ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.118
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.118.1
असंव्यूढेष्वनीकेषु भूयिष्ठमनुवर्तिषु ।
ब्रह्मलोकपराः सर्वे समपद्यन्त भारत ॥ ६.११८.१ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਵਿਊਹ ਟੁੱਟੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਦੇ ਪਿਆਸੇ ਹੋ ਗਏ।
6.118.2
च ह्यनीकमनीकेषु समसञ्जत संकले ।
रथा न रथिभिः सार्धं पादाता न पदातिभिः ॥ ६.११८.२ ॥
ਉਸ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਘਮਸਾਨ ਵਿੱਚ ਸੈਨਾਵਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਗਈਆਂ; ਰਥ ਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਪੈਦਲਾਂ ਨਾਲ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਲੜੇ।
6.118.3
अश्वा नाश्वैरयुध्यन्त गजा न गजयोधिभिः ।
उन्मत्तवन्महाराज युध्यन्ते तत्र भारत ॥ ६.११८.३ ॥
ਘੋੜੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਹਾਥੀ-ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਲੜੇ; ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ।
6.118.4
महान्व्यतिकरो रौद्रः सेनयोः समपद्यत ।
नरनागगणेष्वेवं विकीर्णेषु च सर्वशः ॥ ६.११८.४ ॥
ਦੋਹਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖਿੰਡ ਗਏ।
6.118.5
क्षये तस्मिन्महारौद्रे निर्विशेषमजायत ।
ततः शल्यः कृपश्चैव चित्रसेनश्च भारत ॥ ६.११८.५ ॥
ਉਸ ਮਹਾਭਿਆਨਕ ਸੰਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਭੇਦਹੀਣ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਫਿਰ ਸ਼ਲਯ, ਕ੍ਰਿਪ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ।
6.118.6
दुःशासनो विकर्णश्च रथानास्थाय भास्वरान् ।
पाण्डवानां रणे शूरा ध्वजिनीं समकम्पयन् ॥ ६.११८.६ ॥
ਦੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਵਿਕਰਣ ਚਮਕਦੇ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਗਏ; ਉਹ ਸੂਰਮੇ ਸਨ।
6.118.7
सा वध्यमाना समरे पाण्डुसेना महात्मभिः ।
त्रातारं नाध्यगच्छद्वै मञ्जमानेव नौर्जंले ॥ ६.११८.७ ॥
ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਪਾਂਡੂ ਸੈਨਾ ਨੂੰ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਾਂਗ, ਕੋਈ ਰੱਖਿਅਕ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
6.118.8
यथा हि शैशिरः कालो गवां मर्माणि कृन्तति ।
तथा पाण्डुसुतानां वै भीष्मो मर्माणि कृन्तति ॥ ६.११८.८ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸਿਆਲ ਦੀ ਰੁੱਤ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਮਰਮ-ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਭੀਸ਼ਮ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਮਰਮ-ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਰਹੇ ਹਨ।
6.118.9
तथैव तव सैन्यस्य पार्थेन च महात्मना ।
नवमेघप्रतीकाशाः पातिता बहुधा गजाः ॥ ६.११८.९ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹਾਥੀ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਰਥ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਡੇਗੇ ਗਏ।
6.118.10
मृद्यमानाश्च दृश्यन्ते पार्थेन नरयूथपाः ।
इषुभिस्ताड्यमानाश्च नाराचैश्च सहस्रशः ॥ ६.११८.१० ॥
ਪਾਰਥ ਦੁਆਰਾ ਮਸਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਨਰਯੂਥਪਤੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਬਾਣਾਂ ਅਤੇ ਨਾਰਾਚਾਂ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ।
6.118.11
पेतुरार्तस्वरं घोरं कृत्वा तत्र महागजाः ।
आनद्धाभरणैः कायैर्निहतानां महात्मनाम् ॥ ६.११८.११ ॥
ਉੱਥੇ ਮਹਾਗਜ ਭਿਆਨਕ ਆਰਤ-ਸਵਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਸਜਾਏ ਗਹਿਣਿਆਂ ਸਮੇਤ।
6.118.12
छन्नमायोधनं रेजे शिरोभिश्च सकुण्डलैः ।
तस्मिन्नेव महाराज महावीरवरक्षये ॥ ६.११८.१२ ॥
ਕੁੰਡਲਾਂ ਸਮੇਤ ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਰਣਭੂਮੀ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ।
6.118.13
भीष्मे च युधि विक्रान्ते पाण्डवे च धनञ्जये ।
ते पराक्रान्तमालोक्य राजन्युधि पितामहम् ॥ ६.११८.१३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਪਰਾਕਰਮ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਧਨੰਜਯ ਵੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾਮਹ ਦਾ ਪਰਾਕਰਮ ਵੇਖਿਆ।
6.118.14
अभ्यवर्तन्त ते पुत्राः सर्वे सैन्यपुरस्कृताः ।
इच्छन्तो निधनं युद्धे स्वर्गं कृत्वा परायणम् ॥ ६.११८.१४ ॥
ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਫੌਜ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਲੜੇ।
6.118.15
पाण्डवानभ्यवर्तन्त तस्मिन्वीरवरक्षये ।
पाण्डवापि महाराज स्मरन्तो विविधान्बहून् ॥ ६.११८.१५ ॥
ਉਸ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਨਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਵੀ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
6.118.16
क्लेशान्कृतान्सपुत्रेण त्वया पूर्वं नराधिप ।
भयं त्यक्त्वा रणे शूरा ब्रह्मलोकाय तत्पराः ॥ ६.११८.१६ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਕਲੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਡਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੂਰਮੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਲਈ ਤਤਪਰ ਸਨ।
6.118.17
तावकांस्तव पुत्रांश्च योधयन्ति प्रहृष्टवत् ।
सेनापतिस्तु समरे प्राह सेनां महारथः ॥ ६.११८.१७ ॥
ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਬੰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਥੀ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
6.118.18
अभिद्रवत गाङ्गेयं सोमकाः सृञ्जयैः सह ।
सेनापतिवचः श्रुत्वा सोमकाः सृञ्जयाश्च ते ॥ ६.११८.१८ ॥
"ਸੋਮਕਾਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰੰਜਯਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗਾਂਗੇਯ (ਭੀਸ਼ਮ) ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰੋ।" ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸੋਮਕ ਅਤੇ ਸ੍ਰੰਜਯ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
6.118.19
अभ्यद्रवन्त गाङ्गेयं शरवृष्ट्या समाहताः ।
वध्यमानस्ततो राजन्पिता शान्तनवस्तव ॥ ६.११८.१९ ॥
ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਾਂਗੇਯ (ਭੀਸ਼ਮ) ਉੱਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਦ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਂਤਨਵ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਹੋਣ ਲੱਗੇ।
6.118.20
अमर्षवशमापन्नो योधयामास सृञ्जयान् ।
तस्य कीर्तिमतस्तात पुरा रामेण धीमता ॥ ६.११८.२० ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸ੍ਰੰਜਯਾਂ ਨਾਲ ਲੜੇ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਯਸ਼ਸਵੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਮ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਨੇ (ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ)।
6.118.21
संप्रदत्ताऽस्त्रशिक्षा वै परानीकविनाशनी ।
स तां विद्यामधिष्ठाय कुर्वन्तपरबलक्षयम् ॥ ६.११८.२१ ॥
ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਸਤਰ-ਸਿੱਖਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਵਿੱਦਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ।
6.118.22
अहन्यहनि पार्थानां वृद्धः कुरुपितामहः ।
भीष्मो दशसहस्राणि जघान परवीरहा ॥ ६.११८.२२ ॥
ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਬੁੱਢੇ ਕੁਰੂ-ਪਿਤਾਮਾ ਭੀਸ਼ਮ, ਦੁਸ਼ਮਣ-ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ (ਯੋਧੇ) ਮਾਰਦੇ ਸਨ।
6.118.23
तस्मिंस्तु दशमे प्राप्ते दिवसे भरतर्षभ ।
एको भीष्मो हि मत्स्येषु पाञ्चालेषु च संयुगे ॥ ६.११८.२३ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਇਕੱਲੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਹੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਤਸਿਆਂ ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਵਿੱਚ (ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ)।
6.118.24
गजाश्वममितं हत्वा हत्वा सप्त महारथान् ।
हत्वा पञ्चसहस्राणि रथानां प्रतिपामहः ॥ ६.११८.२४ ॥
ਅਣਗਿਣਤ ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸੱਤ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ (ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ)।
6.118.25
नराणां च महायुद्धे सहस्राणि चतुर्दश ।
दन्तिनां च सहस्राणि हयानामयुतं पुनः ॥ ६.११८.२५ ॥
ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜੇ ਡੇਗ ਦਿੱਤੇ।
6.118.26
शिक्षबलेन न्यहनत्पिता तव विशांपते ।
ततः सर्वमहीपानां क्षपयित्वा वरूथिनीम् ॥ ६.११८.२६ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ।
6.118.27
विराटस्य प्रियो भ्राता शतानीको निपातितः ।
शतानीकं च समरे हत्वा भीष्मः प्रतापवान् ॥ ६.११८.२७ ॥
ਵਿਰਾਟ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਭਰਾ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਾਨੀਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਭੀਸ਼ਮ।
6.118.28
सहस्राणि महाराज राज्ञां भल्लैरपातयत् ।
उद्विग्नाः समरे योधा विक्रोशन्ति धनञ्जयम् ॥ ६.११८.२८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਸਨੇ ਭੱਲ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘਬਰਾਏ ਯੋਧੇ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰ ਰਹੇ ਹਨ।
6.118.29
ये च केचन पार्थानामभियाता धनञ्जयम् ।
राजानो भीष्ममासाद्य गतास्ते यमसादनम् ॥ ६.११८.२९ ॥
ਪਾਰਥਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਧਨੰਜਯ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਆਏ ਜੋ ਕੋਈ ਰਾਜੇ ਸਨ, ਉਹ ਭੀਸ਼ਮ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਯਮਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ।
6.118.30
किरन्दश दिशो भीष्मः शरजालैः समन्ततः ।
अतीत्य सेनां पार्थानामवतस्थे चमूमुखे ॥ ६.११८.३० ॥
ਚਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਭਰਦੇ ਹੋਏ ਭੀਸ਼ਮ ਪਾਰਥਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਫੌਜ ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ।
6.118.31
स कृत्वा सुमहत्कर्म तस्मिन्वै दशमेऽहनि ।
सेनयोरन्तरे तिष्ठन्प्रगृहीतशरासनः ॥ ६.११८.३१ ॥
ਉਸ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕੀ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।
6.118.32
न चैनं पार्थिवाः केचिच्छक्ता राजन्निरीक्षितुम् ।
मध्यं प्राप्तं यथा ग्रीष्मे तपन्तं भास्करं दिवि ॥ ६.११८.३२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੁਝ ਰਾਜੇ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਪਦੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਤੱਕਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
6.118.33
यथा दैत्यचमूं शक्रस्तापयामास संयुगे ।
तथा भीष्मः पाण्डवेयांस्तापयामास भारत ॥ ६.११८.३३ ॥
ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੈਂਤਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਤਪਾਇਆ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਇਆ।
6.118.34
तथा चैनं पराक्रान्तमालोक्य मधुसूदनः ।
उवाच देवकीपुत्रः प्रीयमाणो धनञ्जयम् ॥ ६.११८.३४ ॥
ਉਸਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.118.35
एष शान्तनवो भीष्मः सेनयोरन्तरे स्थितः ।
सन्निहत्य बलादेनं विजयस्ते भविष्यति ॥ ६.११८.३५ ॥
ਇਹ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਦੋਹਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਬਲ ਨਾਲ ਡੇਗਣ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇਗੀ।
6.118.36
बलात्संस्तम्भयस्वैनं यत्रैषा भिद्यते चमूः ।
न हि भीष्मशरानन्यः सोढुमुत्सहते विभो ॥ ६.११८.३६ ॥
ਹੇ ਵਿਭੋ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸੈਨਾ ਟੁੱਟ ਰਹੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ; ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਬਾਣ ਸਹਿਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
6.118.37
ततस्तस्मिन्क्षणे राजंश्चोदितो वानरध्वजः ।
सध्वजं सरथं साश्वं भीष्ममन्तर्दधे शरैः ॥ ६.११८.३७ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਪਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ ਵਾਨਰਧ੍ਵਜ ਨੇ ਧ੍ਵਜ, ਰਥ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ।
6.118.38
स चापि कुरुमुख्यानामृषभः पाण्डवेरितान् ।
सरव्रतैः शरव्रातान्बहुधा विदुधाव तान् ॥ ६.११८.३८ ॥
ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਛੱਡੇ ਉਹਨਾਂ ਬਾਣ-ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.118.39
ततः पाञ्चालराजश्च धृष्टकेतुश्च वीर्यवान् ।
पाण्डवो भीमसेनश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ६.११८.३९ ॥
ਫਿਰ ਪਾਂਚਾਲ ਰਾਜਾ, ਬਲਵਾਨ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੂ, ਪਾਂਡਵ ਭੀਮਸੇਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਸ਼ਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ—
6.118.40
यमौ च चेकितानश्च केकयाः पञ्च चैव ह ।
सात्यकिश्च महाबाहुः सौभद्रोऽथ घटोत्कचः ॥ ६.११८.४० ॥
ਦੋਵੇਂ ਜੁੜਵੇਂ, ਚੇਕਿਤਾਨ, ਕੇਕਯ ਦੇ ਪੰਜ ਭਰਾ, ਮਹਾਬਾਹੂ ਸਾਤਯਕੀ, ਸੌਭਦ੍ਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਘਟੋਤਕਚ—
6.118.41
द्रौपदेयाः शिखण्डी च कुन्तिभोजश्च वीर्यवान् ।
विराटश्च महाराज पाण्डवेया महाबलाः ॥ ६.११८.४१ ॥
ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਿਖੰਡੀ, ਬਲਵਾਨ ਕੁੰਤਿਭੋਜ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਵਿਰਾਟ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਪਾਂਡਵ ਪੁੱਤਰ—
6.118.42
एते चान्ये च बहवः पीडिता भीष्मसायकैः ।
समुद्धृताः फल्गुनेन निमग्नाः शोकसागरे ॥ ६.११८.४२ ॥
ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੋਗ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਫਲਗੁਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਬਾਰਿਆ।
6.118.43
ततः शिखण्डी वेगेन प्रगृह्य परमायुधम् ।
भीष्ममेवाभिदुद्राव रक्ष्यमाणः किरीटिना ॥ ६.११८.४३ ॥
ਫਿਰ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਵੇਗ ਨਾਲ ਇਕ ਪਰਮ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਕਿਰੀਟੀ (ਅਰਜੁਨ) ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਭੀਸ਼ਮ ਵੱਲ ਹੀ ਦੌੜ ਪਿਆ।
6.118.44
ततोऽस्यानुचरान्हत्वा सर्वान्रणविभागवित् ।
भीष्ममेवाभिदुद्राव बीभत्सुरपराजितः ॥ ६.११८.४४ ॥
ਫਿਰ ਜੰਗ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਅਜਿੱਤ ਬੀਭਤਸੂ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਅਨੁਚਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਭੀਸ਼ਮ ਵੱਲ ਹੀ ਦੌੜ ਪਿਆ।
6.118.45
सात्यकिश्चेकितानश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
विराटो द्रुपदश्चैव माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ ६.११८.४५ ॥
ਸਾਤਿਅਕੀ, ਚੇਕਿਤਾਨ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ, ਪ੍ਰਿਸ਼ਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਰਾਟ, ਦ੍ਰੁਪਦ, ਅਤੇ ਮਾਦ੍ਰੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਪਾਂਡਵ।
6.118.46
दुद्रुवुर्भीष्ममेवाजौ रक्षिता दृढधन्वना ।
अभिमन्युश्च समरे द्रौपद्याः पञ्च चात्मजाः ॥ ६.११८.४६ ॥
ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਧਨਵਾ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਉਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਵੱਲ ਹੀ ਦੌੜ ਪਏ; ਅਭਿਮਨਯੂ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਵੀ।
6.118.47
ददृशुः समरे भीष्मं समुद्यतमहायुधम् ।
ते सर्वे दृढधन्वानः संयुगेष्वपलायिनः ॥ ६.११८.४७ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਚੁੱਕੇ ਮਹਾਨ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਸਨ, ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾ ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ।
6.118.48
बहुधा भीष्ममानर्च्छुर्मार्गणैः क्षतमार्गणैः ।
विधूय तान्बाणगणान्ये मुक्ताः पार्थिवोत्तमैः ॥ ६.११८.४८ ॥
ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਛੱਡੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਝਟਕ ਦਿੱਤਾ।
6.118.49
पाण्डवानामदीनात्मा व्यगाहत वरूथिनीम् ।
चक्रे शरविघातं च क्रीडन्निव पितामहः ॥ ६.११८.४९ ॥
ਅਦੀਨਾਤਮਾ ਪਿਤਾਮਹ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਏ ਅਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
6.118.50
नाभिसंधत्त पाञ्चाल्ये स्मयमानो मुहुर्मुहुः ।
स्त्रीत्वं तस्यानुसंस्मृत्य भीष्मो बाणाञ्शिखण्डिने ॥ ६.११८.५० ॥
ਹੱਸਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸਦੀ ਇਸਤਰੀਤਾ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਉੱਤੇ ਬਾਣ ਨਹੀਂ ਚਲਾਏ।
6.118.51
जघान द्रुपदानीके रथान्सप्त महारथः ।
ततः किलकिलाशब्दः क्षणेन समभूत्तदा ॥ ६.११८.५१ ॥
ਮਹਾਰਥੀ ਨੇ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਰਥ ਢਾਹ ਦਿੱਤੇ; ਤਦ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਿਲਕਿਲਾਹਟ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਠੀ।
6.118.52
मत्स्यपाञ्चालचेदीनां तमेकमभिधावताम् ।
ते नराश्वरथव्रातैर्मार्गणैश्च परंतप ॥ ६.११८.५२ ॥
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ! ਮਤਸਿਆ, ਪਾਂਚਾਲ ਅਤੇ ਚੇਦੀ ਦੇ ਯੋਧੇ ਉਸ ਇੱਕ ਉੱਤੇ ਝਪਟੇ; ਮਨੁੱਖਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ।
6.118.53
तमेकं छादयामासुर्मेघा इव दिवाकरम् ।
भीष्मं भागीरथीपुत्रं प्रतपन्तं रणे रिपून् ॥ ६.११८.५३ ॥
ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਢਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਇੱਕ ਨੂੰ—ਰਣ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਂਦੇ ਗੰਗਾ-ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ—ਢਕ ਲਿਆ।
6.118.54
ततस्तस्य च तेषां च युद्धे देवासुरोपमे ।
किरीटी भीष्ममानर्च्छ पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ॥ ६.११८.५४ ॥
ਤਦ ਦੇਵ-ਦੈਤ ਯੁੱਧ ਵਰਗੇ ਉਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਕਿਰੀਟੀ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਭੀਸ਼ਮ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।