മഹാഭാരതം · അധ്യായം 6.119
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.119.1
एवं ते पाण्डवाः सर्वे पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ।
विव्यधुः समरे भीष्मं परिवार्य समन्ततः ॥ ६.११९.१ ॥
ഇങ്ങനെ പാണ്ഡവരെല്ലാവരും ശിഖണ്ഡിയെ മുന്നിൽ നിർത്തി, യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും ഭീഷ്മരെ വളഞ്ഞ് പ്രഹരിച്ചു.
6.119.2
शतघ्नीभिः सुघोराभिः परिघैश्च परश्वथैः ।
मुद्गरैर्मुसलैः प्रासैः क्षेपणीयैश्च सर्वशः ॥ ६.११९.२ ॥
അതിഭയങ്കരമായ ശതഘ്നികളാലും, ഇരുമ്പുദണ്ഡുകളാലും, മഴുക്കളാലും, ഗദകളാലും, ഉലക്കകളാലും, കുന്തങ്ങളാലും, എറിയുന്ന ആയുധങ്ങളാലും എല്ലാ വിധത്തിലും (പ്രഹരിച്ചു).
6.119.3
शरैः कनकपुङ्खैश्च शक्तितोमरकम्पनैः ।
नाराचैर्वत्सदन्तैश्च भुशुण्डीभिश्च सर्वशः ॥ ६.११९.३ ॥
സ്വർണ്ണച്ചിറകുള്ള അമ്പുകളാലും, ശക്തികളാലും, വിറപ്പിക്കുന്ന തോമരങ്ങളാലും, നാരാചങ്ങളാലും, വത്സദന്തങ്ങളാലും, ഭുശുണ്ഡികളാലും എല്ലാ വിധത്തിലും (പ്രഹരിച്ചു).
6.119.4
अताडयन्रणे भीष्मं सहिताः सर्वसृञ्जयाः ।
स विशीर्णतनुत्रामाः पीडितो बहुभिस्तदा ॥ ६.११९.४ ॥
യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാ സൃഞ്ജയരും ഒന്നിച്ചു ഭീഷ്മരെ പ്രഹരിച്ചു. അപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവചം ചിതറി, പലരാലും പീഡിതനായി.
6.119.5
न विव्यथे तदा भीष्मो भिद्यमानेषु मर्मसु ।
संदीप्तशरचापाग्निरस्त्रप्रसृतमारुतः ॥ ६.११९.५ ॥
മർമ്മസ്ഥാനങ്ങൾ തുളയ്ക്കപ്പെട്ടപ്പോഴും അപ്പോൾ ഭീഷ്മൻ വ്യസനിച്ചില്ല. ജ്വലിക്കുന്ന അമ്പും വില്ലുമായിരുന്നു അഗ്നി; അസ്ത്രങ്ങളുടെ വ്യാപനമായിരുന്നു വായു.
6.119.6
नेमिनिर्ह्रादसंतापो महास्त्रोदयपावकः ।
चित्रचापमहाज्वालो वीरक्षयमहेन्धनः ॥ ६.११९.६ ॥
രഥചക്രങ്ങളുടെ മുഴക്കമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചൂട്; മഹാസ്ത്രങ്ങളുടെ ഉദയമായിരുന്നു അഗ്നി; ചിത്രവില്ലായിരുന്നു മഹാജ്വാല; വീരന്മാരുടെ നാശമായിരുന്നു മഹേന്ധനം.
6.119.7
युगान्तागनिसमप्रख्यः परेषां समपद्यत ।
निवृत्य रथसङ्घानामन्तरेण विनिःसृतः ॥ ६.११९.७ ॥
യുഗാന്താഗ്നിയെപ്പോലെ അവൻ ശത്രുക്കൾക്ക് പ്രത്യക്ഷനായി. രഥസംഘങ്ങൾക്കിടയിൽ നിന്ന് തിരിഞ്ഞ് അവൻ പുറത്തുവന്നു.
6.119.8
दृश्यते स्म नेरन्द्राणां पुनर्मध्यगतश्चरन् ।
ततः पाञ्चालराजं च धृष्टकेतुमतीत्य च ॥ ६.११९.८ ॥
രാജാക്കന്മാർക്കിടയിൽ അവൻ വീണ്ടും മധ്യത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതായി കാണപ്പെട്ടു. പിന്നെ പാഞ്ചാലരാജാവിനെയും ധൃഷ്ടകേതുവിനെയും കടന്ന്.
6.119.9
पाण्डवानीकिनीमध्यमाससाद विशांपते ।
ततः सात्यकिभीमौ च पाण्डवं च धनञ्जयम् ॥ ६.११९.९ ॥
ഹേ ജനപാലകാ, പിന്നെ അവൻ പാണ്ഡവസേനയുടെ മധ്യഭാഗത്തെത്തി. പിന്നെ സാത്യകിയെയും ഭീമനെയും പാണ്ഡവനായ ധനഞ്ജയനെയും.
6.119.10
द्रुपदं च विराटं च धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् ।
भीमघोषैर्महावेगैर्मर्मावरणभेदिभिः ॥ ६.११९.१० ॥
ദ്രുപദനെയും വിരാടനെയും പൃഷതപുത്രനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെയും — ഭയങ്കര ഘോഷത്തോടും മഹാവേഗത്തോടും മർമകവചം ഭേദിക്കുന്ന അമ്പുകളോടും.
6.119.11
षडेतान्निशितैर्भीष्मः प्रविव्याधोत्तकैः शरैः ।
तस्य ते निशितान्बाणात्सन्निवार्य महारथाः ॥ ६.११९.११ ॥
ഈ ആറുപേരെയും ഭീഷ്മർ മൂർച്ചയേറിയ ഉത്തമ അമ്പുകളാൽ തുളച്ചു. അവന്റെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളെ തടുത്ത് മഹാരഥന്മാർ.
6.119.12
दशभिर्दशभिर्भीष्ममर्दयामासुरोजसा ।
शिखण्डी तु महाबाणान्यान्मुमोच महारथः ॥ ६.११९.१२ ॥
പത്തു പത്തു അമ്പുകളാൽ ഭീഷ്മരെ ശക്തിയോടെ പീഡിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ മഹാരഥൻ ശിഖണ്ഡി വലിയ അമ്പുകൾ അയച്ചു.
6.119.13
न चक्रुस्ते रुजं तस्य स्वर्मपुङ्खाः शिलाशिताः ।
ततः किरीटी संरब्धो भीष्ममेवाभ्यधावत ॥ ६.११९.१३ ॥
അവ അവന് ഒരു വേദനയും വരുത്തിയില്ല; അവ സ്വർണ്ണച്ചിറകുള്ളവയും കല്ലിൽ മൂർച്ചകൂട്ടിയവയുമായിരുന്നു. അപ്പോൾ കോപിച്ച കിരീടി (അർജുനൻ) ഭീഷ്മരുടെ നേർക്കുതന്നെ പാഞ്ഞു.
6.119.14
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य धनुश्चास्य समाच्छिनत् ।
भीष्मस्य धनुषश्छेदं नामृष्यन्त महारथाः ॥ ६.११९.१४ ॥
ശിഖണ്ഡിയെ മുന്നിൽ നിർത്തി അവൻ ഭീഷ്മരുടെ വില്ല് മുറിച്ചു. ഭീഷ്മന്റെ വില്ല് ഛേദിക്കപ്പെട്ടത് മഹാരഥന്മാർക്ക് സഹിക്കാനായില്ല.
6.119.15
द्रोणश्च कृतवर्मा च सैन्धवश्च जयद्रथः ।
भूरिश्रवाः शलः शल्यो भगदत्तस्तथैव च ॥ ६.११९.१५ ॥
ദ്രോണൻ, കൃതവർമ്മാവ്, സിന്ധുരാജാവായ ജയദ്രഥൻ, ഭൂരിശ്രവസ്സ്, ശലൻ, ശല്യൻ, അതുപോലെ ഭഗദത്തനും.
6.119.16
सप्तैते परमक्रुद्धाः किरीटिनमभिद्रुताः ।
तत्र शस्त्राणि दिव्यानि दर्शयन्तो महारथाः ॥ ६.११९.१६ ॥
അതിരൂക്ഷമായി കോപിച്ച ഈ ഏഴുപേരും കിരീടിക്കുനേരെ പാഞ്ഞടുത്തു; അവിടെ ദിവ്യായുധങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മഹാരഥന്മാർ.
6.119.17
अभिपेतुर्भृशं क्रुद्धाश्चादयन्तश्च पाण्डवम् ।
तेषामापततां शब्दः शुश्रुवे फल्गुनं प्रति ॥ ६.११९.१७ ॥
കോപത്തോടെ പാണ്ഡവനെ (അർജുനനെ) അതിശക്തമായി ആക്രമിച്ച് അവനെ മറയ്ക്കാൻ തുടങ്ങി. ആക്രമിച്ചുവരുന്നവരുടെ ശബ്ദം ഫൽഗുനനു നേരെ കേട്ടു.
6.119.18
उद्धूतानां यथा शब्दः समुद्राणां युगक्षये ।
घ्नत त्वरत गृह्णीत विद्ध्यध्वमवकर्तत ॥ ६.११९.१८ ॥
യുഗാന്തത്തിൽ ഇളകിമറിയുന്ന സമുദ്രങ്ങളുടെ ശബ്ദം പോലെ (അത് ഉയർന്നു). “അടിക്കൂ, വേഗം ചെയ്യൂ, പിടിക്കൂ, തുളയ്ക്കൂ, വെട്ടിവീഴ്ത്തൂ!”
6.119.19
इत्यासीत्तुमुलः शब्दः फल्गुनस्य रथं प्रति ।
तं शब्दं तुमुलं श्रुत्वा पाण्डवानां महारथाः ॥ ६.११९.१९ ॥
ഫൽഗുനന്റെ രഥത്തിനുനേരെ ഇങ്ങനെ ഭയങ്കരമായ കോലാഹലമുണ്ടായി. ആ ഭീകരശബ്ദം കേട്ട് പാണ്ഡവരുടെ മഹാരഥന്മാർ...
6.119.20
अभ्यधावन्परीप्सन्तः फल्गुनं भरतर्षभ ।
सात्यकिर्भीमसेनश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ६.११९.२० ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ഫൽഗുനനെ രക്ഷിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ അവർ അവന്റെ നേർക്ക് കുതിച്ചു — സാത്യകി, ഭീമസേനൻ, പൃഷതന്റെ പുത്രൻ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ...
6.119.21
विराटद्रुषदौ चोभौ राक्षसश्च घटोत्कचः ।
अभिमन्युश्च संक्रुद्धः सप्तैते क्रोधमूर्च्छिताः ॥ ६.११९.२१ ॥
വിരാടനും ദ്രുപദനും ഇരുവരും, രാക്ഷസൻ ഘടോത്കചനും, അത്യന്തം കോപിച്ച അഭിമന്യുവും — ഈ ഏഴുപേരും ക്രോധത്താൽ മൂർച്ഛിതരായിരുന്നു...
6.119.22
समभ्यधावंस्त्वरिताश्चित्रकार्मुकधारिणः ।
तेषां समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.११९.२२ ॥
അവർ വേഗത്തിൽ കുതിച്ചു, വിചിത്രമായ വില്ലുകൾ ധരിച്ചുകൊണ്ട്. അവർക്കിടയിൽ രോമാഞ്ചമുണ്ടാക്കുന്ന ഘോരയുദ്ധം ഉണ്ടായി...
6.119.23
संग्रमे भरतश्रेष्ठ देवानां दानवैरिव ।
शिखण्डी तु रणे श्रेष्ठो रक्ष्ममाणः किरीटिना ॥ ६.११९.२३ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, അത് ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം പോലെയായിരുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശിഖണ്ഡി, കിരീടിയാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ട്...
6.119.24
अविध्यद्दशभिर्भीषअमं छिन्नधन्वानमाहवे ।
सारथिं दशभिश्चास्य ध्वजं चैकेन चिच्छिदे ॥ ६.११९.२४ ॥
യുദ്ധത്തിൽ വില്ലൊടിഞ്ഞ ഭീഷ്മനെ അവൻ പത്ത് അമ്പുകൾകൊണ്ട് തുളച്ചു; അവന്റെ സാരഥിയെ പത്തുകൊണ്ടും കൊടിയെ ഒന്നുകൊണ്ടും മുറിച്ചു.
6.119.25
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय गाङ्गेयो वेगवत्तरम् ।
तदप्यस्य शितैर्बाणैस्त्रिभिश्चिच्छेद फल्गुनः ॥ ६.११९.२५ ॥
അദ്ദേഹം മറ്റൊരു, കൂടുതൽ വേഗമുള്ള വില്ലെടുത്തു; ഗാംഗേയന്റെ ആ വില്ലും ഫൽഗുനൻ മൂന്നു മൂർച്ചയുള്ള ബാണങ്ങളാൽ മുറിച്ചു.
6.119.26
एवं स पाण्डवः क्रुद्ध आत्तमात्तं पुनः पुनः ।
धनुश्चिच्छेद भीष्मस्य सव्यसाची परंतपः ॥ ६.११९.२६ ॥
ഇങ്ങനെ കോപിച്ച ആ പാണ്ഡവൻ, ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന സവ്യസാചി, ഭീഷ്മൻ എടുത്ത ഓരോ വില്ലും പലവട്ടം മുറിച്ചു.
6.119.27
स च्छिन्नधन्वा संक्रुद्धाः सृक्किणी परिसंलिहन् ।
शक्तिं जग्राह तरसा गिरीणामपि दारणीम् ॥ ६.११९.२७ ॥
വില്ല് മുറിഞ്ഞ അദ്ദേഹം അത്യന്തം കോപിച്ച്, ചുണ്ടിന്റെ കോണുകൾ നക്കിക്കൊണ്ട്, പർവതങ്ങളെയും പിളർക്കുന്ന ശക്തി ആയുധം വേഗത്തിൽ പിടിച്ചു.
6.119.28
तां च चिक्षेप संक्रुद्धः फल्गुनस्य रथं प्रति ।
तामापतन्तीं संप्रेक्ष्य ज्वलन्तीमशनीमिव ॥ ६.११९.२८ ॥
കോപിച്ച് അദ്ദേഹം അത് ഫൽഗുനന്റെ രഥത്തിനുനേരെ എറിഞ്ഞു; വരുന്നതും ഇടിമിന്നൽപോലെ ജ്വലിക്കുന്നതുമായ അതിനെ അദ്ദേഹം കണ്ടു.
6.119.29
समादत्त शितान्भल्लान्पञ्च पाण्डवनन्दनः ।
तस्य चिच्छेद तां शक्तिं पञ्चधा पञ्चभिः शरैः ॥ ६.११९.२९ ॥
പാണ്ഡവർക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്നവൻ അഞ്ച് മൂർച്ചയുള്ള ഭല്ലങ്ങൾ എടുത്തു; അഞ്ച് ബാണങ്ങളാൽ ആ ശക്തിയെ അഞ്ച് കഷണങ്ങളായി മുറിച്ചു.
6.119.30
संक्रुद्धो भरतश्रेष्ठ भीष्मवाहुप्रवेरिताम् ।
सा पपात तथा च्छिन्ना संक्रुद्धेन किरीटिना ॥ ६.११९.३० ॥
ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! ഭീഷ്മന്റെ ബാഹുവിനാൽ എറിയപ്പെട്ട അത്, കോപിച്ച കിരീടിയാൽ ഇങ്ങനെ മുറിഞ്ഞ് വീണു.
6.119.31
मेघबृन्दपरिभ्रष्टा विच्छिन्नेव शतह्रदा ।
छिन्नां तां शक्तिमालोक्य भीष्मः क्रोधसमन्वितः । ॥ ६.११९.३१ ॥
മേഘസമൂഹത്തിൽ നിന്ന് വീണ്, മുറിഞ്ഞുപോയ മിന്നൽപോലെയുള്ള ആ ശക്തിയെ കണ്ടപ്പോൾ, കോപം നിറഞ്ഞ ഭീഷ്മൻ…
6.119.32
अचिन्तयद्रणे वीरो बुद्ध्या परपुरंजयः ।
शक्तोऽहं धनुषैकेन निहन्तुं सर्वपाण्डवान् ॥ ६.११९.३२ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ആ വീരൻ, ശത്രുനഗരങ്ങളെ ജയിക്കുന്നവൻ, ബുദ്ധികൊണ്ട് ചിന്തിച്ചു: 'ഞാൻ ഒറ്റ വില്ലുകൊണ്ടുതന്നെ എല്ലാ പാണ്ഡവരെയും കൊല്ലാൻ ശക്തനാണ്.'
6.119.33
यद्येषां न भवेद्गोप्ता विष्वक्सेनो महाबलः ।
अजय्यश्चैव सर्वेषां लोकानामिति मे मतिः ।
कारणद्वयमास्थाय नाहं योत्स्यामि पाण्डवान् ॥ ६.११९.३३ ॥
ഇവർക്ക് മഹാബലനായ വിഷ്വക്സേനൻ (കൃഷ്ണൻ) രക്ഷകനായിരുന്നില്ലെങ്കിൽ, എല്ലാ ലോകങ്ങൾക്കും അജയ്യനായിരുന്നില്ലെങ്കിൽ — ഇതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം — രണ്ടു കാരണങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച് ഞാൻ പാണ്ഡവരോട് യുദ്ധം ചെയ്യില്ല.
6.119.34
अवध्यत्वाच्च पाण्डूनां स्त्रीभावाच्च शिखण्डिनः ।
पित्रा तुष्टेन मे पूर्वं यदा कालीमुदवहम् ॥ ६.११९.३४ ॥
പാണ്ഡവർ വധിക്കപ്പെടാൻ പാടില്ലാത്തവരായതുകൊണ്ടും ശിഖണ്ഡി സ്ത്രീസ്വഭാവമുള്ളവനായതുകൊണ്ടും (ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യില്ല). മുൻപ് ഞാൻ കാളിയെ കൊണ്ടുവന്നപ്പോൾ, എന്റെ പിതാവ് സന്തുഷ്ടനായി…
6.119.35
स्वच्छन्दमरणं दत्तमवध्यत्वं रणे तथा ।
तस्मान्मृत्युमहं मन्ये प्राप्तकालमिवात्मनः ॥ ६.११९.३५ ॥
സ്വേച്ഛാമരണവും യുദ്ധത്തിൽ അവധ്യതയും നൽകപ്പെട്ടിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് എനിക്കുള്ള സമയം വന്നുചേർന്നതുപോലെ ഞാൻ മരണത്തെ കരുതുന്നു.
6.119.36
एवं ज्ञात्वा व्यवसितं भीष्मस्यामिततेजसः ।
ऋषयो वसवश्चैव वियत्स्था भीष्ममब्रुवन् ॥ ६.११९.३६ ॥
അമിത തേജസ്വിയായ ഭീഷ്മന്റെ ഈ നിശ്ചയം അറിഞ്ഞ്, ആകാശത്ത് നിലകൊണ്ട ഋഷിമാരും വസുക്കളും ഭീഷ്മരോട് പറഞ്ഞു.
6.119.37
यत्ते व्यवसितं तात तदस्माकमपि प्रियम् ।
तत्कुरुष्व महाराज युद्धे बुद्धिं निवर्तय ॥ ६.११९.३७ ॥
പ്രിയപുത്രാ, നീ എടുത്ത തീരുമാനം ഞങ്ങൾക്കും പ്രിയമാണ്. മഹാരാജാവേ, അത് തന്നെ ചെയ്യൂ, യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് മനസ്സ് പിൻവലിക്കൂ.
6.119.38
अस्य वाक्यस्य निधने प्रादुसासीच्छिवोऽनिलः ।
अनुलोमः सुगन्धी च पृषतैश्च समन्वितः ॥ ६.११९.३८ ॥
ഈ വാക്കിന്റെ അവസാനത്തിൽ ഒരു മംഗളകരമായ കാറ്റ് വീശി; അത് അനുകൂലവും സുഗന്ധമുള്ളതും ജലകണങ്ങളോടു കൂടിയതും ആയിരുന്നു.
6.119.39
देवदुन्दुभयश्चैव संप्रणेदुर्महास्वनाः ।
पपात पुष्पवृष्टिश्च भीष्मस्योपरि मारिष ॥ ६.११९.३९ ॥
ദേവദുന്ദുഭികൾ മഹാശബ്ദത്തോടെ മുഴങ്ങി. മാരിഷാ, ഭീഷ്മന്റെ മീതെ പുഷ്പവൃഷ്ടി വീണു.
6.119.40
न च ताः शुश्रुवे कश्चित्तेषां संवदतां गिरः ।
ऋते भीष्मं महाबाहुं मां चापि मुनितेजसा ॥ ६.११९.४० ॥
സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അവരുടെ വാക്കുകൾ മഹാബാഹുവായ ഭീഷ്മനല്ലാതെയും മുനിതേജസ്സുള്ള എന്നെയല്ലാതെയും ആരും കേട്ടില്ല.
6.119.41
संभ्रमश्च महानासीत्रिदशानां विशांपते ।
पतिष्यति रथाद्भीष्मे सर्वलोकप्रिये तदा ॥ ६.११९.४१ ॥
വിശാംപതേ, ദേവന്മാർക്കിടയിൽ വലിയ ഇളക്കമുണ്ടായി; സർവലോകപ്രിയനായ ഭീഷ്മർ അപ്പോൾ രഥത്തിൽ നിന്ന് വീഴും എന്ന്.
6.119.42
इति देवगणानां च वाक्यं श्रुत्वा महातपाः ।
ततः शान्तनवो भीष्मो बीभत्सुं नाभ्यवर्तत ॥ ६.११९.४२ ॥
ദേവഗണങ്ങളുടെ ഈ വാക്ക് കേട്ട് മഹാതപസ്വിയായ ശന്തനുപുത്രൻ ഭീഷ്മർ ബീഭത്സുവിനെ (അർജുനനെ) നേരിട്ടില്ല.
6.119.43
भिद्यमानः शितैर्बाणैः सर्वावरणभेदिभिः ।
शिखण्डी तु महाराज भरतानां पितामहम् ॥ ६.११९.४३ ॥
മഹാരാജാവേ, സർവകവചങ്ങളെയും ഭേദിക്കുന്ന മൂർച്ചയുള്ള ബാണങ്ങളാൽ തുളയ്ക്കപ്പെട്ട ശിഖണ്ഡി ഭരതവംശജരുടെ പിതാമഹനെ (ഭീഷ്മരെ)...
6.119.44
आजघानोरसि क्रुद्धो नवभिर्निशितैः शरैः ।
स तेनाभिहतः सङ्ख्ये भीष्मः कुरुपितामहः ॥ ६.११९.४४ ॥
ക്രുദ്ധനായി അവൻ നെഞ്ചിൽ ഒൻപത് മൂർച്ചയുള്ള ബാണങ്ങളാൽ പ്രഹരിച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ അവനാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട കുരുപിതാമഹൻ ഭീഷ്മർ.
6.119.45
नाकम्पत महाराज क्षितिकम्पे यथाऽचलः ।
ततः प्रहस्य बीभत्सुर्व्याक्षिपन्गाण्डिवं धनुः ॥ ६.११९.४५ ॥
മഹാരാജാവേ, ഭൂകമ്പത്തിൽ പർവതം ഇളകാത്തതുപോലെ അവൻ ഇളകിയില്ല. പിന്നെ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ബീഭത്സു (അർജുനൻ) ഗാണ്ഡീവ വില്ല് വലിച്ചു.
6.119.46
गाङ्गेयं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ।
पुनः पुनः शतैरेनं त्वरमाणो धनञ्जयः ॥ ६.११९.४६ ॥
അവൻ ഗാംഗേയനെ (ഭീഷ്മരെ) ഇരുപത്തഞ്ചു ചെറിയ ബാണങ്ങളാൽ പ്രഹരിച്ചു. ധനഞ്ജയൻ (അർജുനൻ) ത്വരയോടെ നൂറുകണക്കിന് ബാണങ്ങളാൽ ആവർത്തിച്ച് ഇവനെ പ്രഹരിച്ചു.
6.119.47
सर्वगात्रेषु संक्रुद्धस्तथा मर्मस्वताडयत् ।
एवमन्यैरपि भृशं विद्ध्यमानः सहस्रशः ॥ ६.११९.४७ ॥
അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി അവൻ എല്ലാ അവയവങ്ങളിലും മർമസ്ഥാനങ്ങളിലും പ്രഹരിച്ചു. ഇങ്ങനെതന്നെ മറ്റുള്ളവരാലും ഏറെ, ആയിരക്കണക്കിന് തവണ തുളയ്ക്കപ്പെട്ടവനായി.
6.119.48
तानप्याशु शरैर्भीष्मः प्रविव्याध महारथः ।
तैश्च मुक्ताञ्छरान्भीष्मो युधि सत्यपराक्रमः ॥ ६.११९.४८ ॥
മഹാരഥനായ ഭീഷ്മർ അവയെയും വേഗത്തിൽ ബാണങ്ങളാൽ തുളച്ചു. അവർ അയച്ച ബാണങ്ങളെ യുദ്ധത്തിൽ സത്യപരാക്രമിയായ ഭീഷ്മർ...
6.119.49
निवारयामास शरैः समं सन्नतपर्वभिः ।
शिखण्डी तु रणे बाणान्यान्मुमोच महारथः ॥ ६.११९.४९ ॥
യുദ്ധത്തിൽ മഹാരഥനായ ശിഖണ്ഡി വളഞ്ഞ സന്ധികളുള്ള അമ്പുകളാൽ ഒരേസമയം അവരെ തടഞ്ഞു; അവൻ അമ്പുകൾ തൊടുത്തു.
6.119.50
न चक्रुस्ते रुजं तस्य रुक्मपुङ्खाः शिलासिताः ।
ततः किरीटी संक्रुद्धो भीष्ममेवाभ्यवर्तत ॥ ६.११९.५० ॥
സ്വർണ്ണച്ചിറകുകളും കല്ലിൽ മൂർച്ചകൂട്ടിയ മുനകളുമുള്ള ആ അമ്പുകൾ അവന് ഒരു വേദനയും ഉണ്ടാക്കിയില്ല. അപ്പോൾ കോപിതനായ കിരീടി ഭീഷ്മനെ നേരിട്ട് ആക്രമിച്ചു.
6.119.51
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य धनुश्चास्य समाच्छिनत् ।
अथैनं नवभिर्विद्ध्वा ध्वजमेकेन चिच्छिदे ॥ ६.११९.५१ ॥
ശിഖണ്ഡിയെ മുന്നിൽ നിർത്തി അവൻ ഭീഷ്മന്റെ വില്ല് മുറിച്ചു. പിന്നെ അവനെ ഒമ്പത് അമ്പുകളാൽ മുറിവേൽപ്പിച്ച് ഒന്നുകൊണ്ട് അവന്റെ കൊടി മുറിച്ചു.
6.119.52
सारथिं विशिखैश्चास्य दशभिः समकम्पयत् ।
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय गाङ्गेयो बलवत्तरम् ॥ ६.११९.५२ ॥
പത്ത് അമ്പുകളാൽ അവന്റെ സാരഥിയെ വിറപ്പിച്ചു. പിന്നെ ഗാംഗേയനായ ഭീഷ്മർ മറ്റൊരു, കൂടുതൽ ശക്തമായ വില്ലെടുത്തു.
6.119.53
तदप्यस्य शितैर्भल्लैस्त्रिधा त्रिभिरघातयत् ।
निमेषार्धेन कौन्तेय आत्तमात्तं महारणे ॥ ६.११९.५३ ॥
അവന്റെ ആ വില്ലും മൂർച്ചയുള്ള ഭല്ലങ്ങളാൽ മൂന്നായി മുറിച്ചു. മഹായുദ്ധത്തിൽ കൗന്തേയൻ അര നിമിഷത്തിൽ എടുത്ത ഓരോ വില്ലും വീഴ്ത്തി.
6.119.54
एवमस्य धनूंष्याजौ चिच्छेद सुबहून्यथ ।
ततः शान्तनवो भीष्मो बीभत्सुं नात्यवर्तत ॥ ६.११९.५४ ॥
ഇങ്ങനെ യുദ്ധത്തിൽ അവന്റെ പല വില്ലുകളും മുറിച്ചു. പിന്നെ ശന്തനുവിന്റെ പുത്രനായ ഭീഷ്മർ ബീഭത്സുവിനെ മറികടന്നില്ല.
6.119.55
अथैनं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ।
सोऽतिविद्धो महेष्वासो दुःशासनमभाषत ॥ ६.११९.५५ ॥
പിന്നെ അവൻ ഭീഷ്മരെ ഇരുപത്തിയഞ്ച് ചെറിയ അമ്പുകളാൽ പ്രഹരിച്ചു. അതിശയം വിദ്ധനായ ആ മഹാധനുർധരൻ ദുഃശാസനനോട് പറഞ്ഞു.
6.119.56
एष पार्थो रणे क्रुद्धः पाण्डवानां महारथः ।
शरैरनेकसाहस्त्रैर्मामेवाभ्यपतद्रणे ॥ ६.११९.५६ ॥
ഈ പാർത്ഥൻ യുദ്ധത്തിൽ കോപിച്ച പാണ്ഡവരുടെ മഹാരഥനാണ്. യുദ്ധത്തിൽ അവൻ അനേകായിരം അമ്പുകളാൽ എന്നെത്തന്നെ ആക്രമിച്ചു.
6.119.57
न चैष समरे शक्यो जेतुं वज्रभृता अपि ।
न चापि सहिता वीरा देवदानवराक्षसाः ॥ ६.११९.५७ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ഇവനെ വജ്രധാരിയായ ഇന്ദ്രനും ജയിക്കാനാവില്ല; ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും രാക്ഷസന്മാരുമായ വീരന്മാർ ഒന്നിച്ചു വന്നാലും ജയിക്കാനാവില്ല.
6.119.58
मां चापि शक्ता निर्जेतुं किमु मर्त्या महारथाः ।
ऋतेऽर्जुनं सुसंक्रुद्धमेतत्सत्यं ब्रवीमि ते ॥ ६.११९.५८ ॥
എന്നെ ജയിക്കാൻ കഴിയുന്ന മർത്യരായ മഹാരഥന്മാർ എവിടെ? അതിശയം കോപിച്ച അർജ്ജുനനെ ഒഴികെ — ഇത് സത്യമാണെന്ന് ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു.
6.119.59
एवं तयोः संवदतोः फल्गुनो निशितैः शरैः ।
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य भीष्मं विव्याध संयुगे ॥ ६.११९.५९ ॥
ഇങ്ങനെ അവർ ഇരുവരും സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ഫല്ഗുനൻ ശിഖണ്ഡിയെ മുന്നിൽ നിർത്തി മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മരെ വിദ്ധനാക്കി.
6.119.60
ततो दुःशासनं भीष्मः स्मयमान इवाब्रवीत् ।
अर्दितो निशितैर्बाणैर्भृशं गाण्डीवधन्वना ॥ ६.११९.६० ॥
പിന്നെ ഭീഷ്മർ പുഞ്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ ദുഃശാസനനോട് പറഞ്ഞു; ഗാണ്ഡീവധന്വാവിന്റെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ അത്യന്തം പീഡിതനായി.
6.119.61
वज्राशनिसमस्पर्शाः सुपुङ्खाः सुप्रतेजनाः ।
सुमुक्ता अव्यवच्छिन्ना नेमे बाणाःशिखण्डिनः ॥ ६.११९.६१ ॥
വജ്രത്തിന്റെയും ഇടിയുടെയും സ്പർശമുള്ള, നല്ല തൂവലുകളുള്ള, നന്നായി മൂർച്ചകൂട്ടിയ, നന്നായി തൊടുക്കപ്പെട്ട, മുറിയാത്ത — ഈ അമ്പുകൾ ശിഖണ്ഡിയുടേതല്ല.
6.119.62
निकृन्तमाना मर्माणि दृढावरणभेदिनः ।
सुसला इव मे ध्नन्ति नेमे बाणः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६२ ॥
മർമ്മങ്ങളെ മുറിച്ച്, ഉറച്ച കവചം തുളച്ച്, നല്ല കുന്തങ്ങൾപോലെ എന്നെ അടിക്കുന്നു — ഈ അമ്പുകൾ ശിഖണ്ഡിയുടേതല്ല.
6.119.63
वज्रदण्डसमस्पर्शा वज्रवेगदुरासदाः ।
मम प्राणानारुजन्ति नेमे बाणाः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६३ ॥
വജ്രദണ്ഡത്തിന്റെ സ്പർശമുള്ള, വജ്രവേഗത്താൽ നേരിടാനാവാത്ത — ഈ അമ്പുകൾ എന്റെ പ്രാണനെ തകർക്കുന്നു; ഇവ ശിഖണ്ഡിയുടേതല്ല.
6.119.64
नाशयन्तीव मे प्राणान्यमदूता इवागताः ।
गदापरिघसंस्पर्शा नेमे बाणाः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६४ ॥
യമദൂതന്മാർ വന്നതുപോലെ എന്റെ പ്രാണനെ നശിപ്പിക്കുന്നു; ഗദയുടെയും പരിഘത്തിന്റെയും സ്പർശമുള്ള — ഈ അമ്പുകൾ ശിഖണ്ഡിയുടേതല്ല.
6.119.65
भुजगा इव संक्रुद्धा लेलिहाना विषोल्बणाः ।
समाविशन्ति मर्माणि नेमे बाणाः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६५ ॥
കോപിച്ച പാമ്പുകളെപ്പോലെ, നാവു നീട്ടുന്ന, വിഷത്താൽ ഭയങ്കരമായ — ഈ അമ്പുകൾ മർമ്മങ്ങളിൽ കടന്നുകയറുന്നു; ഇവ ശിഖണ്ഡിയുടേതല്ല.
6.119.66
अर्जुनस्य इमे बाणा नेमे बाणाः शिखण्डिनः ।
कृन्तन्ति मम गात्राणि माघमां सेगवा इव ॥ ६.११९.६६ ॥
ഈ അമ്പുകൾ അർജ്ജുനന്റേതാണ്; ശിഖണ്ഡിയുടെ അമ്പുകളല്ല — മാഘമാസത്തിലെ പശുക്കളെപ്പോലെ എന്റെ അവയവങ്ങളെ മുറിക്കുന്നു.
6.119.67
सर्वे ह्यपि न मे दुःखं कुर्युरन्ये नराधिपाःक ।
वीरं गाण्डीवधन्वानमृते जिष्णुं कपिध्वजम् ॥ ६.११९.६७ ॥
കപിധ്വജനും വിജയിയും ഗാണ്ഡീവധനുസ്സേന്തിയ വീരനുമായ അർജ്ജുനനല്ലാതെ മറ്റ് രാജാക്കന്മാരെല്ലാം എനിക്ക് ദുഃഖമുണ്ടാക്കുകയില്ല.
6.119.68
इति ब्रुवञ्छान्तनवो दिधक्षुरिव पाण्डवम् ।
शक्तिं भीष्मः स पार्थाय ततश्चिक्षेप भारत ॥ ६.११९.६८ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, പാണ്ഡവനെ ദഹിപ്പിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ ശാന്തനുപുത്രനായ ഭീഷ്മർ പാർത്ഥന്റെ നേരെ ശക്തി എന്ന ആയുധം എറിഞ്ഞു, ഭാരതാ.
6.119.69
तामस्य विशिखैश्छित्त्वा त्रिधा त्रिभिरपातयत् ।
पश्यतां कुरुवीराणां सर्वेषां तत्र भारत ॥ ६.११९.६९ ॥
അദ്ദേഹം തന്റെ അമ്പുകളാൽ അതിനെ മൂന്നായി മുറിച്ച് മൂന്ന് അമ്പുകൾകൊണ്ട് വീഴ്ത്തി, ഭാരതാ; അവിടെ കുരുവീരന്മാരെല്ലാം കണ്ടുനില്‌ക്കെ.
6.119.70
चर्माथादत्त गाङ्गेयो जातरूपपरिष्कृतम् ।
खङ्गं चान्यतरप्रेप्सुर्मृत्योरग्रे जयाय वा ॥ ६.११९.७० ॥
പിന്നീട് ഗാംഗേയൻ സ്വർണ്ണം കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച പരിചയെടുത്തു; മരണത്തിനു മുന്നിൽ നില്ക്കാനോ വിജയം നേടാനോ ആഗ്രഹിച്ച് വാളും എടുത്തു.
6.119.71
तस्य तच्छतधा चर्म व्यधमत्सायकैस्तथा ।
रथादनवरूढस्य तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.११९.७१ ॥
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ പരിചയെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് നൂറ് കഷണങ്ങളാക്കി തകർത്തു; രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങാത്തവന് അത് അത്ഭുതം പോലെ തോന്നി.
6.119.72
ततो युधिष्ठिरो राजा स्वान्यनीकान्यचोदयत् ।
अभिद्रवत गाङ्गेयं मा वोऽस्तु भयमण्वपि ॥ ६.११९.७२ ॥
അപ്പോൾ രാജാവായ യുധിഷ്ഠിരൻ തന്റെ സൈന്യങ്ങളെ പ്രേരിപ്പിച്ചു: 'ഗാംഗേയനെ ആക്രമിക്കുവിൻ; നിങ്ങൾക്ക് അല്പംപോലും ഭയം വേണ്ട.'
6.119.73
अथ ते तोमरैः प्रासैर्बाणौघैश्च समन्ततः ।
पट्टसैश्च सुनिस्त्रिंशैर्नाराचैश्च तथा शितैः ॥ ६.११९.७३ ॥
അപ്പോൾ അവർ തോമരങ്ങളും പ്രാസങ്ങളും ചുറ്റുംനിന്നുള്ള ബാണവർഷവും പട്ടസങ്ങളും നല്ല വാളുകളും മൂർച്ചയേറിയ നാരാചങ്ങളും കൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു.
6.119.74
वत्सदन्तैश्च भल्लैश्च तमेकमभिदुद्रुवुः ।
सिंहनादस्ततो घोरः पाण्डवानामभूत्तदा ॥ ६.११९.७४ ॥
വത്സദന്തങ്ങളും ഭല്ലങ്ങളുംകൊണ്ട് അവർ അവനെ ഒറ്റയ്ക്ക് ആക്രമിച്ചു; അപ്പോൾ പാണ്ഡവരുടെ ഭയങ്കരമായ സിംഹനാദം ഉയർന്നു.
6.119.75
तथैव तव पुत्राश्च नेदुर्भीष्मजयैषिणः ।
तमेकमभ्यरक्षन्त सिंहनादांश्च चक्रिरे ॥ ६.११९.७५ ॥
അതുപോലെ അങ്ങയുടെ പുത്രന്മാരും ഭീഷ്മന്റെ ജയം ആഗ്രഹിച്ച് ഗർജിച്ചു; അവനെ മാത്രം സംരക്ഷിച്ച് സിംഹനാദം മുഴക്കി.
6.119.76
तत्रासीत्तुमुलं युद्धं तावकानां परैः सह ।
दशमेऽहनि राजेन्द्र भीष्मार्जुनसमागमे ॥ ६.११९.७६ ॥
അവിടെ അങ്ങയുടെ പക്ഷവും ശത്രുക്കളും തമ്മിൽ കഠിനമായ യുദ്ധം നടന്നു; രാജേന്ദ്രാ, പത്താം ദിവസം ഭീഷ്മാർജുനന്മാർ എതിരിട്ടപ്പോൾ.
6.119.77
आसीद्धोर इवावर्तो मुहूर्तमुदधेरिव ।
सैन्यानां युध्यमानानां निघ्नतामितरेतरम् ॥ ६.११९.७७ ॥
കടലിൽ ഒരു നിമിഷം ഭയങ്കരമായ ചുഴി ഉയരുന്നതുപോലെ, പരസ്പരം പ്രഹരിച്ച് പൊരുതുന്ന സേനകളിൽ ഭയങ്കരമായ ചുഴിയുടെ കാഴ്ച ഉണ്ടായി.
6.119.78
असौम्यरूपा पृथिवी शोणिताक्ताऽभवत्तदा ।
समं च विषमं चैव न प्राज्ञायत किंचन ॥ ६.११९.७८ ॥
അപ്പോൾ ഭൂമി ഭയങ്കര രൂപമാർന്ന് രക്തത്തിൽ കുതിർന്നു; സമമായതും വിഷമമായതും ഒന്നും തിരിച്ചറിയാനായില്ല.
6.119.79
योधानामयुतं हत्वा तस्मिन्स दशमेऽहनि ।
अतिष्ठदाहवे भीष्मो भिद्यमानेषु मर्मसु ॥ ६.११९.७९ ॥
ആ പത്താം ദിവസം പതിനായിരം യോദ്ധാക്കളെ കൊന്ന്, മർമ്മസ്ഥാനങ്ങൾ തുളയ്ക്കപ്പെട്ടിരുന്നിട്ടും ഭീഷ്മർ യുദ്ധത്തിൽ നിലകൊണ്ടു.
6.119.80
ततः सेनामुखे तस्मिन्स्थितः पार्थो धनुर्धरः ।
मध्येन कुरुसैन्यानां द्रावयामास वाहिनीम् ॥ ६.११९.८० ॥
അപ്പോൾ സേനയുടെ മുൻനിരയിൽ നിന്ന വില്ലാളി പാർത്ഥൻ കൗരവസേനയുടെ നടുവിലൂടെ ആ സേനയെ ഓടിച്ചു.
6.119.81
तत्राद्भुतमपश्याम पाण्डवानां पराक्रमम् ।
द्रावयामासुरिषुभिः सर्वान्भीष्मपदानुगान् ॥ ६.११९.८१ ॥
അവിടെ പാണ്ഡവരുടെ അത്ഭുതകരമായ പരാക്രമം ഞങ്ങൾ കണ്ടു; ഭീഷ്മനെ പിന്തുടർന്ന എല്ലാവരെയും അവർ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ഓടിച്ചു.
6.119.82
वयं श्वेतहयाद्भीताः कुन्तीपुत्राद्धनञ्जयात् ।
पीड्यमानाः शितैः शस्त्रैः प्राद्रवाम रणे तदा ॥ ६.११९.८२ ॥
അപ്പോൾ വെള്ളക്കുതിരകളുള്ള കുന്തീപുത്രൻ ധനഞ്ജയനെ ഭയന്ന്, മൂർച്ചയുള്ള ആയുധങ്ങളാൽ പീഡിതരായി ഞങ്ങൾ യുദ്ധത്തിൽ ഓടി.
6.119.83
पाण्डवैः पञ्चभिः सार्धं सात्यकेन च धन्विना ।
धृष्टद्युम्नसुखैः सर्वैः पाञ्चालैश्च समन्ततःक ॥ ६.११९.८३ ॥
അഞ്ചു പാണ്ഡവരോടും, വില്ലാളി സാത്യകിയോടും, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ മുതലായ എല്ലാ പാഞ്ചാലരോടുമൊപ്പം, നാലുപാടുനിന്നും.
6.119.84
भिद्यमानाः शरैस्तीक्ष्णैः सर्वे कार्ष्णिपुरोगमैः ।
द्रोणद्रौणिकृतैः सार्धं सर्वे शल्यशलादयः।
तावकाः समरे राजञ्जहुर्भीष्मं महामृधे ॥ ६.११९.८४ ॥
മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ തുളയ്ക്കപ്പെട്ട്, കൃഷ്ണപുത്രനെ മുൻനിർത്തി, ദ്രോണനും ദ്രൗണിയും ചേർന്ന്, ശല്യനും ശലനും മുതലായ എല്ലാവരോടുമൊപ്പം, രാജാവേ, നിന്റെ ആളുകൾ ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മരെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
6.119.85
सौवीराः कितवाः प्राच्याःप्रतीच्योदीच्यमालवाः ।
अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः ॥ ६.११९.८५ ॥
സൗവീരർ, കിതവർ, കിഴക്കൻ ദേശക്കാർ, പടിഞ്ഞാറൻ ദേശക്കാർ, വടക്കൻ ദേശക്കാർ, മാളവർ, അഭീഷാഹർ, ശൂരസേനർ, ശിബികൾ, വസാതികൾ.
6.119.86
साल्वाश्रयास्त्रिगर्ताश्च अम्बष्ठाः केकयैः सह ।
द्वादशैते जनपदाः शरार्ता व्रणपीडिताः।
संग्रामे प्रजहुर्भीष्मं युध्यमानाः किरीटिना ॥ ६.११९.८६ ॥
ശാൽവരും അവരുടെ സഖ്യകക്ഷികളും, ത്രിഗർത്തരും, അംബഷ്ഠരും, കേകയരോടൊപ്പം ഈ പന്ത്രണ്ടു ജനപദങ്ങളും അമ്പുകളാൽ പീഡിതരായി, മുറിവുകളാൽ വേദനിച്ച്, കിരീടിയോട് പോരാടി യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മനെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
6.119.87
ततस्तमेकं बहवः परिवार्य समन्ततः ।
परिकाल्य कुरून्सर्वाञ्शरर्षैरवाकिरन् ॥ ६.११९.८७ ॥
പിന്നെ പലരും അവനെ എല്ലാ വശത്തുനിന്നും വളഞ്ഞു, കുരുക്കളെയെല്ലാം അകറ്റി, അമ്പുകളുടെ മഴ അവന്റെമേൽ വർഷിച്ചു.
6.119.88
निपातयत गृह्णीत युध्यध्वमवकृन्तत ।
इत्यासीत्तुमुलः शब्दो राजन्भीष्मरथं प्रति ॥ ६.११९.८८ ॥
'വീഴ്ത്തൂ, പിടിക്കൂ, പോരാടൂ, വെട്ടൂ!' എന്ന് ഹേ രാജാവേ, ഭീഷ്മരുടെ രഥത്തിനു നേരെ മഹാകോലാഹലം ഉയർന്നു.
6.119.89
निहत्य समरे राजञ्शतशोऽथ सहस्रशः ।
न तस्यासीदनिर्भिन्नं गात्रे द्व्यङ्गुलमन्तरम् ॥ ६.११९.८९ ॥
ഹേ രാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ നൂറുകണക്കിനും ആയിരങ്ങളും കൊന്നിട്ടും, അവന്റെ ശരീരത്തിൽ രണ്ടു വിരൽ വീതിയുള്ള ഇടം പോലും അമ്പുകളാൽ തുളയ്ക്കപ്പെടാതെ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
6.119.90
एवंभूतस्तव पिता शरैर्विशकलीकृतः ।
शिताग्रैः फल्गुनेनाजौ प्राक्शिराः प्रापतद्रथात् ॥ ६.११९.९० ॥
ഇങ്ങനെയായിത്തീർന്ന നിങ്ങളുടെ പിതാവ്, യുദ്ധത്തിൽ ഫൽഗുനന്റെ (അർജുനന്റെ) മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ കഷണങ്ങളാക്കപ്പെട്ട്, തല മുന്നോട്ടു വെച്ച് രഥത്തിൽ നിന്ന് വീണു.
6.119.91
किंचिच्छेषे दिनकरे पुत्राणां तव पश्यताम् ।
हाहेति दिवि देवानां पार्थिवानां च भारत ॥ ६.११९.९१ ॥
ഭാരതാ! സൂര്യൻ അല്പം മാത്രം ശേഷിച്ചപ്പോൾ, നിന്റെ പുത്രന്മാർ നോക്കിനിൽക്കെ, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ദേവന്മാരിലും ഭൂമിയിൽ രാജാക്കന്മാരിലും 'ഹാ ഹാ' എന്ന നിലവിളി ഉയർന്നു.
6.119.92
पतमाने रथाद्भीष्मे बभूव सुमहास्वनः ।
संपतन्तमभिप्रेक्ष्य महात्मानं पितामहम् ॥ ६.११९.९२ ॥
ഭീഷ്മൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് വീഴുമ്പോൾ വലിയ ശബ്ദമുണ്ടായി. മഹാത്മാവായ പിതാമഹൻ വീഴുന്നത് കണ്ടപ്പോഴായിരുന്നു അത്.
6.119.93
सह भीष्मेण सर्वेषां प्रापतन्हृदयानि नः ।
स पपात महाबाहुर्वसुधामनुनादयन् ॥ ६.११९.९३ ॥
ഭീഷ്മനോടൊപ്പം ഞങ്ങളുടെ എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയങ്ങൾ വീണുപോയി. ആ മഹാബാഹു ഭൂമിയെ പ്രതിധ്വനിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് വീണു.
6.119.94
इन्द्रध्वज इवोत्सृष्टः केतुः सर्वधनुष्मताम् ।
धरणीं न स पस्पर्श शरसङ्घैः समावृतः ॥ ६.११९.९४ ॥
ഇന്ദ്രധ്വജം വീഴ്ത്തപ്പെട്ടതുപോലെ, സകല വില്ലാളികളുടെയും കൊടിയായ അവൻ അമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്താൽ മൂടപ്പെട്ട് ഭൂമിയെ സ്പർശിച്ചില്ല.
6.119.95
शलतल्पे महेष्वासं शयानं पुरुषर्षभम् ।
रथात्प्रपतितं चैनं दिव्यो भावः समाविशत् ॥ ६.११९.९५ ॥
അമ്പുകളുടെ ശയ്യയിൽ കിടക്കുന്ന ആ മഹാധനുർധരനും, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനും, രഥത്തിൽ നിന്ന് വീണവനുമായ അവനിൽ ദിവ്യഭാവം പ്രവേശിച്ചു.
6.119.96
अभ्यवर्षच्च पर्जन्यः प्राकम्पत च मेदिनी ।
पतन्स ददृशे चापि दक्षिणेन दिवाकरम् ॥ ६.११९.९६ ॥
മേഘം പെയ്തു, ഭൂമി വിറച്ചു. വീഴുമ്പോൾ അവൻ തെക്ക് ഭാഗത്ത് സൂര്യനെ നോക്കുന്നതായി കാണപ്പെട്ടു.
6.119.97
संज्ञां चोपालभद्वीरः कालं संचिन्त्य भारत ।
अन्तरिक्षे च शुश्राव दिव्या वाचः समन्ततः ॥ ६.११९.९७ ॥
ഭാരതാ, വീരൻ ബോധം വീണ്ടെടുത്തു; കാലത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ച്, എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ആകാശത്ത് ദിവ്യവാണികൾ കേട്ടു.
6.119.98
कथं महात्मा गाङ्गेयः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
कालकर्ता नरव्याघ्रः संप्राप्ते दक्षिणायने ॥ ६.११९.९८ ॥
എല്ലാ ആയുധധാരികളിലും ശ്രേഷ്ഠനായ മഹാത്മാവായ ഗാംഗേയൻ, ദക്ഷിണായനം എത്തിയപ്പോൾ തന്റെ മരണകാലം എങ്ങനെ തിരഞ്ഞെടുക്കും?
6.119.99
स्थितोऽस्मीति च गाङ्गेयस्तच्छ्रुत्वा वाक्यमब्रवीत् ।
धारयिष्याम्यहं प्राणान्पतितिऽपि महीतले ॥ ६.११९.९९ ॥
'ഞാൻ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു' എന്നു പറഞ്ഞ്, ആ വാക്ക് കേട്ട ഗാംഗേയൻ പറഞ്ഞു: 'ഭൂമിയിൽ വീണാലും ഞാൻ എന്റെ പ്രാണനെ നിലനിർത്തും.'
6.119.100
उत्तरायणमन्विच्छन्सुगतिप्रतिकाङ्क्षया ।
तस्य तन्मतमाज्ञाय गह्गा हिमवतः सुताः ॥ ६.११९.१०० ॥
ഉത്തരായണം ആഗ്രഹിച്ച്, ശുഭഗതി ആഗ്രഹിച്ച്, അവന്റെ ഈ അഭിപ്രായം അറിഞ്ഞ്, ഗംഗയും ഹിമവാന്റെ പുത്രന്മാരും—
6.119.101
महर्षीन्हंसरूपेण प्रेषयामास तत्र वै ।
ततस्तं प्रति ते हंसास्त्वरिता मानसौकसः ॥ ६.११९.१०१ ॥
അവിടെ അവർ മഹർഷിമാരെ ഹംസരൂപത്തിൽ അയച്ചു; അപ്പോൾ മാനസസരസ്സിൽ വസിക്കുന്ന ആ ഹംസങ്ങൾ വേഗത്തിൽ അവനു നേരെ വന്നു.
6.119.102
आजग्मुः सहिता द्रष्टुं भीष्मं कुरुपितामहम् ।
यत्र शेते नरश्रेष्ठः शरतल्पे पितामहः ॥ ६.११९.१०२ ॥
കുരുക്കളുടെ പിതാമഹനായ ഭീഷ്മരെ കാണാൻ അവർ ഒന്നിച്ച് വന്നു; അവിടെ നരശ്രേഷ്ഠനായ പിതാമഹൻ അമ്പുകിടക്കയിൽ കിടന്നിരുന്നു.
6.119.103
ते तु भीष्मं समासाद्य ऋषयो हंसरूपिणः ।
अपश्यञ्छरतल्पस्थं भीष्मं कुरुकुलोद्वहम् ॥ ६.११९.१०३ ॥
ഹംസരൂപികളായ ആ ഋഷിമാർ ഭീഷ്മരുടെ അടുത്തെത്തി, അമ്പുശയ്യയിൽ കിടക്കുന്ന കുരുകുലത്തിന്റെ താങ്ങായ ഭീഷ്മരെ കണ്ടു.
6.119.104
ते तं दृष्ट्वा महात्मानं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
गाङ्गेयं भरतश्रेष्ठं दक्षिणेन च भास्करम् ॥ ६.११९.१०४ ॥
ആ മഹാത്മാവിനെ കണ്ട് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ഗംഗാപുത്രനും ഭരതശ്രേഷ്ഠനുമായ ഭീഷ്മനെ വലതുവശത്ത് സൂര്യനുള്ള ദിക്കിൽ നോക്കി.
6.119.105
इतरेतरमामन्त्र्य प्राहुस्तत्र मनीषिणः ।
भीष्मः कथं महात्मा सन्संस्थाता दक्षिणायने ॥ ६.११९.१०५ ॥
അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന മനീഷികൾ പരസ്പരം വിളിച്ചു പറഞ്ഞു: "മഹാത്മാവായ ഭീഷ്മർ ദക്ഷിണായനത്തിൽ എങ്ങനെ ദേഹം വെടിയും?"
6.119.106
इत्युक्त्वा प्रस्थिता हंसा दक्षिणामभितो दिशम् ।
संप्रेक्ष्य वै महाबुद्धिश्चिन्तयित्वा च भारत ॥ ६.११९.१०६ ॥
ഇതു പറഞ്ഞ് ഹംസങ്ങൾ ദക്ഷിണദിക്കിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. ഭാരതാ, ആ മഹാബുദ്ധിമാൻ അവരെ കണ്ട് ചിന്തിച്ച്...
6.119.107
तानब्रवीच्छान्तनवो नाहं गन्ता कथंचन ।
दक्षिणावर्त आदित्ये एतन्मे मनसि स्थितम् ॥ ६.११९.१०७ ॥
ശന്തനുവിന്റെ പുത്രൻ അവരോടു പറഞ്ഞു: "സൂര്യൻ ദക്ഷിണാവർത്തത്തിലായിരിക്കുമ്പോൾ ഞാൻ ഒരു വിധത്തിലും പോകില്ല; ഇതാണ് എന്റെ മനസ്സിലുള്ളത്."
6.119.108
गमिष्यामि स्वकं स्थानमासीद्यन्मे पुरातनम् ।
उदगायन आदित्ये हंसाः सत्यं ब्रवीमि वः ॥ ६.११९.१०८ ॥
സൂര്യൻ ഉത്തരായണത്തിലാകുമ്പോൾ ഞാൻ എന്റെ പഴയ സ്വന്തം സ്ഥാനത്തേക്കു പോകും. ഹംസങ്ങളേ, സത്യമാണ് ഞാൻ പറയുന്നത്.
6.119.109
धारयिष्याम्यहं प्राणानुत्तरायणकाङ्क्षया ।
प्राणानां च समुत्सर्ग ऐश्वर्यं नियतं मम ॥ ६.११९.१०९ ॥
ഉത്തരായണത്തിനായുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ പ്രാണനെ ധരിക്കും. പ്രാണത്യാഗം എന്റെ നിശ്ചിതമായ അധികാരമാണ്.
6.119.110
तस्मात्प्राणान्धारयिष्ये मुमूर्षुरुदगायने ।
यश्च दत्तो वरो मह्यं पित्रा तेन महात्मना ॥ ६.११९.११० ॥
അതിനാൽ ഉത്തരായണം വരെ ഞാൻ പ്രാണനെ ധരിക്കും; ആ മഹാത്മാവായ പിതാവ് നൽകിയ വരമാണിത്.
6.119.111
छन्दतस्ते भवेन्मृत्युरिति तत्सत्यमस्तु मे ।
धारयिष्ये ततः प्राणानुत्सर्गे नियते सति ॥ ६.११९.१११ ॥
'നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം മരണം വരട്ടെ' എന്നത് എനിക്ക് സത്യമാകട്ടെ. പിന്നെ നിശ്ചിത സമയത്ത് പ്രാണത്യാഗം വരെ ഞാൻ പ്രാണനെ ധരിക്കും.
6.119.112
इत्युक्त्वा तांस्तदा हंसान्स शेते शरतल्पगः ।
एवं कुरूणां पतिते शृङ्गे भीष्मे महौजसि ॥ ६.११९.११२ ॥
ആ അരയന്നങ്ങളോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം അമ്പുകളുടെ ശയ്യയിൽ കിടന്നു. കുരുക്കളിലെ മഹാബലനായ ഭീഷ്മൻ പർവതശിഖരം പോലെ വീണപ്പോൾ.
6.119.113
पाण्डवाः सृञ्जयाश्चैव सिंहनादं प्रचक्रिरे ।
तस्मिन्हते महासत्वे भरतानां पितामहे ॥ ६.११९.११३ ॥
പാണ്ഡവരും സൃഞ്ജയരും സിംഹനാദം മുഴക്കി. ആ മഹാസത്ത്വനും ഭരതരുടെ പിതാമഹനുമായവൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ.
6.119.114
न किंचित्प्रत्यपद्यन्त पुत्रास्ते भरतर्षभ ।
संमोहश्चैव तुमुलः करूणामभवत्तदा ॥ ६.११९.११४ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, നിന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് ഒന്നിനും മറുപടി നൽകാനായില്ല. അപ്പോൾ കുരുക്കളിൽ വലിയ കോലാഹലവും മോഹവും ഉണ്ടായി.
6.119.115
कृपदुर्योधनमुखा निःश्वस्य रुरुदुस्ततः ।
विषादाच्च चिरं कालमतिष्ठन्विगतेन्द्रियाः ॥ ६.११९.११५ ॥
കൃപനും ദുര്യോധനനും മുന്നിൽ നിന്ന് അവർ ദീർഘമായി നെടുവീർപ്പിട്ട് കരഞ്ഞു; വിഷാദത്താൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മന്ദമായി അവർ ഏറെനേരം നിന്നു.
6.119.116
दध्युश्चैव महाराज न युद्धे दधिरे मनः ।
ऊरुग्राहगृहीताश्च नाभ्यधावन्त पाण्डवान् ॥ ६.११९.११६ ॥
മഹാരാജാവേ, അവർ നിരാശരായി; യുദ്ധത്തിൽ മനസ്സുറപ്പിച്ചില്ല; തുടകളിൽ പിടിക്കപ്പെട്ടവരെപ്പോലെ പാണ്ഡവരുടെ നേരെ പാഞ്ഞില്ല.
6.119.117
अवध्ये शन्तनोः पुत्रे हते भीष्मे महौजसि ।
दुःखार्तास्ते ततो राजन्कुरूणां पतयोऽभवन् ।
अभाव सहसा राजन्कुरुराजस्य तर्कितः ॥ ६.११९.११७ ॥
വധിക്കപ്പെടാനാകാത്ത ശന്തനുപുത്രൻ മഹാതേജസ്വിയായ ഭീഷ്മൻ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, രാജാവേ, കുരുനായകർ ദുഃഖാർത്തരായി; രാജാവേ, കുരുരാജന്റെ നാശഭയം പെട്ടെന്ന് തോന്നി.
6.119.118
हतप्रवीरास्तु वयं निकृत्ताश्च शितैः शरैः ।
कर्तव्यं नाभिजानीमो निर्जिताः सव्यसाचिना ॥ ६.११९.११८ ॥
ഞങ്ങളുടെ വീരന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ടു; മൂർച്ചയുള്ള ശരങ്ങളാൽ ഞങ്ങൾ മുറിവേറ്റു; സവ്യസാചിയാൽ തോറ്റു; എന്തു ചെയ്യണമെന്ന് ഞങ്ങൾക്കറിയില്ല.
6.119.119
पाणडवाश्च जयं लब्ध्वा परत्र च परां गतिम् ।
सर्वे दध्युर्महाशङ्खञ्शूराः परिघवाहवः ॥ ६.११९.११९ ॥
പാണ്ഡവർ വിജയം നേടി, പരലോകത്തിൽ പരമഗതിയും ലഭിച്ചതായി കരുതി, എല്ലാവരും മഹാശംഖങ്ങൾ മുഴക്കി; പരിഘം പോലുള്ള ബാഹുക്കളുള്ള ശൂരന്മാരായിരുന്നു അവർ.
6.119.120
सोमकाश्च सपाञ्चालाः प्राहृष्यन्त जनेश्वर ।
ततस्तूर्यसहस्रेषु नदत्सु स महाबलः ॥ ६.११९.१२० ॥
ജനേശ്വരാ, സോമകരും പാഞ്ചാലരും സന്തോഷിച്ചു; അപ്പോൾ ആയിരം വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങവേ ആ മഹാബലൻ…
6.119.121
आस्फोटयामास भृशं भीमसेनो ननाद च ।
सेनयोरुभयोश्चापि गाङ्गेये निहते विभौ ॥ ६.११९.१२१ ॥
ഗംഗാപുത്രനായ മഹാബലൻ ഭീഷ്മർ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ഭീമസേനൻ അതിശയമായ ആവേശത്തോടെ തോളുകൾ അടിച്ച് ഗർജ്ജിച്ചു; ഇരുസേനകളും അതുപോലെ ചെയ്തു.
6.119.122
संन्यस्य विराः शस्त्राणि प्राध्यायन्त समन्ततः ।
प्राक्रोशन्प्राद्रवंश्चान्ये जग्मुर्मोहं तथाऽपरे ॥ ६.११९.१२२ ॥
ചില വീരന്മാർ ആയുധങ്ങൾ താഴെവെച്ച് ചുറ്റും ചിന്താമഗ്നരായി; ചിലർ നിലവിളിച്ചു, ചിലർ ഓടി, മറ്റു ചിലർ മോഹത്തിൽ വീണു.
6.119.123
क्षत्रं चान्येऽभ्यनिन्दन्त भीष्मं चान्येऽभ्यपूजयन् ।
ऋषयः पितरश्चैव प्रशशसुर्महाव्रतम् ॥ ६.११९.१२३ ॥
ചിലർ ക്ഷത്രിയധർമ്മത്തെയും ഭീഷ്മരെയും നിന്ദിച്ചു; മറ്റുചിലർ അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചു; ഋഷിമാരും പിതൃക്കളും മഹാവ്രതനെ പ്രശംസിച്ചു.
6.119.124
भरतानां च ये पूर्वे ते चैनं प्रशशंसिरे ।
महोपनिषदं चैव योगमास्थाय विर्यवान् ॥ ६.११९.१२४ ॥
ഭരതവംശത്തിലെ പൂർവ്വികരും അദ്ദേഹത്തെ പ്രശംസിച്ചു; വീര്യവാനായ ഭീഷ്മർ മഹോപനിഷത്തിനെയും യോഗത്തെയും ആശ്രയിച്ചു.
6.119.125
जपञ्शान्तनवो धीमान्कालाकाङ्क्षी स्थितोऽभवत् ॥ ६.११९.१२५ ॥
ശാന്തനുവിന്റെ ബുദ്ധിമാനായ പുത്രൻ ജപിച്ചുകൊണ്ട്, കാലത്തെ കാത്ത് ഉറച്ചുനിന്നു.