Mahābhārata · Adhyāya 6.119
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.119.1
एवं ते पाण्डवाः सर्वे पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ।
विव्यधुः समरे भीष्मं परिवार्य समन्ततः ॥ ६.११९.१ ॥
Así, todos los Pāṇḍavas, poniendo a Śikhaṇḍin al frente, rodearon a Bhīṣma por todos lados en la batalla y lo golpearon.
6.119.2
शतघ्नीभिः सुघोराभिः परिघैश्च परश्वथैः ।
मुद्गरैर्मुसलैः प्रासैः क्षेपणीयैश्च सर्वशः ॥ ६.११९.२ ॥
con terribles śataghnī, mazas de hierro, hachas, mazos, mazas de madera, lanzas y proyectiles arrojadizos, por todas partes.
6.119.3
शरैः कनकपुङ्खैश्च शक्तितोमरकम्पनैः ।
नाराचैर्वत्सदन्तैश्च भुशुण्डीभिश्च सर्वशः ॥ ६.११९.३ ॥
con flechas de plumas doradas, jabalinas, lanzas que vibran, flechas de hierro, flechas de dientes de ternero y bhuśuṇḍīs, de todas las maneras.
6.119.4
अताडयन्रणे भीष्मं सहिताः सर्वसृञ्जयाः ।
स विशीर्णतनुत्रामाः पीडितो बहुभिस्तदा ॥ ६.११९.४ ॥
En la batalla, todos los Sṛñjaya juntos golpearon a Bhīṣma; entonces, con su armadura destrozada, fue atormentado por muchos.
6.119.5
न विव्यथे तदा भीष्मो भिद्यमानेषु मर्मसु ।
संदीप्तशरचापाग्निरस्त्रप्रसृतमारुतः ॥ ६.११९.५ ॥
Aunque sus puntos vitales eran atravesados, Bhīṣma no se angustió entonces; su fuego eran sus flechas ardientes y su arco, y su viento la dispersión de las armas.
6.119.6
नेमिनिर्ह्रादसंतापो महास्त्रोदयपावकः ।
चित्रचापमहाज्वालो वीरक्षयमहेन्धनः ॥ ६.११९.६ ॥
Su calor era el estruendo de las ruedas de los carros, su fuego el surgir de las grandes armas, su gran llama su arco variopinto, y su gran combustible la destrucción de los héroes.
6.119.7
युगान्तागनिसमप्रख्यः परेषां समपद्यत ।
निवृत्य रथसङ्घानामन्तरेण विनिःसृतः ॥ ६.११९.७ ॥
Apareció ante los enemigos como el fuego del fin de una era; volviendo atrás, salió de entre los grupos de carros.
6.119.8
दृश्यते स्म नेरन्द्राणां पुनर्मध्यगतश्चरन् ।
ततः पाञ्चालराजं च धृष्टकेतुमतीत्य च ॥ ६.११९.८ ॥
Se le vio de nuevo moviéndose en medio de los señores de los hombres; luego, habiendo pasado junto al rey de los Pāñcālas y a Dhṛṣṭaketu,
6.119.9
पाण्डवानीकिनीमध्यमाससाद विशांपते ।
ततः सात्यकिभीमौ च पाण्डवं च धनञ्जयम् ॥ ६.११९.९ ॥
Oh señor del pueblo, llegó al centro del ejército pāṇḍava. Luego a Sātyaki y Bhīma, y al pāṇḍava Dhanañjaya,
6.119.10
द्रुपदं च विराटं च धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् ।
भीमघोषैर्महावेगैर्मर्मावरणभेदिभिः ॥ ६.११९.१० ॥
y a Drupada, Virāṭa y Dhṛṣṭadyumna, hijo de Pṛṣata, con flechas de terrible estruendo, de gran velocidad, que atraviesan la armadura vital.
6.119.11
षडेतान्निशितैर्भीष्मः प्रविव्याधोत्तकैः शरैः ।
तस्य ते निशितान्बाणात्सन्निवार्य महारथाः ॥ ६.११९.११ ॥
Bhīṣma atravesó a estos seis con flechas agudas y excelentes; y los grandes guerreros de carro, desviando sus agudas flechas,
6.119.12
दशभिर्दशभिर्भीष्ममर्दयामासुरोजसा ।
शिखण्डी तु महाबाणान्यान्मुमोच महारथः ॥ ६.११९.१२ ॥
Con decenas y decenas lo acosaron a Bhīṣma con fuerza; pero el gran guerrero de carro Śikhaṇḍin disparó grandes flechas.
6.119.13
न चक्रुस्ते रुजं तस्य स्वर्मपुङ्खाः शिलाशिताः ।
ततः किरीटी संरब्धो भीष्ममेवाभ्यधावत ॥ ६.११९.१३ ॥
No le causaron daño alguno, aquellas flechas de plumas doradas afiladas en piedra. Entonces Kirīṭin, colérico, se lanzó directamente contra Bhīṣma.
6.119.14
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य धनुश्चास्य समाच्छिनत् ।
भीष्मस्य धनुषश्छेदं नामृष्यन्त महारथाः ॥ ६.११९.१४ ॥
Poniendo a Śikhaṇḍin al frente, cortó el arco de Bhīṣma. Los grandes guerreros de carro no soportaron que se cortara el arco de Bhīṣma.
6.119.15
द्रोणश्च कृतवर्मा च सैन्धवश्च जयद्रथः ।
भूरिश्रवाः शलः शल्यो भगदत्तस्तथैव च ॥ ६.११९.१५ ॥
Droṇa y Kṛtavarman, el Saindhava Jayadratha, Bhūriśravas, Śala, Śalya, y asimismo Bhagadatta.
6.119.16
सप्तैते परमक्रुद्धाः किरीटिनमभिद्रुताः ।
तत्र शस्त्राणि दिव्यानि दर्शयन्तो महारथाः ॥ ६.११९.१६ ॥
Estos siete, sumamente airados, se abalanzaron sobre Kirīṭin, grandes guerreros que mostraban allí armas divinas.
6.119.17
अभिपेतुर्भृशं क्रुद्धाश्चादयन्तश्च पाण्डवम् ।
तेषामापततां शब्दः शुश्रुवे फल्गुनं प्रति ॥ ६.११९.१७ ॥
Enfurecidos, cayeron con furia sobre el Pāṇḍava y comenzaron a cubrirlo. El estruendo de su embestida se oyó hacia Phalguna.
6.119.18
उद्धूतानां यथा शब्दः समुद्राणां युगक्षये ।
घ्नत त्वरत गृह्णीत विद्ध्यध्वमवकर्तत ॥ ६.११९.१८ ॥
Como el rugido de los océanos agitados al final de una edad: «¡Golpead, apresuraos, apresad, atravesad, abatid!»
6.119.19
इत्यासीत्तुमुलः शब्दः फल्गुनस्य रथं प्रति ।
तं शब्दं तुमुलं श्रुत्वा पाण्डवानां महारथाः ॥ ६.११९.१९ ॥
Así se alzó un tumulto hacia el carro de Phalguna. Al oír aquel estruendo tumultuoso, los grandes guerreros de carro de los Pāṇḍavas...
6.119.20
अभ्यधावन्परीप्सन्तः फल्गुनं भरतर्षभ ।
सात्यकिर्भीमसेनश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ६.११९.२० ॥
¡Oh toro de los Bharatas!, deseando proteger a Phalguna, corrieron hacia él: Sātyaki, Bhīmasena y Dhṛṣṭadyumna, hijo de Pṛṣata...
6.119.21
विराटद्रुषदौ चोभौ राक्षसश्च घटोत्कचः ।
अभिमन्युश्च संक्रुद्धः सप्तैते क्रोधमूर्च्छिताः ॥ ६.११९.२१ ॥
Virāṭa y Drupada ambos, el rākṣasa Ghaṭotkaca, y Abhimanyu, gravemente enfurecido — estos siete, abrumados por la ira...
6.119.22
समभ्यधावंस्त्वरिताश्चित्रकार्मुकधारिणः ।
तेषां समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.११९.२२ ॥
Se lanzaron con prisa, portando arcos maravillosos, y entre ellos se libró una batalla tumultuosa que erizaba el cabello...
6.119.23
संग्रमे भरतश्रेष्ठ देवानां दानवैरिव ।
शिखण्डी तु रणे श्रेष्ठो रक्ष्ममाणः किरीटिना ॥ ६.११९.२३ ॥
Oh mejor de los Bharatas, aquella batalla fue como una lucha entre dioses y dānavas. Y Śikhaṇḍin, el primero en la batalla, protegido por el de la diadema (Arjuna)...
6.119.24
अविध्यद्दशभिर्भीषअमं छिन्नधन्वानमाहवे ।
सारथिं दशभिश्चास्य ध्वजं चैकेन चिच्छिदे ॥ ६.११९.२४ ॥
Atravesó a Bhīṣma, cuyo arco se había roto en la batalla, con diez flechas, hirió a su auriga con diez y derribó su estandarte con una.
6.119.25
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय गाङ्गेयो वेगवत्तरम् ।
तदप्यस्य शितैर्बाणैस्त्रिभिश्चिच्छेद फल्गुनः ॥ ६.११९.२५ ॥
Tomando otro arco, aún más veloz, Gāṅgeya (Bhīṣma) también fue cortado por Phalguna con tres flechas afiladas.
6.119.26
एवं स पाण्डवः क्रुद्ध आत्तमात्तं पुनः पुनः ।
धनुश्चिच्छेद भीष्मस्य सव्यसाची परंतपः ॥ ६.११९.२६ ॥
Así, el furioso Pāṇḍava, Savyasācin, atormentador de enemigos, cortó una y otra vez cada arco que Bhīṣma tomaba.
6.119.27
स च्छिन्नधन्वा संक्रुद्धाः सृक्किणी परिसंलिहन् ।
शक्तिं जग्राह तरसा गिरीणामपि दारणीम् ॥ ६.११९.२७ ॥
Con el arco cortado, plenamente enfurecido, lamiéndose las comisuras de la boca, empuñó rápidamente una lanza capaz de partir incluso montañas.
6.119.28
तां च चिक्षेप संक्रुद्धः फल्गुनस्य रथं प्रति ।
तामापतन्तीं संप्रेक्ष्य ज्वलन्तीमशनीमिव ॥ ६.११९.२८ ॥
Enfurecido, la arrojó hacia el carro de Phalguna; y al verla avanzar, ardiendo como un rayo,
6.119.29
समादत्त शितान्भल्लान्पञ्च पाण्डवनन्दनः ।
तस्य चिच्छेद तां शक्तिं पञ्चधा पञ्चभिः शरैः ॥ ६.११९.२९ ॥
El gozo de los Pāṇḍavas tomó cinco flechas afiladas con punta de pluma y con cinco flechas partió aquella lanza en cinco pedazos.
6.119.30
संक्रुद्धो भरतश्रेष्ठ भीष्मवाहुप्रवेरिताम् ।
सा पपात तथा च्छिन्ना संक्रुद्धेन किरीटिना ॥ ६.११९.३० ॥
Oh, mejor de los Bharatas, aquella lanza lanzada por el brazo de Bhīṣma cayó así cortada por el furioso Kirīṭin (Arjuna).
6.119.31
मेघबृन्दपरिभ्रष्टा विच्छिन्नेव शतह्रदा ।
छिन्नां तां शक्तिमालोक्य भीष्मः क्रोधसमन्वितः । ॥ ६.११९.३१ ॥
Al ver aquella lanza caída, como un relámpago cortado que cae de un grupo de nubes, Bhīṣma, lleno de ira…
6.119.32
अचिन्तयद्रणे वीरो बुद्ध्या परपुरंजयः ।
शक्तोऽहं धनुषैकेन निहन्तुं सर्वपाण्डवान् ॥ ६.११९.३२ ॥
En la batalla, aquel héroe, conquistador de ciudades enemigas, pensó con su mente: 'Soy capaz, con un solo arco, de matar a todos los Pāṇḍavas.'
6.119.33
यद्येषां न भवेद्गोप्ता विष्वक्सेनो महाबलः ।
अजय्यश्चैव सर्वेषां लोकानामिति मे मतिः ।
कारणद्वयमास्थाय नाहं योत्स्यामि पाण्डवान् ॥ ६.११९.३३ ॥
Si Viṣvaksena, el poderoso, no fuera su protector, y si no fuera invencible para todos los mundos —tal es mi opinión—, entonces, apoyándome en dos razones, no lucharé contra los Pāṇḍavas.
6.119.34
अवध्यत्वाच्च पाण्डूनां स्त्रीभावाच्च शिखण्डिनः ।
पित्रा तुष्टेन मे पूर्वं यदा कालीमुदवहम् ॥ ६.११९.३४ ॥
Porque los Pāṇḍus son invulnerables, y porque Śikhaṇḍin tiene naturaleza de mujer (no lucharé). Antes, cuando me llevé a Kālī, mi padre, complacido conmigo…
6.119.35
स्वच्छन्दमरणं दत्तमवध्यत्वं रणे तथा ।
तस्मान्मृत्युमहं मन्ये प्राप्तकालमिवात्मनः ॥ ६.११९.३५ ॥
Se me concedió la muerte a voluntad y también la invulnerabilidad en la batalla. Por tanto, considero la muerte como si hubiera llegado mi tiempo.
6.119.36
एवं ज्ञात्वा व्यवसितं भीष्मस्यामिततेजसः ।
ऋषयो वसवश्चैव वियत्स्था भीष्ममब्रुवन् ॥ ६.११९.३६ ॥
Sabiendo esta resolución de Bhīṣma, de esplendor sin límites, los sabios y los Vasus, que estaban en el cielo, hablaron a Bhīṣma.
6.119.37
यत्ते व्यवसितं तात तदस्माकमपि प्रियम् ।
तत्कुरुष्व महाराज युद्धे बुद्धिं निवर्तय ॥ ६.११९.३७ ॥
Querido hijo, la decisión que has tomado también nos es grata. Gran rey, haz eso y aparta tu mente de la batalla.
6.119.38
अस्य वाक्यस्य निधने प्रादुसासीच्छिवोऽनिलः ।
अनुलोमः सुगन्धी च पृषतैश्च समन्वितः ॥ ६.११९.३८ ॥
Al final de estas palabras surgió un viento auspicioso, suave y fragante, acompañado de gotas de agua.
6.119.39
देवदुन्दुभयश्चैव संप्रणेदुर्महास्वनाः ।
पपात पुष्पवृष्टिश्च भीष्मस्योपरि मारिष ॥ ६.११९.३९ ॥
Los tambores divinos resonaron con gran estruendo, y, oh Māriṣa, una lluvia de flores cayó sobre Bhīṣma.
6.119.40
न च ताः शुश्रुवे कश्चित्तेषां संवदतां गिरः ।
ऋते भीष्मं महाबाहुं मां चापि मुनितेजसा ॥ ६.११९.४० ॥
Pero nadie oyó sus palabras mientras conversaban, excepto el de grandes brazos, Bhīṣma, y yo mismo, dotado del poder del sabio.
6.119.41
संभ्रमश्च महानासीत्रिदशानां विशांपते ।
पतिष्यति रथाद्भीष्मे सर्वलोकप्रिये तदा ॥ ६.११९.४१ ॥
Y gran consternación surgió entre los dioses, oh señor de los hombres, pues Bhīṣma, amado de todos los mundos, iba a caer de su carro.
6.119.42
इति देवगणानां च वाक्यं श्रुत्वा महातपाः ।
ततः शान्तनवो भीष्मो बीभत्सुं नाभ्यवर्तत ॥ ६.११९.४२ ॥
Habiendo oído estas palabras de la hueste de los dioses, el gran asceta Bhīṣma, hijo de Śantanu, no se volvió contra Bībhatsu (Arjuna).
6.119.43
भिद्यमानः शितैर्बाणैः सर्वावरणभेदिभिः ।
शिखण्डी तु महाराज भरतानां पितामहम् ॥ ६.११९.४३ ॥
Atravesado por agudas flechas que perforan toda armadura, Śikhaṇḍin, oh gran rey, [alcanzó] al abuelo de los Bharatas (Bhīṣma)...
6.119.44
आजघानोरसि क्रुद्धो नवभिर्निशितैः शरैः ।
स तेनाभिहतः सङ्ख्ये भीष्मः कुरुपितामहः ॥ ६.११९.४४ ॥
Enfurecido, lo golpeó en el pecho con nueve flechas afiladas; herido por él en la batalla, Bhīṣma, abuelo de los Kurus...
6.119.45
नाकम्पत महाराज क्षितिकम्पे यथाऽचलः ।
ततः प्रहस्य बीभत्सुर्व्याक्षिपन्गाण्डिवं धनुः ॥ ६.११९.४५ ॥
No tembló, oh gran rey, como una montaña no se estremece en un terremoto. Entonces Bībhatsu (Arjuna), riendo, tensó el arco Gāṇḍīva...
6.119.46
गाङ्गेयं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ।
पुनः पुनः शतैरेनं त्वरमाणो धनञ्जयः ॥ ६.११९.४६ ॥
Golpeó al hijo de Gaṅgā (Bhīṣma) con veinticinco flechas pequeñas; y Dhanañjaya (Arjuna), apresurándose, lo golpeó una y otra vez con cientos.
6.119.47
सर्वगात्रेषु संक्रुद्धस्तथा मर्मस्वताडयत् ।
एवमन्यैरपि भृशं विद्ध्यमानः सहस्रशः ॥ ६.११९.४७ ॥
Profundamente enfurecido, golpeó todos sus miembros y puntos vitales; y así, atravesado una y otra vez también por otros, miles de veces...
6.119.48
तानप्याशु शरैर्भीष्मः प्रविव्याध महारथः ।
तैश्च मुक्ताञ्छरान्भीष्मो युधि सत्यपराक्रमः ॥ ६.११९.४८ ॥
El gran auriga Bhīṣma también los atravesó rápidamente con flechas; y las flechas lanzadas por ellos, Bhīṣma, de verdadero valor en la batalla...
6.119.49
निवारयामास शरैः समं सन्नतपर्वभिः ।
शिखण्डी तु रणे बाणान्यान्मुमोच महारथः ॥ ६.११९.४९ ॥
En la batalla, el gran auriga Śikhaṇḍin los contuvo a la vez con flechas de juntas curvadas, y disparó sus saetas.
6.119.50
न चक्रुस्ते रुजं तस्य रुक्मपुङ्खाः शिलासिताः ।
ततः किरीटी संक्रुद्धो भीष्ममेवाभ्यवर्तत ॥ ६.११९.५० ॥
Aquellas flechas de plumas doradas afiladas en piedra no le causaron daño alguno. Entonces el airado Kirīṭin avanzó directamente contra Bhīṣma.
6.119.51
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य धनुश्चास्य समाच्छिनत् ।
अथैनं नवभिर्विद्ध्वा ध्वजमेकेन चिच्छिदे ॥ ६.११९.५१ ॥
Colocando a Śikhaṇḍin al frente, cortó el arco de Bhīṣma; luego, atravesándolo con nueve flechas, derribó su estandarte con una.
6.119.52
सारथिं विशिखैश्चास्य दशभिः समकम्पयत् ।
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय गाङ्गेयो बलवत्तरम् ॥ ६.११९.५२ ॥
Con diez flechas hizo temblar a su auriga. Entonces Gāṅgeya tomó otro arco, mucho más poderoso.
6.119.53
तदप्यस्य शितैर्भल्लैस्त्रिधा त्रिभिरघातयत् ।
निमेषार्धेन कौन्तेय आत्तमात्तं महारणे ॥ ६.११९.५३ ॥
Aquel arco también lo partió en tres con tres flechas afiladas bhalla; en la gran batalla, el hijo de Kuntī derribaba cada arco en el instante en que era tomado.
6.119.54
एवमस्य धनूंष्याजौ चिच्छेद सुबहून्यथ ।
ततः शान्तनवो भीष्मो बीभत्सुं नात्यवर्तत ॥ ६.११९.५४ ॥
Así, en la batalla, cortó muchísimos de sus arcos; y después el hijo de Śantanu no pudo superar a Bībhatsu.
6.119.55
अथैनं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ।
सोऽतिविद्धो महेष्वासो दुःशासनमभाषत ॥ ६.११९.५५ ॥
Entonces hirió a Bhīṣma con veinticinco flechas pequeñas. Atravesado, el gran arquero habló a Duḥśāsana.
6.119.56
एष पार्थो रणे क्रुद्धः पाण्डवानां महारथः ।
शरैरनेकसाहस्त्रैर्मामेवाभ्यपतद्रणे ॥ ६.११९.५६ ॥
Este Pārtha, el gran guerrero de carro de los Pāṇḍava, airado en la batalla, me atacó a mí solo con muchos miles de flechas.
6.119.57
न चैष समरे शक्यो जेतुं वज्रभृता अपि ।
न चापि सहिता वीरा देवदानवराक्षसाः ॥ ६.११९.५७ ॥
En la batalla no puede ser vencido ni siquiera por el portador del rayo, ni por héroes unidos: dioses, dānava y rākṣasa.
6.119.58
मां चापि शक्ता निर्जेतुं किमु मर्त्या महारथाः ।
ऋतेऽर्जुनं सुसंक्रुद्धमेतत्सत्यं ब्रवीमि ते ॥ ६.११९.५८ ॥
¿Dónde están los grandes guerreros de carro mortales que podrían vencerme a mí, salvo Arjuna, gravemente airado? Esta es la verdad que te digo.
6.119.59
एवं तयोः संवदतोः फल्गुनो निशितैः शरैः ।
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य भीष्मं विव्याध संयुगे ॥ ६.११९.५९ ॥
Mientras los dos así hablaban, Phalguna, poniendo a Śikhaṇḍin delante, hirió a Bhīṣma en la batalla con flechas afiladas.
6.119.60
ततो दुःशासनं भीष्मः स्मयमान इवाब्रवीत् ।
अर्दितो निशितैर्बाणैर्भृशं गाण्डीवधन्वना ॥ ६.११९.६० ॥
Entonces Bhīṣma, como sonriendo, habló a Duḥśāsana, muy afligido por las afiladas flechas del portador del arco Gāṇḍīva.
6.119.61
वज्राशनिसमस्पर्शाः सुपुङ्खाः सुप्रतेजनाः ।
सुमुक्ता अव्यवच्छिन्ना नेमे बाणाःशिखण्डिनः ॥ ६.११९.६१ ॥
De contacto semejante al rayo y al trueno, bien emplumadas, bien afiladas, bien disparadas, continuas: estas flechas no son de Śikhaṇḍin.
6.119.62
निकृन्तमाना मर्माणि दृढावरणभेदिनः ।
सुसला इव मे ध्नन्ति नेमे बाणः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६२ ॥
Cortando puntos vitales, atravesando la firme armadura, golpeándome como buenas lanzas: estas flechas no son de Śikhaṇḍin.
6.119.63
वज्रदण्डसमस्पर्शा वज्रवेगदुरासदाः ।
मम प्राणानारुजन्ति नेमे बाणाः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६३ ॥
De contacto como una maza de rayo, insoportables por la velocidad del rayo: estas flechas quebrantan mi vida; no son de Śikhaṇḍin.
6.119.64
नाशयन्तीव मे प्राणान्यमदूता इवागताः ।
गदापरिघसंस्पर्शा नेमे बाणाः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६४ ॥
Como si mensajeros de Yama hubieran venido, destruyen mi vida; con el toque de mazas y barras de hierro: estas flechas no son de Śikhaṇḍin.
6.119.65
भुजगा इव संक्रुद्धा लेलिहाना विषोल्बणाः ।
समाविशन्ति मर्माणि नेमे बाणाः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६५ ॥
Como serpientes furiosas, lamiendo con la lengua, terribles con veneno: estas flechas penetran los puntos vitales; no son de Śikhaṇḍin.
6.119.66
अर्जुनस्य इमे बाणा नेमे बाणाः शिखण्डिनः ।
कृन्तन्ति मम गात्राणि माघमां सेगवा इव ॥ ६.११९.६६ ॥
Estas flechas son de Arjuna, no flechas de Śikhaṇḍin: cortan mis miembros como vacas del mes de Māgha.
6.119.67
सर्वे ह्यपि न मे दुःखं कुर्युरन्ये नराधिपाःक ।
वीरं गाण्डीवधन्वानमृते जिष्णुं कपिध्वजम् ॥ ६.११९.६७ ॥
Todos los demás reyes no podrían causarme dolor, salvo el héroe Arjuna, portador del arco Gāṇḍīva, el conquistador de estandarte con mono.
6.119.68
इति ब्रुवञ्छान्तनवो दिधक्षुरिव पाण्डवम् ।
शक्तिं भीष्मः स पार्थाय ततश्चिक्षेप भारत ॥ ६.११९.६८ ॥
Diciendo esto, el hijo de Śantanu arrojó una lanza contra Pārtha, como si deseara quemar al Pāṇḍava, oh Bhārata.
6.119.69
तामस्य विशिखैश्छित्त्वा त्रिधा त्रिभिरपातयत् ।
पश्यतां कुरुवीराणां सर्वेषां तत्र भारत ॥ ६.११९.६९ ॥
Con sus flechas la cortó en tres partes y la derribó con otras tres, oh Bhārata, mientras todos los héroes kurus observaban.
6.119.70
चर्माथादत्त गाङ्गेयो जातरूपपरिष्कृतम् ।
खङ्गं चान्यतरप्रेप्सुर्मृत्योरग्रे जयाय वा ॥ ६.११९.७० ॥
Entonces el hijo de Gaṅgā tomó un escudo adornado con oro y, deseando enfrentar a la muerte o vencer, tomó también una espada.
6.119.71
तस्य तच्छतधा चर्म व्यधमत्सायकैस्तथा ।
रथादनवरूढस्य तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.११९.७१ ॥
Con sus flechas hizo pedazos aquel escudo suyo en cien trozos; para quien no había descendido del carro, pareció algo maravilloso.
6.119.72
ततो युधिष्ठिरो राजा स्वान्यनीकान्यचोदयत् ।
अभिद्रवत गाङ्गेयं मा वोऽस्तु भयमण्वपि ॥ ६.११९.७२ ॥
Entonces el rey Yudhiṣṭhira instó a sus propios ejércitos: '¡Atacad al hijo de Gaṅgā! Que no haya en vosotros ni un poco de temor.'
6.119.73
अथ ते तोमरैः प्रासैर्बाणौघैश्च समन्ततः ।
पट्टसैश्च सुनिस्त्रिंशैर्नाराचैश्च तथा शितैः ॥ ६.११९.७३ ॥
Entonces, con lanzas tomara, dardos prāsa, lluvias de flechas por todos lados, espadas pattisa, excelentes espadas y flechas nārāca afiladas, atacaron.
6.119.74
वत्सदन्तैश्च भल्लैश्च तमेकमभिदुद्रुवुः ।
सिंहनादस्ततो घोरः पाण्डवानामभूत्तदा ॥ ६.११९.७४ ॥
Con flechas vatsadanta y bhalla cargaron contra él solo; entonces surgió el terrible rugido de león de los Pāṇḍavas.
6.119.75
तथैव तव पुत्राश्च नेदुर्भीष्मजयैषिणः ।
तमेकमभ्यरक्षन्त सिंहनादांश्च चक्रिरे ॥ ६.११९.७५ ॥
Del mismo modo, vuestros hijos, deseosos de la victoria de Bhīṣma, rugieron; protegiéndolo solo, dieron rugidos de león.
6.119.76
तत्रासीत्तुमुलं युद्धं तावकानां परैः सह ।
दशमेऽहनि राजेन्द्र भीष्मार्जुनसमागमे ॥ ६.११९.७६ ॥
Allí se produjo una batalla tumultuosa entre tus hombres y el enemigo, oh rey de reyes, en el décimo día, en el encuentro de Bhīṣma y Arjuna.
6.119.77
आसीद्धोर इवावर्तो मुहूर्तमुदधेरिव ।
सैन्यानां युध्यमानानां निघ्नतामितरेतरम् ॥ ६.११९.७७ ॥
Como un terrible remolino surge por un instante en el océano, así hubo una escena de remolino entre los ejércitos que luchaban y se golpeaban mutuamente.
6.119.78
असौम्यरूपा पृथिवी शोणिताक्ताऽभवत्तदा ।
समं च विषमं चैव न प्राज्ञायत किंचन ॥ ६.११९.७८ ॥
Entonces la tierra, de aspecto espantoso, quedó cubierta de sangre, y nada podía reconocerse como llano o escabroso.
6.119.79
योधानामयुतं हत्वा तस्मिन्स दशमेऽहनि ।
अतिष्ठदाहवे भीष्मो भिद्यमानेषु मर्मसु ॥ ६.११९.७९ ॥
Aquel décimo día, habiendo matado a diez mil guerreros, Bhīṣma permaneció en la batalla mientras sus puntos vitales eran atravesados.
6.119.80
ततः सेनामुखे तस्मिन्स्थितः पार्थो धनुर्धरः ।
मध्येन कुरुसैन्यानां द्रावयामास वाहिनीम् ॥ ६.११९.८० ॥
Entonces Pārtha, el arquero situado al frente del ejército, puso en fuga a aquella hueste atravesando el centro de las fuerzas kurus.
6.119.81
तत्राद्भुतमपश्याम पाण्डवानां पराक्रमम् ।
द्रावयामासुरिषुभिः सर्वान्भीष्मपदानुगान् ॥ ६.११९.८१ ॥
Allí vimos el asombroso valor de los Pāṇḍavas, que con flechas pusieron en fuga a todos los que seguían el camino de Bhīṣma.
6.119.82
वयं श्वेतहयाद्भीताः कुन्तीपुत्राद्धनञ्जयात् ।
पीड्यमानाः शितैः शस्त्रैः प्राद्रवाम रणे तदा ॥ ६.११९.८२ ॥
Entonces, atemorizados por Dhanañjaya, el hijo de Kuntī de caballos blancos, y acosados por armas afiladas, huimos en la batalla.
6.119.83
पाण्डवैः पञ्चभिः सार्धं सात्यकेन च धन्विना ।
धृष्टद्युम्नसुखैः सर्वैः पाञ्चालैश्च समन्ततःक ॥ ६.११९.८३ ॥
junto con los cinco Pāṇḍavas, con el arquero Sātyaki y con todos los Pāñcālas encabezados por Dhṛṣṭadyumna, por todos lados.
6.119.84
भिद्यमानाः शरैस्तीक्ष्णैः सर्वे कार्ष्णिपुरोगमैः ।
द्रोणद्रौणिकृतैः सार्धं सर्वे शल्यशलादयः।
तावकाः समरे राजञ्जहुर्भीष्मं महामृधे ॥ ६.११९.८४ ॥
Atravesados por flechas afiladas, todos ellos encabezados por el hijo de Kṛṣṇa, junto con los de Droṇa y Drauṇi, con Śalya, Śala y los demás, tus hombres, oh rey, abandonaron a Bhīṣma en aquella gran batalla.
6.119.85
सौवीराः कितवाः प्राच्याःप्रतीच्योदीच्यमालवाः ।
अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः ॥ ६.११९.८५ ॥
Los Sauvīras, los kitavas, los pueblos del este, del oeste y del norte, los Mālavas, los Abhīṣāhas, los Śūrasenas, los Śibis y los Vasātis.
6.119.86
साल्वाश्रयास्त्रिगर्ताश्च अम्बष्ठाः केकयैः सह ।
द्वादशैते जनपदाः शरार्ता व्रणपीडिताः।
संग्रामे प्रजहुर्भीष्मं युध्यमानाः किरीटिना ॥ ६.११९.८६ ॥
Estos doce reinos, los Sālvas y sus aliados, los Trigartas, los Ambaṣṭhas y los Kekayas, atormentados por las flechas y afligidos por heridas, abandonaron a Bhīṣma en la batalla mientras luchaban contra el de la diadema (Arjuna).
6.119.87
ततस्तमेकं बहवः परिवार्य समन्ततः ।
परिकाल्य कुरून्सर्वाञ्शरर्षैरवाकिरन् ॥ ६.११९.८७ ॥
Entonces muchos lo rodearon por todos lados, apartaron a todos los Kurus y lo cubrieron con una lluvia de flechas.
6.119.88
निपातयत गृह्णीत युध्यध्वमवकृन्तत ।
इत्यासीत्तुमुलः शब्दो राजन्भीष्मरथं प्रति ॥ ६.११९.८८ ॥
'¡Derribadlo! ¡Atrapadlo! ¡Luchad! ¡Cortadlo en pedazos!' Así se alzó, oh rey, un tumultuoso clamor hacia el carro de Bhīṣma.
6.119.89
निहत्य समरे राजञ्शतशोऽथ सहस्रशः ।
न तस्यासीदनिर्भिन्नं गात्रे द्व्यङ्गुलमन्तरम् ॥ ६.११९.८९ ॥
Tras matar a cientos y miles en la batalla, oh rey, no quedaba en su cuerpo un espacio de dos dedos que no hubiera sido atravesado.
6.119.90
एवंभूतस्तव पिता शरैर्विशकलीकृतः ।
शिताग्रैः फल्गुनेनाजौ प्राक्शिराः प्रापतद्रथात् ॥ ६.११९.९० ॥
Así reducido, vuestro padre, hecho pedazos por las agudas flechas de Phalguna (Arjuna) en la batalla, cayó de cabeza desde su carro.
6.119.91
किंचिच्छेषे दिनकरे पुत्राणां तव पश्यताम् ।
हाहेति दिवि देवानां पार्थिवानां च भारत ॥ ६.११९.९१ ॥
Oh Bhārata, cuando apenas quedaba algo del sol, mientras tus hijos miraban, un grito de «¡ay, ay!» se alzó en el cielo entre los dioses y en la tierra entre los reyes.
6.119.92
पतमाने रथाद्भीष्मे बभूव सुमहास्वनः ।
संपतन्तमभिप्रेक्ष्य महात्मानं पितामहम् ॥ ६.११९.९२ ॥
Cuando Bhīṣma cayó del carro, se produjo un gran estruendo, al ver caer al magnánimo abuelo.
6.119.93
सह भीष्मेण सर्वेषां प्रापतन्हृदयानि नः ।
स पपात महाबाहुर्वसुधामनुनादयन् ॥ ६.११९.९३ ॥
Junto con Bhīṣma, los corazones de todos nosotros parecieron caer; el de grandes brazos cayó, haciendo resonar la tierra.
6.119.94
इन्द्रध्वज इवोत्सृष्टः केतुः सर्वधनुष्मताम् ।
धरणीं न स पस्पर्श शरसङ्घैः समावृतः ॥ ६.११९.९४ ॥
Como el estandarte de Indra derribado, el estandarte de todos los arqueros, cubierto de nubes de flechas, no tocó la tierra.
6.119.95
शलतल्पे महेष्वासं शयानं पुरुषर्षभम् ।
रथात्प्रपतितं चैनं दिव्यो भावः समाविशत् ॥ ६.११९.९५ ॥
Yaciendo sobre el lecho de flechas, el gran arquero, toro entre los hombres, caído del carro — un estado divino entró en él.
6.119.96
अभ्यवर्षच्च पर्जन्यः प्राकम्पत च मेदिनी ।
पतन्स ददृशे चापि दक्षिणेन दिवाकरम् ॥ ६.११९.९६ ॥
Las nubes descargaron lluvia y la tierra tembló; al caer, fue visto mirando hacia el sol, en el sur.
6.119.97
संज्ञां चोपालभद्वीरः कालं संचिन्त्य भारत ।
अन्तरिक्षे च शुश्राव दिव्या वाचः समन्ततः ॥ ६.११९.९७ ॥
Oh Bhārata, el héroe recobró el conocimiento, meditó sobre el momento y oyó voces divinas en el cielo por todas partes.
6.119.98
कथं महात्मा गाङ्गेयः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
कालकर्ता नरव्याघ्रः संप्राप्ते दक्षिणायने ॥ ६.११९.९८ ॥
¿Cómo elegirá el gran Gāṅgeya, el mejor de los portadores de armas, el tigre entre los hombres, su hora de morir cuando llegue el curso sur del sol?
6.119.99
स्थितोऽस्मीति च गाङ्गेयस्तच्छ्रुत्वा वाक्यमब्रवीत् ।
धारयिष्याम्यहं प्राणान्पतितिऽपि महीतले ॥ ६.११९.९९ ॥
Diciendo «Estoy resuelto», Gāṅgeya, al oír aquellas palabras, habló: «Aunque caiga a la superficie de la tierra, sostendré mi aliento de vida».
6.119.100
उत्तरायणमन्विच्छन्सुगतिप्रतिकाङ्क्षया ।
तस्य तन्मतमाज्ञाय गह्गा हिमवतः सुताः ॥ ६.११९.१०० ॥
Deseando el curso norte del sol, anhelando un buen destino, y habiendo conocido su intención, los hijos de Gaṅgā y del Himālaya—
6.119.101
महर्षीन्हंसरूपेण प्रेषयामास तत्र वै ।
ततस्तं प्रति ते हंसास्त्वरिता मानसौकसः ॥ ६.११९.१०१ ॥
Allí enviaron a los grandes sabios en forma de cisnes; entonces aquellos cisnes veloces, moradores del lago Mānasa, se dirigieron hacia él.
6.119.102
आजग्मुः सहिता द्रष्टुं भीष्मं कुरुपितामहम् ।
यत्र शेते नरश्रेष्ठः शरतल्पे पितामहः ॥ ६.११९.१०२ ॥
Vinieron juntos a ver a Bhīṣma, el abuelo de los Kurus, allí donde el abuelo, el mejor de los hombres, yacía en un lecho de flechas.
6.119.103
ते तु भीष्मं समासाद्य ऋषयो हंसरूपिणः ।
अपश्यञ्छरतल्पस्थं भीष्मं कुरुकुलोद्वहम् ॥ ६.११९.१०३ ॥
Habiendo llegado junto a Bhīṣma, aquellos sabios con forma de cisne vieron a Bhīṣma, sostén del linaje kuru, yacente en un lecho de flechas.
6.119.104
ते तं दृष्ट्वा महात्मानं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
गाङ्गेयं भरतश्रेष्ठं दक्षिणेन च भास्करम् ॥ ६.११९.१०४ ॥
Habiendo visto a aquel de gran alma y dado la vuelta en su honor, miraron a Gāṅgeya, el mejor de los Bharata, con el sol a su derecha.
6.119.105
इतरेतरमामन्त्र्य प्राहुस्तत्र मनीषिणः ।
भीष्मः कथं महात्मा सन्संस्थाता दक्षिणायने ॥ ६.११९.१०५ ॥
Llamándose unos a otros, los sabios allí dijeron: "¿Cómo se establecerá Bhīṣma, de gran alma, en el curso sur del sol?"
6.119.106
इत्युक्त्वा प्रस्थिता हंसा दक्षिणामभितो दिशम् ।
संप्रेक्ष्य वै महाबुद्धिश्चिन्तयित्वा च भारत ॥ ६.११९.१०६ ॥
Dicho esto, los cisnes partieron hacia la dirección sur. Oh Bhārata, aquel de gran mente, mirándolos y reflexionando...
6.119.107
तानब्रवीच्छान्तनवो नाहं गन्ता कथंचन ।
दक्षिणावर्त आदित्ये एतन्मे मनसि स्थितम् ॥ ६.११९.१०७ ॥
El hijo de Śāntanu les dijo: "De ningún modo iré mientras el sol esté girando hacia el sur; esto está fijo en mi mente."
6.119.108
गमिष्यामि स्वकं स्थानमासीद्यन्मे पुरातनम् ।
उदगायन आदित्ये हंसाः सत्यं ब्रवीमि वः ॥ ६.११९.१०८ ॥
Cuando el sol esté en su curso norte, iré a mi antigua morada propia. Oh cisnes, os digo la verdad.
6.119.109
धारयिष्याम्यहं प्राणानुत्तरायणकाङ्क्षया ।
प्राणानां च समुत्सर्ग ऐश्वर्यं नियतं मम ॥ ६.११९.१०९ ॥
Mantendré mis alientos, deseando el curso septentrional del sol; el abandono de los alientos es mi poder fijado.
6.119.110
तस्मात्प्राणान्धारयिष्ये मुमूर्षुरुदगायने ।
यश्च दत्तो वरो मह्यं पित्रा तेन महात्मना ॥ ६.११९.११० ॥
Por tanto, mantendré mis alientos hasta el curso septentrional, deseando morir; ese es el don que me dio el magnánimo padre.
6.119.111
छन्दतस्ते भवेन्मृत्युरिति तत्सत्यमस्तु मे ।
धारयिष्ये ततः प्राणानुत्सर्गे नियते सति ॥ ६.११९.१११ ॥
«Que la muerte llegue a tu voluntad»: que esto sea verdad para mí. Luego mantendré mis alientos hasta la liberación en el tiempo señalado.
6.119.112
इत्युक्त्वा तांस्तदा हंसान्स शेते शरतल्पगः ।
एवं कुरूणां पतिते शृङ्गे भीष्मे महौजसि ॥ ६.११९.११२ ॥
Habiendo dicho esto a aquellos cisnes, se tendió en su lecho de flechas. Así, cuando Bhīṣma, poderoso en fuerza, cumbre de los Kurus, había caído,
6.119.113
पाण्डवाः सृञ्जयाश्चैव सिंहनादं प्रचक्रिरे ।
तस्मिन्हते महासत्वे भरतानां पितामहे ॥ ६.११९.११३ ॥
Los Pāṇḍavas y los Sṛñjayas lanzaron un rugido de león cuando aquel de gran espíritu, abuelo de los Bharatas, fue muerto.
6.119.114
न किंचित्प्रत्यपद्यन्त पुत्रास्ते भरतर्षभ ।
संमोहश्चैव तुमुलः करूणामभवत्तदा ॥ ६.११९.११४ ॥
Oh toro de los Bharatas, tus hijos no pudieron responder a nada; entonces surgió una confusión tumultuosa entre los Kurus.
6.119.115
कृपदुर्योधनमुखा निःश्वस्य रुरुदुस्ततः ।
विषादाच्च चिरं कालमतिष्ठन्विगतेन्द्रियाः ॥ ६.११९.११५ ॥
Encabezados por Kṛpa y Duryodhana, suspiraron hondamente y lloraron; y, abatidos por la desesperación, con los sentidos embotados, permanecieron así mucho tiempo.
6.119.116
दध्युश्चैव महाराज न युद्धे दधिरे मनः ।
ऊरुग्राहगृहीताश्च नाभ्यधावन्त पाण्डवान् ॥ ६.११९.११६ ॥
Oh gran rey, cayeron en la desesperación y no fijaron su ánimo en la batalla; como si sus muslos estuvieran aprisionados, no cargaron contra los Pāṇḍavas.
6.119.117
अवध्ये शन्तनोः पुत्रे हते भीष्मे महौजसि ।
दुःखार्तास्ते ततो राजन्कुरूणां पतयोऽभवन् ।
अभाव सहसा राजन्कुरुराजस्य तर्कितः ॥ ६.११९.११७ ॥
Cuando Bhīṣma, el poderoso hijo de Śantanu que no podía ser muerto, fue abatido, oh rey, los señores de los Kuru fueron atormentados por el dolor; y, oh rey, de pronto surgió el temor a la caída del rey de los Kuru.
6.119.118
हतप्रवीरास्तु वयं निकृत्ताश्च शितैः शरैः ।
कर्तव्यं नाभिजानीमो निर्जिताः सव्यसाचिना ॥ ६.११९.११८ ॥
Nuestros héroes han sido muertos, y somos abatidos por flechas afiladas; vencidos por Savyasācin, no sabemos qué hacer.
6.119.119
पाणडवाश्च जयं लब्ध्वा परत्र च परां गतिम् ।
सर्वे दध्युर्महाशङ्खञ्शूराः परिघवाहवः ॥ ६.११९.११९ ॥
Los Pāṇḍavas, habiendo obtenido la victoria y el destino supremo en el más allá, todos hicieron sonar sus grandes caracolas; héroes de brazos como barras de hierro.
6.119.120
सोमकाश्च सपाञ्चालाः प्राहृष्यन्त जनेश्वर ।
ततस्तूर्यसहस्रेषु नदत्सु स महाबलः ॥ ६.११९.१२० ॥
Oh señor de los hombres, los Somaka y los Pañcāla también se alegraron; entonces, mientras sonaban miles de instrumentos, aquel poderoso…
6.119.121
आस्फोटयामास भृशं भीमसेनो ननाद च ।
सेनयोरुभयोश्चापि गाङ्गेये निहते विभौ ॥ ६.११९.१२१ ॥
Cuando fue muerto el poderoso hijo de Gaṅgā, Bhīmasena golpeó repetidamente sus brazos y rugió, y ambos ejércitos hicieron lo mismo.
6.119.122
संन्यस्य विराः शस्त्राणि प्राध्यायन्त समन्ततः ।
प्राक्रोशन्प्राद्रवंश्चान्ये जग्मुर्मोहं तथाऽपरे ॥ ६.११९.१२२ ॥
Algunos héroes depusieron sus armas y se sumieron en pensamientos sombríos por todas partes; unos gritaron, otros huyeron y otros cayeron en la confusión.
6.119.123
क्षत्रं चान्येऽभ्यनिन्दन्त भीष्मं चान्येऽभ्यपूजयन् ।
ऋषयः पितरश्चैव प्रशशसुर्महाव्रतम् ॥ ६.११९.१२३ ॥
Unos censuraron el deber del guerrero y a Bhīṣma, mientras otros lo honraron; los sabios y los antepasados alabaron al de gran voto.
6.119.124
भरतानां च ये पूर्वे ते चैनं प्रशशंसिरे ।
महोपनिषदं चैव योगमास्थाय विर्यवान् ॥ ६.११९.१२४ ॥
Los antepasados de los Bharatas también lo alabaron, y el poderoso Bhīṣma, recurriendo al yoga y a la gran enseñanza upanishádica,
6.119.125
जपञ्शान्तनवो धीमान्कालाकाङ्क्षी स्थितोऽभवत् ॥ ६.११९.१२५ ॥
El sabio hijo de Śāntanu, recitando mantras, permaneció firme, aguardando su momento.