મહાભારત · અધ્યાય 6.118
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.118.1
असंव्यूढेष्वनीकेषु भूयिष्ठमनुवर्तिषु ।
ब्रह्मलोकपराः सर्वे समपद्यन्त भारत ॥ ६.११८.१ ॥
હે ભારત, વ્યૂહ વિનાની સેનાઓમાં મોટા ભાગના પાછળ હટતા ત્યારે સૌ બ્રહ્મલોકની ઇચ્છા ધરાવનારા બની ગયા.
6.118.2
च ह्यनीकमनीकेषु समसञ्जत संकले ।
रथा न रथिभिः सार्धं पादाता न पदातिभिः ॥ ६.११८.२ ॥
તે ગૂંચવણભર્યા સંગ્રામમાં સેનાઓ સેનાઓ સાથે ભળી ગઈ; રથ રથીઓ સાથે અને પાયદળ પાયદળ સાથે સરખી રીતે લડ્યા નહીં.
6.118.3
अश्वा नाश्वैरयुध्यन्त गजा न गजयोधिभिः ।
उन्मत्तवन्महाराज युध्यन्ते तत्र भारत ॥ ६.११८.३ ॥
ઘોડા ઘોડાઓ સાથે અને હાથીઓ હાથી-યોદ્ધાઓ સાથે સરખી રીતે લડ્યા નહીં; હે મહારાજ, હે ભારત, ત્યાં તેઓ ગાંડાની જેમ લડતા હતા.
6.118.4
महान्व्यतिकरो रौद्रः सेनयोः समपद्यत ।
नरनागगणेष्वेवं विकीर्णेषु च सर्वशः ॥ ६.११८.४ ॥
બંને સેનાઓ વચ્ચે મહાન અને ભયંકર ગૂંચવણ સર્જાઈ; માણસો અને હાથીઓના સમૂહ ચારેબાજુ વિખેરાઈ ગયા.
6.118.5
क्षये तस्मिन्महारौद्रे निर्विशेषमजायत ।
ततः शल्यः कृपश्चैव चित्रसेनश्च भारत ॥ ६.११८.५ ॥
તે મહાભયંકર સંહારમાં બધું ભેદરહિત બની ગયું; હે ભારત, પછી શલ્ય, કૃપ અને ચિત્રસેન પણ ત્યાં હતા.
6.118.6
दुःशासनो विकर्णश्च रथानास्थाय भास्वरान् ।
पाण्डवानां रणे शूरा ध्वजिनीं समकम्पयन् ॥ ६.११८.६ ॥
દુઃશાસન અને વિકર્ણે તેજસ્વી રથો પર ચડીને રણમાં પાંડવોની સેનાને ધ્રુજાવી દીધી; તેઓ શૂરવીર હતા.
6.118.7
सा वध्यमाना समरे पाण्डुसेना महात्मभिः ।
त्रातारं नाध्यगच्छद्वै मञ्जमानेव नौर्जंले ॥ ६.११८.७ ॥
મહાત્માઓ દ્વારા યુદ્ધમાં વધાતી પાંડુસેનાને, પાણીમાં ડૂબતી નૌકાની જેમ, કોઈ રક્ષક મળ્યો નહીં.
6.118.8
यथा हि शैशिरः कालो गवां मर्माणि कृन्तति ।
तथा पाण्डुसुतानां वै भीष्मो मर्माणि कृन्तति ॥ ६.११८.८ ॥
જેમ શિશિર ઋતુ ગાયોના મર્મસ્થાનોને કાપે છે, તેમ ભીષ્મ પાંડુપુત્રોના મર્મસ્થાનોને કાપે છે.
6.118.9
तथैव तव सैन्यस्य पार्थेन च महात्मना ।
नवमेघप्रतीकाशाः पातिता बहुधा गजाः ॥ ६.११८.९ ॥
એ જ રીતે તમારી સેનાના નવા મેઘ જેવા હાથીઓ મહાત્મા પાર્થ દ્વારા અનેક રીતે પાડી દેવાયા.
6.118.10
मृद्यमानाश्च दृश्यन्ते पार्थेन नरयूथपाः ।
इषुभिस्ताड्यमानाश्च नाराचैश्च सहस्रशः ॥ ६.११८.१० ॥
પાર્થ દ્વારા કચડાતા નરયૂથપતિઓ દેખાય છે; બાણો અને નારાચોથી હજારો વાર પ્રહાર પામેલા.
6.118.11
पेतुरार्तस्वरं घोरं कृत्वा तत्र महागजाः ।
आनद्धाभरणैः कायैर्निहतानां महात्मनाम् ॥ ६.११८.११ ॥
ત્યાં મહાગજો ભયંકર આર્તનાદ કરતા પડ્યા; મહાત્માઓના હણાયેલા દેહો સાથે, શણગારેલા આવરણોથી યુક્ત.
6.118.12
छन्नमायोधनं रेजे शिरोभिश्च सकुण्डलैः ।
तस्मिन्नेव महाराज महावीरवरक्षये ॥ ६.११८.१२ ॥
કુંડળસહિત મસ્તકોથી ઢંકાયેલું તે રણભૂમિ ચમકતું હતું; હે મહારાજ, તે મહાવીરોમાં શ્રેષ્ઠોના સંહારમાં.
6.118.13
भीष्मे च युधि विक्रान्ते पाण्डवे च धनञ्जये ।
ते पराक्रान्तमालोक्य राजन्युधि पितामहम् ॥ ६.११८.१३ ॥
હે રાજન, યુદ્ધમાં ભીષ્મ પરાક્રમથી લડતા હતા અને પાંડવ ધનંજય પણ વીરતાથી લડતા હતા; તેમણે યુદ્ધમાં પિતામહનો પરાક્રમ જોયો.
6.118.14
अभ्यवर्तन्त ते पुत्राः सर्वे सैन्यपुरस्कृताः ।
इच्छन्तो निधनं युद्धे स्वर्गं कृत्वा परायणम् ॥ ६.११८.१४ ॥
તમારા બધા પુત્રો સેનાને આગળ રાખીને આગળ વધ્યા; યુદ્ધમાં મૃત્યુની ઇચ્છા રાખીને, સ્વર્ગને પરમ ધ્યેય માનીને તેઓ લડ્યા.
6.118.15
पाण्डवानभ्यवर्तन्त तस्मिन्वीरवरक्षये ।
पाण्डवापि महाराज स्मरन्तो विविधान्बहून् ॥ ६.११८.१५ ॥
તે વીરશ્રેષ્ઠોના વિનાશવાળા યુદ્ધમાં પાંડવો પણ આગળ વધ્યા. હે મહારાજ, તેઓ પણ અનેક પ્રકારના ઘણા ક્લેશો સ્મરણ કરતા આગળ વધ્યા.
6.118.16
क्लेशान्कृतान्सपुत्रेण त्वया पूर्वं नराधिप ।
भयं त्यक्त्वा रणे शूरा ब्रह्मलोकाय तत्पराः ॥ ६.११८.१६ ॥
નરાધિપ, પૂર્વે તમે અને તમારા પુત્રોએ તેમને આપેલા ક્લેશો સ્મરણ કરીને, ભય છોડીને, યુદ્ધમાં તે શૂરવીરો બ્રહ્મલોક માટે તત્પર હતા.
6.118.17
तावकांस्तव पुत्रांश्च योधयन्ति प्रहृष्टवत् ।
सेनापतिस्तु समरे प्राह सेनां महारथः ॥ ६.११८.१७ ॥
તેઓ તમારા માણસો અને તમારા પુત્રો સાથે હર્ષથી યુદ્ધ કરતા હતા. પરંતુ યુદ્ધમાં મહારથી સેનાપતિએ સેનાને કહ્યું.
6.118.18
अभिद्रवत गाङ्गेयं सोमकाः सृञ्जयैः सह ।
सेनापतिवचः श्रुत्वा सोमकाः सृञ्जयाश्च ते ॥ ६.११८.१८ ॥
"સોમકો અને સૃંજયો સાથે મળીને ગાંગેય (ભીષ્મ) પર હુમલો કરો." સેનાપતિના વચન સાંભળીને સોમકો અને સૃંજયો આગળ વધ્યા.
6.118.19
अभ्यद्रवन्त गाङ्गेयं शरवृष्ट्या समाहताः ।
वध्यमानस्ततो राजन्पिता शान्तनवस्तव ॥ ६.११८.१९ ॥
બાણવર્ષાથી આહત થઈને તેમણે ગાંગેય (ભીષ્મ) પર ધસારો કર્યો. હે રાજન, ત્યારે તમારા પિતા શાંતનુપુત્ર પર પ્રહાર થવા લાગ્યા.
6.118.20
अमर्षवशमापन्नो योधयामास सृञ्जयान् ।
तस्य कीर्तिमतस्तात पुरा रामेण धीमता ॥ ६.११८.२० ॥
ક્રોધને વશ થઈને તેમણે સૃંજયો સાથે યુદ્ધ કર્યું. હે તાત, તે કીર્તિમાન (ભીષ્મ)ને પૂર્વે બુદ્ધિમાન રામ (પરશુરામ)એ (શસ્ત્રવિદ્યા આપી હતી).
6.118.21
संप्रदत्ताऽस्त्रशिक्षा वै परानीकविनाशनी ।
स तां विद्यामधिष्ठाय कुर्वन्तपरबलक्षयम् ॥ ६.११८.२१ ॥
શત્રુસેનાનો નાશ કરનારી શસ્ત્રશિક્ષા તેમને સંપૂર્ણ રીતે આપવામાં આવી હતી. તે વિદ્યા સિદ્ધ કરીને તેમણે શત્રુબળનો ક્ષય કર્યો.
6.118.22
अहन्यहनि पार्थानां वृद्धः कुरुपितामहः ।
भीष्मो दशसहस्राणि जघान परवीरहा ॥ ६.११८.२२ ॥
દરરોજ પાંડવોની સેનામાં વૃદ્ધ કુરુપિતામહ ભીષ્મ, શત્રુવીરોનો સંહારક, દસ હજાર (યોદ્ધાઓ)ને મારતા હતા.
6.118.23
तस्मिंस्तु दशमे प्राप्ते दिवसे भरतर्षभ ।
एको भीष्मो हि मत्स्येषु पाञ्चालेषु च संयुगे ॥ ६.११८.२३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે દસમા દિવસે એકલા ભીષ્મે જ યુદ્ધમાં મત્સ્યો અને પાંચાલોમાં (સંહાર કર્યો).
6.118.24
गजाश्वममितं हत्वा हत्वा सप्त महारथान् ।
हत्वा पञ्चसहस्राणि रथानां प्रतिपामहः ॥ ६.११८.२४ ॥
અસંખ્ય હાથીઓ અને ઘોડાઓને મારીને, સાત મહારથીઓને મારીને, પાંચ હજાર રથીઓને મારીને (પ્રતિકાર કરનારાઓનો સંહાર કર્યો).
6.118.25
नराणां च महायुद्धे सहस्राणि चतुर्दश ।
दन्तिनां च सहस्राणि हयानामयुतं पुनः ॥ ६.११८.२५ ॥
મહાયુદ્ધમાં તેણે ચૌદ હજાર માણસો, હજારો હાથીઓ અને ફરી દસ હજાર ઘોડાઓને પાડી નાખ્યા.
6.118.26
शिक्षबलेन न्यहनत्पिता तव विशांपते ।
ततः सर्वमहीपानां क्षपयित्वा वरूथिनीम् ॥ ६.११८.२६ ॥
હે પ્રજાપતિ, તમારા પિતાએ પોતાના કૌશલ્યના બળથી પ્રહાર કર્યો; પછી સર્વ રાજાઓની સેનાનો નાશ કરીને.
6.118.27
विराटस्य प्रियो भ्राता शतानीको निपातितः ।
शतानीकं च समरे हत्वा भीष्मः प्रतापवान् ॥ ६.११८.२७ ॥
વિરાટનો પ્રિય ભાઈ શતાનીક પડ્યો; યુદ્ધમાં શતાનીકને મારીને પ્રતાપી ભીષ્મ.
6.118.28
सहस्राणि महाराज राज्ञां भल्लैरपातयत् ।
उद्विग्नाः समरे योधा विक्रोशन्ति धनञ्जयम् ॥ ६.११८.२८ ॥
હે મહારાજ, તેણે ભલ્લ બાણોથી રાજાઓના હજારોને પાડ્યા; યુદ્ધમાં વ્યાકુળ યોદ્ધાઓ ધનંજયને પોકારી રહ્યા છે.
6.118.29
ये च केचन पार्थानामभियाता धनञ्जयम् ।
राजानो भीष्ममासाद्य गतास्ते यमसादनम् ॥ ६.११८.२९ ॥
પૃથાના પુત્રોના પક્ષે ધનંજય પર ધસી આવેલા જે કોઈ રાજાઓ હતા, તે ભીષ્મ પાસે પહોંચીને યમલોકમાં ગયા.
6.118.30
किरन्दश दिशो भीष्मः शरजालैः समन्ततः ।
अतीत्य सेनां पार्थानामवतस्थे चमूमुखे ॥ ६.११८.३० ॥
બધી દિશાઓને બાણોની જાળથી ભરી દેતા ભીષ્મ પાર્થોની સેનાને વટાવી સેનાના અગ્રભાગમાં ઊભા રહ્યા.
6.118.31
स कृत्वा सुमहत्कर्म तस्मिन्वै दशमेऽहनि ।
सेनयोरन्तरे तिष्ठन्प्रगृहीतशरासनः ॥ ६.११८.३१ ॥
તે દસમા દિવસે મહાન કર્મ કરીને, બે સેનાઓની વચ્ચે ધનુષ્ય ઉઠાવીને તે ઊભો રહ્યો.
6.118.32
न चैनं पार्थिवाः केचिच्छक्ता राजन्निरीक्षितुम् ।
मध्यं प्राप्तं यथा ग्रीष्मे तपन्तं भास्करं दिवि ॥ ६.११८.३२ ॥
હે રાજન, કેટલાક રાજાઓ તેની સામે જોઈ શક્યા નહીં, જેમ ઉનાળામાં મધ્યાહ્ને આકાશમાં તપતા સૂર્ય સામે જોવું અશક્ય હોય.
6.118.33
यथा दैत्यचमूं शक्रस्तापयामास संयुगे ।
तथा भीष्मः पाण्डवेयांस्तापयामास भारत ॥ ६.११८.३३ ॥
ઇન્દ્રે યુદ્ધમાં દૈત્યસેનાને જેમ તપાવી, તેમ ભીષ્મે, હે ભારત, પાંડવોને તપાવ્યા.
6.118.34
तथा चैनं पराक्रान्तमालोक्य मधुसूदनः ।
उवाच देवकीपुत्रः प्रीयमाणो धनञ्जयम् ॥ ६.११८.३४ ॥
તેનો પરાક્રમ જોઈને મધુસૂદન, દેવકીપુત્રે પ્રસન્ન થઈને ધનંજયને કહ્યું.
6.118.35
एष शान्तनवो भीष्मः सेनयोरन्तरे स्थितः ।
सन्निहत्य बलादेनं विजयस्ते भविष्यति ॥ ६.११८.३५ ॥
આ શાંતનુનો પુત્ર ભીષ્મ બે સેનાઓની વચ્ચે ઊભો છે; તેને બળથી હરાવતાં તમને વિજય મળશે.
6.118.36
बलात्संस्तम्भयस्वैनं यत्रैषा भिद्यते चमूः ।
न हि भीष्मशरानन्यः सोढुमुत्सहते विभो ॥ ६.११८.३६ ॥
હે વિભો, જ્યાં આ સેના ભાંગી રહી છે ત્યાં બળથી તેને રોકો; ભીષ્મના બાણો સહન કરવા બીજું કોઈ સમર્થ નથી.
6.118.37
ततस्तस्मिन्क्षणे राजंश्चोदितो वानरध्वजः ।
सध्वजं सरथं साश्वं भीष्ममन्तर्दधे शरैः ॥ ६.११८.३७ ॥
ત્યારે, હે રાજન્, તે ક્ષણે પ્રેરિત થયેલા વાનરધ્વજે ધ્વજ, રથ અને અશ્વો સહિત ભીષ્મને બાણોથી ઢાંકી દીધા.
6.118.38
स चापि कुरुमुख्यानामृषभः पाण्डवेरितान् ।
सरव्रतैः शरव्रातान्बहुधा विदुधाव तान् ॥ ६.११८.३८ ॥
કુરુશ્રેષ્ઠોના વૃષભ એવા તેમણે પણ પાંડવોએ છોડેલા તે બાણસમૂહોને અનેક રીતે કાપી નાખ્યા.
6.118.39
ततः पाञ्चालराजश्च धृष्टकेतुश्च वीर्यवान् ।
पाण्डवो भीमसेनश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ६.११८.३९ ॥
ત્યારે પાંચાલરાજ, પરાક્રમી ધૃષ્ટકેતુ, પાંડવ ભીમસેન અને પૃષતનો પુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન—
6.118.40
यमौ च चेकितानश्च केकयाः पञ्च चैव ह ।
सात्यकिश्च महाबाहुः सौभद्रोऽथ घटोत्कचः ॥ ६.११८.४० ॥
બે યમજ, ચેકિતાન, કેકયના પાંચ ભાઈઓ, મહાબાહુ સાત્યકિ, સૌભદ્ર અને પછી ઘટોત્કચ—
6.118.41
द्रौपदेयाः शिखण्डी च कुन्तिभोजश्च वीर्यवान् ।
विराटश्च महाराज पाण्डवेया महाबलाः ॥ ६.११८.४१ ॥
દ્રૌપદીના પુત્રો, શિખંડી, પરાક્રમી કુંતિભોજ, હે મહારાજ, વિરાટ અને મહાબલી પાંડવ પુત્રો—
6.118.42
एते चान्ये च बहवः पीडिता भीष्मसायकैः ।
समुद्धृताः फल्गुनेन निमग्नाः शोकसागरे ॥ ६.११८.४२ ॥
આ અને બીજા ઘણા ભીષ્મનાં બાણોથી પીડિત થઈ શોકસાગરમાં ડૂબી રહ્યા હતા; ફલ્ગુને તેમને ઉગાર્યા.
6.118.43
ततः शिखण्डी वेगेन प्रगृह्य परमायुधम् ।
भीष्ममेवाभिदुद्राव रक्ष्यमाणः किरीटिना ॥ ६.११८.४३ ॥
પછી શિખંડી વેગથી એક પરમ આયુધ ઉપાડીને, કિરીટી (અર્જુન) દ્વારા રક્ષાયેલા, ભીષ્મ પર જ ધસી ગયો.
6.118.44
ततोऽस्यानुचरान्हत्वा सर्वान्रणविभागवित् ।
भीष्ममेवाभिदुद्राव बीभत्सुरपराजितः ॥ ६.११८.४४ ॥
પછી યુદ્ધવિભાગો જાણનાર, અપરાજિત બીભત્સુ (અર્જુન) તેના બધા અનુચરોને મારીને ભીષ્મ પર જ ધસી ગયો.
6.118.45
सात्यकिश्चेकितानश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
विराटो द्रुपदश्चैव माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ ६.११८.४५ ॥
સાત્યકિ, ચેકિતાન, ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, પૃષતનો પુત્ર, વિરાટ, દ્રુપદ, અને માદ્રીના બે પાંડવ પુત્રો.
6.118.46
दुद्रुवुर्भीष्ममेवाजौ रक्षिता दृढधन्वना ।
अभिमन्युश्च समरे द्रौपद्याः पञ्च चात्मजाः ॥ ६.११८.४६ ॥
દૃઢધન્વાથી રક્ષાયેલા તેઓ યુદ્ધમાં ભીષ્મ પર જ ધસી ગયા; અભિમન્યુ અને દ્રૌપદીના પાંચ પુત્રો પણ.
6.118.47
ददृशुः समरे भीष्मं समुद्यतमहायुधम् ।
ते सर्वे दृढधन्वानः संयुगेष्वपलायिनः ॥ ६.११८.४७ ॥
યુદ્ધમાં તેમણે ભીષ્મને ઉગામેલા મહાઆયુધ સાથે જોયા; તેઓ બધા દૃઢધનુર્ધર, યુદ્ધમાં પીઠ ન ફેરવનારા હતા.
6.118.48
बहुधा भीष्ममानर्च्छुर्मार्गणैः क्षतमार्गणैः ।
विधूय तान्बाणगणान्ये मुक्ताः पार्थिवोत्तमैः ॥ ६.११८.४८ ॥
ઘણી રીતે તેમણે ઘાયલ કરતા બાણોથી ભીષ્મ પર પ્રહાર કર્યો; શ્રેષ્ઠ રાજાઓએ છોડેલા બાણસમૂહોને તેણે ઝાટકી નાખ્યા.
6.118.49
पाण्डवानामदीनात्मा व्यगाहत वरूथिनीम् ।
चक्रे शरविघातं च क्रीडन्निव पितामहः ॥ ६.११८.४९ ॥
અદીનાત્મા પિતામહે પાંડવોની સેનામાં પ્રવેશ કરી રમતા હોય તેમ બાણોની વર્ષા કરી.
6.118.50
नाभिसंधत्त पाञ्चाल्ये स्मयमानो मुहुर्मुहुः ।
स्त्रीत्वं तस्यानुसंस्मृत्य भीष्मो बाणाञ्शिखण्डिने ॥ ६.११८.५० ॥
હસતાં હસતાં વારંવાર તેનું સ્ત્રીત્વ યાદ કરીને ભીષ્મે શિખંડી પર બાણ છોડ્યા નહીં.
6.118.51
जघान द्रुपदानीके रथान्सप्त महारथः ।
ततः किलकिलाशब्दः क्षणेन समभूत्तदा ॥ ६.११८.५१ ॥
મહારથીએ દ્રુપદની સેનામાં સાત રથ પાડ્યા; ત્યારે ક્ષણમાં કિલકિલાટ ઊઠ્યો.
6.118.52
मत्स्यपाञ्चालचेदीनां तमेकमभिधावताम् ।
ते नराश्वरथव्रातैर्मार्गणैश्च परंतप ॥ ६.११८.५२ ॥
હે શત્રુતાપન! મત્સ્ય, પાંચાલ, ચેદિના યોદ્ધાઓ એકલા તેના પર ધસી ગયા; મનુષ્ય, ઘોડા, રથોના સમૂહ અને બાણો સાથે.
6.118.53
तमेकं छादयामासुर्मेघा इव दिवाकरम् ।
भीष्मं भागीरथीपुत्रं प्रतपन्तं रणे रिपून् ॥ ६.११८.५३ ॥
મેઘ જેમ સૂર્યને ઢાંકે તેમ તેમણે તે એકને—યુદ્ધમાં શત્રુઓને તપાવતા ગંગાપુત્ર ભીષ્મને—ઢાંકી દીધા.
6.118.54
ततस्तस्य च तेषां च युद्धे देवासुरोपमे ।
किरीटी भीष्ममानर्च्छ पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ॥ ६.११८.५४ ॥
ત્યારે દેવ-અસુર યુદ્ધ સમાન તે યુદ્ધમાં કિરીટી (અર્જુન) શિખંડીને આગળ રાખીને ભીષ્મ પર હુમલો કર્યો.