มหาภารตะ · อัธยายะ 6.117
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.117.1
शिखण्डी तु रणे भीष्ममासाद्य पुरुषर्षभम् ।
दशभिर्निशितैर्भल्लैराजघान स्तनान्तरे ॥ ६.११७.१ ॥
ในสนามรบ ศิขัณฑีเข้าไปหาภีษมะ ผู้เป็นดั่งวัวประเสริฐในหมู่มนุษย์ แล้วยิงลูกศรภัลละคมกล้าสิบดอกเข้าที่กลางอก
6.117.2
शिखण्डिनं तु गाङ्गेयः क्रोधदीप्तेन चक्षुषा ।
संप्रेक्षत कटाक्षेण निर्दहन्निव भारत ॥ ६.११७.२ ॥
คงคาเตยะจ้องศิขัณฑีด้วยดวงตาที่ลุกโพลงด้วยความโกรธ เหลือบมองด้วยสายตาเฉียง ราวกับจะเผาเขาให้มอดไหม้ โอ ภรตะ
6.117.3
स्त्रीत्वं तस्य स्मरन्राजन्सर्वलोकस्य पश्यतः ।
नाजघान रणे भीष्मः स च तन्नावबुद्धवान् ॥ ६.११७.३ ॥
โอ พระราชา ภีษมะระลึกถึงความเป็นหญิงของศิขัณฑีขณะที่ทุกคนกำลังมองดูอยู่ จึงไม่ฆ่าเขาในสนามรบ และเขาเองก็ไม่รู้ตัวในเรื่องนั้น
6.117.4
अर्जुनस्तु महाराज शिखण्डिनमभाषत ।
अभित्वरस्वास्य वधे शिखण्डिन्रथसत्तम ॥ ६.११७.४ ॥
โอ พระมหาราชา อรชุนกล่าวกับศิขัณฑีว่า จงรีบฆ่าเขาเถิด โอ ศิขัณฑี ผู้ยิ่งที่สุดในบรรดาคนขับรถศึก
6.117.5
किं ते विवक्षया वीर जहि भीष्मं महारथम् ।
न ह्यन्यमनुपश्यामि कंचिद्यौधिष्ठिरे बले ॥ ६.११७.५ ॥
โอ วีรบุรุษ เจ้าจะพูดไปทำไม จงสังหารภีษมะมหารถเสียเถิด ข้าไม่เห็นผู้ใดอื่นในกองทัพของยุธิษฐิระที่จะทำได้
6.117.6
यः शक्तः समरे भीष्मं योधयेत पितामहम् ।
ऋते त्वां पुरुषव्याघ्र सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ६.११७.६ ॥
โอ เสือในหมู่มนุษย์ ผู้ใดเล่าจะสู้กับปู่ภีษมะในสนามรบได้ นอกจากเจ้า ข้าพูดความจริงนี้กับเจ้า
6.117.7
एवमुक्तस्तु पार्थेन शिखण्डी भरतर्षभ ।
शरैर्नानाविधैस्तूर्णं पितामहमुपाद्रवत् ॥ ६.११७.७ ॥
เมื่อบุตรแห่งปฤถาพูดเช่นนั้น โอ ผู้เป็นยอดแห่งภรตะ ศิขัณฑีก็รีบพุ่งเข้าหาปู่ด้วยลูกศรนานาชนิด
6.117.8
अचिन्तयित्वा तान्बाणान्पिता देवव्रतस्तव ।
अर्जुनं समरे क्रुद्धं वारयामास सायकैः ॥ ६.११७.८ ॥
เทวพรตบิดาของท่าน ไม่สนใจลูกศรเหล่านั้น ได้ใช้ลูกศรของตนต้านอรชุนผู้กำลังโกรธในสนามรบ
6.117.9
तथैव च चमूं सर्वां पाण्डवानां महारथः ।
अप्रैषीत्स शरैस्तीक्ष्णैः परलोकाय मारिष ॥ ६.११७.९ ॥
โอ ท่านผู้เจริญ มหารถผู้นั้นก็เช่นกัน ได้ส่งกองทัพทั้งหมดของปาณฑพไปสู่โลกอื่นด้วยลูกศรคมกล้า
6.117.10
तथैव पाण्डवा राजन्सैन्येन महता वृताः ।
भीष्मं संछादयामासुर्मेघा इव दिवाकरम् ॥ ६.११७.१० ॥
โอ พระราชา ปาณฑพก็เช่นกัน ถูกล้อมด้วยกองทัพอันยิ่งใหญ่ ได้ปกคลุมภีษมะไว้ดั่งเมฆปกคลุมดวงอาทิตย์
6.117.11
स समन्तात्परिवृतो भीष्मो हि भरतर्षभ ।
निर्ददाह रणे शूरान्वने वह्निरिव ज्वलन् ॥ ६.११७.११ ॥
โอ ยอดแห่งภรตะ ภีษมะถูกล้อมรอบทุกด้าน ได้เผาผลาญวีรบุรุษในสนามรบ ดั่งกองไฟลุกโชนที่เผาป่า
6.117.12
तत्राद्भुतमपश्याम तव पुत्रस्य पौरुषम् ।
अयोधयच्च यत्पार्थं जुगोप च पितामहम् ॥ ६.११७.१२ ॥
ที่นั่นเราได้เห็นความกล้าหาญอันน่าอัศจรรย์ของบุตรของท่าน ผู้ต่อสู้กับปารถะและปกป้องปู่ไว้
6.117.13
कर्मणा तेन समरे तव पुत्रस्य धन्विनः ।
दुःशासनस्य तुतुषुः सर्वे लोका महात्मनः ॥ ६.११७.१३ ॥
ด้วยการกระทำนั้นในสนามรบของทุศศาสน์ บุตรนักธนูของท่าน โลกทั้งปวงต่างพอใจในผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้น
6.117.14
यदेकः समरे पार्थान्सानुगान्समयोधयत् ।
न चैनं पाण्डवा युद्धे वारयामासुरुल्बणम् ॥ ६.११७.१४ ॥
เพียงลำพังในสนามรบ เขาต่อสู้กับบุตรแห่งปฤถาพร้อมบริวารของพวกเขา และปาณฑพก็ไม่อาจต้านทานผู้ดุร้ายนั้นในสนามรบได้
6.117.15
दुःशासनेन समरे रथिनो विरथीकृताः ।
सादिनश्च महेष्वासा हस्तिनश्च महाबलाः ॥ ६.११७.१५ ॥
ในสนามรบ ทุศศาสน์ทำให้นักรบบนรถศึกต้องลงจากรถ ทำให้ทหารม้า นักธนูผู้ยิ่งใหญ่ และช้างผู้มีกำลังมหาศาลเช่นกันต้องพ่ายแพ้
6.117.16
विनिर्भिन्नाः शरैस्तीक्ष्णैर्निपेतुर्वसुधातले ।
शरातुरास्तथैवान्ये दन्तिनो विद्रुता दिशः ॥ ६.११७.१६ ॥
ถูกลูกศรคมกล้าเจาะทะลุ พวกมันล้มลงบนพื้นพสุธา ส่วนช้างอื่น ๆ ที่ถูกลูกศรทรมานก็หนีกระจัดกระจายไปทุกทิศ
6.117.17
यथाग्निरिन्धनं प्राप्य ज्वलेद्दीप्तार्चिरुल्बणम् ।
तथा जज्वाल पुत्रस्ते पाण्डुसेनां विनिर्दहन् ॥ ६.११७.१७ ॥
ดั่งไฟที่พบเชื้อเพลิงแล้วลุกโพลงด้วยเปลวรุนแรง บุตรของท่านก็ลุกโชนเช่นนั้น เผาผลาญกองทัพปาณฑพ
6.117.18
तं भारतमहामात्रं पाण्डवानां महारथः ।
जेतुं नोत्सहते कश्चिन्नाभ्युद्यातुं कथंचन ॥ ६.११७.१८ ॥
ไม่มีผู้ใดกล้าเอาชนะสารถีผู้ยิ่งใหญ่ของภรตะนั้น หรือแม้แต่จะเข้าต่อกรกับเขาด้วยวิธีใดก็ตาม
6.117.19
ऋते महेन्द्रतनयाच्छ्वेताश्वात्कृष्णसारथेः ।
स हि तं समरे राजन्निर्जित्य विजयोऽर्जुनः ॥ ६.११७.१९ ॥
โอ พระราชา นอกจากบุตรของมเหนทระ ผู้มีม้าขาว มีกฤษณะเป็นสารถี ไม่มีผู้ใดอื่นจะเอาชนะเขาในสนามรบได้ อรชุนผู้ชนะนั้นต่างหากที่เอาชนะเขาได้
6.117.20
भीष्ममेवाभिदुद्राव सर्वसैन्यस्य पश्यतः ।
विजितस्तव पुत्रोऽपि भीष्मबाहुव्यपाश्रयः ॥ ६.११७.२० ॥
ต่อหน้ากองทัพทั้งหมดที่กำลังมองดู เขาพุ่งเข้าหาภีษมะเองโดยตรง และบุตรของท่านที่พึ่งพาแขนของภีษมะ ก็พ่ายแพ้ไปด้วยเช่นกัน
6.117.21
पुनः पुनः समाश्वस्य प्रायुध्यत मदोत्कटः ।
अर्जुनस्तु रणे राजन्योधयन्संव्यराजत ॥ ६.११७.२१ ॥
ผู้มีความเย่อหยิ่งนั้นตั้งสติขึ้นอีกครั้งแล้วต่อสู้ต่อไปอีก ส่วนอรชุน ข้าแต่พระราชา ยิ่งรุ่งโรจน์ขึ้นในสนามรบขณะที่ต่อสู้กับนักรบทั้งหลาย
6.117.22
शिखण्डी तु रणे राजन्विव्याधैव पितामहम् ।
शरैरशनिसंस्पर्शैस्तथा सर्पविषोपमैः ॥ ६.११७.२२ ॥
ส่วนศิขัณฑี ข้าแต่พระราชา ได้ยิงปู่เองในสนามรบ ด้วยลูกศรที่สัมผัสดุจสายฟ้าและเหมือนพิษของงู
6.117.23
न च स्म ते रुजं चक्रुः पितुस्तव जनेश्वर ।
स्मय्रमानस्तु गाङ्गेयस्तान्बाणाञ्जगृहे तदा ॥ ६.११७.२३ ॥
ลูกศรเหล่านั้นมิได้ก่อความเจ็บปวดแม้แต่น้อยแก่บิดาของท่าน ข้าแต่จอมคน และคงคาเทวบุตรก็ยิ้มแล้วรับลูกศรเหล่านั้นไว้
6.117.24
उष्णार्तो हि नरो यद्वज्जलधाराः प्रतीच्छति ।
तथा जग्राह गाङ्गेयः शरधाराः शिखण्डिनः ॥ ६.११७.२४ ॥
ดุจคนที่ถูกความร้อนเบียดเบียนยินดีรับสายน้ำ คงคาเทวบุตรก็รับสายธารลูกศรของศิขัณฑีฉันนั้น
6.117.25
तं क्षत्रिया महाराज ददृशुर्घोरमाहवे ।
भीष्मं दहन्तं सैन्यानि पाण्डवानां महात्मनां ॥ ६.११७.२५ ॥
ข้าแต่มหาราชา นักรบทั้งหลายเห็นพระภีษมะในการรบอันน่าสะพรึงกลัวนั้น ท่านเผาผลาญกองทัพของบรรดาปาณฑพผู้มีจิตใจอันยิ่งใหญ่
6.117.26
ततोऽब्रवीत्तव सुतः सर्वसैन्यानि मारिष ।
अभिद्रवत संग्रामे फल्गुनं सर्वतो रणे ॥ ६.११७.२६ ॥
ลำดับนั้น โอรสของท่านตรัสแก่กองทัพทั้งหมด ข้าแต่ท่านผู้เจริญ จงโจมตีฟัลคุนะจากทุกทิศในสนามรบ
6.117.27
भीष्मो वः समरे सर्वान्पायिष्यति धर्मवित् ।
तद्भयं सुमहत्त्यक्त्वा पाण्डवान्प्रति युध्यत ॥ ६.११७.२७ ॥
พระภีษมะผู้รู้ธรรม จะคุ้มครองพวกท่านทั้งหมดในการรบ ฉะนั้นจงละความกลัวอันยิ่งใหญ่นั้นเสียแล้วต่อสู้กับปาณฑพเถิด
6.117.28
एष तालेन महता भीष्मस्तिष्ठति पालयन् ।
सर्वेषां धार्तराष्ट्राणां समरे शर्म वर्म च ॥ ६.११७.२८ ॥
พระภีษมะยืนอยู่ตรงนี้ใต้ธงรูปต้นตาล คุ้มครองบุตรทั้งหลายของธฤตราษฎร์ทั้งหมดในการรบ เป็นทั้งที่พึ่งและเกราะป้องกันของพวกเขา
6.117.29
देवा अपि समुद्युक्ता नालं भीष्मं समासितुम् ।
किमु पार्था महात्मानं मर्त्यभूता महाबलाः ॥ ६.११७.२९ ॥
แม้เหล่าเทพก็ยกพลมาพร้อมกันก็ไม่อาจต้านทานพระภีษมะได้ ไฉนเล่าบรรดาปาร์ถะผู้เป็นมนุษย์และมีกำลังมากจะต่อกรกับท่านผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้นได้
6.117.30
तस्माद्द्रवत मा योधाः फल्गुनं प्राप्य संयुगे ।
अहमद्य रणे यत्तो योधयिष्यामि पाण्डवम् ॥ ६.११७.३० ॥
ฉะนั้น ข้าแต่นักรบทั้งหลาย อย่าได้หนีเมื่อพบฟัลคุนะในการรบ วันนี้ข้าเองจะต่อสู้กับปาณฑพในสนามรบด้วยความมุ่งมั่น
6.117.31
सहितः सर्वतो यत्तैर्भवद्भिर्वसुधाधिपैः ।
तच्छ्रुत्वा तु वचो राजंस्तव पुत्रस्य धन्विनः ॥ ६.११७.३१ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อเจ้าผู้ครองแผ่นดินทั้งหลายผู้พร้อมเพรียงกัน ตั้งพร้อมจากทุกทิศ ได้ยินถ้อยคำของโอรสของท่านผู้เป็นนักธนูนั้น
6.117.32
अर्जुनं प्रति संयत्ता बलवन्तो महाबलाः ।
ते विदेहाः कलिङ्गाश्च दासेरकगणाश्च ह ॥ ६.११७.३२ ॥
ฝ่ายวิเทหะ กลิงคะ และกองทัพของทาเสระกะ ผู้ทรงพลังและมีกำลังมาก ก็ตั้งพร้อมจะต่อสู้กับอรชุน
6.117.33
अभिपेतुर्निषादाश्च सौवीराश्च महारणे ।
बाह्लीका दरदाश्चैव प्रतीच्योदीच्यमालवाः ॥ ६.११७.३३ ॥
ในมหาสงคราม นิษาทะและเสาวีระก็รุกเข้ามา พร้อมด้วยพาห์ลีกะ ทรทะ และมาลวะจากทิศตะวันตกและทิศเหนือ
6.117.34
अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः ।
साल्वः शकास्त्रिगर्ताश्च अम्बष्ठाः केकयौः सह ॥ ६.११७.३४ ॥
อภีษาหะ ศูรเสนะ ศิพิ และวสาติ สาลวะ ศกะ ตริคารตะ อัมพัษฐะ และเกกัยะพร้อมกัน
6.117.35
अभिपेतू रणे पार्थं पतङ्गा इव पावकम् ।
स तान्सर्वान्सहानीकान्महाराज महारथान् ॥ ६.११७.३५ ॥
เหล่านั้นรุกเข้าหาปารถะในสนามรบดุจแมลงเม่ารุมเข้าหาไฟ ข้าแต่มหาราชา ท่านพร้อมด้วยกองทัพของตนได้ฟาดฟันเหล่ามหารถทั้งหมดนั้น
6.117.36
दिव्यान्यस्त्राणि संचिन्त्य प्रसंधाय धनञ्जयः ।
स तैरस्त्रैर्महावेगैर्ददाह सुमहाबलः ॥ ६.११७.३६ ॥
ธนัญชัยระลึกถึงอาวุธทิพย์และตั้งเป้าหมายอย่างมั่นคง ท่านผู้มีกำลังมากนั้นได้เผาผลาญพวกเขาด้วยอาวุธเหล่านั้นซึ่งพุ่งไปอย่างรวดเร็วและทรงพลัง
6.117.37
शरप्रतापैर्बीभत्सुः पतङ्गानिव पावकः ।
तस्य बाणसहस्राणि सृजतो दृढधन्विनः ॥ ६.११७.३७ ॥
ดุจไฟที่เผาแมลงเม่า พระพีภัตสุเจิดจ้าด้วยอานุภาพของลูกศร ขณะที่วีรบุรุษผู้มีคันธนูแข็งแรงปล่อยลูกศรนับพัน
6.117.38
दीप्यमानमिवाकाशे गाण्डीवं समदृश्यत ।
ते शरार्ता महाराज विप्रकीर्णमहाध्वजाः ॥ ६.११७.३८ ॥
คันธนูคาณฑีวะปรากฏเรืองรองดุจเปลวไฟในท้องฟ้า ข้าแต่มหาราชา ธงใหญ่ของพวกเขาถูกลูกศรทำให้กระจัดกระจายไป
6.117.39
नाभ्यवर्तन्त राजानः सहिता वानरध्वजम् ।
सध्वजा रथिनः पेतुर्हयारोहा हयैः सह ॥ ६.११७.३९ ॥
กษัตริย์ทั้งหลายแม้จะรวมกันก็ไม่อาจรุกเข้าหาผู้มีธงรูปลิงได้ รถศึกพร้อมธงล้มลง และทหารม้าพร้อมม้าของตนก็ล้มลงด้วยกัน
6.117.40
सगजाश्च गजारोहाः किरीटिशरताडिताः ।
ततोऽर्जुनभुजोत्सृष्टैरावृताऽऽसीद्वसुंधरा ॥ ६.११७.४० ॥
ช้างพร้อมคนขี่ถูกลูกศรของผู้ทรงมงกุฎยิงล้มลง แล้วแผ่นดินก็ถูกปกคลุมด้วยลูกศรที่พุ่งจากแขนของอรชุน
6.117.41
विद्रुतं दिक्षु सर्वासु शरैर्बलमदृश्यत ।
अथ पार्थो महाराज द्रावयित्वा वरूथिनीम् ॥ ६.११७.४१ ॥
กองทัพถูกลูกศรไล่ตีแตกกระจัดกระจายไปทุกทิศ มหาราช ครั้งนั้นปารถะ (อรชุน) ได้ทำให้กองทัพนั้นแตกพ่ายไป
6.117.42
दुःशासनाय सुबहून्प्रेषयामास सायकान् ।
ते तु भित्त्वा तव सुतं दुःशासनमयोमुखाः ॥ ६.११७.४२ ॥
พระองค์ทรงยิงลูกศรจำนวนมากมายไปยังทุยษาสนะ ลูกศรปลายเหล็กเหล่านั้นทะลุทุยษาสนะโอรสของท่าน
6.117.43
धरणीं विविशुः सर्वे वल्मीकमिव पन्नगाः ।
हयांश्चास्य ततो जघ्ने सारथिं च न्यपातयत् ॥ ६.११७.४३ ॥
ลูกศรทั้งหมดพุ่งลงสู่พื้นดิน เหมือนงูเข้าไปในจอมปลวก จากนั้นพระองค์ทรงฆ่าม้าของทุยษาสนะ และทรงทำให้สารถีล้มลง
6.117.44
विविंशतिं च विंशत्या विरथीकृतवान्प्रभुः ।
आजघान भृशं चैव पञ्चभिर्नतपर्वभिः ॥ ६.११७.४४ ॥
และผู้ทรงอำนาจได้ทำให้วิวิงศติไม่มีรถศึก ด้วยลูกศรยี่สิบดอก และยิงอย่างรุนแรงด้วยลูกศรห้าดอกที่มีข้อโค้ง
6.117.45
कृपं विकर्णं शल्यं च विद्ध्वा बहुभिरायसैः ।
चकार विरथांश्चैव कौन्तेयः श्वेतवाहनः ॥ ६.११७.४५ ॥
ทรงยิงกฤปะ วิกรรณะ และศัลยะด้วยลูกศรเหล็กจำนวนมาก แล้วกุนตีบุตรผู้มีม้าขาวก็ทำให้ทั้งสามไม่มีรถศึกเช่นกัน
6.117.46
एवं ते विरथाः सर्वे कृपः शल्यश्च मारिष ।
दुःशासनो विकर्णश्च तथैव च विविंशतिः ॥ ६.११७.४६ ॥
ดังนี้ ทุกคนคือกฤปะ ศัลยะ ทุยษาสนะ วิกรรณะ และวิวิงศติ ล้วนไม่มีรถศึก ข้าแต่ท่าน
6.117.47
संप्राद्रवन्त समरे निर्जिताः सव्यसाचिना ।
पूर्वाह्णे भरतश्रेष्ठ पराजित्य महारथान् ॥ ६.११७.४७ ॥
ถูกผู้ถนัดสองมือ (อรชุน) เอาชนะในการรบ พวกเขาจึงหนีไป ข้าแต่ผู้ประเสริฐสุดในหมู่ภรตะ หลังจากเอาชนะมหารถีเหล่านั้นในช่วงก่อนเที่ยง
6.117.48
प्रजज्वाल रणे पार्थो विधूम इव पावकः ।
तथैव शरवर्षेण भास्करो रश्मिवानिव ॥ ६.११७.४८ ॥
ในการรบ ปารถะลุกโพลงดั่งไฟที่ไร้ควัน และด้วยฝนลูกศร พระองค์ก็ส่องแสงดั่งดวงอาทิตย์ที่มีรัศมี
6.117.49
अन्यानपि महाराज तापयामास पार्थिवान् ।
पराङ्मुखीकृत्य तथा शरवर्षैर्महारथान् ॥ ६.११७.४९ ॥
มหาราช พระองค์ยังทรงทำให้กษัตริย์องค์อื่นๆ ร้อนรน และด้วยฝนลูกศร ทรงทำให้มหารถีหันหลังหนีไป
6.117.50
प्रावर्तयत संग्रामे शोणितोदां महानदीम् ।
मध्येन कुरुसैन्यानां पाण्डवानां च भारत ॥ ६.११७.५० ॥
ข้าแต่ภารตะ พระองค์ทรงให้เกิดแม่น้ำโลหิตอันยิ่งใหญ่ในการรบ ไหลผ่ามกลางกองทัพของเการพและปาณฑพ
6.117.51
तस्मिन्नतिमहाभीमे राजन्वीरवरक्षये ।
भीष्मं प्रति पराक्रान्ताः पाण्डवाः सह सृञ्जयैः ॥ ६.११७.५१ ॥
ในการทำลายล้างอันน่าสะพรึงกลัวอย่างยิ่งของบรรดาวีรบุรุษผู้ประเสริฐนั้น ข้าแต่กษัตริย์ เหล่าปาณฑพพร้อมด้วยสัญชัยได้เข้าโจมตีภีษมะด้วยความกล้าหาญ
6.117.52
ते पराक्रान्तमालोक्य युधि राजन्पितामहम् ।
न न्यवर्तन्त ते पुत्रा ब्रह्मलोकपुरस्कृताः ॥ ६.११७.५२ ॥
เมื่อเห็นปู่ผู้ยิ่งใหญ่ต่อสู้อย่างกล้าหาญในการรบ ข้าแต่กษัตริย์ บรรดาโอรสเหล่านั้นก็มิได้หันหลังกลับ เพราะมีพรหมโลกเป็นจุดหมาย
6.117.53
इच्छन्तो निधनं युद्धे स्वर्गलोकपरायणाः ।
पाण्डवानभ्यवर्तन्त तावका युद्धदुर्मदाः ॥ ६.११७.५३ ॥
ปรารถนาความตายในการรบ มุ่งหวังสวรรคโลก บรรดาผู้เป็นของท่านผู้เมามันด้วยความคึกคักแห่งสงคราม ได้เข้าโจมตีปาณฑพ
6.117.54
पाण्डवाश्च महाराज स्मरन्तो विविधान्बहून् ।
क्लेशान्कृतान्सपुत्रेण त्वया पूर्वं नराधिप ॥ ६.११७.५४ ॥
และปาณฑพ ข้าแต่มหาราช ข้าแต่จอมนร ระลึกถึงความทุกข์ยากต่างๆ อันมากมาย ที่ท่านกับโอรสของท่านเคยกระทำแก่พวกเขามาก่อน
6.117.55
भयं त्यक्त्वा रणे शूराः स्वर्गलोकपुरस्कृताः ।
तावकांस्तव पुत्रांश्च योधयन्ति स्म हृष्टवत् ॥ ६.११७.५५ ॥
บรรดาวีรบุรุษละทิ้งความกลัวในการรบ มีสวรรคโลกเป็นจุดหมาย ได้ต่อสู้กับบรรดาผู้เป็นของท่านและโอรสของท่านด้วยความยินดี
6.117.56
गजाश्च रथसङ्घाश्च बहुधा रथिभिर्हताः ।
रथाश्च निहता नागैर्हयाश्चैव पदातिभिः ॥ ६.११७.५६ ॥
ช้าง และกองรถศึกจำนวนมากถูกฆ่าโดยพลรถหลายวิธี รถศึกถูกทำลายโดยช้าง และม้าถูกฆ่าโดยทหารราบ
6.117.57
अन्तरा च्छिद्यमानानि शरीराणि शिरांसि च ।
निपेतुर्दिक्षु सर्वासु गजाश्वरथयोधिनाम् ॥ ६.११७.५७ ॥
ร่างกายและศีรษะที่ถูกตัดขาดกลางคัน ล้มลงในทุกทิศ ของนักรบผู้ขี่ช้าง ม้า และรถศึก
6.117.58
छन्नमायोधनं राजन्कुण्डलाङ्गदधारिभिः ।
पतितैः पात्यमानैश्च राजपुत्रैर्महारथैः ॥ ६.११७.५८ ॥
ข้าแต่กษัตริย์ สนามรบถูกปกคลุมด้วยเจ้าชายและมหารถีผู้สวมต่างหูและกำไลแขน ทั้งที่ล้มลงแล้วและกำลังถูกฟันล้ม
6.117.59
रथनेमिनिकृत्तैश्च गजैश्चैवावपोथितैः ।
पादातश्चाप्यधावन्त साश्वाश्च हययोधिनः ॥ ६.११७.५९ ॥
ถูกตัดด้วยขอบล้อรถศึก และถูกช้างเหยียบย่ำ ทหารราบก็วิ่งหนี และนักรบม้าก็วิ่งหนีไปพร้อมม้าของตน
6.117.60
गजाश्च रथयोधाश्च परिपेतुः समन्ततः ।
विकीर्णाश्च रथा भूमौ भग्रचक्रयुगध्वजाः ॥ ६.११७.६० ॥
ช้างและนักรบรถศึกล้มลงทุกด้าน รถศึกที่มีล้อ แอก และธงหักพังกระจัดกระจายอยู่บนพื้นดิน
6.117.61
तद्गजाश्वरथौघानां रुधिरेण समुक्षितम ।
छन्नमायोधनं रेजे रक्ताभ्रमिव शारदम् ॥ ६.११७.६१ ॥
สนามรบนั้นชุ่มไปด้วยโลหิตจากฝูงช้าง ม้า และรถศึกจำนวนมาก ปกคลุมอยู่ดูเหมือนก้อนเมฆแดงในฤดูสารท
6.117.62
श्वानः काकाश्च गृध्राश्च वृका गोमायुभिः सह ।
प्रणेर्दुर्भक्ष्यमासाद्य विकृताश्च सगद्विजाः ॥ ६.११७.६२ ॥
สุนัข กา แร้ง และหมาป่า พร้อมด้วยหมาจิ้งจอก เมื่อพบอาหารที่ไม่ควรกิน ก็กินจนอิ่ม และนกที่บาดเจ็บก็มารวมกันอยู่ที่นั่นด้วย
6.117.63
ववुर्बहुविधश्चैव दिक्षु सर्वासु मारुताः ।
दृश्यमानेषु रक्षःसु भूतेषु च नदत्सु च ॥ ६.११७.६३ ॥
ลมหลายชนิดพัดมาจากทุกทิศ ขณะที่เหล่ารากษสปรากฏให้เห็น และภูตผีคำรามก้องอยู่
6.117.64
काञ्चनानि च दामानि पताकाश्च महाधनाः ।
धूयमाना व्यदृश्यन्त सहसा मारुतेरिताः ॥ ६.११७.६४ ॥
พวงมาลัยทองและธงอันมีค่ามหาศาล ถูกลมพัดไหว ปรากฏให้เห็นโบกสะบัดอยู่อย่างฉับพลัน
6.117.65
श्वेतच्छत्रसहस्राणि सध्वजाश्च महारथाः ।
विकीर्णाः समदृश्यन्त शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.११७.६५ ॥
ฉัตรขาวนับพันและมหารถพร้อมธงของพวกนักรบ กระจัดกระจายเห็นอยู่เป็นร้อยเป็นพัน
6.117.66
सपताकाश्च मातङ्गा दिशो जग्मुः शरातुराः ।
क्षत्रियाश्च मनुष्येन्द्र गदाशक्तिधनुर्धराः ॥ ६.११७.६६ ॥
ช้างพร้อมธง ถูกลูกศรทรมาน ต่างวิ่งหนีไปทุกทิศทาง และเหล่ากษัตริย์ที่ถือตะบอง หอก และธนู ข้าแต่จอมมนุษย์ก็เช่นกัน
6.117.67
समन्ततश्च दृश्यन्ते पतिता धरणीतले ।
इषुभिस्ताड्यमानाश्च नाराचैश्च सहस्रशः।
पेतुरार्तस्वरं कृत्वा तत्रतत्र महागजाः ॥ ६.११७.६७ ॥
ทั่วทุกด้าน เห็นช้างใหญ่ล้มลงบนพื้นแผ่นดินอยู่ทุกหนทุกแห่ง ถูกลูกศรและหอกเหล็กแทงนับพันดอก ช้างเหล่านั้นล้มลงที่นี่บ้างที่นั่นบ้าง ร้องคร่ำครวญด้วยความเจ็บปวด
6.117.68
सेनापतिस्तु समरे प्राह सेनां महारथः ।
अभ्यद्रवत गाङ्गेयं सैनिकाः किं कृतेन वः ॥ ६.११७.६८ ॥
แม่ทัพผู้เป็นมหารถ ในสนามรบ ได้กล่าวแก่ทหารว่า "ทหารทั้งหลาย การที่พวกเจ้าทำอยู่นี้จะมีประโยชน์อะไร จงรุกเข้าไปหาคงคาเทยะ (ภีษมะ)!"
6.117.69
सेनापतिवचः श्रुत्वा सोमकाः सह सृञ्जयैः ।
अभ्यद्रवन्त गोङ्गेयं शस्त्रवृष्ट्या समन्ततः ॥ ६.११७.६९ ॥
เมื่อได้ฟังคำของแม่ทัพ พวกโสมกะพร้อมด้วยสฤญชัยทั้งหลาย ก็รุกเข้าไปหาคงคาเทยะ (ภีษมะ) จากทุกด้าน ระดมอาวุธดุจฝนโปรยลงมา
6.117.70
ततो भीष्मो महाराज दिव्यमस्त्रमुदीरयन् ।
अभ्यधावत कौन्तेयं मिषतां सर्वधन्विनाम् ॥ ६.११७.७० ॥
จากนั้น ข้าแต่มหาราช ภีษมะได้ปล่อยทิพยาวุธ พุ่งเข้าหาบุตรแห่งกุนตี ขณะที่นักยิงธนูทั้งปวงมองดูอยู่
6.117.71
तं शिखण्डी रणे यान्तमभ्यद्रवत दंशितः ।
ततः समाहरद्भीष्मस्तदस्त्रं पावकोपमम् ॥ ६.११७.७१ ॥
ศิขัณฑินผู้สวมเกราะ เมื่อเห็นท่านรุกเข้ามาในสนามรบ ก็เข้าโจมตีท่าน ภีษมะจึงถอนทิพยาวุธนั้นกลับมา ซึ่งมีรัศมีดุจไฟ
6.117.72
एतस्मिन्नेव काले तु कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
निजघ्ने तावकं सैन्यं मोहयित्वा पितामहम् ॥ ६.११७.७२ ॥
ในขณะนั้นเอง บุตรแห่งกุนตีผู้มีม้าขาว (อรชุน) ได้ทำให้ปู่ (ภีษมะ) หลงงง แล้วสังหารกองทัพของท่าน