महाभारत · अध्याय 6.117
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.117.1
शिखण्डी तु रणे भीष्ममासाद्य पुरुषर्षभम् ।
दशभिर्निशितैर्भल्लैराजघान स्तनान्तरे ॥ ६.११७.१ ॥
युद्धात शिखंडी पुरुषश्रेष्ठ भीष्मांजवळ जाऊन दहा तीक्ष्ण भल्लांनी त्यांच्या छातीच्या मध्यभागी प्रहार केला.
6.117.2
शिखण्डिनं तु गाङ्गेयः क्रोधदीप्तेन चक्षुषा ।
संप्रेक्षत कटाक्षेण निर्दहन्निव भारत ॥ ६.११७.२ ॥
गंगापुत्र भीष्मांनी क्रोधाने पेटलेल्या डोळ्यांनी शिखंडीकडे कटाक्षाने पाहिले, जणू त्याला भस्म करतील, हे भारता.
6.117.3
स्त्रीत्वं तस्य स्मरन्राजन्सर्वलोकस्य पश्यतः ।
नाजघान रणे भीष्मः स च तन्नावबुद्धवान् ॥ ६.११७.३ ॥
राजा, सर्व लोक पाहत असताना त्याचे स्त्रीत्व स्मरून भीष्मांनी युद्धात त्याच्यावर प्रहार केला नाही; आणि ते त्यांच्या लक्षातही आले नाही.
6.117.4
अर्जुनस्तु महाराज शिखण्डिनमभाषत ।
अभित्वरस्वास्य वधे शिखण्डिन्रथसत्तम ॥ ६.११७.४ ॥
हे महाराजा, अर्जुन शिखंडीला म्हणाला: हे रथश्रेष्ठा शिखंडी, त्याच्या वधासाठी त्वरा कर.
6.117.5
किं ते विवक्षया वीर जहि भीष्मं महारथम् ।
न ह्यन्यमनुपश्यामि कंचिद्यौधिष्ठिरे बले ॥ ६.११७.५ ॥
वीरा, बोलण्याने तुला काय फायदा? महारथी भीष्मांना ठार कर. युधिष्ठिराच्या सैन्यात मला दुसरा कोणी दिसत नाही.
6.117.6
यः शक्तः समरे भीष्मं योधयेत पितामहम् ।
ऋते त्वां पुरुषव्याघ्र सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ६.११७.६ ॥
हे पुरुषव्याघ्रा, तुझ्याशिवाय युद्धात पितामह भीष्मांशी लढण्यास समर्थ कोण आहे? हे सत्य मी तुला सांगतो.
6.117.7
एवमुक्तस्तु पार्थेन शिखण्डी भरतर्षभ ।
शरैर्नानाविधैस्तूर्णं पितामहमुपाद्रवत् ॥ ६.११७.७ ॥
पार्थाने असे म्हटल्यावर, हे भरतर्षभा, शिखंडीने त्वरेने नाना प्रकारच्या बाणांनी पितामहांवर हल्ला केला.
6.117.8
अचिन्तयित्वा तान्बाणान्पिता देवव्रतस्तव ।
अर्जुनं समरे क्रुद्धं वारयामास सायकैः ॥ ६.११७.८ ॥
तुमचे पिता देवव्रत त्या बाणांची पर्वा न करता, युद्धात संतप्त झालेल्या अर्जुनाला आपल्या बाणांनी रोखून धरले.
6.117.9
तथैव च चमूं सर्वां पाण्डवानां महारथः ।
अप्रैषीत्स शरैस्तीक्ष्णैः परलोकाय मारिष ॥ ६.११७.९ ॥
त्याचप्रमाणे त्या महारथाने पांडवांच्या संपूर्ण सैन्याला तीक्ष्ण बाणांनी परलोकी पाठवले, हे मारिष.
6.117.10
तथैव पाण्डवा राजन्सैन्येन महता वृताः ।
भीष्मं संछादयामासुर्मेघा इव दिवाकरम् ॥ ६.११७.१० ॥
त्याचप्रमाणे, हे राजा, पांडव मोठ्या सैन्याने वेढलेले होऊन, मेघ सूर्याला झाकतात तसे भीष्मांना झाकून टाकले.
6.117.11
स समन्तात्परिवृतो भीष्मो हि भरतर्षभ ।
निर्ददाह रणे शूरान्वने वह्निरिव ज्वलन् ॥ ६.११७.११ ॥
हे भरतर्षभा, सर्व बाजूंनी वेढलेल्या भीष्मांनी वनात पेटलेल्या अग्नीप्रमाणे रणांगणात शूरांना जाळून टाकले.
6.117.12
तत्राद्भुतमपश्याम तव पुत्रस्य पौरुषम् ।
अयोधयच्च यत्पार्थं जुगोप च पितामहम् ॥ ६.११७.१२ ॥
तेथे आम्ही तुमच्या पुत्राचे अद्भुत पराक्रम पाहिले; तो पार्थाशी लढत होता आणि पितामहांचे रक्षण करीत होता.
6.117.13
कर्मणा तेन समरे तव पुत्रस्य धन्विनः ।
दुःशासनस्य तुतुषुः सर्वे लोका महात्मनः ॥ ६.११७.१३ ॥
युद्धात तुमच्या धनुर्धर पुत्र दुःशासनाच्या त्या कर्मामुळे सर्व लोक त्या महात्म्यावर संतुष्ट झाले.
6.117.14
यदेकः समरे पार्थान्सानुगान्समयोधयत् ।
न चैनं पाण्डवा युद्धे वारयामासुरुल्बणम् ॥ ६.११७.१४ ॥
एकटाच युद्धात पार्थांना त्यांच्या अनुचरांसह त्याने लढा दिला; पांडवांना युद्धात त्या भयंकराला रोखता आले नाही.
6.117.15
दुःशासनेन समरे रथिनो विरथीकृताः ।
सादिनश्च महेष्वासा हस्तिनश्च महाबलाः ॥ ६.११७.१५ ॥
युद्धात दुःशासनाने रथी रथहीन केले; घोडेस्वार, महान धनुर्धर आणि महाबलवान हत्तीही.
6.117.16
विनिर्भिन्नाः शरैस्तीक्ष्णैर्निपेतुर्वसुधातले ।
शरातुरास्तथैवान्ये दन्तिनो विद्रुता दिशः ॥ ६.११७.१६ ॥
तीक्ष्ण बाणांनी छिन्न होऊन ते पृथ्वीवर कोसळले; बाणांनी पीडित झालेले इतर हत्ती दिशांकडे पळाले.
6.117.17
यथाग्निरिन्धनं प्राप्य ज्वलेद्दीप्तार्चिरुल्बणम् ।
तथा जज्वाल पुत्रस्ते पाण्डुसेनां विनिर्दहन् ॥ ६.११७.१७ ॥
इंधन मिळालेला अग्नी जसा प्रचंड ज्वालांनी भडकतो, तसा तुमचा पुत्र पांडवसेनेला जाळत भडकला.
6.117.18
तं भारतमहामात्रं पाण्डवानां महारथः ।
जेतुं नोत्सहते कश्चिन्नाभ्युद्यातुं कथंचन ॥ ६.११७.१८ ॥
पांडवांच्या त्या महारथाला, भरतकुलातील त्या महान माहुताला जिंकण्याचे धाडस कोणीही केले नाही, आणि कोणत्याही प्रकारे त्याच्यावर चालून जाण्याचेही कोणी केले नाही.
6.117.19
ऋते महेन्द्रतनयाच्छ्वेताश्वात्कृष्णसारथेः ।
स हि तं समरे राजन्निर्जित्य विजयोऽर्जुनः ॥ ६.११७.१९ ॥
हे राजा, महेंद्राचा पुत्र, श्वेताश्व आणि ज्याचा सारथी कृष्ण आहे तो अर्जुन वगळता युद्धात कोणीही त्याला जिंकू शकला नसता; विजयी अर्जुननेच त्याला जिंकले.
6.117.20
भीष्ममेवाभिदुद्राव सर्वसैन्यस्य पश्यतः ।
विजितस्तव पुत्रोऽपि भीष्मबाहुव्यपाश्रयः ॥ ६.११७.२० ॥
सर्व सैन्य पाहत असताना त्याने भीष्मावरच हल्ला केला; भीष्माच्या बाहूंचा आश्रय घेतलेला तुमचा पुत्रही पराभूत झाला.
6.117.21
पुनः पुनः समाश्वस्य प्रायुध्यत मदोत्कटः ।
अर्जुनस्तु रणे राजन्योधयन्संव्यराजत ॥ ६.११७.२१ ॥
पुन्हा पुन्हा धीर धरून, मदोन्मत्त होऊन त्याने घोर युद्ध केले; पण हे राजा, युद्धात योद्ध्यांशी लढणारा अर्जुन अत्यंत तेजस्वी दिसत होता.
6.117.22
शिखण्डी तु रणे राजन्विव्याधैव पितामहम् ।
शरैरशनिसंस्पर्शैस्तथा सर्पविषोपमैः ॥ ६.११७.२२ ॥
पण हे राजा, शिखंडीने युद्धात पितामहांनाच वज्रस्पर्श आणि सर्पविषासारख्या बाणांनी घायाळ केले.
6.117.23
न च स्म ते रुजं चक्रुः पितुस्तव जनेश्वर ।
स्मय्रमानस्तु गाङ्गेयस्तान्बाणाञ्जगृहे तदा ॥ ६.११७.२३ ॥
हे जनेश्वरा, त्या बाणांनी तुमच्या पित्याला (भीष्मांना) थोडीही वेदना दिली नाही; तेव्हा गाङ्गेय हसत हसत ते बाण पकडत राहिले.
6.117.24
उष्णार्तो हि नरो यद्वज्जलधाराः प्रतीच्छति ।
तथा जग्राह गाङ्गेयः शरधाराः शिखण्डिनः ॥ ६.११७.२४ ॥
उष्णतेने व्याकूळ झालेला माणूस जसे जलधारा झेलतो, तसेच गाङ्गेयांनी शिखंडीच्या बाणधारा झेलल्या.
6.117.25
तं क्षत्रिया महाराज ददृशुर्घोरमाहवे ।
भीष्मं दहन्तं सैन्यानि पाण्डवानां महात्मनां ॥ ६.११७.२५ ॥
हे महाराज, युद्धात क्षत्रियांनी त्या भयंकर भीष्माला पाहिले; महात्मा पाण्डवांच्या सेनांना ते जाळत होते.
6.117.26
ततोऽब्रवीत्तव सुतः सर्वसैन्यानि मारिष ।
अभिद्रवत संग्रामे फल्गुनं सर्वतो रणे ॥ ६.११७.२६ ॥
तेव्हा तुमचा पुत्र सर्व सैन्यांना म्हणाला: हे माननीय, युद्धात चहूकडून रणांगणात फल्गुनावर चाल करा.
6.117.27
भीष्मो वः समरे सर्वान्पायिष्यति धर्मवित् ।
तद्भयं सुमहत्त्यक्त्वा पाण्डवान्प्रति युध्यत ॥ ६.११७.२७ ॥
धर्म जाणणारे भीष्म युद्धात तुम्हा सर्वांचे रक्षण करतील; म्हणून ते मोठे भय सोडून पाण्डवांविरुद्ध लढा.
6.117.28
एष तालेन महता भीष्मस्तिष्ठति पालयन् ।
सर्वेषां धार्तराष्ट्राणां समरे शर्म वर्म च ॥ ६.११७.२८ ॥
हा भीष्म मोठ्या ताल-ध्वजासह उभा राहून युद्धात धृतराष्ट्राच्या सर्व पुत्रांचे आश्रय व कवच होऊन रक्षण करत आहे.
6.117.29
देवा अपि समुद्युक्ता नालं भीष्मं समासितुम् ।
किमु पार्था महात्मानं मर्त्यभूता महाबलाः ॥ ६.११७.२९ ॥
देवतासुद्धा एकत्र उठले तरी भीष्माला सामोरे जाऊ शकत नाहीत; मग मर्त्य महाबली पार्थ त्या महात्म्याला कसे सामोरे जातील?
6.117.30
तस्माद्द्रवत मा योधाः फल्गुनं प्राप्य संयुगे ।
अहमद्य रणे यत्तो योधयिष्यामि पाण्डवम् ॥ ६.११७.३० ॥
म्हणून हे योद्ध्यांनो, युद्धात फल्गुनासमोर जाऊन पळू नका; आज मी स्वतः सज्ज होऊन रणांगणात पाण्डवाशी लढेन.
6.117.31
सहितः सर्वतो यत्तैर्भवद्भिर्वसुधाधिपैः ।
तच्छ्रुत्वा तु वचो राजंस्तव पुत्रस्य धन्विनः ॥ ६.११७.३१ ॥
हे राजा, आपण सर्व पृथ्वीपती सर्व बाजूंनी सज्ज होऊन एकत्र झालात, आणि धनुर्धारी आपल्या पुत्राचे ते शब्द ऐकून—
6.117.32
अर्जुनं प्रति संयत्ता बलवन्तो महाबलाः ।
ते विदेहाः कलिङ्गाश्च दासेरकगणाश्च ह ॥ ६.११७.३२ ॥
अर्जुनाविरुद्ध सिद्ध झालेले बलवान आणि महाबलवान ते विदेह, कलिंग आणि दासेरकांचे समूहही—
6.117.33
अभिपेतुर्निषादाश्च सौवीराश्च महारणे ।
बाह्लीका दरदाश्चैव प्रतीच्योदीच्यमालवाः ॥ ६.११७.३३ ॥
महायुद्धात निषाद आणि सौवीर त्यांच्यावर तुटून पडले; बाह्लीक, दरद आणि पश्चिम-उत्तरेचे मालवही—
6.117.34
अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः ।
साल्वः शकास्त्रिगर्ताश्च अम्बष्ठाः केकयौः सह ॥ ६.११७.३४ ॥
अभीषाह आणि शूरसेन, शिबी आणि वसाती, साल्व, शक आणि त्रिगर्त, अम्बष्ठ आणि केकयांसह—
6.117.35
अभिपेतू रणे पार्थं पतङ्गा इव पावकम् ।
स तान्सर्वान्सहानीकान्महाराज महारथान् ॥ ६.११७.३५ ॥
पतंग अग्नीवर जसे पडतात, तसे ते रणात पार्थावर तुटून पडले. हे महाराज, त्याने ते सर्व महारथी आपल्या सैन्यांसह—
6.117.36
दिव्यान्यस्त्राणि संचिन्त्य प्रसंधाय धनञ्जयः ।
स तैरस्त्रैर्महावेगैर्ददाह सुमहाबलः ॥ ६.११७.३६ ॥
दिव्य अस्त्रांचे स्मरण करून, लक्ष्य साधून, धनंजयाने त्या महावेगवान अस्त्रांनी—त्या महाबलवानाने त्यांना जाळून टाकले.
6.117.37
शरप्रतापैर्बीभत्सुः पतङ्गानिव पावकः ।
तस्य बाणसहस्राणि सृजतो दृढधन्विनः ॥ ६.११७.३७ ॥
बाणांच्या प्रतापाने बीभत्सु (अर्जुन) पतंगांवर पडलेल्या अग्नीसारखा दिसत होता. त्या दृढधन्वीने हजारो बाण सोडले.
6.117.38
दीप्यमानमिवाकाशे गाण्डीवं समदृश्यत ।
ते शरार्ता महाराज विप्रकीर्णमहाध्वजाः ॥ ६.११७.३८ ॥
गांडीव आकाशात तळपत असल्यासारखे दिसले. हे महाराजा, बाणांनी पीडित झालेल्या त्यांच्या मोठ्या ध्वजा विखुरल्या.
6.117.39
नाभ्यवर्तन्त राजानः सहिता वानरध्वजम् ।
सध्वजा रथिनः पेतुर्हयारोहा हयैः सह ॥ ६.११७.३९ ॥
एकत्र आलेले राजे वानरध्वज (अर्जुन) यांच्यासमोर टिकू शकले नाहीत. ध्वजांसह रथी पडले, अश्वारोही घोड्यांसह पडले.
6.117.40
सगजाश्च गजारोहाः किरीटिशरताडिताः ।
ततोऽर्जुनभुजोत्सृष्टैरावृताऽऽसीद्वसुंधरा ॥ ६.११७.४० ॥
हत्तींसह हत्तीस्वार किरीटीच्या (अर्जुनाच्या) बाणांनी घायाळ होऊन पडले. तेव्हा अर्जुनाच्या बाहूंतून सुटलेल्या बाणांनी पृथ्वी झाकली गेली.
6.117.41
विद्रुतं दिक्षु सर्वासु शरैर्बलमदृश्यत ।
अथ पार्थो महाराज द्रावयित्वा वरूथिनीम् ॥ ६.११७.४१ ॥
सर्व दिशांना बाणांनी पळवलेले सैन्य पळताना दिसले. हे महाराजा, मग पार्थ (अर्जुन) त्या सैन्याला पळवून—
6.117.42
दुःशासनाय सुबहून्प्रेषयामास सायकान् ।
ते तु भित्त्वा तव सुतं दुःशासनमयोमुखाः ॥ ६.११७.४२ ॥
दुःशासनाच्या दिशेने त्याने पुष्कळ बाण सोडले. लोखंडी टोकांचे ते बाण तुमचा पुत्र दुःशासनाला भेदून—
6.117.43
धरणीं विविशुः सर्वे वल्मीकमिव पन्नगाः ।
हयांश्चास्य ततो जघ्ने सारथिं च न्यपातयत् ॥ ६.११७.४३ ॥
ते सर्वजण वारुळात शिरणाऱ्या सर्पांप्रमाणे धरणीत शिरले. मग त्याने त्याचे घोडे मारले आणि सारथ्यालाही पाडले.
6.117.44
विविंशतिं च विंशत्या विरथीकृतवान्प्रभुः ।
आजघान भृशं चैव पञ्चभिर्नतपर्वभिः ॥ ६.११७.४४ ॥
त्या प्रभूने विविंशतीला वीस बाणांनी रथहीन केले; आणि वाकलेल्या पेऱ्यांच्या पाच बाणांनी त्याला जोरात घायाळ केले.
6.117.45
कृपं विकर्णं शल्यं च विद्ध्वा बहुभिरायसैः ।
चकार विरथांश्चैव कौन्तेयः श्वेतवाहनः ॥ ६.११७.४५ ॥
कुंतीपुत्र श्वेतवाहनाने कृप, विकर्ण आणि शल्य यांना अनेक लोखंडी बाणांनी विंधून त्यांनाही रथहीन केले.
6.117.46
एवं ते विरथाः सर्वे कृपः शल्यश्च मारिष ।
दुःशासनो विकर्णश्च तथैव च विविंशतिः ॥ ६.११७.४६ ॥
हे माननीय, अशा प्रकारे ते सर्व—कृप, शल्य, दुःशासन, विकर्ण आणि विविंशती—रथहीन झाले.
6.117.47
संप्राद्रवन्त समरे निर्जिताः सव्यसाचिना ।
पूर्वाह्णे भरतश्रेष्ठ पराजित्य महारथान् ॥ ६.११७.४७ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, युद्धात सव्यसाचीने पराभूत होऊन ते पळून गेले; पूर्वाह्नी त्या महारथांना जिंकून.
6.117.48
प्रजज्वाल रणे पार्थो विधूम इव पावकः ।
तथैव शरवर्षेण भास्करो रश्मिवानिव ॥ ६.११७.४८ ॥
युद्धात पृथेचा पुत्र धूररहित अग्नीप्रमाणे पेटला; बाणांच्या वर्षावाने किरणांनी युक्त सूर्यासारखा तळपला.
6.117.49
अन्यानपि महाराज तापयामास पार्थिवान् ।
पराङ्मुखीकृत्य तथा शरवर्षैर्महारथान् ॥ ६.११७.४९ ॥
हे महाराज, त्याने इतर राजांनाही तापवले; बाणांच्या वर्षावाने महारथींना पाठ फिरवायला लावले.
6.117.50
प्रावर्तयत संग्रामे शोणितोदां महानदीम् ।
मध्येन कुरुसैन्यानां पाण्डवानां च भारत ॥ ६.११७.५० ॥
हे भारता, त्याने युद्धात रक्ताची महानदी वाहवली; ती कौरव आणि पांडव सैन्यांच्या मधून वाहू लागली.
6.117.51
तस्मिन्नतिमहाभीमे राजन्वीरवरक्षये ।
भीष्मं प्रति पराक्रान्ताः पाण्डवाः सह सृञ्जयैः ॥ ६.११७.५१ ॥
राजा, त्या अति भयंकर वीरश्रेष्ठांच्या संहारात पांडव सृंजयांसह भीष्मावर पराक्रमाने चालून गेले.
6.117.52
ते पराक्रान्तमालोक्य युधि राजन्पितामहम् ।
न न्यवर्तन्त ते पुत्रा ब्रह्मलोकपुरस्कृताः ॥ ६.११७.५२ ॥
राजा, युद्धात पितामह पराक्रमाने लढत असलेले पाहूनही ते पुत्र मागे फिरले नाहीत; ब्रह्मलोक हेच त्यांचे ध्येय होते.
6.117.53
इच्छन्तो निधनं युद्धे स्वर्गलोकपरायणाः ।
पाण्डवानभ्यवर्तन्त तावका युद्धदुर्मदाः ॥ ६.११७.५३ ॥
युद्धात मृत्यूची इच्छा धरून, स्वर्गलोक हेच परम ध्येय मानून, युद्धमदाने उन्मत्त झालेले तुमचे योद्धे पांडवांवर चालून गेले.
6.117.54
पाण्डवाश्च महाराज स्मरन्तो विविधान्बहून् ।
क्लेशान्कृतान्सपुत्रेण त्वया पूर्वं नराधिप ॥ ६.११७.५४ ॥
हे महाराज, नराधिपा, पांडव पूर्वी तुम्ही आणि तुमच्या पुत्रांनी दिलेल्या अनेक प्रकारच्या क्लेशांची आठवण ठेवत...
6.117.55
भयं त्यक्त्वा रणे शूराः स्वर्गलोकपुरस्कृताः ।
तावकांस्तव पुत्रांश्च योधयन्ति स्म हृष्टवत् ॥ ६.११७.५५ ॥
रणांगणात भय सोडून, स्वर्गलोक समोर ठेवलेले शूर आनंदाने तुमच्या आणि तुमच्या पुत्रांच्या योद्ध्यांशी लढत होते.
6.117.56
गजाश्च रथसङ्घाश्च बहुधा रथिभिर्हताः ।
रथाश्च निहता नागैर्हयाश्चैव पदातिभिः ॥ ६.११७.५६ ॥
हत्ती आणि रथसमूह रथिकांनी अनेक प्रकारे मारले गेले; रथ हत्तींनी नष्ट झाले, घोडे पायदळांनी ठार झाले.
6.117.57
अन्तरा च्छिद्यमानानि शरीराणि शिरांसि च ।
निपेतुर्दिक्षु सर्वासु गजाश्वरथयोधिनाम् ॥ ६.११७.५७ ॥
हत्ती, घोडे आणि रथांच्या योद्ध्यांची शरीरे व शिरे मधेच तुटून सर्व दिशांना पडली.
6.117.58
छन्नमायोधनं राजन्कुण्डलाङ्गदधारिभिः ।
पतितैः पात्यमानैश्च राजपुत्रैर्महारथैः ॥ ६.११७.५८ ॥
हे राजा, कुंडले व अंगदे धारण केलेले राजपुत्र आणि महारथी पडून व पाडले जाऊन रणभूमी झाकली गेली.
6.117.59
रथनेमिनिकृत्तैश्च गजैश्चैवावपोथितैः ।
पादातश्चाप्यधावन्त साश्वाश्च हययोधिनः ॥ ६.११७.५९ ॥
रथचक्राच्या कडांनी कापले गेलेले आणि हत्तींनी तुडवले गेलेले पायदळही धावले; घोड्यांसह अश्वयोद्धेही धावले.
6.117.60
गजाश्च रथयोधाश्च परिपेतुः समन्ततः ।
विकीर्णाश्च रथा भूमौ भग्रचक्रयुगध्वजाः ॥ ६.११७.६० ॥
हत्ती आणि रथयोद्धे चहूकडे पडले; चाके, जू आणि ध्वज तुटलेले रथ भूमीवर विखुरलेले होते.
6.117.61
तद्गजाश्वरथौघानां रुधिरेण समुक्षितम ।
छन्नमायोधनं रेजे रक्ताभ्रमिव शारदम् ॥ ६.११७.६१ ॥
हत्ती, घोडे आणि रथांच्या समूहांच्या रक्ताने शिंपलेले ते रणांगण शरद ऋतूतील लाल ढगासारखे आच्छादलेले दिसत होते.
6.117.62
श्वानः काकाश्च गृध्राश्च वृका गोमायुभिः सह ।
प्रणेर्दुर्भक्ष्यमासाद्य विकृताश्च सगद्विजाः ॥ ६.११७.६२ ॥
कुत्रे, कावळे, गिधाडे आणि लांडगे कोल्ह्यांसह अभक्ष्य मांस मिळवून तृप्त झाले; विकृत पक्षीही तिथे जमले.
6.117.63
ववुर्बहुविधश्चैव दिक्षु सर्वासु मारुताः ।
दृश्यमानेषु रक्षःसु भूतेषु च नदत्सु च ॥ ६.११७.६३ ॥
सर्व दिशांमध्ये अनेक प्रकारचे वारे वाहू लागले; राक्षस दिसत होते आणि भूते गर्जत होती.
6.117.64
काञ्चनानि च दामानि पताकाश्च महाधनाः ।
धूयमाना व्यदृश्यन्त सहसा मारुतेरिताः ॥ ६.११७.६४ ॥
सोन्याच्या माळा आणि अत्यंत मौल्यवान पताका वाऱ्याने अचानक हलताना दिसल्या.
6.117.65
श्वेतच्छत्रसहस्राणि सध्वजाश्च महारथाः ।
विकीर्णाः समदृश्यन्त शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.११७.६५ ॥
हजारो पांढरी छत्रे आणि ध्वजांसह महारथी शेकडो व हजारोंच्या संख्येने विखुरलेले दिसत होते.
6.117.66
सपताकाश्च मातङ्गा दिशो जग्मुः शरातुराः ।
क्षत्रियाश्च मनुष्येन्द्र गदाशक्तिधनुर्धराः ॥ ६.११७.६६ ॥
पताकांसह हत्ती बाणांनी पीडित होऊन दिशांकडे पळाले; हे नरेंद्रा, गदा, शक्ती व धनुष्य धारण करणारे क्षत्रियही (पळाले).
6.117.67
समन्ततश्च दृश्यन्ते पतिता धरणीतले ।
इषुभिस्ताड्यमानाश्च नाराचैश्च सहस्रशः।
पेतुरार्तस्वरं कृत्वा तत्रतत्र महागजाः ॥ ६.११७.६७ ॥
सर्वत्र ते जमिनीवर पडलेले दिसत होते; बाणांनी आणि नाराचांनी हजारो वेळा प्रहार होऊन, इकडेतिकडे आर्त स्वरात ओरडत महागज कोसळले.
6.117.68
सेनापतिस्तु समरे प्राह सेनां महारथः ।
अभ्यद्रवत गाङ्गेयं सैनिकाः किं कृतेन वः ॥ ६.११७.६८ ॥
युद्धात त्या महारथी सेनापतीने सैन्याला सांगितले — "सैनिकांनो, तुमच्या या कृत्याने काय साध्य होणार? गाङ्गेयावर (भीष्मांवर) हल्ला करा!"
6.117.69
सेनापतिवचः श्रुत्वा सोमकाः सह सृञ्जयैः ।
अभ्यद्रवन्त गोङ्गेयं शस्त्रवृष्ट्या समन्ततः ॥ ६.११७.६९ ॥
सेनापतीचे शब्द ऐकून सोमक सृंजयांसह चहूबाजूंनी शस्त्रवृष्टी करीत गाङ्गेयावर (भीष्मांवर) धावून गेले.
6.117.70
ततो भीष्मो महाराज दिव्यमस्त्रमुदीरयन् ।
अभ्यधावत कौन्तेयं मिषतां सर्वधन्विनाम् ॥ ६.११७.७० ॥
तेव्हा, हे महाराज, भीष्म दिव्य अस्त्र सोडत, सर्व धनुर्धरांनी पाहत असताना कौंतेयाच्या (अर्जुनाच्या) दिशेने धावले.
6.117.71
तं शिखण्डी रणे यान्तमभ्यद्रवत दंशितः ।
ततः समाहरद्भीष्मस्तदस्त्रं पावकोपमम् ॥ ६.११७.७१ ॥
युद्धात पुढे जाणाऱ्या त्याच्यावर कवचधारी शिखंडीने हल्ला केला; तेव्हा भीष्मांनी अग्नीसारखे ते अस्त्र मागे घेतले.
6.117.72
एतस्मिन्नेव काले तु कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
निजघ्ने तावकं सैन्यं मोहयित्वा पितामहम् ॥ ६.११७.७२ ॥
त्याच वेळी श्वेत अश्व असलेल्या कौंतेयाने (अर्जुनाने) पितामहांना (भीष्मांना) मोहित करून तुमच्या सैन्याचा संहार केला.