మహాభారతం · అధ్యాయం 6.118
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.118.1
असंव्यूढेष्वनीकेषु भूयिष्ठमनुवर्तिषु ।
ब्रह्मलोकपराः सर्वे समपद्यन्त भारत ॥ ६.११८.१ ॥
భరతవంశీయుడా! సేనలు వ్యూహం లేకుండా అయి, చాలామంది వెనక్కి తిరిగినప్పుడు, అందరూ బ్రహ్మలోకాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు.
6.118.2
च ह्यनीकमनीकेषु समसञ्जत संकले ।
रथा न रथिभिः सार्धं पादाता न पदातिभिः ॥ ६.११८.२ ॥
ఆ గందరగోళ యుద్ధంలో సేనలు సేనలతో కలిసిపోయాయి; రథాలు రథికులతో, కాలిబలం కాలిబలంతో సరిగా తలపడలేదు.
6.118.3
अश्वा नाश्वैरयुध्यन्त गजा न गजयोधिभिः ।
उन्मत्तवन्महाराज युध्यन्ते तत्र भारत ॥ ६.११८.३ ॥
గుర్రాలు గుర్రాలతో, ఏనుగులు ఏనుగు యోధులతో సరిగా పోరాడలేదు; మహారాజా, భరతవంశీయుడా, అక్కడ వారు పిచ్చివారిలా పోరాడారు.
6.118.4
महान्व्यतिकरो रौद्रः सेनयोः समपद्यत ।
नरनागगणेष्वेवं विकीर्णेषु च सर्वशः ॥ ६.११८.४ ॥
రెండు సేనల మధ్య మహా భయంకరమైన గందరగోళం ఏర్పడింది; మనుషులు, ఏనుగుల గుంపులు ఎక్కడికక్కడ చెల్లాచెదురయ్యాయి.
6.118.5
क्षये तस्मिन्महारौद्रे निर्विशेषमजायत ।
ततः शल्यः कृपश्चैव चित्रसेनश्च भारत ॥ ६.११८.५ ॥
ఆ మహా భయంకర వినాశంలో అంతా విభేదం లేకుండా అయిపోయింది. భరతవంశీయుడా, అప్పుడు శల్యుడు, కృపుడు, చిత్రసేనుడు కూడా అక్కడ చేరారు.
6.118.6
दुःशासनो विकर्णश्च रथानास्थाय भास्वरान् ।
पाण्डवानां रणे शूरा ध्वजिनीं समकम्पयन् ॥ ६.११८.६ ॥
దుశ్శాసనుడు, వికర్ణుడు ప్రకాశించే రథాలను ఎక్కి, యుద్ధంలో పాండవుల సేనను వణికించారు; వారు శూరులు.
6.118.7
सा वध्यमाना समरे पाण्डुसेना महात्मभिः ।
त्रातारं नाध्यगच्छद्वै मञ्जमानेव नौर्जंले ॥ ६.११८.७ ॥
మహాత్ములచే యుద్ధంలో వధింపబడుతున్న పాండవ సేనకు, నీటిలో మునిగిపోతున్న నావకు వలె, రక్షకుడు ఎవరూ దొరకలేదు.
6.118.8
यथा हि शैशिरः कालो गवां मर्माणि कृन्तति ।
तथा पाण्डुसुतानां वै भीष्मो मर्माणि कृन्तति ॥ ६.११८.८ ॥
శిశిర ఋతువు ఆవుల మర్మస్థానాలను కోసినట్లే, భీష్ముడు పాండుపుత్రుల మర్మస్థానాలను కోస్తున్నాడు.
6.118.9
तथैव तव सैन्यस्य पार्थेन च महात्मना ।
नवमेघप्रतीकाशाः पातिता बहुधा गजाः ॥ ६.११८.९ ॥
అలాగే మీ సైన్యపు కొత్త మేఘాల వంటి ఏనుగులు, మహాత్ముడైన పార్థునిచే అనేక విధాలుగా కూలదోయబడ్డాయి.
6.118.10
मृद्यमानाश्च दृश्यन्ते पार्थेन नरयूथपाः ।
इषुभिस्ताड्यमानाश्च नाराचैश्च सहस्रशः ॥ ६.११८.१० ॥
పార్థునిచే నలిగిపోతున్న నరాధిపతులు కనిపిస్తున్నారు; బాణాలతో, నారాచాలతో వేలాది సార్లు కొట్టబడుతున్నవారిగా.
6.118.11
पेतुरार्तस्वरं घोरं कृत्वा तत्र महागजाः ।
आनद्धाभरणैः कायैर्निहतानां महात्मनाम् ॥ ६.११८.११ ॥
అక్కడ మహా గజాలు భయంకరమైన ఆర్త ధ్వని చేస్తూ కూలిపోయాయి; మహాత్ముల వధింపబడిన దేహాలతో, అలంకార వస్త్రాలు కట్టి ఉన్నవాటితో.
6.118.12
छन्नमायोधनं रेजे शिरोभिश्च सकुण्डलैः ।
तस्मिन्नेव महाराज महावीरवरक्षये ॥ ६.११८.१२ ॥
కుండలాలతో కూడిన తలలతో కప్పబడిన ఆ యుద్ధభూమి ప్రకాశించింది; మహారాజా, ఆ మహావీరులలో శ్రేష్ఠుల వినాశనంలో.
6.118.13
भीष्मे च युधि विक्रान्ते पाण्डवे च धनञ्जये ।
ते पराक्रान्तमालोक्य राजन्युधि पितामहम् ॥ ६.११८.१३ ॥
రాజా, యుద్ధంలో భీష్ముడు పరాక్రమంతో పోరాడుతుండగా, పాండవుడు ధనంజయుడు కూడా వీరత్వంతో పోరాడాడు; వారు యుద్ధంలో పితామహుని పరాక్రమాన్ని చూశారు.
6.118.14
अभ्यवर्तन्त ते पुत्राः सर्वे सैन्यपुरस्कृताः ।
इच्छन्तो निधनं युद्धे स्वर्गं कृत्वा परायणम् ॥ ६.११८.१४ ॥
మీ కుమారులందరూ సైన్యాన్ని ముందుంచి ముందుకు సాగారు; యుద్ధంలో మరణాన్ని కోరుకుంటూ, స్వర్గాన్నే తమ పరమ గమ్యంగా చేసుకున్నారు.
6.118.15
पाण्डवानभ्यवर्तन्त तस्मिन्वीरवरक्षये ।
पाण्डवापि महाराज स्मरन्तो विविधान्बहून् ॥ ६.११८.१५ ॥
ఆ వీరశ్రేష్ఠుల వినాశకరమైన యుద్ధంలో పాండవులు కూడా ముందుకు సాగారు. మహారాజా, వారు కూడా అనేక విధాలైన బాధలను స్మరిస్తూ ముందుకు సాగారు.
6.118.16
क्लेशान्कृतान्सपुत्रेण त्वया पूर्वं नराधिप ।
भयं त्यक्त्वा रणे शूरा ब्रह्मलोकाय तत्पराः ॥ ६.११८.१६ ॥
నరాధిపా, పూర్వం మీరు మీ కుమారులతో కలిసి వారికి కలిగించిన బాధలను స్మరిస్తూ, భయాన్ని విడిచి, యుద్ధంలో ఆ శూరులు బ్రహ్మలోకాన్ని పొందాలనే సంకల్పంతో ఉన్నారు.
6.118.17
तावकांस्तव पुत्रांश्च योधयन्ति प्रहृष्टवत् ।
सेनापतिस्तु समरे प्राह सेनां महारथः ॥ ६.११८.१७ ॥
వారు మీవారితో, మీ కుమారులతో ఉత్సాహంగా పోరాడుతున్నారు. కానీ యుద్ధంలో మహారథుడైన సేనాపతి సైన్యంతో ఇలా అన్నాడు.
6.118.18
अभिद्रवत गाङ्गेयं सोमकाः सृञ्जयैः सह ।
सेनापतिवचः श्रुत्वा सोमकाः सृञ्जयाश्च ते ॥ ६.११८.१८ ॥
"సోమకులు, సృంజయులతో కలిసి గాంగేయుడిపై (భీష్ముడిపై) దాడి చేయండి" అని (అతడు అన్నాడు). సేనాపతి మాటలు విన్న సోమకులు, సృంజయులు అలాగే చేశారు.
6.118.19
अभ्यद्रवन्त गाङ्गेयं शरवृष्ट्या समाहताः ।
वध्यमानस्ततो राजन्पिता शान्तनवस्तव ॥ ६.११८.१९ ॥
బాణవర్షంతో కొట్టబడినవారై వారు గాంగేయుణ్ణి (భీష్ముణ్ణి) ముట్టడించారు. ఓ రాజా, అప్పుడు నీ తండ్రి శంతనుని కుమారుడు దాడికి గురయ్యాడు.
6.118.20
अमर्षवशमापन्नो योधयामास सृञ्जयान् ।
तस्य कीर्तिमतस्तात पुरा रामेण धीमता ॥ ६.११८.२० ॥
కోపవశుడై అతడు సృంజయులతో యుద్ధం చేశాడు. ఓ కుమారా, కీర్తిమంతుడైన అతనికి పూర్వం బుద్ధిమంతుడైన రాముడు (పరశురాముడు) విద్య ఇచ్చాడు.
6.118.21
संप्रदत्ताऽस्त्रशिक्षा वै परानीकविनाशनी ।
स तां विद्यामधिष्ठाय कुर्वन्तपरबलक्षयम् ॥ ६.११८.२१ ॥
శత్రుసేనను నాశనం చేసే అస్త్రశిక్షను అతనికి పూర్తిగా ఇవ్వబడింది. ఆ విద్యను ఆధీనం చేసుకొని అతడు శత్రుబలాన్ని నాశనం చేశాడు.
6.118.22
अहन्यहनि पार्थानां वृद्धः कुरुपितामहः ।
भीष्मो दशसहस्राणि जघान परवीरहा ॥ ६.११८.२२ ॥
ప్రతిరోజూ పాండవుల సేనలో వృద్ధుడైన కురు పితామహుడు భీష్ముడు, శత్రువీరులను సంహరించేవాడు, పదివేల మందిని సంహరించాడు.
6.118.23
तस्मिंस्तु दशमे प्राप्ते दिवसे भरतर्षभ ।
एको भीष्मो हि मत्स्येषु पाञ्चालेषु च संयुगे ॥ ६.११८.२३ ॥
ఓ భరతశ్రేష్ఠా, ఆ పదవ రోజున ఒంటరిగా భీష్ముడే యుద్ధంలో మత్స్యులను, పాంచాలులను (సంహరించాడు).
6.118.24
गजाश्वममितं हत्वा हत्वा सप्त महारथान् ।
हत्वा पञ्चसहस्राणि रथानां प्रतिपामहः ॥ ६.११८.२४ ॥
అసంఖ్యాక ఏనుగులను, గుర్రాలను చంపి, ఏడుగురు మహారథులను చంపి, ఐదువేల రథికులను చంపి (ఎదిరించినవారిని సంహరించాడు).
6.118.25
नराणां च महायुद्धे सहस्राणि चतुर्दश ।
दन्तिनां च सहस्राणि हयानामयुतं पुनः ॥ ६.११८.२५ ॥
మహాయుద్ధంలో అతడు పద్నాలుగు వేల మంది మనుషులను, వేల ఏనుగులను, మళ్లీ పదివేల గుర్రాలను కూల్చాడు.
6.118.26
शिक्षबलेन न्यहनत्पिता तव विशांपते ।
ततः सर्वमहीपानां क्षपयित्वा वरूथिनीम् ॥ ६.११८.२६ ॥
ప్రజాపతీ, మీ తండ్రి తన నైపుణ్య బలంతో కొట్టాడు; తరువాత సమస్త రాజుల సైన్యాన్ని నాశనం చేసి.
6.118.27
विराटस्य प्रियो भ्राता शतानीको निपातितः ।
शतानीकं च समरे हत्वा भीष्मः प्रतापवान् ॥ ६.११८.२७ ॥
విరాటుని ప్రియ సోదరుడు శతానీకుడు కూలాడు; యుద్ధంలో శతానీకుడిని చంపి ప్రతాపవంతుడైన భీష్ముడు.
6.118.28
सहस्राणि महाराज राज्ञां भल्लैरपातयत् ।
उद्विग्नाः समरे योधा विक्रोशन्ति धनञ्जयम् ॥ ६.११८.२८ ॥
మహారాజా, అతడు భల్ల బాణాలతో రాజుల వేలమందిని కూల్చాడు; యుద్ధంలో కలవరపడిన యోధులు ధనంజయుని పిలుస్తున్నారు.
6.118.29
ये च केचन पार्थानामभियाता धनञ्जयम् ।
राजानो भीष्ममासाद्य गतास्ते यमसादनम् ॥ ६.११८.२९ ॥
పార్థుల పక్షాన ధనంజయుని మీదకు దాడికి వచ్చిన ఏ రాజులైనా, భీష్ముని చేరి యముని లోకానికి వెళ్లారు.
6.118.30
किरन्दश दिशो भीष्मः शरजालैः समन्ततः ।
अतीत्य सेनां पार्थानामवतस्थे चमूमुखे ॥ ६.११८.३० ॥
అన్ని దిక్కులను బాణజాలాలతో నింపుతూ భీష్ముడు పార్థుల సైన్యాన్ని దాటి సైన్యం ముందు నిలిచాడు.
6.118.31
स कृत्वा सुमहत्कर्म तस्मिन्वै दशमेऽहनि ।
सेनयोरन्तरे तिष्ठन्प्रगृहीतशरासनः ॥ ६.११८.३१ ॥
ఆ పదవ రోజున గొప్ప కర్మను చేసి, రెండు సేనల మధ్య విల్లు ఎత్తి నిలబడి ఉన్నాడు.
6.118.32
न चैनं पार्थिवाः केचिच्छक्ता राजन्निरीक्षितुम् ।
मध्यं प्राप्तं यथा ग्रीष्मे तपन्तं भास्करं दिवि ॥ ६.११८.३२ ॥
ఓ రాజా, కొందరు రాజులు అతన్ని చూడలేకపోయారు; వేసవిలో మధ్యాహ్నం ఆకాశంలో మండే సూర్యుడిని చూడలేనట్లు.
6.118.33
यथा दैत्यचमूं शक्रस्तापयामास संयुगे ।
तथा भीष्मः पाण्डवेयांस्तापयामास भारत ॥ ६.११८.३३ ॥
ఇంద్రుడు యుద్ధంలో దైత్యుల సేనను దహించినట్లే, భీష్ముడు పాండవులను దహించాడు, ఓ భారతా.
6.118.34
तथा चैनं पराक्रान्तमालोक्य मधुसूदनः ।
उवाच देवकीपुत्रः प्रीयमाणो धनञ्जयम् ॥ ६.११८.३४ ॥
అతడు ఇలా పరాక్రమిస్తుండటం చూసి, మధుసూదనుడు, దేవకీ పుత్రుడు, ప్రీతితో ధనంజయునితో అన్నాడు.
6.118.35
एष शान्तनवो भीष्मः सेनयोरन्तरे स्थितः ।
सन्निहत्य बलादेनं विजयस्ते भविष्यति ॥ ६.११८.३५ ॥
ఇదిగో, శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు రెండు సేనల మధ్య నిలబడి ఉన్నాడు; ఇతడిని బలవంతంగా కూల్చితే నీకు విజయం కలుగుతుంది.
6.118.36
बलात्संस्तम्भयस्वैनं यत्रैषा भिद्यते चमूः ।
न हि भीष्मशरानन्यः सोढुमुत्सहते विभो ॥ ६.११८.३६ ॥
ఓ విభూ, ఈ సేన చీలిపోతున్న చోట బలంగా అతన్ని ఆపు; భీష్ముని బాణాలను ఇతరులెవరూ సహించలేరు.
6.118.37
ततस्तस्मिन्क्षणे राजंश्चोदितो वानरध्वजः ।
सध्वजं सरथं साश्वं भीष्ममन्तर्दधे शरैः ॥ ६.११८.३७ ॥
అప్పుడు, ఓ రాజా, ఆ క్షణంలో ప్రేరేపితుడైన వానరధ్వజుడు ధ్వజం, రథం, అశ్వాలతో సహా భీష్ముడిని బాణాలతో కప్పివేశాడు.
6.118.38
स चापि कुरुमुख्यानामृषभः पाण्डवेरितान् ।
सरव्रतैः शरव्रातान्बहुधा विदुधाव तान् ॥ ६.११८.३८ ॥
కురు ప్రముఖులలో వృషభుడైన అతడు కూడా పాండవులు ప్రయోగించిన ఆ బాణసమూహాలను అనేక విధాలుగా ఛేదించాడు.
6.118.39
ततः पाञ्चालराजश्च धृष्टकेतुश्च वीर्यवान् ।
पाण्डवो भीमसेनश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ६.११८.३९ ॥
అప్పుడు పాంచాల రాజు, పరాక్రమశాలి ధృష్టకేతువు, పాండవుడైన భీమసేనుడు, పృషతుని కుమారుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు—
6.118.40
यमौ च चेकितानश्च केकयाः पञ्च चैव ह ।
सात्यकिश्च महाबाहुः सौभद्रोऽथ घटोत्कचः ॥ ६.११८.४० ॥
ఇద్దరు యమళులు, చేకితానుడు, కేకయులైన ఐదుగురు, మహాబాహువైన సాత్యకి, సుభద్ర కుమారుడు, తరువాత ఘటోత్కచుడు—
6.118.41
द्रौपदेयाः शिखण्डी च कुन्तिभोजश्च वीर्यवान् ।
विराटश्च महाराज पाण्डवेया महाबलाः ॥ ६.११८.४१ ॥
ద్రౌపదీ కుమారులు, శిఖండి, పరాక్రమశాలి కుంతిభోజుడు, ఓ మహారాజా, విరాటుడు, మహాబలులైన పాండవ కుమారులు—
6.118.42
एते चान्ये च बहवः पीडिता भीष्मसायकैः ।
समुद्धृताः फल्गुनेन निमग्नाः शोकसागरे ॥ ६.११८.४२ ॥
వీరు, ఇంకా అనేకులు భీష్ముని బాణాలచే పీడితులై శోకసాగరంలో మునిగిపోగా, ఫల్గునుడు వారిని ఉద్ధరించాడు.
6.118.43
ततः शिखण्डी वेगेन प्रगृह्य परमायुधम् ।
भीष्ममेवाभिदुद्राव रक्ष्यमाणः किरीटिना ॥ ६.११८.४३ ॥
అప్పుడు శిఖండి వేగంగా ఒక శ్రేష్ఠమైన ఆయుధాన్ని పట్టుకుని, కిరీటి (అర్జునుడు) రక్షించుచుండగా భీష్ముని వైపే దూసుకుపోయాడు.
6.118.44
ततोऽस्यानुचरान्हत्वा सर्वान्रणविभागवित् ।
भीष्ममेवाभिदुद्राव बीभत्सुरपराजितः ॥ ६.११८.४४ ॥
అప్పుడు యుద్ధ విభాగాలను ఎరిగిన, అజేయుడైన బీభత్సుడు (అర్జునుడు) అతని అనుచరులందరినీ చంపి భీష్ముని వైపే దూసుకుపోయాడు.
6.118.45
सात्यकिश्चेकितानश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
विराटो द्रुपदश्चैव माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ ६.११८.४५ ॥
సాత్యకి, చేకితానుడు, ధృష్టద్యుమ్నుడు, పృషతుని కుమారుడు, విరాటుడు, ద్రుపదుడు, మరియు మాద్రి కుమారులైన ఇద్దరు పాండవులు.
6.118.46
दुद्रुवुर्भीष्ममेवाजौ रक्षिता दृढधन्वना ।
अभिमन्युश्च समरे द्रौपद्याः पञ्च चात्मजाः ॥ ६.११८.४६ ॥
దృఢధన్వ రక్షించుచుండగా వారు యుద్ధంలో భీష్ముని వైపే దూసుకుపోయారు; అభిమన్యుడు, ద్రౌపది ఐదుగురు కుమారులు కూడా.
6.118.47
ददृशुः समरे भीष्मं समुद्यतमहायुधम् ।
ते सर्वे दृढधन्वानः संयुगेष्वपलायिनः ॥ ६.११८.४७ ॥
యుద్ధంలో వారు భీష్ముడు ఎత్తిన మహాయుధంతో ఉండటం చూశారు; వారందరూ దృఢ ధనుర్ధారులు, యుద్ధాల్లో వెనుదిరగనివారు.
6.118.48
बहुधा भीष्ममानर्च्छुर्मार्गणैः क्षतमार्गणैः ।
विधूय तान्बाणगणान्ये मुक्ताः पार्थिवोत्तमैः ॥ ६.११८.४८ ॥
అనేక విధాలుగా వారు గాయపరిచే బాణాలతో భీష్ముని కొట్టారు; శ్రేష్ఠ రాజులు వేసిన బాణసమూహాలను అతడు విదిలించివేశాడు.
6.118.49
पाण्डवानामदीनात्मा व्यगाहत वरूथिनीम् ।
चक्रे शरविघातं च क्रीडन्निव पितामहः ॥ ६.११८.४९ ॥
అదీనాత్ముడైన పితామహుడు పాండవుల సైన్యంలోకి చొచ్చుకుపోయి, ఆడుకుంటున్నట్లుగా బాణవర్షం కురిపించాడు.
6.118.50
नाभिसंधत्त पाञ्चाल्ये स्मयमानो मुहुर्मुहुः ।
स्त्रीत्वं तस्यानुसंस्मृत्य भीष्मो बाणाञ्शिखण्डिने ॥ ६.११८.५० ॥
నవ్వుతూ, మళ్ళీ మళ్ళీ అతని స్త్రీత్వాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, భీష్ముడు శిఖండిపై బాణాలు ప్రయోగించలేదు.
6.118.51
जघान द्रुपदानीके रथान्सप्त महारथः ।
ततः किलकिलाशब्दः क्षणेन समभूत्तदा ॥ ६.११८.५१ ॥
మహారథుడు ద్రుపదుని సేనలో ఏడు రథాలను కూల్చాడు; వెంటనే ఒక్క క్షణంలో కేకలతో కూడిన ధ్వని చెలరేగింది.
6.118.52
मत्स्यपाञ्चालचेदीनां तमेकमभिधावताम् ।
ते नराश्वरथव्रातैर्मार्गणैश्च परंतप ॥ ६.११८.५२ ॥
శత్రుసంహారీ! మత్స్య, పాంచాల, చేది దేశ యోధులు ఒంటరివాడైన అతనిపై దాడి చేశారు; మనుషులు, గుర్రాలు, రథాల సమూహాలతో, బాణాలతో.
6.118.53
तमेकं छादयामासुर्मेघा इव दिवाकरम् ।
भीष्मं भागीरथीपुत्रं प्रतपन्तं रणे रिपून् ॥ ६.११८.५३ ॥
మేఘాలు సూర్యుని కప్పినట్లు, వారు ఆ ఒక్కడిని—యుద్ధంలో శత్రువులను తపింపజేస్తున్న గంగాపుత్రుడు భీష్ముడిని—కప్పివేశారు.
6.118.54
ततस्तस्य च तेषां च युद्धे देवासुरोपमे ।
किरीटी भीष्ममानर्च्छ पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ॥ ६.११८.५४ ॥
అప్పుడు దేవాసుర యుద్ధంతో సమానమైన ఆ రణంలో, కిరీటి (అర్జునుడు) శిఖండిని ముందుంచి భీష్ముడిపై దాడి చేశాడు.