మహాభారతం · అధ్యాయం 6.119
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.119.1
एवं ते पाण्डवाः सर्वे पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ।
विव्यधुः समरे भीष्मं परिवार्य समन्ततः ॥ ६.११९.१ ॥
ఈ విధంగా పాండవులందరూ శిఖండిని ముందుంచి, యుద్ధంలో అన్ని వైపుల నుండి భీష్ముని చుట్టుముట్టి కొట్టారు.
6.119.2
शतघ्नीभिः सुघोराभिः परिघैश्च परश्वथैः ।
मुद्गरैर्मुसलैः प्रासैः क्षेपणीयैश्च सर्वशः ॥ ६.११९.२ ॥
అతి భయంకరమైన శతఘ్నులతో, ఇనుప దండాలతో, గొడ్డళ్లతో, గదలతో, రోకళ్లతో, ఈటెలతో, విసిరే ఆయుధాలతో అన్ని విధాలుగా (కొట్టారు).
6.119.3
शरैः कनकपुङ्खैश्च शक्तितोमरकम्पनैः ।
नाराचैर्वत्सदन्तैश्च भुशुण्डीभिश्च सर्वशः ॥ ६.११९.३ ॥
బంగారు రెక్కల బాణాలతో, శక్తులతో, కంపింపజేసే తోమరాలతో, నారాచాలతో, వత్సదంతాలతో, భుశుండులతో కూడా అన్ని విధాలుగా (కొట్టారు).
6.119.4
अताडयन्रणे भीष्मं सहिताः सर्वसृञ्जयाः ।
स विशीर्णतनुत्रामाः पीडितो बहुभिस्तदा ॥ ६.११९.४ ॥
యుద్ధంలో సృంజయులంతా కలిసి భీష్ముని కొట్టారు. అప్పుడు ఆయన కవచం ముక్కలై, అనేకుల చేత పీడించబడ్డాడు.
6.119.5
न विव्यथे तदा भीष्मो भिद्यमानेषु मर्मसु ।
संदीप्तशरचापाग्निरस्त्रप्रसृतमारुतः ॥ ६.११९.५ ॥
మర్మస్థానాలు చీల్చబడుతున్నప్పుడు కూడా భీష్ముడు అప్పుడు కలత చెందలేదు. మండే బాణాలు, ధనువే ఆయన అగ్ని; అస్త్రాల వ్యాప్తియే ఆయన గాలి.
6.119.6
नेमिनिर्ह्रादसंतापो महास्त्रोदयपावकः ।
चित्रचापमहाज्वालो वीरक्षयमहेन्धनः ॥ ६.११९.६ ॥
రథచక్రాల గర్జనే ఆయన తాపం; గొప్ప అస్త్రాల ఉదయమే ఆయన అగ్ని; విచిత్ర ధనువే ఆయన మహా జ్వాల; వీరుల నాశనమే ఆయన మహా ఇంధనం.
6.119.7
युगान्तागनिसमप्रख्यः परेषां समपद्यत ।
निवृत्य रथसङ्घानामन्तरेण विनिःसृतः ॥ ६.११९.७ ॥
యుగాంతాగ్నిలా ఆయన శత్రువులకు కనిపించాడు. రథసమూహాల మధ్య నుండి తిరిగి బయటకు వచ్చాడు.
6.119.8
दृश्यते स्म नेरन्द्राणां पुनर्मध्यगतश्चरन् ।
ततः पाञ्चालराजं च धृष्टकेतुमतीत्य च ॥ ६.११९.८ ॥
రాజుల మధ్య ఆయన మళ్ళీ మధ్యలో సంచరిస్తూ కనిపించాడు. తరువాత పాంచాల రాజును, ధృష్టకేతువును దాటి.
6.119.9
पाण्डवानीकिनीमध्यमाससाद विशांपते ।
ततः सात्यकिभीमौ च पाण्डवं च धनञ्जयम् ॥ ६.११९.९ ॥
ఓ ప్రజాపతీ, తరువాత ఆయన పాండవ సేన మధ్యభాగాన్ని చేరాడు. తరువాత సాత్యకిని, భీముడిని, పాండవుడు ధనంజయుడిని.
6.119.10
द्रुपदं च विराटं च धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् ।
भीमघोषैर्महावेगैर्मर्मावरणभेदिभिः ॥ ६.११९.१० ॥
ద్రుపదుని, విరాటుని, పృషతుని కుమారుడు ధృష్టద్యుమ్నుని కూడా — భయంకర ధ్వనులు, మహావేగం, మర్మకవచాన్ని భేదించే బాణాలతో.
6.119.11
षडेतान्निशितैर्भीष्मः प्रविव्याधोत्तकैः शरैः ।
तस्य ते निशितान्बाणात्सन्निवार्य महारथाः ॥ ६.११९.११ ॥
ఈ ఆరుగురిని భీష్ముడు పదునైన ఉత్తమ బాణాలతో గుచ్చాడు. ఆయన పదునైన బాణాలను అడ్డుకుని మహారథులు.
6.119.12
दशभिर्दशभिर्भीष्ममर्दयामासुरोजसा ।
शिखण्डी तु महाबाणान्यान्मुमोच महारथः ॥ ६.११९.१२ ॥
పది పది బాణాలతో భీష్ముని బలంగా బాధించారు. కానీ మహారథుడు శిఖండి గొప్ప బాణాలను ప్రయోగించాడు.
6.119.13
न चक्रुस्ते रुजं तस्य स्वर्मपुङ्खाः शिलाशिताः ।
ततः किरीटी संरब्धो भीष्ममेवाभ्यधावत ॥ ६.११९.१३ ॥
అవి అతనికి ఏ బాధను కలిగించలేదు; అవి బంగారు రెక్కలు, రాతిపై సానబెట్టిన బాణాలు. అప్పుడు కోపంతో నిండిన కిరీటి (అర్జునుడు) భీష్మునివైపే పరుగెత్తాడు.
6.119.14
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य धनुश्चास्य समाच्छिनत् ।
भीष्मस्य धनुषश्छेदं नामृष्यन्त महारथाः ॥ ६.११९.१४ ॥
శిఖండిని ముందుంచి అతడు భీష్ముని విల్లును తెగ్గోశాడు. భీష్ముని విల్లు తెగిపోవడాన్ని మహారథులు సహించలేకపోయారు.
6.119.15
द्रोणश्च कृतवर्मा च सैन्धवश्च जयद्रथः ।
भूरिश्रवाः शलः शल्यो भगदत्तस्तथैव च ॥ ६.११९.१५ ॥
ద్రోణుడు, కృతవర్మ, సింధు రాజు జయద్రథుడు, భూరిశ్రవుడు, శలుడు, శల్యుడు, అలాగే భగదత్తుడు కూడా.
6.119.16
सप्तैते परमक्रुद्धाः किरीटिनमभिद्रुताः ।
तत्र शस्त्राणि दिव्यानि दर्शयन्तो महारथाः ॥ ६.११९.१६ ॥
అతి కోపంతో ఉన్న ఈ ఏడుగురు కిరీటిపై దూకారు; అక్కడ దివ్య ఆయుధాలను ప్రదర్శిస్తూ మహారథులు.
6.119.17
अभिपेतुर्भृशं क्रुद्धाश्चादयन्तश्च पाण्डवम् ।
तेषामापततां शब्दः शुश्रुवे फल्गुनं प्रति ॥ ६.११९.१७ ॥
కోపంతో పాండవుడిని (అర్జునుని) తీవ్ర వేగంతో ముంచెత్తి కప్పసాగారు. దాడి చేస్తున్న వారి శబ్దం ఫల్గునుని వైపు వినిపించింది.
6.119.18
उद्धूतानां यथा शब्दः समुद्राणां युगक्षये ।
घ्नत त्वरत गृह्णीत विद्ध्यध्वमवकर्तत ॥ ६.११९.१८ ॥
యుగాంతంలో ఉప్పొంగిన సముద్రాల శబ్దంలా (అది ఉంది). “కొట్టండి, త్వరపడండి, పట్టుకోండి, గుచ్చండి, నరకండి!”
6.119.19
इत्यासीत्तुमुलः शब्दः फल्गुनस्य रथं प्रति ।
तं शब्दं तुमुलं श्रुत्वा पाण्डवानां महारथाः ॥ ६.११९.१९ ॥
ఫల్గుణుని రథం వైపు ఇలా భయంకరమైన కోలాహలం చెలరేగింది. ఆ భీకర శబ్దాన్ని విని పాండవుల మహారథులు...
6.119.20
अभ्यधावन्परीप्सन्तः फल्गुनं भरतर्षभ ।
सात्यकिर्भीमसेनश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ६.११९.२० ॥
భరతశ్రేష్ఠా, వారు ఫల్గుణుని రక్షించాలనే కోరికతో అతని వైపు పరుగెత్తారు — సాత్యకి, భీమసేనుడు, పృషతుని కుమారుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు...
6.119.21
विराटद्रुषदौ चोभौ राक्षसश्च घटोत्कचः ।
अभिमन्युश्च संक्रुद्धः सप्तैते क्रोधमूर्च्छिताः ॥ ६.११९.२१ ॥
విరాటుడు, ద్రుపదుడు ఇద్దరూ, రాక్షసుడు ఘటోత్కచుడు, అత్యంత కోపోద్రిక్తుడైన అభిమన్యుడు — ఈ ఏడుగురూ క్రోధంతో మూర్ఛితులయ్యారు...
6.119.22
समभ्यधावंस्त्वरिताश्चित्रकार्मुकधारिणः ।
तेषां समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.११९.२२ ॥
వారు త్వరగా దూకారు, అద్భుతమైన విల్లులు ధరించి. వారి మధ్య రోమాంచకరమైన భీకర యుద్ధం జరిగింది...
6.119.23
संग्रमे भरतश्रेष्ठ देवानां दानवैरिव ।
शिखण्डी तु रणे श्रेष्ठो रक्ष्ममाणः किरीटिना ॥ ६.११९.२३ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, అది దేవతలకు దానవులకు మధ్య జరిగిన యుద్ధంలా ఉంది. రణంలో శ్రేష్ఠుడైన శిఖండి, కిరీటి చేత రక్షించబడుతూ...
6.119.24
अविध्यद्दशभिर्भीषअमं छिन्नधन्वानमाहवे ।
सारथिं दशभिश्चास्य ध्वजं चैकेन चिच्छिदे ॥ ६.११९.२४ ॥
యుద్ధంలో విల్లు విరిగిన భీష్ముని పది బాణాలతో అతడు గాయపరిచాడు; అతని సారథిని పది బాణాలతోను, ధ్వజాన్ని ఒక్క బాణంతోను ఛేదించాడు.
6.119.25
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय गाङ्गेयो वेगवत्तरम् ।
तदप्यस्य शितैर्बाणैस्त्रिभिश्चिच्छेद फल्गुनः ॥ ६.११९.२५ ॥
అతడు మరొక, మరింత వేగవంతమైన ధనుస్సును తీసుకున్నాడు; గాంగేయుని ఆ ధనుస్సును కూడా ఫల్గునుడు మూడు వాడి బాణాలతో ఖండించాడు.
6.119.26
एवं स पाण्डवः क्रुद्ध आत्तमात्तं पुनः पुनः ।
धनुश्चिच्छेद भीष्मस्य सव्यसाची परंतपः ॥ ६.११९.२६ ॥
ఈ విధంగా కోపించిన ఆ పాండవుడు, శత్రువులను దహించే సవ్యసాచి, భీష్ముడు తీసుకున్న ప్రతి ధనుస్సును మళ్లీ మళ్లీ ఖండించాడు.
6.119.27
स च्छिन्नधन्वा संक्रुद्धाः सृक्किणी परिसंलिहन् ।
शक्तिं जग्राह तरसा गिरीणामपि दारणीम् ॥ ६.११९.२७ ॥
ధనుస్సు తెగిపోగా, అత్యంత కోపంతో పెదవుల అంచులను నాలుకతో నాకుతూ, పర్వతాలను కూడా చీల్చే శక్తి ఆయుధాన్ని వేగంగా పట్టుకున్నాడు.
6.119.28
तां च चिक्षेप संक्रुद्धः फल्गुनस्य रथं प्रति ।
तामापतन्तीं संप्रेक्ष्य ज्वलन्तीमशनीमिव ॥ ६.११९.२८ ॥
కోపంతో అతడు దాన్ని ఫల్గునుని రథం వైపు విసిరాడు; వస్తున్న, పిడుగులా మండుతున్న ఆ శక్తిని అతడు చూశాడు.
6.119.29
समादत्त शितान्भल्लान्पञ्च पाण्डवनन्दनः ।
तस्य चिच्छेद तां शक्तिं पञ्चधा पञ्चभिः शरैः ॥ ६.११९.२९ ॥
పాండవుల ఆనందకారుడు ఐదు వాడి భల్లాలను తీసుకుని, ఐదు బాణాలతో ఆ శక్తిని ఐదు ముక్కలుగా ఖండించాడు.
6.119.30
संक्रुद्धो भरतश्रेष्ठ भीष्मवाहुप्रवेरिताम् ।
सा पपात तथा च्छिन्ना संक्रुद्धेन किरीटिना ॥ ६.११९.३० ॥
ఓ భరతశ్రేష్ఠా! భీష్ముని బాహువుచే ప్రయోగించబడిన ఆ శక్తి, కోపించిన కిరీటి చేత ఈ విధంగా ఖండింపబడి పడిపోయింది.
6.119.31
मेघबृन्दपरिभ्रष्टा विच्छिन्नेव शतह्रदा ।
छिन्नां तां शक्तिमालोक्य भीष्मः क्रोधसमन्वितः । ॥ ६.११९.३१ ॥
మేఘసమూహం నుండి జారిపడి తెగిపోయిన మెరుపులా ఉన్న ఆ తెగిన శక్తిని చూసి, కోపంతో నిండిన భీష్ముడు…
6.119.32
अचिन्तयद्रणे वीरो बुद्ध्या परपुरंजयः ।
शक्तोऽहं धनुषैकेन निहन्तुं सर्वपाण्डवान् ॥ ६.११९.३२ ॥
యుద్ధంలో ఆ వీరుడు, శత్రునగరాలను జయించువాడు, బుద్ధితో ఆలోచించాడు: 'నేను ఒక్క విల్లుతోనే పాండవులందరినీ చంపగలను.'
6.119.33
यद्येषां न भवेद्गोप्ता विष्वक्सेनो महाबलः ।
अजय्यश्चैव सर्वेषां लोकानामिति मे मतिः ।
कारणद्वयमास्थाय नाहं योत्स्यामि पाण्डवान् ॥ ६.११९.३३ ॥
వీరికి మహాబలుడైన విష్వక్సేనుడు (కృష్ణుడు) రక్షకుడు కాకపోయి ఉంటే, అన్ని లోకాలచేత జయింపరానివాడు కాకపోయి ఉంటే — ఇదే నా అభిప్రాయం — రెండు కారణాలను ఆధారంగా తీసుకుని నేను పాండవులతో యుద్ధం చేయను.
6.119.34
अवध्यत्वाच्च पाण्डूनां स्त्रीभावाच्च शिखण्डिनः ।
पित्रा तुष्टेन मे पूर्वं यदा कालीमुदवहम् ॥ ६.११९.३४ ॥
పాండవులు వధింపరానివారు కావడం వల్ల, శిఖండి స్త్రీస్వభావం కలవాడు కావడం వల్ల (నేను యుద్ధం చేయను). పూర్వం నేను కాళిని తీసుకువచ్చినప్పుడు, నా తండ్రి సంతోషించి…
6.119.35
स्वच्छन्दमरणं दत्तमवध्यत्वं रणे तथा ।
तस्मान्मृत्युमहं मन्ये प्राप्तकालमिवात्मनः ॥ ६.११९.३५ ॥
ఇష్టమొచ్చినప్పుడు మరణించే వరం ఇవ్వబడింది; యుద్ధంలో వధింపరానితనమూ ఇవ్వబడింది. కాబట్టి నా మరణం, నాకు నిర్ణీత సమయం వచ్చినట్లుగా భావిస్తున్నాను.
6.119.36
एवं ज्ञात्वा व्यवसितं भीष्मस्यामिततेजसः ।
ऋषयो वसवश्चैव वियत्स्था भीष्ममब्रुवन् ॥ ६.११९.३६ ॥
అమిత తేజస్వి అయిన భీష్ముని ఈ సంకల్పాన్ని తెలుసుకుని, ఆకాశంలో నిలిచిన ఋషులు, వసువులు భీష్మునితో ఇలా అన్నారు.
6.119.37
यत्ते व्यवसितं तात तदस्माकमपि प्रियम् ।
तत्कुरुष्व महाराज युद्धे बुद्धिं निवर्तय ॥ ६.११९.३७ ॥
ప్రియ పుత్రా, నువ్వు తీసుకున్న నిశ్చయం మాకూ ప్రియమైనదే. మహారాజా, దాన్నే చెయ్యి, యుద్ధం నుండి నీ బుద్ధిని మరల్చు.
6.119.38
अस्य वाक्यस्य निधने प्रादुसासीच्छिवोऽनिलः ।
अनुलोमः सुगन्धी च पृषतैश्च समन्वितः ॥ ६.११९.३८ ॥
ఈ మాట ముగిసిన వెంటనే ఒక శుభప్రదమైన గాలి వీచింది; అది అనుకూలమైనది, సుగంధభరితమైనది, నీటిబిందువులతో కూడినది.
6.119.39
देवदुन्दुभयश्चैव संप्रणेदुर्महास्वनाः ।
पपात पुष्पवृष्टिश्च भीष्मस्योपरि मारिष ॥ ६.११९.३९ ॥
దేవదుందుభులు మహా ధ్వనితో మోగాయి. మారిషా, భీష్ముని మీద పుష్పవర్షం కురిసింది.
6.119.40
न च ताः शुश्रुवे कश्चित्तेषां संवदतां गिरः ।
ऋते भीष्मं महाबाहुं मां चापि मुनितेजसा ॥ ६.११९.४० ॥
సంభాషిస్తున్న వారి మాటలను మహాబాహువు భీష్ముడు తప్ప, ముని తేజస్సు కలిగిన నేను తప్ప, ఎవరూ వినలేదు.
6.119.41
संभ्रमश्च महानासीत्रिदशानां विशांपते ।
पतिष्यति रथाद्भीष्मे सर्वलोकप्रिये तदा ॥ ६.११९.४१ ॥
విశాంపతీ, దేవతలలో గొప్ప కలకలం రేగింది; సర్వలోకప్రియుడైన భీష్ముడు ఇప్పుడు రథం నుండి పడిపోతాడని.
6.119.42
इति देवगणानां च वाक्यं श्रुत्वा महातपाः ।
ततः शान्तनवो भीष्मो बीभत्सुं नाभ्यवर्तत ॥ ६.११९.४२ ॥
దేవగణాల ఈ మాటను విని మహాతపస్వి శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు బీభత్సుడిని (అర్జునుని) ఎదుర్కోలేదు.
6.119.43
भिद्यमानः शितैर्बाणैः सर्वावरणभेदिभिः ।
शिखण्डी तु महाराज भरतानां पितामहम् ॥ ६.११९.४३ ॥
మహారాజా, అన్ని కవచాలను చీల్చే వాడి బాణాలతో గుచ్చబడిన శిఖండి భరతవంశీయుల పితామహుడిని (భీష్ముని)...
6.119.44
आजघानोरसि क्रुद्धो नवभिर्निशितैः शरैः ।
स तेनाभिहतः सङ्ख्ये भीष्मः कुरुपितामहः ॥ ६.११९.४४ ॥
కోపంతో అతడు ఛాతీపై తొమ్మిది వాడి బాణాలతో కొట్టాడు. యుద్ధంలో అతనిచే కొట్టబడిన కురుపితామహుడు భీష్ముడు.
6.119.45
नाकम्पत महाराज क्षितिकम्पे यथाऽचलः ।
ततः प्रहस्य बीभत्सुर्व्याक्षिपन्गाण्डिवं धनुः ॥ ६.११९.४५ ॥
మహారాజా, భూకంపంలో పర్వతం కదలనట్లు అతడు కదలలేదు. అప్పుడు నవ్వి బీభత్సుడు (అర్జునుడు) గాండీవ ధనుస్సును లాగాడు.
6.119.46
गाङ्गेयं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ।
पुनः पुनः शतैरेनं त्वरमाणो धनञ्जयः ॥ ६.११९.४६ ॥
అతడు గాంగేయుడిని (భీష్ముని) ఇరవై ఐదు చిన్న బాణాలతో కొట్టాడు. ధనంజయుడు (అర్జునుడు) త్వరగా వందల కొద్దీ మళ్ళీ మళ్ళీ ఇతనిని కొట్టాడు.
6.119.47
सर्वगात्रेषु संक्रुद्धस्तथा मर्मस्वताडयत् ।
एवमन्यैरपि भृशं विद्ध्यमानः सहस्रशः ॥ ६.११९.४७ ॥
అత్యంత కోపంతో అతడు అన్ని అవయవాలపై, మర్మస్థానాలపై కొట్టాడు. ఇలాగే ఇతరులచేత కూడా ఎంతో, వేల సార్లు గుచ్చబడినవాడై.
6.119.48
तानप्याशु शरैर्भीष्मः प्रविव्याध महारथः ।
तैश्च मुक्ताञ्छरान्भीष्मो युधि सत्यपराक्रमः ॥ ६.११९.४८ ॥
మహారథుడైన భీష్ముడు వాటిని కూడా వేగంగా బాణాలతో గుచ్చాడు. వారు ప్రయోగించిన బాణాలను యుద్ధంలో సత్యపరాక్రముడైన భీష్ముడు...
6.119.49
निवारयामास शरैः समं सन्नतपर्वभिः ।
शिखण्डी तु रणे बाणान्यान्मुमोच महारथः ॥ ६.११९.४९ ॥
యుద్ధంలో మహారథుడైన శిఖండి వంగిన కణుపుల బాణాలతో ఒకేసారి వారిని అడ్డుకున్నాడు; అతడు బాణాలను ప్రయోగించాడు.
6.119.50
न चक्रुस्ते रुजं तस्य रुक्मपुङ्खाः शिलासिताः ।
ततः किरीटी संक्रुद्धो भीष्ममेवाभ्यवर्तत ॥ ६.११९.५० ॥
బంగారు రెక్కలు, రాతిపై సాన పెట్టిన మొనలు గల ఆ బాణాలు అతనికి బాధ కలిగించలేదు. అప్పుడు కిరీటి కోపంతో భీష్ముని వైపే ముందుకు సాగాడు.
6.119.51
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य धनुश्चास्य समाच्छिनत् ।
अथैनं नवभिर्विद्ध्वा ध्वजमेकेन चिच्छिदे ॥ ६.११९.५१ ॥
శిఖండిని ముందు ఉంచి అతడు భీష్ముని విల్లును తెగ్గొట్టాడు. తరువాత అతడిని తొమ్మిది బాణాలతో కొట్టి ఒక్క బాణంతో ఆయన ధ్వజాన్ని నరికాడు.
6.119.52
सारथिं विशिखैश्चास्य दशभिः समकम्पयत् ।
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय गाङ्गेयो बलवत्तरम् ॥ ६.११९.५२ ॥
పది బాణాలతో అతని సారథిని వణికించాడు. అప్పుడు గాంగేయుడు భీష్ముడు మరో బలమైన విల్లును తీసుకున్నాడు.
6.119.53
तदप्यस्य शितैर्भल्लैस्त्रिधा त्रिभिरघातयत् ।
निमेषार्धेन कौन्तेय आत्तमात्तं महारणे ॥ ६.११९.५३ ॥
అతని ఆ విల్లును కూడా పదునైన భల్లాలతో మూడు ముక్కలుగా కొట్టాడు. మహాయుద్ధంలో కుంతీపుత్రుడు అర నిమిషంలో ఎత్తిన ప్రతి విల్లును కూల్చాడు.
6.119.54
एवमस्य धनूंष्याजौ चिच्छेद सुबहून्यथ ।
ततः शान्तनवो भीष्मो बीभत्सुं नात्यवर्तत ॥ ६.११९.५४ ॥
ఈ విధంగా యుద్ధంలో అతని అనేక విల్లులను తెగ్గొట్టాడు. తరువాత శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు బీభత్సుని అధిగమించలేకపోయాడు.
6.119.55
अथैनं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ।
सोऽतिविद्धो महेष्वासो दुःशासनमभाषत ॥ ६.११९.५५ ॥
అప్పుడు అతడు భీష్ముడిని ఇరవై ఐదు చిన్న బాణాలతో కొట్టాడు. అత్యంత గాయపడిన ఆ మహా ధనుర్ధరుడు దుఃశాసనుడితో ఇలా అన్నాడు.
6.119.56
एष पार्थो रणे क्रुद्धः पाण्डवानां महारथः ।
शरैरनेकसाहस्त्रैर्मामेवाभ्यपतद्रणे ॥ ६.११९.५६ ॥
ఇతడు పార్థుడు, యుద్ధంలో కోపించిన పాండవుల మహారథుడు. యుద్ధంలో అతడు అనేక వేల బాణాలతో నా మీదనే దాడి చేశాడు.
6.119.57
न चैष समरे शक्यो जेतुं वज्रभृता अपि ।
न चापि सहिता वीरा देवदानवराक्षसाः ॥ ६.११९.५७ ॥
యుద్ధంలో ఇతడిని వజ్రధారి (ఇంద్రుడు) కూడా జయించలేడు, దేవ-దానవ-రాక్షసులైన వీరులు కలిసినా కూడా జయించలేరు.
6.119.58
मां चापि शक्ता निर्जेतुं किमु मर्त्या महारथाः ।
ऋतेऽर्जुनं सुसंक्रुद्धमेतत्सत्यं ब्रवीमि ते ॥ ६.११९.५८ ॥
నన్ను కూడా జయించగల మర్త్య మహారథులు ఎక్కడ? అత్యంత కోపించిన అర్జునుడిని తప్ప — ఇది నిజమని నీకు చెబుతున్నాను.
6.119.59
एवं तयोः संवदतोः फल्गुनो निशितैः शरैः ।
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य भीष्मं विव्याध संयुगे ॥ ६.११९.५९ ॥
ఈ విధంగా వారిద్దరూ మాట్లాడుకుంటుండగా, ఫల్గునుడు శిఖండిని ముందుంచి పదునైన బాణాలతో యుద్ధంలో భీష్ముడిని కొట్టాడు.
6.119.60
ततो दुःशासनं भीष्मः स्मयमान इवाब्रवीत् ।
अर्दितो निशितैर्बाणैर्भृशं गाण्डीवधन्वना ॥ ६.११९.६० ॥
అప్పుడు భీష్ముడు నవ్వుతున్నట్లుగా దుఃశాసనుడితో ఇలా అన్నాడు; గాండీవధన్వి (అర్జునుడు) యొక్క పదునైన బాణాలతో తీవ్రంగా బాధింపబడి.
6.119.61
वज्राशनिसमस्पर्शाः सुपुङ्खाः सुप्रतेजनाः ।
सुमुक्ता अव्यवच्छिन्ना नेमे बाणाःशिखण्डिनः ॥ ६.११९.६१ ॥
వజ్రం, పిడుగుల స్పర్శ వంటివి, మంచి రెక్కలు కలవి, బాగా పదును పెట్టినవి, బాగా విడువబడినవి, విరామం లేనివి — ఈ బాణాలు శిఖండివి కావు.
6.119.62
निकृन्तमाना मर्माणि दृढावरणभेदिनः ।
सुसला इव मे ध्नन्ति नेमे बाणः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६२ ॥
మర్మస్థానాలను కోస్తూ, దృఢమైన కవచాన్ని భేదిస్తూ, మంచి ఈటెల వలె నన్ను కొడుతున్నాయి — ఈ బాణాలు శిఖండివి కావు.
6.119.63
वज्रदण्डसमस्पर्शा वज्रवेगदुरासदाः ।
मम प्राणानारुजन्ति नेमे बाणाः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६३ ॥
వజ్రదండం వంటి స్పర్శ కలవి, వజ్రవేగంతో ఎదుర్కోలేనివి — ఈ బాణాలు నా ప్రాణాలను కొడుతున్నాయి; ఇవి శిఖండివి కావు.
6.119.64
नाशयन्तीव मे प्राणान्यमदूता इवागताः ।
गदापरिघसंस्पर्शा नेमे बाणाः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६४ ॥
యమదూతలు వచ్చినట్లు నా ప్రాణాలను నాశనం చేస్తున్నాయి; గదా, పరిఘల స్పర్శ కలవి — ఈ బాణాలు శిఖండివి కావు.
6.119.65
भुजगा इव संक्रुद्धा लेलिहाना विषोल्बणाः ।
समाविशन्ति मर्माणि नेमे बाणाः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६५ ॥
కోపించిన పాముల వలె, నాలుకలు చాచుతూ, విషంతో భయంకరమైనవి — ఈ బాణాలు మర్మస్థానాల్లో ప్రవేశిస్తున్నాయి; ఇవి శిఖండివి కావు.
6.119.66
अर्जुनस्य इमे बाणा नेमे बाणाः शिखण्डिनः ।
कृन्तन्ति मम गात्राणि माघमां सेगवा इव ॥ ६.११९.६६ ॥
ఈ బాణాలు అర్జునివి; ఇవి శిఖండి బాణాలు కావు — మాఘ మాసపు ఆవుల వలె నా అవయవాలను కోస్తున్నాయి.
6.119.67
सर्वे ह्यपि न मे दुःखं कुर्युरन्ये नराधिपाःक ।
वीरं गाण्डीवधन्वानमृते जिष्णुं कपिध्वजम् ॥ ६.११९.६७ ॥
కపిధ్వజుడు, విజేత, గాండీవ ధనుర్ధారి వీరుడైన అర్జునుడు తప్ప, మిగిలిన రాజులందరూ నాకు దుఃఖం కలిగించలేరు.
6.119.68
इति ब्रुवञ्छान्तनवो दिधक्षुरिव पाण्डवम् ।
शक्तिं भीष्मः स पार्थाय ततश्चिक्षेप भारत ॥ ६.११९.६८ ॥
ఇలా పలికి, శాంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు పాండవుణ్ణి దహించాలనుకున్నట్లుగా, పృథాపుత్రుని మీద ఒక శక్తిని విసిరాడు, ఓ భారత.
6.119.69
तामस्य विशिखैश्छित्त्वा त्रिधा त्रिभिरपातयत् ।
पश्यतां कुरुवीराणां सर्वेषां तत्र भारत ॥ ६.११९.६९ ॥
అతడు తన బాణాలతో దానిని మూడు ముక్కలుగా ఖండించి, మూడు బాణాలతో కూల్చాడు, ఓ భారత; అక్కడ కురువీరులందరూ చూస్తుండగా.
6.119.70
चर्माथादत्त गाङ्गेयो जातरूपपरिष्कृतम् ।
खङ्गं चान्यतरप्रेप्सुर्मृत्योरग्रे जयाय वा ॥ ६.११९.७० ॥
అప్పుడు గాంగేయుడు బంగారంతో అలంకరించిన డాలును తీసుకున్నాడు; మరణానికి ఎదురుగా నిలిచేందుకో, విజయం సాధించేందుకో కత్తిని కూడా తీసుకున్నాడు.
6.119.71
तस्य तच्छतधा चर्म व्यधमत्सायकैस्तथा ।
रथादनवरूढस्य तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.११९.७१ ॥
అతని ఆ డాలును అతడు బాణాలతో వందముక్కలుగా పగులగొట్టాడు; రథం దిగకుండానే అతనికి అది అద్భుతంగా తోచింది.
6.119.72
ततो युधिष्ठिरो राजा स्वान्यनीकान्यचोदयत् ।
अभिद्रवत गाङ्गेयं मा वोऽस्तु भयमण्वपि ॥ ६.११९.७२ ॥
అప్పుడు రాజు యుధిష్ఠిరుడు తన సేనలను ప్రేరేపించాడు: 'గాంగేయుని మీద దాడి చేయండి; మీకు కొంచెం కూడా భయం ఉండకూడదు.'
6.119.73
अथ ते तोमरैः प्रासैर्बाणौघैश्च समन्ततः ।
पट्टसैश्च सुनिस्त्रिंशैर्नाराचैश्च तथा शितैः ॥ ६.११९.७३ ॥
అప్పుడు వారు తోమరాలు, ప్రాసాలు, చుట్టూ నుండి బాణాల వర్షం, పట్టసాలు, మంచి ఖడ్గాలు, వాడి నారాచాలతో దాడి చేశారు.
6.119.74
वत्सदन्तैश्च भल्लैश्च तमेकमभिदुद्रुवुः ।
सिंहनादस्ततो घोरः पाण्डवानामभूत्तदा ॥ ६.११९.७४ ॥
వత్సదంతాలు, భల్లాలతో వారు ఒంటరిగా అతడిపైనే దాడి చేశారు; అప్పుడు పాండవుల భయంకర సింహనాదం మొదలైంది.
6.119.75
तथैव तव पुत्राश्च नेदुर्भीष्मजयैषिणः ।
तमेकमभ्यरक्षन्त सिंहनादांश्च चक्रिरे ॥ ६.११९.७५ ॥
అలాగే మీ కుమారులు కూడా భీష్ముని విజయాన్ని కోరుతూ గర్జించారు; అతడినే కాపాడుతూ సింహనాదాలు చేశారు.
6.119.76
तत्रासीत्तुमुलं युद्धं तावकानां परैः सह ।
दशमेऽहनि राजेन्द्र भीष्मार्जुनसमागमे ॥ ६.११९.७६ ॥
అక్కడ మీ వారికి, శత్రువులకు మధ్య భయంకర యుద్ధం జరిగింది; రాజేంద్రా, పదవ రోజున భీష్ముడు, అర్జునుడు ఎదురుపడినప్పుడు.
6.119.77
आसीद्धोर इवावर्तो मुहूर्तमुदधेरिव ।
सैन्यानां युध्यमानानां निघ्नतामितरेतरम् ॥ ६.११९.७७ ॥
సముద్రంలో క్షణకాలం భయంకర సుడి తిరిగినట్లు, ఒకరినొకరు కొట్టుకుంటూ పోరాడుతున్న సేనలలో భయంకరమైన సుడిగుండం కనిపించింది.
6.119.78
असौम्यरूपा पृथिवी शोणिताक्ताऽभवत्तदा ।
समं च विषमं चैव न प्राज्ञायत किंचन ॥ ६.११९.७८ ॥
అప్పుడు భూమి భయంకర రూపంతో రక్తంతో తడిసిపోయింది; సమమైనదీ, ఎగుడుదిగుడుదీ ఏదీ తెలియలేదు.
6.119.79
योधानामयुतं हत्वा तस्मिन्स दशमेऽहनि ।
अतिष्ठदाहवे भीष्मो भिद्यमानेषु मर्मसु ॥ ६.११९.७९ ॥
ఆ పదవ రోజున పదివేల యోధులను చంపి, మర్మస్థానాలు గుచ్చబడినప్పటికీ, యుద్ధంలో భీష్ముడు నిలిచాడు.
6.119.80
ततः सेनामुखे तस्मिन्स्थितः पार्थो धनुर्धरः ।
मध्येन कुरुसैन्यानां द्रावयामास वाहिनीम् ॥ ६.११९.८० ॥
అప్పుడు సేన ముందు నిలిచిన విల్లువాడు పార్థుడు కౌరవ సైన్యం మధ్యభాగం గుండా ఆ సైన్యాన్ని పారిపోయేలా చేశాడు.
6.119.81
तत्राद्भुतमपश्याम पाण्डवानां पराक्रमम् ।
द्रावयामासुरिषुभिः सर्वान्भीष्मपदानुगान् ॥ ६.११९.८१ ॥
అక్కడ పాండవుల అద్భుత పరాక్రమాన్ని చూశాం; భీష్ముని అనుసరించిన వారందరినీ బాణాలతో పారిపోయేలా చేశారు.
6.119.82
वयं श्वेतहयाद्भीताः कुन्तीपुत्राद्धनञ्जयात् ।
पीड्यमानाः शितैः शस्त्रैः प्राद्रवाम रणे तदा ॥ ६.११९.८२ ॥
అప్పుడు తెల్ల గుర్రాల కుంతీపుత్రుడు ధనంజయుని భయంతో, పదునైన ఆయుధాలతో బాధింపబడుతూ, మేము యుద్ధంలో పారిపోయాము.
6.119.83
पाण्डवैः पञ्चभिः सार्धं सात्यकेन च धन्विना ।
धृष्टद्युम्नसुखैः सर्वैः पाञ्चालैश्च समन्ततःक ॥ ६.११९.८३ ॥
ఐదుగురు పాండవులతో, విల్లువాడు సాత్యకితో, ధృష్టద్యుమ్నుడు మొదలైన పాంచాలులందరితో చుట్టుముట్టి.
6.119.84
भिद्यमानाः शरैस्तीक्ष्णैः सर्वे कार्ष्णिपुरोगमैः ।
द्रोणद्रौणिकृतैः सार्धं सर्वे शल्यशलादयः।
तावकाः समरे राजञ्जहुर्भीष्मं महामृधे ॥ ६.११९.८४ ॥
పదునైన బాణాలతో గుచ్చబడి, కృష్ణపుత్రుడు ముందుండగా, ద్రోణుడు, ద్రౌణి చేసిన వారితో, శల్యుడు, శలుడు మొదలైన అందరితో, రాజా, నీ వారు ఆ మహా యుద్ధంలో భీష్ముని విడిచిపెట్టారు.
6.119.85
सौवीराः कितवाः प्राच्याःप्रतीच्योदीच्यमालवाः ।
अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः ॥ ६.११९.८५ ॥
సౌవీరులు, కితవులు, తూర్పు దేశీయులు, పశ్చిమ దేశీయులు, ఉత్తర దేశీయులు, మాళవులు, అభీషాహులు, శూరసేనులు, శిబులు, వసాతులు.
6.119.86
साल्वाश्रयास्त्रिगर्ताश्च अम्बष्ठाः केकयैः सह ।
द्वादशैते जनपदाः शरार्ता व्रणपीडिताः।
संग्रामे प्रजहुर्भीष्मं युध्यमानाः किरीटिना ॥ ६.११९.८६ ॥
సాల్వులు, వారి మిత్రులు, త్రిగర్తులు, అంబష్ఠులు, కేకయులతో కలిసి ఈ పన్నెండు దేశాలు బాణాలతో బాధితులై, గాయాలతో పీడితులై, కిరీటి (అర్జునుడు) తో పోరాడుతూ యుద్ధంలో భీష్ముని విడిచిపెట్టాయి.
6.119.87
ततस्तमेकं बहवः परिवार्य समन्ततः ।
परिकाल्य कुरून्सर्वाञ्शरर्षैरवाकिरन् ॥ ६.११९.८७ ॥
అప్పుడు అనేకులు అతనొక్కడిని నలువైపులా చుట్టుముట్టి, కురువీరులందరినీ తరిమి, బాణవర్షంతో అతనిపై కురిపించారు.
6.119.88
निपातयत गृह्णीत युध्यध्वमवकृन्तत ।
इत्यासीत्तुमुलः शब्दो राजन्भीष्मरथं प्रति ॥ ६.११९.८८ ॥
'కూల్చండి, పట్టుకోండి, పోరాడండి, నరకండి!' అంటూ, ఓ రాజా, భీష్ముని రథం వైపు భయంకరమైన కోలాహలం చెలరేగింది.
6.119.89
निहत्य समरे राजञ्शतशोऽथ सहस्रशः ।
न तस्यासीदनिर्भिन्नं गात्रे द्व्यङ्गुलमन्तरम् ॥ ६.११९.८९ ॥
ఓ రాజా, యుద్ధంలో వందల వేలమందిని చంపినా, అతని శరీరంలో రెండు వేళ్ల వెడల్పు చోటు కూడా బాణంతో తాకబడకుండా లేదు.
6.119.90
एवंभूतस्तव पिता शरैर्विशकलीकृतः ।
शिताग्रैः फल्गुनेनाजौ प्राक्शिराः प्रापतद्रथात् ॥ ६.११९.९० ॥
ఇలాంటి స్థితిలో మీ తండ్రి, యుద్ధంలో ఫల్గునుని (అర్జునుని) పదునైన బాణాలతో ముక్కలుగా చేయబడి, తల ముందుకు వంచి రథం నుండి పడిపోయాడు.
6.119.91
किंचिच्छेषे दिनकरे पुत्राणां तव पश्यताम् ।
हाहेति दिवि देवानां पार्थिवानां च भारत ॥ ६.११९.९१ ॥
భరతవంశీయుడా! సూర్యుడు కొద్దిగా మాత్రమే మిగిలి ఉన్నప్పుడు, మీ కుమారులు చూస్తుండగా, ఆకాశంలో దేవతలలోనూ భూమిపై రాజులలోనూ 'అయ్యో, అయ్యో' అనే ధ్వని మారుమోగింది.
6.119.92
पतमाने रथाद्भीष्मे बभूव सुमहास्वनः ।
संपतन्तमभिप्रेक्ष्य महात्मानं पितामहम् ॥ ६.११९.९२ ॥
భీష్ముడు రథం నుండి పడినప్పుడు గొప్ప ధ్వని కలిగింది. మహాత్ముడైన పితామహుడు పడుతుండగా చూసి అది జరిగింది.
6.119.93
सह भीष्मेण सर्वेषां प्रापतन्हृदयानि नः ।
स पपात महाबाहुर्वसुधामनुनादयन् ॥ ६.११९.९३ ॥
భీష్ముడితో పాటు మా అందరి హృదయాలూ కూలిపోయినట్లయ్యాయి. ఆ మహాబాహువు భూమిని ప్రతిధ్వనింపజేస్తూ పడ్డాడు.
6.119.94
इन्द्रध्वज इवोत्सृष्टः केतुः सर्वधनुष्मताम् ।
धरणीं न स पस्पर्श शरसङ्घैः समावृतः ॥ ६.११९.९४ ॥
ఇంద్రధ్వజం కూలినట్లు, సర్వ ధనుర్ధరులకు ధ్వజమైనవాడు బాణసమూహాలతో కప్పబడి, భూమిని తాకలేదు.
6.119.95
शलतल्पे महेष्वासं शयानं पुरुषर्षभम् ।
रथात्प्रपतितं चैनं दिव्यो भावः समाविशत् ॥ ६.११९.९५ ॥
బాణాల శయ్యపై పడుకున్న ఆ మహాధనుర్ధరుడు, నరశ్రేష్ఠుడు, రథం నుండి పడినవాడు — ఆయనలో దివ్య భావం ప్రవేశించింది.
6.119.96
अभ्यवर्षच्च पर्जन्यः प्राकम्पत च मेदिनी ।
पतन्स ददृशे चापि दक्षिणेन दिवाकरम् ॥ ६.११९.९६ ॥
మేఘం వర్షించింది, భూమి కంపించింది. పడుతూ అతడు దక్షిణ దిశలో సూర్యుని వైపు చూసినట్లు కనిపించాడు.
6.119.97
संज्ञां चोपालभद्वीरः कालं संचिन्त्य भारत ।
अन्तरिक्षे च शुश्राव दिव्या वाचः समन्ततः ॥ ६.११९.९७ ॥
భారతా, వీరుడు స్పృహ తిరిగి పొందాడు; కాలాన్ని ఆలోచించి, అన్నివైపుల ఆకాశంలో దివ్య వాణులను విన్నాడు.
6.119.98
कथं महात्मा गाङ्गेयः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
कालकर्ता नरव्याघ्रः संप्राप्ते दक्षिणायने ॥ ६.११९.९८ ॥
అన్ని ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడైన మహాత్ముడు గాంగేయుడు, దక్షిణాయనం వచ్చినప్పుడు తన మరణకాలాన్ని ఎలా ఎంచుకుంటాడు?
6.119.99
स्थितोऽस्मीति च गाङ्गेयस्तच्छ्रुत्वा वाक्यमब्रवीत् ।
धारयिष्याम्यहं प्राणान्पतितिऽपि महीतले ॥ ६.११९.९९ ॥
'నేను స్థిరంగా ఉన్నాను' అని పలికి, ఆ మాటలు విని గాంగేయుడు అన్నాడు: 'భూమిపై పడినా నేను నా ప్రాణాలను నిలుపుకుంటాను.'
6.119.100
उत्तरायणमन्विच्छन्सुगतिप्रतिकाङ्क्षया ।
तस्य तन्मतमाज्ञाय गह्गा हिमवतः सुताः ॥ ६.११९.१०० ॥
ఉత్తరాయణాన్ని కోరుతూ, శుభగతిని ఆశిస్తూ, అతని ఈ అభిప్రాయాన్ని తెలుసుకుని, గంగా మరియు హిమవంతుని పుత్రులు—
6.119.101
महर्षीन्हंसरूपेण प्रेषयामास तत्र वै ।
ततस्तं प्रति ते हंसास्त्वरिता मानसौकसः ॥ ६.११९.१०१ ॥
అక్కడ వారు మహర్షులను హంసల రూపంలో పంపారు; అప్పుడు మానససరోవరంలో నివసించే ఆ హంసలు వేగంగా అతని వైపు వచ్చాయి.
6.119.102
आजग्मुः सहिता द्रष्टुं भीष्मं कुरुपितामहम् ।
यत्र शेते नरश्रेष्ठः शरतल्पे पितामहः ॥ ६.११९.१०२ ॥
కురువుల పితామహుడైన భీష్ముని చూడటానికి వారు కలిసి వచ్చారు; అక్కడ నరశ్రేష్ఠుడైన పితామహుడు బాణశయ్యపై పడుకుని ఉన్నాడు.
6.119.103
ते तु भीष्मं समासाद्य ऋषयो हंसरूपिणः ।
अपश्यञ्छरतल्पस्थं भीष्मं कुरुकुलोद्वहम् ॥ ६.११९.१०३ ॥
హంసరూపధారులైన ఆ ఋషులు భీష్ముని సమీపించి, అంపశయ్యపై పడి ఉన్న కురుకులోద్వహుడైన భీష్ముని చూశారు.
6.119.104
ते तं दृष्ट्वा महात्मानं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
गाङ्गेयं भरतश्रेष्ठं दक्षिणेन च भास्करम् ॥ ६.११९.१०४ ॥
ఆ మహాత్ముని చూసి ప్రదక్షిణం చేసి, గంగాపుత్రుడూ భరతశ్రేష్ఠుడూ అయిన భీష్ముని, కుడివైపున సూర్యుడు ఉన్న దిశలో చూశారు.
6.119.105
इतरेतरमामन्त्र्य प्राहुस्तत्र मनीषिणः ।
भीष्मः कथं महात्मा सन्संस्थाता दक्षिणायने ॥ ६.११९.१०५ ॥
అక్కడ ఉన్న మనీషులు ఒకరినొకరు సంబోధించి ఇలా అన్నారు: "మహాత్ముడైన భీష్ముడు దక్షిణాయనంలో ఎలా దేహత్యాగం చేస్తాడు?"
6.119.106
इत्युक्त्वा प्रस्थिता हंसा दक्षिणामभितो दिशम् ।
संप्रेक्ष्य वै महाबुद्धिश्चिन्तयित्वा च भारत ॥ ६.११९.१०६ ॥
ఇలా చెప్పి హంసలు దక్షిణ దిక్కు వైపు బయలుదేరాయి. ఓ భారతా, ఆ మహాబుద్ధిమంతుడు వారిని చూసి ఆలోచించి...
6.119.107
तानब्रवीच्छान्तनवो नाहं गन्ता कथंचन ।
दक्षिणावर्त आदित्ये एतन्मे मनसि स्थितम् ॥ ६.११९.१०७ ॥
శాంతనుని కుమారుడు వారితో ఇలా అన్నాడు: "సూర్యుడు దక్షిణ దిశగా తిరిగే సమయంలో నేను ఏ విధంగానూ వెళ్లను; ఇదే నా మనసులో స్థిరంగా ఉంది."
6.119.108
गमिष्यामि स्वकं स्थानमासीद्यन्मे पुरातनम् ।
उदगायन आदित्ये हंसाः सत्यं ब्रवीमि वः ॥ ६.११९.१०८ ॥
సూర్యుడు ఉత్తరాయణంలో ఉన్నప్పుడు నేను నా పూర్వపు సొంత నివాసానికి వెళ్తాను. హంసలారా, మీతో సత్యం చెబుతున్నాను.
6.119.109
धारयिष्याम्यहं प्राणानुत्तरायणकाङ्क्षया ।
प्राणानां च समुत्सर्ग ऐश्वर्यं नियतं मम ॥ ६.११९.१०९ ॥
ఉత్తరాయణం కోసం కోరికతో నేను ప్రాణాలను ధరిస్తాను. ప్రాణత్యాగం నాకు నిశ్చితమైన అధికారం.
6.119.110
तस्मात्प्राणान्धारयिष्ये मुमूर्षुरुदगायने ।
यश्च दत्तो वरो मह्यं पित्रा तेन महात्मना ॥ ६.११९.११० ॥
కాబట్టి ఉత్తరాయణం వరకు ప్రాణాలను ధరిస్తాను; ఆ మహాత్ముడైన తండ్రి నాకిచ్చిన వరం అది.
6.119.111
छन्दतस्ते भवेन्मृत्युरिति तत्सत्यमस्तु मे ।
धारयिष्ये ततः प्राणानुत्सर्गे नियते सति ॥ ६.११९.१११ ॥
'నీ ఇష్టంగా మృత్యువు కలుగుగాక' అనేది నాకు సత్యమగుగాక. తరువాత, నిర్ణీత సమయంలో ప్రాణత్యాగం జరిగే వరకు ప్రాణాలను ధరిస్తాను.
6.119.112
इत्युक्त्वा तांस्तदा हंसान्स शेते शरतल्पगः ।
एवं कुरूणां पतिते शृङ्गे भीष्मे महौजसि ॥ ६.११९.११२ ॥
ఆ హంసలతో ఇలా చెప్పి, బాణశయ్యపై ఆయన పడుకున్నాడు. ఈ విధంగా కురువీరుల మహాబలుడైన భీష్ముడు, పర్వత శిఖరం వలె పడిపోయినప్పుడు.
6.119.113
पाण्डवाः सृञ्जयाश्चैव सिंहनादं प्रचक्रिरे ।
तस्मिन्हते महासत्वे भरतानां पितामहे ॥ ६.११९.११३ ॥
పాండవులు, సృంజయులు సింహనాదం చేశారు. ఆ మహాసత్త్వుడు, భరతుల పితామహుడు చంపబడినప్పుడు.
6.119.114
न किंचित्प्रत्यपद्यन्त पुत्रास्ते भरतर्षभ ।
संमोहश्चैव तुमुलः करूणामभवत्तदा ॥ ६.११९.११४ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, నీ పుత్రులు ఏమీ ప్రతిస్పందించలేకపోయారు. అప్పుడు కురువుల మధ్య గొప్ప గందరగోళం, మోహం కలిగాయి.
6.119.115
कृपदुर्योधनमुखा निःश्वस्य रुरुदुस्ततः ।
विषादाच्च चिरं कालमतिष्ठन्विगतेन्द्रियाः ॥ ६.११९.११५ ॥
కృపుడు, దుర్యోధనుడు ముందుండగా వారు నిట్టూర్చి ఏడ్చారు; విషాదంతో ఇంద్రియాలు మందగించి చాలాసేపు నిలిచిపోయారు.
6.119.116
दध्युश्चैव महाराज न युद्धे दधिरे मनः ।
ऊरुग्राहगृहीताश्च नाभ्यधावन्त पाण्डवान् ॥ ६.११९.११६ ॥
మహారాజా, వారు నిరాశ చెందారు; యుద్ధంలో మనసు నిలపలేదు; తొడలు పట్టుకున్నట్లు స్తంభించి పాండవులపైకి దూకలేదు.
6.119.117
अवध्ये शन्तनोः पुत्रे हते भीष्मे महौजसि ।
दुःखार्तास्ते ततो राजन्कुरूणां पतयोऽभवन् ।
अभाव सहसा राजन्कुरुराजस्य तर्कितः ॥ ६.११९.११७ ॥
అవధ్యుడైన శంతనుని కుమారుడు, మహాతేజస్వి భీష్ముడు హతమవగా, రాజా, కురువంశ నాయకులు దుఃఖార్తులయ్యారు; రాజా, కురురాజుకు ఆపద వస్తుందని అకస్మాత్తుగా ఊహ కలిగింది.
6.119.118
हतप्रवीरास्तु वयं निकृत्ताश्च शितैः शरैः ।
कर्तव्यं नाभिजानीमो निर्जिताः सव्यसाचिना ॥ ६.११९.११८ ॥
మా వీరులు హతమయ్యారు; మేము వాడి బాణాలతో నరకబడ్డాము; సవ్యసాచి చేత ఓడిపోయాము; ఏమి చేయాలో తెలియడం లేదు.
6.119.119
पाणडवाश्च जयं लब्ध्वा परत्र च परां गतिम् ।
सर्वे दध्युर्महाशङ्खञ्शूराः परिघवाहवः ॥ ६.११९.११९ ॥
పాండవులు విజయం పొంది, పరలోకంలో ఉత్తమ గతిని పొందినట్లు భావించి, మహాశంఖాలు ఊదారు; వారు పరిఘం వంటి బాహువులు కల శూరులు.
6.119.120
सोमकाश्च सपाञ्चालाः प्राहृष्यन्त जनेश्वर ।
ततस्तूर्यसहस्रेषु नदत्सु स महाबलः ॥ ६.११९.१२० ॥
జనేశ్వరా, సోమకులు, పాంచాలులు కూడా సంతోషించారు; అప్పుడు వేలాది వాద్యాలు మోగుతుండగా ఆ మహాబలుడు…
6.119.121
आस्फोटयामास भृशं भीमसेनो ननाद च ।
सेनयोरुभयोश्चापि गाङ्गेये निहते विभौ ॥ ६.११९.१२१ ॥
గంగాపుత్రుడైన శక్తిమంతుడు భీష్ముడు హతుడైనప్పుడు, భీమసేనుడు అత్యంత ఉత్సాహంతో తన భుజాలను చరిచి గర్జించాడు; రెండు సేనలూ కూడా అలాగే చేశాయి.
6.119.122
संन्यस्य विराः शस्त्राणि प्राध्यायन्त समन्ततः ।
प्राक्रोशन्प्राद्रवंश्चान्ये जग्मुर्मोहं तथाऽपरे ॥ ६.११९.१२२ ॥
కొందరు వీరులు ఆయుధాలను విడిచి అన్నిచోట్లా దిగులులో మునిగిపోయారు; కొందరు అరిచారు, కొందరు పారిపోయారు, మరికొందరు మోహంలో పడ్డారు.
6.119.123
क्षत्रं चान्येऽभ्यनिन्दन्त भीष्मं चान्येऽभ्यपूजयन् ।
ऋषयः पितरश्चैव प्रशशसुर्महाव्रतम् ॥ ६.११९.१२३ ॥
కొందరు క్షత్రియ ధర్మాన్ని, భీష్ముడిని నిందించారు; మరికొందరు ఆయనను గౌరవించారు; ఋషులు, పితరులు మహావ్రతుడైన భీష్ముని ప్రశంసించారు.
6.119.124
भरतानां च ये पूर्वे ते चैनं प्रशशंसिरे ।
महोपनिषदं चैव योगमास्थाय विर्यवान् ॥ ६.११९.१२४ ॥
భరతవంశ పూర్వులు కూడా ఆయనను ప్రశంసించారు; శక్తిమంతుడైన భీష్ముడు మహోపనిషత్తును, యోగాన్ని ఆశ్రయించాడు.
6.119.125
जपञ्शान्तनवो धीमान्कालाकाङ्क्षी स्थितोऽभवत् ॥ ६.११९.१२५ ॥
శంతనుని జ్ఞానవంతుడైన కుమారుడు జపిస్తూ, కాలం కోసం వేచి ఉండి స్థిరంగా నిలిచాడు.