामि कंचिद्यौधिष्ठिरे बले ॥ ६.११७.५ ॥
હે વીર, બોલવાથી તને શો લાભ? મહારથી ભીષ્મને મારી નાખ. યુધિષ્ઠિરની સેનામાં મને બીજો કોઈ દેખાતો નથી.
6.117.6
यः शक्तः समरे भीष्मं योधयेत पितामहम् ।
ऋते त्वां पुरुषव्याघ्र सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ६.११७.६ ॥
હે પુરુષવ્યાઘ્ર, તારા સિવાય યુદ્ધમાં પિતામહ ભીષ્મ સાથે લડવા સમર્થ કોણ છે? આ સત્ય હું તને કહું છું.
6.117.7
एवमुक्तस्तु पार्थेन शिखण्डी भरतर्षभ ।
शरैर्नानाविधैस्तूर्णं पितामहमुपाद्रवत् ॥ ६.११७.७ ॥
પાર્થે આમ કહેતાં, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શિખંડીએ તરત જ અનેક પ્રકારનાં બાણોથી પિતામહ પર હુમલો કર્યો.
6.117.8
अचिन्तयित्वा तान्बाणान्पिता देवव्रतस्तव ।
अर्जुनं समरे क्रुद्धं वारयामास सायकैः ॥ ६.११७.८ ॥
તમારા પિતા દેવવ્રતે તે બાણોની પરવા ન કરી, યુદ્ધમાં ક્રોધે ભરાયેલા અર્જુનને પોતાનાં બાણોથી રોક્યો.
6.117.9
तथैव च चमूं सर्वां पाण्डवानां महारथः ।
अप्रैषीत्स शरैस्तीक्ष्णैः परलोकाय मारिष ॥ ६.११७.९ ॥
એ જ રીતે તે મહારથીએ પાંડવોની આખી સેનાને તીક્ષ્ણ બાણોથી પરલોક મોકલી, હે મારિષ.
6.117.10
तथैव पाण्डवा राजन्सैन्येन महता वृताः ।
भीष्मं संछादयामासुर्मेघा इव दिवाकरम् ॥ ६.११७.१० ॥
એ જ રીતે, હે રાજન, પાંડવો મોટી સેનાથી ઘેરાઈને, મેઘ સૂર્યને ઢાંકે તેમ ભીષ્મને ઢાંકી દીધા.
6.117.11
स समन्तात्परिवृतो भीष्मो हि भरतर्षभ ।
निर्ददाह रणे शूरान्वने वह्निरिव ज्वलन् ॥ ६.११७.११ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ચારેબાજુથી ઘેરાયેલા ભીષ્મે જંગલમાં સળગતી આગની જેમ યુદ્ધમાં શૂરવીરોને બાળી નાખ્યા.
6.117.12
तत्राद्भुतमपश्याम तव पुत्रस्य पौरुषम् ।
अयोधयच्च यत्पार्थं जुगोप च पितामहम् ॥ ६.११७.१२ ॥
ત્યાં અમે તમારા પુત્રનું અદભુત પરાક્રમ જોયું; તે પાર્થ સામે લડ્યો અને પિતામહનું રક્ષણ કર્યું.
6.117.13
कर्मणा तेन समरे तव पुत्रस्य धन्विनः ।
दुःशासनस्य तुतुषुः सर्वे लोका महात्मनः ॥ ६.११७.१३ ॥
યુદ્ધમાં તમારા ધનુર્ધર પુત્ર દુઃશાસનના તે કર્મથી સર્વ લોકો મહાત્મા પર પ્રસન્ન થયા.
6.117.14
यदेकः समरे पार्थान्सानुगान्समयोधयत् ।
न चैनं पाण्डवा युद्धे वारयामासुरुल्बणम् ॥ ६.११७.१४ ॥
એકલા યુદ્ધમાં પાર્થોને તેમના અનુચરો સહિત તેણે સામનો કર્યો; પાંડવો યુદ્ધમાં તે ભયંકરને રોકી શક્યા નહીં.
6.117.15
दुःशासनेन समरे रथिनो विरथीकृताः ।
सादिनश्च महेष्वासा हस्तिनश्च महाबलाः ॥ ६.११७.१५ ॥
યુદ્ધમાં દુઃશાસન વડે રથીઓ રથ વિનાના થયા; ઘોડેસવારો, મહાન ધનુર્ધરો અને મહાબળવાન હાથીઓ પણ.
6.117.16
विनिर्भिन्नाः शरैस्तीक्ष्णैर्निपेतुर्वसुधातले ।
शरातुरास्तथैवान्ये दन्तिनो विद्रुता दिशः ॥ ६.११७.१६ ॥
તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધાઈને તેઓ ધરતી પર પડ્યા; બાણોથી પીડિત બીજા હાથીઓ દિશાઓમાં ભાગ્યા.
6.117.17
यथाग्निरिन्धनं प्राप्य ज्वलेद्दीप्तार्चिरुल्बणम् ।
तथा जज्वाल पुत्रस्ते पाण्डुसेनां विनिर्दहन् ॥ ६.११७.१७ ॥
ઇંધણ મળતાં અગ્નિ જેમ પ્રચંડ જ્વાળાઓથી સળગે, તેમ તમારો પુત્ર પાંડવ સેનાને બાળતો સળગી ઊઠ્યો.
6.117.18
तं भारतमहामात्रं पाण्डवानां महारथः ।
जेतुं नोत्सहते कश्चिन्नाभ्युद्यातुं कथंचन ॥ ६.११७.१८ ॥
પાંડવોના તે મહારથીને, ભરતવંશના તે મહાન મહાવતને જીતવાનું સાહસ કોઈએ ન કર્યું, અને કોઈ રીતે તેની સામે જવાનું પણ કોઈએ ન કર્યું.
6.117.19
ऋते महेन्द्रतनयाच्छ्वेताश्वात्कृष्णसारथेः ।
स हि तं समरे राजन्निर्जित्य विजयोऽर्जुनः ॥ ६.११७.१९ ॥
હે રાજન, મહેન્દ્રના પુત્ર, શ્વેત અશ્વવાળા અને કૃષ્ણ જેમના સારથિ છે તે અર્જુન સિવાય કોઈ યુદ્ધમાં તેને જીતી શક્યો ન હોત; વિજયી અર્જુને જ તેને જીત્યો.
6.117.20
भीष्ममेवाभिदुद्राव सर्वसैन्यस्य पश्यतः ।
विजितस्तव पुत्रोऽपि भीष्मबाहुव्यपाश्रयः ॥ ६.११७.२० ॥
સર્વ સેનાના દેખતાં તેણે ભીષ્મ પર જ હુમલો કર્યો; ભીષ્મના બાહુઓનો આશ્રય લેનાર તમારો પુત્ર પણ પરાજિત થયો.
6.117.21
पुनः पुनः समाश्वस्य प्रायुध्यत मदोत्कटः ।
अर्जुनस्तु रणे राजन्योधयन्संव्यराजत ॥ ६.११७.२१ ॥
વારંવાર આશ્વસ્ત થઈને, મદોન્મત્ત બની તેણે ઘોર યુદ્ધ કર્યું; પણ હે રાજન, યુદ્ધમાં યોદ્ધાઓ સાથે લડતો અર્જુન અત્યંત શોભી રહ્યો હતો.
6.117.22
शिखण्डी तु रणे राजन्विव्याधैव पितामहम् ।
शरैरशनिसंस्पर्शैस्तथा सर्पविषोपमैः ॥ ६.११७.२२ ॥
પણ હે રાજન, શિખંડીએ યુદ્ધમાં પિતામહ ભીષ્મને જ વજ્રસ્પર્શ અને સર્પવિષ જેવા બાણોથી વીંધ્યા.
6.117.23
न च स्म ते रुजं चक्रुः पितुस्तव जनेश्वर ।
स्मय्रमानस्तु गाङ्गेयस्तान्बाणाञ्जगृहे तदा ॥ ६.११७.२३ ॥
હે જનેશ્વર, તેઓએ તમારા પિતા (ભીષ્મ)ને જરાય પીડા ન આપી; ત્યારે ગાંગેય હસતાં હસતાં તે બાણો ઝીલી લેતા રહ્યા.
6.117.24
उष्णार्तो हि नरो यद्वज्जलधाराः प्रतीच्छति ।
तथा जग्राह गाङ्गेयः शरधाराः शिखण्डिनः ॥ ६.११७.२४ ॥
ગરમીથી પીડાયેલો માણસ જેમ જળધારાઓ ઝીલે છે, તેમ ગાંગેયે શિખંડીની બાણધારાઓ ઝીલી.
6.117.25
तं क्षत्रिया महाराज ददृशुर्घोरमाहवे ।
भीष्मं दहन्तं सैन्यानि पाण्डवानां महात्मनां ॥ ६.११७.२५ ॥
હે મહારાજ, યુદ્ધમાં ક્ષત્રિયોએ તે ભયંકર ભીષ્મને જોયા; તેઓ મહાત્મા પાંડવોની સેનાઓને બાળી રહ્યા હતા.
6.117.26
ततोऽब्रवीत्तव सुतः सर्वसैन्यानि मारिष ।
अभिद्रवत संग्रामे फल्गुनं सर्वतो रणे ॥ ६.११७.२६ ॥
ત્યારે તમારા પુત્રે સર્વ સેનાઓને કહ્યું: હે માનનીય, યુદ્ધમાં ચારે બાજુથી રણભૂમિમાં ફાલ્ગુન પર ધસી જાઓ.
6.117.27
भीष्मो वः समरे सर्वान्पायिष्यति धर्मवित् ।
तद्भयं सुमहत्त्यक्त्वा पाण्डवान्प्रति युध्यत ॥ ६.११७.२७ ॥
ધર્મને જાણનારા ભીષ્મ યુદ્ધમાં તમને સૌનું રક્ષણ કરશે; તેથી તે મહાભય છોડીને પાંડવો સામે યુદ્ધ કરો.
6.117.28
एष तालेन महता भीष्मस्तिष्ठति पालयन् ।
सर्वेषां धार्तराष्ट्राणां समरे शर्म वर्म च ॥ ६.११७.२८ ॥
આ ભીષ્મ વિશાળ તાલધ્વજ સાથે ઊભા રહીને યુદ્ધમાં ધૃતરાષ્ટ્રના સૌ પુત્રોને આશ્રય અને કવચ બનીને રક્ષી રહ્યા છે.
6.117.29
देवा अपि समुद्युक्ता नालं भीष्मं समासितुम् ।
किमु पार्था महात्मानं मर्त्यभूता महाबलाः ॥ ६.११७.२९ ॥
દેવો પણ ભેગા થઈને ઊઠે તોય ભીષ્મનો સામનો કરી શકે નહીં; તો મર્ત્ય મહાબલી પાર્થો તે મહાત્માનો કેવી રીતે સામનો કરશે?
6.117.30
तस्माद्द्रवत मा योधाः फल्गुनं प्राप्य संयुगे ।
अहमद्य रणे यत्तो योधयिष्यामि पाण्डवम् ॥ ६.११७.३० ॥
તેથી હે યોદ્ધાઓ, યુદ્ધમાં ફાલ્ગુન પાસે પહોંચીને ભાગશો નહીં; આજે હું સ્વયં તૈયાર થઈને રણમાં પાંડવ સાથે લડીશ.
6.117.31
सहितः सर्वतो यत्तैर्भवद्भिर्वसुधाधिपैः ।
तच्छ्रुत्वा तु वचो राजंस्तव पुत्रस्य धन्विनः ॥ ६.११७.३१ ॥
હે રાજન, તમે સર્વ ભૂપતિઓ ચારે બાજુથી તૈયાર થઈને એકત્ર થયા, અને ધનુર્ધારી તમારા પુત્રના તે વચનો સાંભળીને—
6.117.32
अर्जुनं प्रति संयत्ता बलवन्तो महाबलाः ।
ते विदेहाः कलिङ्गाश्च दासेरकगणाश्च ह ॥ ६.११७.३२ ॥
અર્જુન સામે તૈયાર થયેલા બળવાન અને મહાબળવાન તે વિદેહો, કલિંગો અને દાસેરકોના સમૂહો પણ—
6.117.33
अभिपेतुर्निषादाश्च सौवीराश्च महारणे ।
बाह्लीका दरदाश्चैव प्रतीच्योदीच्यमालवाः ॥ ६.११७.३३ ॥
મહાયુદ્ધમાં નિષાદો અને સૌવીરો તૂટી પડ્યા; બાહ્લીકો અને દરદો પણ, અને પશ્ચિમ-ઉત્તરના માલવો પણ—
6.117.34
अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः ।
साल्वः शकास्त्रिगर्ताश्च अम्बष्ठाः केकयौः सह ॥ ६.११७.३४ ॥
અભીષાહો અને શૂરસેનો, શિબિઓ અને વસાતિઓ, સાલ્વો, શકો અને ત્રિગર્તો, અંબષ્ઠો કેકયો સહિત—
6.117.35
अभिपेतू रणे पार्थं पतङ्गा इव पावकम् ।
स तान्सर्वान्सहानीकान्महाराज महारथान् ॥ ६.११७.३५ ॥
જેમ પતંગિયાં અગ્નિ પર તૂટી પડે, તેમ તેઓ રણમાં પાર્થ પર તૂટી પડ્યા. હે મહારાજ, તેણે તે સર્વ મહારથીઓને તેમની સેનાઓ સહિત—
6.117.36
दिव्यान्यस्त्राणि संचिन्त्य प्रसंधाय धनञ्जयः ।
स तैरस्त्रैर्महावेगैर्ददाह सुमहाबलः ॥ ६.११७.३६ ॥
દિવ્ય અસ્ત્રોનું સ્મરણ કરીને, લક્ષ્ય સાધીને, ધનંજયે તે મહાવેગવાન અસ્ત્રોથી—તે મહાબળવાને તેમને બાળી નાખ્યા.
6.117.37
शरप्रतापैर्बीभत्सुः पतङ्गानिव पावकः ।
तस्य बाणसहस्राणि सृजतो दृढधन्विनः ॥ ६.११७.३७ ॥
બાણોના પ્રતાપથી બીભત્સુ (અર્જુન) પતંગિયાં પર પડેલા અગ્નિ જેવા લાગતા હતા. તે દૃઢધન્વીએ હજારો બાણ છોડ્યા.
6.117.38
दीप्यमानमिवाकाशे गाण्डीवं समदृश्यत ।
ते शरार्ता महाराज विप्रकीर्णमहाध्वजाः ॥ ६.११७.३८ ॥
ગાંડીવ આકાશમાં ઝળહળતું દેખાયું. હે મહારાજ, બાણોથી પીડિત થયેલા તેમના મોટા ધ્વજ વિખરાઈ ગયા.
6.117.39
नाभ्यवर्तन्त राजानः सहिता वानरध्वजम् ।
सध्वजा रथिनः पेतुर्हयारोहा हयैः सह ॥ ६.११७.३९ ॥
એકત્ર થયેલા રાજાઓ વાનરધ્વજ (અર્જુન) સામે આગળ વધી શક્યા નહિ. ધ્વજ સહિત રથીઓ પડ્યા, અશ્વારોહીઓ ઘોડાઓ સહિત પડ્યા.
6.117.40
सगजाश्च गजारोहाः किरीटिशरताडिताः ।
ततोऽर्जुनभुजोत्सृष्टैरावृताऽऽसीद्वसुंधरा ॥ ६.११७.४० ॥
હાથીઓ સાથે મહાવતો કિરીટી (અર્જુન)ના બાણોથી ઘવાઈને પડ્યા. ત્યારે અર્જુનના ભુજાઓમાંથી છૂટેલા બાણોથી પૃથ્વી ઢંકાઈ ગઈ.
6.117.41
विद्रुतं दिक्षु सर्वासु शरैर्बलमदृश्यत ।
अथ पार्थो महाराज द्रावयित्वा वरूथिनीम् ॥ ६.११७.४१ ॥
બધી દિશાઓમાં બાણોથી ભગાડાયેલું સૈન્ય ભાગતું દેખાયું. હે મહારાજ, પછી પાર્થ (અર્જુન) તે સૈન્યને ભગાડીને—
6.117.42
दुःशासनाय सुबहून्प्रेषयामास सायकान् ।
ते तु भित्त्वा तव सुतं दुःशासनमयोमुखाः ॥ ६.११७.४२ ॥
દુઃશાસન તરફ તેણે ઘણા બાણ મોકલ્યા. લોખંડના મુખવાળા તે બાણો તમારા પુત્ર દુઃશાસનને વીંધીને—
6.117.43
धरणीं विविशुः सर्वे वल्मीकमिव पन्नगाः ।
हयांश्चास्य ततो जघ्ने सारथिं च न्यपातयत् ॥ ६.११७.४३ ॥
તેઓ બધા રાફડામાં પેસતા સાપની જેમ ધરતીમાં ઘૂસી ગયા. પછી તેણે તેના ઘોડાઓને મારી નાખ્યા અને સારથિને પણ પાડી દીધો.
6.117.44
विविंशतिं च विंशत्या विरथीकृतवान्प्रभुः ।
आजघान भृशं चैव पञ्चभिर्नतपर्वभिः ॥ ६.११७.४४ ॥
તે પ્રભુએ વિવિંશતિને વીસ બાણોથી રથવિહીન કરી દીધો; અને વળેલી ગાંઠવાળા પાંચ બાણોથી તેને ભારે ઘા કર્યો.
6.117.45
कृपं विकर्णं शल्यं च विद्ध्वा बहुभिरायसैः ।
चकार विरथांश्चैव कौन्तेयः श्वेतवाहनः ॥ ६.११७.४५ ॥
કુંતીપુત્ર શ્વેતવાહને કૃપ, વિકર્ણ અને શલ્યને અનેક લોખંડી બાણોથી વીંધીને તેમને પણ રથવિહીન કરી દીધા.
6.117.46
एवं ते विरथाः सर्वे कृपः शल्यश्च मारिष ।
दुःशासनो विकर्णश्च तथैव च विविंशतिः ॥ ६.११७.४६ ॥
હે માન્ય, એ રીતે તેઓ બધા—કૃપ, શલ્ય, દુઃશાસન, વિકર્ણ અને વિવિંશતિ—રથવિહીન થઈ ગયા.
6.117.47
संप्राद्रवन्त समरे निर्जिताः सव्यसाचिना ।
पूर्वाह्णे भरतश्रेष्ठ पराजित्य महारथान् ॥ ६.११७.४७ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં સવ્યસાચી વડે પરાજિત થઈને તેઓ ભાગી ગયા; પૂર્વાહ્નમાં એ મહારથીઓને હરાવીને.
6.117.48
प्रजज्वाल रणे पार्थो विधूम इव पावकः ।
तथैव शरवर्षेण भास्करो रश्मिवानिव ॥ ६.११७.४८ ॥
યુદ્ધમાં પૃથાનો પુત્ર ધુમાડા વિનાના અગ્નિ જેમ પ્રજ્વલ્યો; બાણવર્ષાથી કિરણોવાળા સૂર્ય જેમ ઝળહળ્યો.
6.117.49
अन्यानपि महाराज तापयामास पार्थिवान् ।
पराङ्मुखीकृत्य तथा शरवर्षैर्महारथान् ॥ ६.११७.४९ ॥
હે મહારાજ, તેણે બીજા રાજાઓને પણ તપાવ્યા; બાણોની વર્ષાથી મહારથીઓને પીઠ ફેરવવી પડી.
6.117.50
प्रावर्तयत संग्रामे शोणितोदां महानदीम् ।
मध्येन कुरुसैन्यानां पाण्डवानां च भारत ॥ ६.११७.५० ॥
હે ભારત, તેણે યુદ્ધમાં લોહીની મહાનદી વહાવી; તે કૌરવ અને પાંડવ સેનાઓની વચ્ચેથી વહેવા લાગી.
6.117.51
तस्मिन्नतिमहाभीमे राजन्वीरवरक्षये ।
भीष्मं प्रति पराक्रान्ताः पाण्डवाः सह सृञ्जयैः ॥ ६.११७.५१ ॥
રાજન્, તે અતિ ભયંકર વીરશ્રેષ્ઠોના સંહારમાં પાંડવો સૃંજયો સાથે ભીષ્મ પર પરાક્રમથી તૂટી પડ્યા.
6.117.52
ते पराक्रान्तमालोक्य युधि राजन्पितामहम् ।
न न्यवर्तन्त ते पुत्रा ब्रह्मलोकपुरस्कृताः ॥ ६.११७.५२ ॥
રાજન્, યુદ્ધમાં પિતામહને પરાક્રમથી લડતા જોઈને પણ તે પુત્રો પાછા ન ફર્યા; બ્રહ્મલોક જ તેમનું લક્ષ્ય હતું.
6.117.53
इच्छन्तो निधनं युद्धे स्वर्गलोकपरायणाः ।
पाण्डवानभ्यवर्तन्त तावका युद्धदुर्मदाः ॥ ६.११७.५३ ॥
યુદ્ધમાં મૃત્યુની ઇચ્છા રાખીને, સ્વર્ગલોકને પરમ લક્ષ્ય માનીને, યુદ્ધમદથી ઉન્મત્ત તમારા યોદ્ધાઓ પાંડવો તરફ આગળ વધ્યા.
6.117.54
पाण्डवाश्च महाराज स्मरन्तो विविधान्बहून् ।
क्लेशान्कृतान्सपुत्रेण त्वया पूर्वं नराधिप ॥ ६.११७.५४ ॥
હે મહારાજ, નરાધિપ, પાંડવો પૂર્વે તમે અને તમારા પુત્રે આપેલા અનેક પ્રકારના ક્લેશો યાદ કરતા...
6.117.55
भयं त्यक्त्वा रणे शूराः स्वर्गलोकपुरस्कृताः ।
तावकांस्तव पुत्रांश्च योधयन्ति स्म हृष्टवत् ॥ ६.११७.५५ ॥
યુદ્ધમાં ભય છોડીને, સ્વર્ગલોકને આગળ રાખેલા શૂરવીરો હર્ષપૂર્વક તમારા અને તમારા પુત્રોના યોદ્ધાઓ સાથે લડતા હતા.
6.117.56
गजाश्च रथसङ्घाश्च बहुधा रथिभिर्हताः ।
रथाश्च निहता नागैर्हयाश्चैव पदातिभिः ॥ ६.११७.५६ ॥
હાથીઓ અને રથસમૂહો રથીઓ દ્વારા અનેક રીતે હણાયા; રથો હાથીઓ વડે નાશ પામ્યા, ઘોડાઓ પાયદળ વડે માર્યા ગયા.
6.117.57
अन्तरा च्छिद्यमानानि शरीराणि शिरांसि च ।
निपेतुर्दिक्षु सर्वासु गजाश्वरथयोधिनाम् ॥ ६.११७.५७ ॥
હાથી, ઘોડા અને રથના યોદ્ધાઓનાં શરીર અને મસ્તક વચ્ચેથી કપાઈને બધી દિશાઓમાં પડ્યાં.
6.117.58
छन्नमायोधनं राजन्कुण्डलाङ्गदधारिभिः ।
पतितैः पात्यमानैश्च राजपुत्रैर्महारथैः ॥ ६.११७.५८ ॥
હે રાજન, કુંડળ અને બાજુબંધ ધારણ કરનારા રાજપુત્રો અને મહારથીઓ પડી ગયા અને પાડવામાં આવતા રણભૂમિ ઢંકાઈ ગઈ.
6.117.59
रथनेमिनिकृत्तैश्च गजैश्चैवावपोथितैः ।
पादातश्चाप्यधावन्त साश्वाश्च हययोधिनः ॥ ६.११७.५९ ॥
રથના ચક્રની કિનારીઓથી કપાઈને અને હાથીઓથી કચડાઈને પાયદળ પણ દોડ્યા; ઘોડાઓ સાથે અશ્વયોદ્ધાઓ પણ દોડ્યા.
6.117.60
गजाश्च रथयोधाश्च परिपेतुः समन्ततः ।
विकीर्णाश्च रथा भूमौ भग्रचक्रयुगध्वजाः ॥ ६.११७.६० ॥
હાથીઓ અને રથયોદ્ધાઓ ચારેબાજુ પડ્યા; ચક્ર, ધૂંસરી અને ધ્વજ તૂટેલા રથો ભૂમિ પર વિખરાયેલા પડ્યા હતા.
6.117.61
तद्गजाश्वरथौघानां रुधिरेण समुक्षितम ।
छन्नमायोधनं रेजे रक्ताभ्रमिव शारदम् ॥ ६.११७.६१ ॥
હાથી, ઘોડા અને રથોના સમૂહોના લોહીથી છાંટાયેલું એ યુદ્ધભૂમિ શરદઋતુના લાલ વાદળ જેવું ઢંકાઈને શોભતું હતું.
6.117.62
श्वानः काकाश्च गृध्राश्च वृका गोमायुभिः सह ।
प्रणेर्दुर्भक्ष्यमासाद्य विकृताश्च सगद्विजाः ॥ ६.११७.६२ ॥
કૂતરા, કાગડા, ગીધ અને વરુઓ શિયાળો સાથે અભક્ષ્ય માંસ મેળવીને તૃપ્ત થયા; વિકૃત પક્ષીઓ પણ ત્યાં ભેગા થયા.
6.117.63
ववुर्बहुविधश्चैव दिक्षु सर्वासु मारुताः ।
दृश्यमानेषु रक्षःसु भूतेषु च नदत्सु च ॥ ६.११७.६३ ॥
બધી દિશાઓમાં અનેક પ્રકારના પવનો વહેવા લાગ્યા; રાક્ષસો દેખાતા હતા અને ભૂતો ગર્જતા હતા.
6.117.64
काञ्चनानि च दामानि पताकाश्च महाधनाः ।
धूयमाना व्यदृश्यन्त सहसा मारुतेरिताः ॥ ६.११७.६४ ॥
સોનાની માળાઓ અને અતિ મૂલ્યવાન ધજાઓ પવનથી અચાનક હલતી દેખાઈ.
6.117.65
श्वेतच्छत्रसहस्राणि सध्वजाश्च महारथाः ।
विकीर्णाः समदृश्यन्त शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.११७.६५ ॥
હજારો સફેદ છત્રો અને ધ્વજો સહિત મહારથીઓ સેંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં વિખરાયેલા દેખાયા.
6.117.66
सपताकाश्च मातङ्गा दिशो जग्मुः शरातुराः ।
क्षत्रियाश्च मनुष्येन्द्र गदाशक्तिधनुर्धराः ॥ ६.११७.६६ ॥
ધજાઓ સહિત હાથીઓ બાણોથી પીડાઈને દિશાઓ તરફ ભાગ્યા; હે નરેન્દ્ર, ગદા, શક્તિ અને ધનુષ્ય ધારણ કરનારા ક્ષત્રિયો પણ (ભાગ્યા).
6.117.67
समन्ततश्च दृश्यन्ते पतिता धरणीतले ।
इषुभिस्ताड्यमानाश्च नाराचैश्च सहस्रशः।
पेतुरार्तस्वरं कृत्वा तत्रतत्र महागजाः ॥ ६.११७.६७ ॥
ચારેબાજુ ધરતી પર પડેલા દેખાતા હતા; બાણો અને નારાચોથી હજારો વાર ઘવાઈને, ત્યાં-ત્યાં આર્તસ્વર કરતા મહાગજો પડ્યા.
6.117.68
सेनापतिस्तु समरे प्राह सेनां महारथः ।
अभ्यद्रवत गाङ्गेयं सैनिकाः किं कृतेन वः ॥ ६.११७.६८ ॥
યુદ્ધમાં તે મહારથી સેનાપતિએ સેનાને કહ્યું — "સૈનિકો, તમારા આ કાર્યથી શું વળે? ગાંગેય (ભીષ્મ) પર હુમલો કરો!"
6.117.69
सेनापतिवचः श्रुत्वा सोमकाः सह सृञ्जयैः ।
अभ्यद्रवन्त गोङ्गेयं शस्त्रवृष्ट्या समन्ततः ॥ ६.११७.६९ ॥
સેનાપતિનાં વચન સાંભળીને સોમકો સૃંજયો સાથે ચારેબાજુથી શસ્ત્રવર્ષા કરતા ગાંગેય (ભીષ્મ) પર ધસી ગયા.
6.117.70
ततो भीष्मो महाराज दिव्यमस्त्रमुदीरयन् ।
अभ्यधावत कौन्तेयं मिषतां सर्वधन्विनाम् ॥ ६.११७.७० ॥
ત્યારે, હે મહારાજ, ભીષ્મે દિવ્ય અસ્ત્ર છોડતાં, બધા ધનુર્ધરો જોતા રહ્યા ત્યારે કૌંતેય (અર્જુન) તરફ ધસી ગયા.
6.117.71
तं शिखण्डी रणे यान्तमभ्यद्रवत दंशितः ।
ततः समाहरद्भीष्मस्तदस्त्रं पावकोपमम् ॥ ६.११७.७१ ॥
યુદ્ધમાં આગળ વધતા તેના પર કવચધારી શિખંડીએ હુમલો કર્યો; ત્યારે ભીષ્મે અગ્નિ સમાન એ અસ્ત્ર પાછું ખેંચી લીધું.
6.117.72
एतस्मिन्नेव काले तु कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
निजघ्ने तावकं सैन्यं मोहयित्वा पितामहम् ॥ ६.११७.७२ ॥
તે જ સમયે શ્વેત અશ્વોવાળા કૌંતેય (અર્જુન)એ, પિતામહ (ભીષ્મ)ને મોહમાં નાખીને તમારી સેનાનો સંહાર કર્યો.