ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.119
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.119.1
एवं ते पाण्डवाः सर्वे पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ।
विव्यधुः समरे भीष्मं परिवार्य समन्ततः ॥ ६.११९.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਵਾਰ ਕੀਤੇ।
6.119.2
शतघ्नीभिः सुघोराभिः परिघैश्च परश्वथैः ।
मुद्गरैर्मुसलैः प्रासैः क्षेपणीयैश्च सर्वशः ॥ ६.११९.२ ॥
ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਤਘਨੀਆਂ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਗੁਰਜਾਂ, ਕੁਹਾੜਿਆਂ, ਮੁੱਗਰਾਂ, ਮੂਸਲਾਂ, ਬਰਛਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁੱਟੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ (ਵਾਰ ਕੀਤੇ)।
6.119.3
शरैः कनकपुङ्खैश्च शक्तितोमरकम्पनैः ।
नाराचैर्वत्सदन्तैश्च भुशुण्डीभिश्च सर्वशः ॥ ६.११९.३ ॥
ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੰਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੋਮਰਾਂ, ਨਾਰਾਚਾਂ, ਵਤਸਦੰਤਾਂ ਅਤੇ ਭੁਸ਼ੁੰਡੀਆਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ (ਵਾਰ ਕੀਤੇ)।
6.119.4
अताडयन्रणे भीष्मं सहिताः सर्वसृञ्जयाः ।
स विशीर्णतनुत्रामाः पीडितो बहुभिस्तदा ॥ ६.११९.४ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸ੍ਰੰਜਯਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਵਾਰ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸਦਾ ਕਵਚ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੀੜਿਤ ਕੀਤਾ।
6.119.5
न विव्यथे तदा भीष्मो भिद्यमानेषु मर्मसु ।
संदीप्तशरचापाग्निरस्त्रप्रसृतमारुतः ॥ ६.११९.५ ॥
ਮਰਮ-ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਵੇਲੇ ਭੀਸ਼ਮ ਵਿਆਕੁਲ ਨਾ ਹੋਏ। ਬਲਦੇ ਤੀਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਹੀ ਉਸਦੀ ਅੱਗ ਸੀ; ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਹੀ ਉਸਦੀ ਹਵਾ ਸੀ।
6.119.6
नेमिनिर्ह्रादसंतापो महास्त्रोदयपावकः ।
चित्रचापमहाज्वालो वीरक्षयमहेन्धनः ॥ ६.११९.६ ॥
ਰਥ-ਪਹੀਆਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਹੀ ਉਸਦਾ ਤਾਪ ਸੀ; ਮਹਾਨ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਉਦੈ ਹੀ ਉਸਦੀ ਅੱਗ ਸੀ; ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗਾ ਧਨੁਸ਼ ਉਸਦੀ ਮਹਾਨ ਲਾਟ ਸੀ; ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੀ ਉਸਦਾ ਮਹਾਨ ਬਾਲਣ ਸੀ।
6.119.7
युगान्तागनिसमप्रख्यः परेषां समपद्यत ।
निवृत्य रथसङ्घानामन्तरेण विनिःसृतः ॥ ६.११९.७ ॥
ਯੁਗਾਂਤ ਦੀ ਅਗਨੀ ਵਰਗਾ ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿਸਿਆ। ਰਥਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ।
6.119.8
दृश्यते स्म नेरन्द्राणां पुनर्मध्यगतश्चरन् ।
ततः पाञ्चालराजं च धृष्टकेतुमतीत्य च ॥ ६.११९.८ ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਿਰ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚਰਦਾ ਦਿਸਿਆ। ਫਿਰ ਪਾਂਚਾਲ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੂ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ।
6.119.9
पाण्डवानीकिनीमध्यमाससाद विशांपते ।
ततः सात्यकिभीमौ च पाण्डवं च धनञ्जयम् ॥ ६.११९.९ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਕ, ਫਿਰ ਉਹ ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਫਿਰ ਸਾਤਯਕੀ ਅਤੇ ਭੀਮ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ।
6.119.10
द्रुपदं च विराटं च धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् ।
भीमघोषैर्महावेगैर्मर्मावरणभेदिभिः ॥ ६.११९.१० ॥
ਦ੍ਰੁਪਦ, ਵਿਰਾਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਸ਼ਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦਿਊਮਨ ਨੂੰ ਵੀ — ਭਿਆਨਕ ਘੋਸ਼, ਮਹਾਂਵੇਗ ਅਤੇ ਮਰਮ-ਕਵਚ ਭੇਦਣ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ।
6.119.11
षडेतान्निशितैर्भीष्मः प्रविव्याधोत्तकैः शरैः ।
तस्य ते निशितान्बाणात्सन्निवार्य महारथाः ॥ ६.११९.११ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੇ ਨੂੰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਉੱਤਮ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੇ।
6.119.12
दशभिर्दशभिर्भीष्ममर्दयामासुरोजसा ।
शिखण्डी तु महाबाणान्यान्मुमोच महारथः ॥ ६.११९.१२ ॥
ਦਸ-ਦਸ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਮਹਾਰਥੀ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੇ ਵੱਡੇ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।
6.119.13
न चक्रुस्ते रुजं तस्य स्वर्मपुङ्खाः शिलाशिताः ।
ततः किरीटी संरब्धो भीष्ममेवाभ्यधावत ॥ ६.११९.१३ ॥
ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਪੀੜਾ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕੇ; ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਕੀਤੇ ਬਾਣ ਸਨ। ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਕਿਰੀਟੀ (ਅਰਜੁਨ) ਭੀਸ਼ਮ ਵੱਲ ਹੀ ਦੌੜਿਆ।
6.119.14
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य धनुश्चास्य समाच्छिनत् ।
भीष्मस्य धनुषश्छेदं नामृष्यन्त महारथाः ॥ ६.११९.१४ ॥
ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟਿਆ ਜਾਣਾ ਮਹਾਰਥੀ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੇ।
6.119.15
द्रोणश्च कृतवर्मा च सैन्धवश्च जयद्रथः ।
भूरिश्रवाः शलः शल्यो भगदत्तस्तथैव च ॥ ६.११९.१५ ॥
ਦ੍ਰੋਣ, ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ, ਸਿੰਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜਯਦ੍ਰਥ, ਭੂਰਿਸ਼ਰਵਾ, ਸ਼ਲ, ਸ਼ਲ੍ਯ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਦੱਤ ਵੀ।
6.119.16
सप्तैते परमक्रुद्धाः किरीटिनमभिद्रुताः ।
तत्र शस्त्राणि दिव्यानि दर्शयन्तो महारथाः ॥ ६.११९.१६ ॥
ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਇਹ ਸੱਤੇ ਕਿਰੀਟੀ ਵੱਲ ਝਪਟ ਪਏ; ਉੱਥੇ ਦਿਵ ਸ਼ਸਤਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਮਹਾਰਥੀ।
6.119.17
अभिपेतुर्भृशं क्रुद्धाश्चादयन्तश्च पाण्डवम् ।
तेषामापततां शब्दः शुश्रुवे फल्गुनं प्रति ॥ ६.११९.१७ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਪਾਂਡਵ (ਅਰਜੁਨ) ਉੱਤੇ ਬੜੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਪਏ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਢਕਣ ਲੱਗੇ। ਹਮਲਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਫਲਗੁਨ ਵੱਲ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ।
6.119.18
उद्धूतानां यथा शब्दः समुद्राणां युगक्षये ।
घ्नत त्वरत गृह्णीत विद्ध्यध्वमवकर्तत ॥ ६.११९.१८ ॥
ਯੁਗਾਂਤ ਵਿੱਚ ਉਛਲੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਂਗ (ਉਹ ਉੱਠੀ)। “ਮਾਰੋ, ਛੇਤੀ ਕਰੋ, ਫੜੋ, ਵਿੰਨ੍ਹੋ, ਵੱਢ ਦਿਓ!”
6.119.19
इत्यासीत्तुमुलः शब्दः फल्गुनस्य रथं प्रति ।
तं शब्दं तुमुलं श्रुत्वा पाण्डवानां महारथाः ॥ ६.११९.१९ ॥
ਫਲਗੁਨ ਦੇ ਰਥ ਵੱਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਰੌਲਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਰਥੀ...
6.119.20
अभ्यधावन्परीप्सन्तः फल्गुनं भरतर्षभ ।
सात्यकिर्भीमसेनश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ६.११९.२० ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਫਲਗੁਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜੇ — ਸਾਤਯਕੀ, ਭੀਮਸੇਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਸ਼ਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁੰਮਨ...
6.119.21
विराटद्रुषदौ चोभौ राक्षसश्च घटोत्कचः ।
अभिमन्युश्च संक्रुद्धः सप्तैते क्रोधमूर्च्छिताः ॥ ६.११९.२१ ॥
ਵਿਰਾਟ ਅਤੇ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੋਵੇਂ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਘਟੋਤਕਚ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਅਭਿਮਨਿਊ — ਇਹ ਸੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਸਨ...
6.119.22
समभ्यधावंस्त्वरिताश्चित्रकार्मुकधारिणः ।
तेषां समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.११९.२२ ॥
ਉਹ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਦੌੜੇ, ਅਨੋਖੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰੌਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ...
6.119.23
संग्रमे भरतश्रेष्ठ देवानां दानवैरिव ।
शिखण्डी तु रणे श्रेष्ठो रक्ष्ममाणः किरीटिना ॥ ६.११९.२३ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਯੁੱਧ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਰਣ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਿਖੰਡੀ, ਕਿਰੀਟੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ...
6.119.24
अविध्यद्दशभिर्भीषअमं छिन्नधन्वानमाहवे ।
सारथिं दशभिश्चास्य ध्वजं चैकेन चिच्छिदे ॥ ६.११९.२४ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਦਸ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ; ਉਸਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਦਸ ਨਾਲ ਅਤੇ ਧੁਜਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ।
6.119.25
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय गाङ्गेयो वेगवत्तरम् ।
तदप्यस्य शितैर्बाणैस्त्रिभिश्चिच्छेद फल्गुनः ॥ ६.११९.२५ ॥
ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ, ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਧਨੁਸ਼ ਲਿਆ; ਗਾਂਗੇਯ ਦੇ ਉਸ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਫੱਲਗੁਨ ਨੇ ਤਿੰਨ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.119.26
एवं स पाण्डवः क्रुद्ध आत्तमात्तं पुनः पुनः ।
धनुश्चिच्छेद भीष्मस्य सव्यसाची परंतपः ॥ ६.११९.२६ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ ਉਸ ਪਾਂਡਵ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਵਿਆਸਾਚੀ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹਰ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੱਟਿਆ।
6.119.27
स च्छिन्नधन्वा संक्रुद्धाः सृक्किणी परिसंलिहन् ।
शक्तिं जग्राह तरसा गिरीणामपि दारणीम् ॥ ६.११९.२७ ॥
ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਤੇ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ ਚੱਟਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੀਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਫੌਰਨ ਫੜ ਲਈ।
6.119.28
तां च चिक्षेप संक्रुद्धः फल्गुनस्य रथं प्रति ।
तामापतन्तीं संप्रेक्ष्य ज्वलन्तीमशनीमिव ॥ ६.११९.२८ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਫੱਲਗੁਨ ਦੇ ਰੱਥ ਵੱਲ ਸੁੱਟਿਆ; ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਬਲਦੀ ਆਉਂਦੀ ਉਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ।
6.119.29
समादत्त शितान्भल्लान्पञ्च पाण्डवनन्दनः ।
तस्य चिच्छेद तां शक्तिं पञ्चधा पञ्चभिः शरैः ॥ ६.११९.२९ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦਦਾਤਾ ਪੰਜ ਤਿੱਖੇ ਭੱਲ ਲੈ ਕੇ, ਪੰਜ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
6.119.30
संक्रुद्धो भरतश्रेष्ठ भीष्मवाहुप्रवेरिताम् ।
सा पपात तथा च्छिन्ना संक्रुद्धेन किरीटिना ॥ ६.११९.३० ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਬਾਂਹ ਨਾਲ ਸੁੱਟੀ ਗਈ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਕਿਰੀਟੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟੀ ਜਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।
6.119.31
मेघबृन्दपरिभ्रष्टा विच्छिन्नेव शतह्रदा ।
छिन्नां तां शक्तिमालोक्य भीष्मः क्रोधसमन्वितः । ॥ ६.११९.३१ ॥
ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ, ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਉਸ ਟੁੱਟੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਭੀਸ਼ਮ…
6.119.32
अचिन्तयद्रणे वीरो बुद्ध्या परपुरंजयः ।
शक्तोऽहं धनुषैकेन निहन्तुं सर्वपाण्डवान् ॥ ६.११९.३२ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ, ਵੈਰੀ ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ: 'ਮੈਂ ਇਕੱਲੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਾਂ।'
6.119.33
यद्येषां न भवेद्गोप्ता विष्वक्सेनो महाबलः ।
अजय्यश्चैव सर्वेषां लोकानामिति मे मतिः ।
कारणद्वयमास्थाय नाहं योत्स्यामि पाण्डवान् ॥ ६.११९.३३ ॥
ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਖਿਅਕ ਮਹਾਬਲੀ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਜਿੱਤ ਹੈ, ਤਾਂ — ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਹੈ — ਦੋ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੜਾਂਗਾ।
6.119.34
अवध्यत्वाच्च पाण्डूनां स्त्रीभावाच्च शिखण्डिनः ।
पित्रा तुष्टेन मे पूर्वं यदा कालीमुदवहम् ॥ ६.११९.३४ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਅਵਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਦੇ ਇਸਤਰੀ-ਸੁਭਾਅ ਕਰਕੇ (ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਲੜਾਂਗਾ)। ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਾਲੀ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ…
6.119.35
स्वच्छन्दमरणं दत्तमवध्यत्वं रणे तथा ।
तस्मान्मृत्युमहं मन्ये प्राप्तकालमिवात्मनः ॥ ६.११९.३५ ॥
ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਮੌਤ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਵਧ ਹੋਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
6.119.36
एवं ज्ञात्वा व्यवसितं भीष्मस्यामिततेजसः ।
ऋषयो वसवश्चैव वियत्स्था भीष्ममब्रुवन् ॥ ६.११९.३६ ॥
ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.119.37
यत्ते व्यवसितं तात तदस्माकमपि प्रियम् ।
तत्कुरुष्व महाराज युद्धे बुद्धिं निवर्तय ॥ ६.११९.३७ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਾ ਤੂੰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹੀ ਕਰ, ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਮੋੜ ਲੈ।
6.119.38
अस्य वाक्यस्य निधने प्रादुसासीच्छिवोऽनिलः ।
अनुलोमः सुगन्धी च पृषतैश्च समन्वितः ॥ ६.११९.३८ ॥
ਇਸ ਬਚਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਹਵਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਉਹ ਅਨੁਕੂਲ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਤੇ ਬੂੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ।
6.119.39
देवदुन्दुभयश्चैव संप्रणेदुर्महास्वनाः ।
पपात पुष्पवृष्टिश्च भीष्मस्योपरि मारिष ॥ ६.११९.३९ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਗਾਰੇ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਵੱਜ ਉੱਠੇ। ਹੇ ਮਾਰਿਸ਼, ਭੀਸ਼ਮ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ।
6.119.40
न च ताः शुश्रुवे कश्चित्तेषां संवदतां गिरः ।
ऋते भीष्मं महाबाहुं मां चापि मुनितेजसा ॥ ६.११९.४० ॥
ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਮਹਾਬਾਹੂ ਭੀਸ਼ਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣੇ।
6.119.41
संभ्रमश्च महानासीत्रिदशानां विशांपते ।
पतिष्यति रथाद्भीष्मे सर्वलोकप्रिये तदा ॥ ६.११९.४१ ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹਲਚਲ ਹੋਈ; ਸਰਬਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਭੀਸ਼ਮ ਹੁਣ ਰਥ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣਗੇ।
6.119.42
इति देवगणानां च वाक्यं श्रुत्वा महातपाः ।
ततः शान्तनवो भीष्मो बीभत्सुं नाभ्यवर्तत ॥ ६.११९.४२ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਬੀਭਤਸੂ (ਅਰਜੁਨ) ਵੱਲ ਨਾ ਮੁੜਿਆ।
6.119.43
भिद्यमानः शितैर्बाणैः सर्वावरणभेदिभिः ।
शिखण्डी तु महाराज भरतानां पितामहम् ॥ ६.११९.४३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਾਰੇ ਕਵਚਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਗਏ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੇ ਭਰਤਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ (ਭੀਸ਼ਮ) ਨੂੰ...
6.119.44
आजघानोरसि क्रुद्धो नवभिर्निशितैः शरैः ।
स तेनाभिहतः सङ्ख्ये भीष्मः कुरुपितामहः ॥ ६.११९.४४ ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਨੌਂ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਵਾਰ ਖਾਧੇ ਕੁਰੂਪਿਤਾਮਹ ਭੀਸ਼ਮ।
6.119.45
नाकम्पत महाराज क्षितिकम्पे यथाऽचलः ।
ततः प्रहस्य बीभत्सुर्व्याक्षिपन्गाण्डिवं धनुः ॥ ६.११९.४५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਭੂਚਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਜਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਡੋਲਿਆ। ਫਿਰ ਹੱਸ ਕੇ ਬੀਭਤਸੁ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚਿਆ।
6.119.46
गाङ्गेयं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ।
पुनः पुनः शतैरेनं त्वरमाणो धनञ्जयः ॥ ६.११९.४६ ॥
ਉਸਨੇ ਗਾਂਗੇਯ (ਭੀਸ਼ਮ) ਨੂੰ ਪੱਚੀ ਛੋਟੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਸਨੂੰ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
6.119.47
सर्वगात्रेषु संक्रुद्धस्तथा मर्मस्वताडयत् ।
एवमन्यैरपि भृशं विद्ध्यमानः सहस्रशः ॥ ६.११९.४७ ॥
ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਮਰਮ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਾਰ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ।
6.119.48
तानप्याशु शरैर्भीष्मः प्रविव्याध महारथः ।
तैश्च मुक्ताञ्छरान्भीष्मो युधि सत्यपराक्रमः ॥ ६.११९.४८ ॥
ਮਹਾਰਥੀ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੇ ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਪਰਾਕਰਮੀ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ...
6.119.49
निवारयामास शरैः समं सन्नतपर्वभिः ।
शिखण्डी तु रणे बाणान्यान्मुमोच महारथः ॥ ६.११९.४९ ॥
ਰਣ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਥੀ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੇ ਮੁੜੇ ਹੋਏ ਜੋੜਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।
6.119.50
न चक्रुस्ते रुजं तस्य रुक्मपुङ्खाः शिलासिताः ।
ततः किरीटी संक्रुद्धो भीष्ममेवाभ्यवर्तत ॥ ६.११९.५० ॥
ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਕੀਤੇ ਉਹ ਬਾਣ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੀੜ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕੇ। ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਕਿਰੀਟੀ ਸਿੱਧਾ ਭੀਸ਼ਮ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।
6.119.51
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य धनुश्चास्य समाच्छिनत् ।
अथैनं नवभिर्विद्ध्वा ध्वजमेकेन चिच्छिदे ॥ ६.११९.५१ ॥
ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੌਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ ਇੱਕ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਝੰਡਾ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.119.52
सारथिं विशिखैश्चास्य दशभिः समकम्पयत् ।
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय गाङ्गेयो बलवत्तरम् ॥ ६.११९.५२ ॥
ਦਸ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਗਾਂਗੇਯ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ, ਵਧੇਰੇ ਬਲਵਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ।
6.119.53
तदप्यस्य शितैर्भल्लैस्त्रिधा त्रिभिरघातयत् ।
निमेषार्धेन कौन्तेय आत्तमात्तं महारणे ॥ ६.११९.५३ ॥
ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਤਿੱਖੇ ਭੱਲਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੌਂਤੇਯ ਨੇ ਅੱਧੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਿਆ ਹਰ ਧਨੁਸ਼ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।
6.119.54
एवमस्य धनूंष्याजौ चिच्छेद सुबहून्यथ ।
ततः शान्तनवो भीष्मो बीभत्सुं नात्यवर्तत ॥ ६.११९.५४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤਨਵ ਭੀਸ਼ਮ ਬੀਭਤਸੂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਾ ਨਿਕਲ ਸਕੇ।
6.119.55
अथैनं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ।
सोऽतिविद्धो महेष्वासो दुःशासनमभाषत ॥ ६.११९.५५ ॥
ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਪੱਚੀ ਛੋਟੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ। ਬਹੁਤ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਉਸ ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ ਨੇ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.119.56
एष पार्थो रणे क्रुद्धः पाण्डवानां महारथः ।
शरैरनेकसाहस्त्रैर्मामेवाभ्यपतद्रणे ॥ ६.११९.५६ ॥
ਇਹ ਪਾਰਥ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧਿਤ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਮਹਾਰਥੀ ਹੈ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਨੇਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
6.119.57
न चैष समरे शक्यो जेतुं वज्रभृता अपि ।
न चापि सहिता वीरा देवदानवराक्षसाः ॥ ६.११९.५७ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ (ਇੰਦਰ) ਵੀ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ।
6.119.58
मां चापि शक्ता निर्जेतुं किमु मर्त्या महारथाः ।
ऋतेऽर्जुनं सुसंक्रुद्धमेतत्सत्यं ब्रवीमि ते ॥ ६.११९.५८ ॥
ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਮਰਨਹਾਰ ਮਹਾਰਥੀ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ — ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।
6.119.59
एवं तयोः संवदतोः फल्गुनो निशितैः शरैः ।
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य भीष्मं विव्याध संयुगे ॥ ६.११९.५९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਫਾਲਗੁਨ ਨੇ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
6.119.60
ततो दुःशासनं भीष्मः स्मयमान इवाब्रवीत् ।
अर्दितो निशितैर्बाणैर्भृशं गाण्डीवधन्वना ॥ ६.११९.६० ॥
ਫਿਰ ਭੀਸ਼ਮ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਦੁਃਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਬੋਲੇ; ਗਾਂਡੀਵਧਨਵਾ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ।
6.119.61
वज्राशनिसमस्पर्शाः सुपुङ्खाः सुप्रतेजनाः ।
सुमुक्ता अव्यवच्छिन्ना नेमे बाणाःशिखण्डिनः ॥ ६.११९.६१ ॥
ਵਜ੍ਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ਨੀ ਦੇ ਛੋਹ ਵਰਗੇ, ਸੁੰਦਰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੱਖੇ ਕੀਤੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡੇ ਗਏ, ਅਟੁੱਟ — ਇਹ ਤੀਰ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।
6.119.62
निकृन्तमाना मर्माणि दृढावरणभेदिनः ।
सुसला इव मे ध्नन्ति नेमे बाणः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६२ ॥
ਮਰਮ ਥਾਵਾਂ ਕੱਟਦੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਵਚ ਭੇਦਦੇ, ਚੰਗੇ ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਵਾਂਗ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ — ਇਹ ਤੀਰ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਦੇ ਨਹੀਂ।
6.119.63
वज्रदण्डसमस्पर्शा वज्रवेगदुरासदाः ।
मम प्राणानारुजन्ति नेमे बाणाः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६३ ॥
ਵਜ੍ਰ-ਡੰਡੇ ਵਰਗੇ ਛੋਹ ਵਾਲੇ, ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਅਸਹਿ — ਇਹ ਤੀਰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤੋੜਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਦੇ ਨਹੀਂ।
6.119.64
नाशयन्तीव मे प्राणान्यमदूता इवागताः ।
गदापरिघसंस्पर्शा नेमे बाणाः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६४ ॥
ਯਮਦੂਤਾਂ ਵਾਂਗ ਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਗਦਾ ਅਤੇ ਪਰਿਘ ਦੇ ਛੋਹ ਵਾਲੇ — ਇਹ ਤੀਰ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਦੇ ਨਹੀਂ।
6.119.65
भुजगा इव संक्रुद्धा लेलिहाना विषोल्बणाः ।
समाविशन्ति मर्माणि नेमे बाणाः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६५ ॥
ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ, ਜੀਭ ਲਪਲਪਾਉਂਦੇ, ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ — ਇਹ ਤੀਰ ਮਰਮ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਦੇ ਨਹੀਂ।
6.119.66
अर्जुनस्य इमे बाणा नेमे बाणाः शिखण्डिनः ।
कृन्तन्ति मम गात्राणि माघमां सेगवा इव ॥ ६.११९.६६ ॥
ਇਹ ਤੀਰ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਦੇ ਨਹੀਂ — ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਕੱਟਦੇ ਹਨ।
6.119.67
सर्वे ह्यपि न मे दुःखं कुर्युरन्ये नराधिपाःक ।
वीरं गाण्डीवधन्वानमृते जिष्णुं कपिध्वजम् ॥ ६.११९.६७ ॥
ਕਪਿਧ੍ਵਜ, ਜੇਤੂ, ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਵੀਰ ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਸਭ ਰਾਜੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਣਗੇ।
6.119.68
इति ब्रुवञ्छान्तनवो दिधक्षुरिव पाण्डवम् ।
शक्तिं भीष्मः स पार्थाय ततश्चिक्षेप भारत ॥ ६.११९.६८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪਾਂਡਵ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸਾੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਣ, ਪਾਰਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਂ ਦਾ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਿਆ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
6.119.69
तामस्य विशिखैश्छित्त्वा त्रिधा त्रिभिरपातयत् ।
पश्यतां कुरुवीराणां सर्वेषां तत्र भारत ॥ ६.११९.६९ ॥
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਕੇ ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਭਾਰਤ; ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਕੁਰੂ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ।
6.119.70
चर्माथादत्त गाङ्गेयो जातरूपपरिष्कृतम् ।
खङ्गं चान्यतरप्रेप्सुर्मृत्योरग्रे जयाय वा ॥ ६.११९.७० ॥
ਫਿਰ ਗਾਂਗੇਯ ਨੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਢਾਲ ਲਈ; ਮੌਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਂ ਜਿੱਤ ਲਈ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ, ਤਲਵਾਰ, ਵੀ ਲਈ।
6.119.71
तस्य तच्छतधा चर्म व्यधमत्सायकैस्तथा ।
रथादनवरूढस्य तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.११९.७१ ॥
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਢਾਲ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸੌ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਰਥ ਤੋਂ ਨਾ ਉਤਰੇ ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ।
6.119.72
ततो युधिष्ठिरो राजा स्वान्यनीकान्यचोदयत् ।
अभिद्रवत गाङ्गेयं मा वोऽस्तु भयमण्वपि ॥ ६.११९.७२ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ: 'ਗਾਂਗੇਯ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਡਰ ਨਾ ਹੋਵੇ।'
6.119.73
अथ ते तोमरैः प्रासैर्बाणौघैश्च समन्ततः ।
पट्टसैश्च सुनिस्त्रिंशैर्नाराचैश्च तथा शितैः ॥ ६.११९.७३ ॥
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੋਮਰ, ਪ੍ਰਾਸ, ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਪੱਟਸ, ਉੱਤਮ ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਨਾਰਾਚਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
6.119.74
वत्सदन्तैश्च भल्लैश्च तमेकमभिदुद्रुवुः ।
सिंहनादस्ततो घोरः पाण्डवानामभूत्तदा ॥ ६.११९.७४ ॥
ਵਤਸਦੰਤ ਅਤੇ ਭੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲਿਆ; ਤਦ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ੇਰ-ਗਰਜਣਾ ਗੂੰਜਿਆ।
6.119.75
तथैव तव पुत्राश्च नेदुर्भीष्मजयैषिणः ।
तमेकमभ्यरक्षन्त सिंहनादांश्च चक्रिरे ॥ ६.११९.७५ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਗਰਜੇ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ੇਰ-ਗਰਜਣਾ ਕੀਤੀ।
6.119.76
तत्रासीत्तुमुलं युद्धं तावकानां परैः सह ।
दशमेऽहनि राजेन्द्र भीष्मार्जुनसमागमे ॥ ६.११९.७६ ॥
ਉੱਥੇ ਤੁਹਾਡਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ; ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਸਮੇਂ।
6.119.77
आसीद्धोर इवावर्तो मुहूर्तमुदधेरिव ।
सैन्यानां युध्यमानानां निघ्नतामितरेतरम् ॥ ६.११९.७७ ॥
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਵਾਵਰੋਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੀਆਂ ਲੜਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਵਾਵਰੋਲੇ ਵਰਗਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਣਿਆ।
6.119.78
असौम्यरूपा पृथिवी शोणिताक्ताऽभवत्तदा ।
समं च विषमं चैव न प्राज्ञायत किंचन ॥ ६.११९.७८ ॥
ਤਦ ਧਰਤੀ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲੱਥਪੱਥ ਹੋ ਗਈ; ਸਮਤਲ ਅਤੇ ਉੱਚੀ-ਨੀਵੀਂ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਪਛਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੀ।
6.119.79
योधानामयुतं हत्वा तस्मिन्स दशमेऽहनि ।
अतिष्ठदाहवे भीष्मो भिद्यमानेषु मर्मसु ॥ ६.११९.७९ ॥
ਉਸ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਮਰਮ ਸਥਾਨ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭੀਸ਼ਮ ਰਣ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ।
6.119.80
ततः सेनामुखे तस्मिन्स्थितः पार्थो धनुर्धरः ।
मध्येन कुरुसैन्यानां द्रावयामास वाहिनीम् ॥ ६.११९.८० ॥
ਫਿਰ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ਖੜ੍ਹੇ ਧਨੁਰਧਰ ਪਾਰਥ ਨੇ ਕੌਰਵ ਸੈਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਉਸ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ।
6.119.81
तत्राद्भुतमपश्याम पाण्डवानां पराक्रमम् ।
द्रावयामासुरिषुभिः सर्वान्भीष्मपदानुगान् ॥ ६.११९.८१ ॥
ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵੇਖਿਆ; ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ।
6.119.82
वयं श्वेतहयाद्भीताः कुन्तीपुत्राद्धनञ्जयात् ।
पीड्यमानाः शितैः शस्त्रैः प्राद्रवाम रणे तदा ॥ ६.११९.८२ ॥
ਤਦ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ ਧਨੰਜੈ ਦੇ ਡਰੋਂ, ਤਿੱਖੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਰਣ ਵਿੱਚੋਂ ਭੱਜ ਗਏ।
6.119.83
पाण्डवैः पञ्चभिः सार्धं सात्यकेन च धन्विना ।
धृष्टद्युम्नसुखैः सर्वैः पाञ्चालैश्च समन्ततःक ॥ ६.११९.८३ ॥
ਪੰਜ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨਾਲ, ਧਨੁਰਧਰ ਸਾਤਯਕੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਆਦਿ ਸਭ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ।
6.119.84
भिद्यमानाः शरैस्तीक्ष्णैः सर्वे कार्ष्णिपुरोगमैः ।
द्रोणद्रौणिकृतैः सार्धं सर्वे शल्यशलादयः।
तावकाः समरे राजञ्जहुर्भीष्मं महामृधे ॥ ६.११९.८४ ॥
ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਪੁੱਤਰ ਮੂਹਰੇ, ਦ੍ਰੋਣ ਤੇ ਦ੍ਰੌਣੀ ਸਮੇਤ, ਸ਼ਲ੍ਯ, ਸ਼ਲ ਆਦਿ ਸਭ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
6.119.85
सौवीराः कितवाः प्राच्याःप्रतीच्योदीच्यमालवाः ।
अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः ॥ ६.११९.८५ ॥
ਸੌਵੀਰ, ਕਿਤਵ, ਪੂਰਬ ਦੇ ਲੋਕ, ਪੱਛਮ ਦੇ ਲੋਕ, ਉੱਤਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਮਾਲਵ, ਅਭੀਸ਼ਾਹ, ਸ਼ੂਰਸੇਨ, ਸ਼ਿਬੀ ਅਤੇ ਵਸਾਤੀ।
6.119.86
साल्वाश्रयास्त्रिगर्ताश्च अम्बष्ठाः केकयैः सह ।
द्वादशैते जनपदाः शरार्ता व्रणपीडिताः।
संग्रामे प्रजहुर्भीष्मं युध्यमानाः किरीटिना ॥ ६.११९.८६ ॥
ਸਾਲਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਤ੍ਰਿਗਰਤ, ਅੰਬਸ਼ਠ ਅਤੇ ਕੇਕਯਾਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਜਨਪਦ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਰੀਟੀ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਏ।
6.119.87
ततस्तमेकं बहवः परिवार्य समन्ततः ।
परिकाल्य कुरून्सर्वाञ्शरर्षैरवाकिरन् ॥ ६.११९.८७ ॥
ਫਿਰ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਇੱਕਲੇ ਨੂੰ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਸਾਰੇ ਕੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
6.119.88
निपातयत गृह्णीत युध्यध्वमवकृन्तत ।
इत्यासीत्तुमुलः शब्दो राजन्भीष्मरथं प्रति ॥ ६.११९.८८ ॥
'ਮਾਰੋ, ਫੜੋ, ਲੜੋ, ਵੱਢੋ!' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਰਥ ਵੱਲ ਭਾਰੀ ਰੌਲਾ ਉੱਠਿਆ।
6.119.89
निहत्य समरे राजञ्शतशोऽथ सहस्रशः ।
न तस्यासीदनिर्भिन्नं गात्रे द्व्यङ्गुलमन्तरम् ॥ ६.११९.८९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਦੋ ਉਂਗਲਾਂ ਜਿੰਨੀ ਥਾਂ ਵੀ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ।
6.119.90
एवंभूतस्तव पिता शरैर्विशकलीकृतः ।
शिताग्रैः फल्गुनेनाजौ प्राक्शिराः प्रापतद्रथात् ॥ ६.११९.९० ॥
ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਫਲਗੁਨ (ਅਰਜੁਨ) ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਰੱਥ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.119.91
किंचिच्छेषे दिनकरे पुत्राणां तव पश्यताम् ।
हाहेति दिवि देवानां पार्थिवानां च भारत ॥ ६.११९.९१ ॥
ਹੇ ਭਰਤ! ਸੂਰਜ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਬਾਕੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ 'ਹਾਏ ਹਾਏ' ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਉੱਠੀ।
6.119.92
पतमाने रथाद्भीष्मे बभूव सुमहास्वनः ।
संपतन्तमभिप्रेक्ष्य महात्मानं पितामहम् ॥ ६.११९.९२ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਰਥ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣ ਵੇਲੇ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੋਈ। ਮਹਾਤਮਾ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਡਿੱਗਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਹੋਇਆ।
6.119.93
सह भीष्मेण सर्वेषां प्रापतन्हृदयानि नः ।
स पपात महाबाहुर्वसुधामनुनादयन् ॥ ६.११९.९३ ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਜਿਵੇਂ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਮਹਾਬਾਹੂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
6.119.94
इन्द्रध्वज इवोत्सृष्टः केतुः सर्वधनुष्मताम् ।
धरणीं न स पस्पर्श शरसङ्घैः समावृतः ॥ ६.११९.९४ ॥
ਇੰਦਰਧਵਜ ਵਾਂਗ ਸੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਰੇ ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਝੰਡਾ ਉਹ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਾ ਸਕਿਆ।
6.119.95
शलतल्पे महेष्वासं शयानं पुरुषर्षभम् ।
रथात्प्रपतितं चैनं दिव्यो भावः समाविशत् ॥ ६.११९.९५ ॥
ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਲੇਟੇ ਉਸ ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਥ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਭਾਵ ਆ ਵੜਿਆ।
6.119.96
अभ्यवर्षच्च पर्जन्यः प्राकम्पत च मेदिनी ।
पतन्स ददृशे चापि दक्षिणेन दिवाकरम् ॥ ६.११९.९६ ॥
ਬੱਦਲ ਵਰ੍ਹੇ, ਧਰਤੀ ਕੰਬੀ। ਡਿੱਗਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਦਿਸਿਆ।
6.119.97
संज्ञां चोपालभद्वीरः कालं संचिन्त्य भारत ।
अन्तरिक्षे च शुश्राव दिव्या वाचः समन्ततः ॥ ६.११९.९७ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਵੀਰ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਮੁੜ ਪਾਈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਣੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ।
6.119.98
कथं महात्मा गाङ्गेयः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
कालकर्ता नरव्याघ्रः संप्राप्ते दक्षिणायने ॥ ६.११९.९८ ॥
ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਗੇਯ, ਦਕਸ਼ਿਣਾਯਨ ਆਉਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣੇਗਾ?
6.119.99
स्थितोऽस्मीति च गाङ्गेयस्तच्छ्रुत्वा वाक्यमब्रवीत् ।
धारयिष्याम्यहं प्राणान्पतितिऽपि महीतले ॥ ६.११९.९९ ॥
'ਮੈਂ ਅਡੋਲ ਹਾਂ' ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਗਾਂਗੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਣ ਤੇ ਵੀ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਣ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਗਾ।'
6.119.100
उत्तरायणमन्विच्छन्सुगतिप्रतिकाङ्क्षया ।
तस्य तन्मतमाज्ञाय गह्गा हिमवतः सुताः ॥ ६.११९.१०० ॥
ਉੱਤਰਾਇਣ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ, ਉਸਦਾ ਇਹ ਮਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਹਿਮਵਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ—
6.119.101
महर्षीन्हंसरूपेण प्रेषयामास तत्र वै ।
ततस्तं प्रति ते हंसास्त्वरिता मानसौकसः ॥ ६.११९.१०१ ॥
ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਹੰਸਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ; ਤਦ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਵਾਸੀ ਉਹ ਹੰਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਆਏ।
6.119.102
आजग्मुः सहिता द्रष्टुं भीष्मं कुरुपितामहम् ।
यत्र शेते नरश्रेष्ठः शरतल्पे पितामहः ॥ ६.११९.१०२ ॥
ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਆਏ; ਜਿੱਥੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਿਤਾਮਹ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਸਨ।
6.119.103
ते तु भीष्मं समासाद्य ऋषयो हंसरूपिणः ।
अपश्यञ्छरतल्पस्थं भीष्मं कुरुकुलोद्वहम् ॥ ६.११९.१०३ ॥
ਹੰਸ ਰੂਪ ਧਾਰੀ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਭੀਸ਼ਮ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਕੁਰੂ ਕੁਲ ਦੇ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.119.104
ते तं दृष्ट्वा महात्मानं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
गाङ्गेयं भरतश्रेष्ठं दक्षिणेन च भास्करम् ॥ ६.११९.१०४ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਗੰਗਾ-ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸੂਰਜ ਰੱਖ ਕੇ ਵੇਖਿਆ।
6.119.105
इतरेतरमामन्त्र्य प्राहुस्तत्र मनीषिणः ।
भीष्मः कथं महात्मा सन्संस्थाता दक्षिणायने ॥ ६.११९.१०५ ॥
ਉੱਥੇ ਦੇ ਮਨੀਸ਼ੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੱਦ ਕੇ ਬੋਲੇ: "ਮਹਾਤਮਾ ਭੀਸ਼ਮ ਦੱਖਣਾਇਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਦੇਹ ਤਿਆਗਣਗੇ?"
6.119.106
इत्युक्त्वा प्रस्थिता हंसा दक्षिणामभितो दिशम् ।
संप्रेक्ष्य वै महाबुद्धिश्चिन्तयित्वा च भारत ॥ ६.११९.१०६ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਹੰਸ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਸ ਮਹਾਬੁੱਧੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਸੋਚ ਕੇ...
6.119.107
तानब्रवीच्छान्तनवो नाहं गन्ता कथंचन ।
दक्षिणावर्त आदित्ये एतन्मे मनसि स्थितम् ॥ ६.११९.१०७ ॥
ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਸੂਰਜ ਦੱਖਣਾਵਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।"
6.119.108
गमिष्यामि स्वकं स्थानमासीद्यन्मे पुरातनम् ।
उदगायन आदित्ये हंसाः सत्यं ब्रवीमि वः ॥ ६.११९.१०८ ॥
ਸੂਰਜ ਉੱਤਰਾਇਣ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਿੱਜੀ ਟਿਕਾਣੇ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਹੰਸੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।
6.119.109
धारयिष्याम्यहं प्राणानुत्तरायणकाङ्क्षया ।
प्राणानां च समुत्सर्ग ऐश्वर्यं नियतं मम ॥ ६.११९.१०९ ॥
ਉੱਤਰਾਇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਣ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਮੇਰੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
6.119.110
तस्मात्प्राणान्धारयिष्ये मुमूर्षुरुदगायने ।
यश्च दत्तो वरो मह्यं पित्रा तेन महात्मना ॥ ६.११९.११० ॥
ਇਸ ਲਈ ਉੱਤਰਾਇਣ ਤੱਕ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਣ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਇਹੀ ਹੈ।
6.119.111
छन्दतस्ते भवेन्मृत्युरिति तत्सत्यमस्तु मे ।
धारयिष्ये ततः प्राणानुत्सर्गे नियते सति ॥ ६.११९.१११ ॥
'ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੌਤ ਆਵੇ' ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੱਚ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਤਿਆਗ ਹੋਣ ਤੱਕ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਣ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਗਾ।
6.119.112
इत्युक्त्वा तांस्तदा हंसान्स शेते शरतल्पगः ।
एवं कुरूणां पतिते शृङ्गे भीष्मे महौजसि ॥ ६.११९.११२ ॥
ਉਹਨਾਂ ਹੰਸਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਲੇਟ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਭੀਸ਼ਮ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗੇ ਤਾਂ।
6.119.113
पाण्डवाः सृञ्जयाश्चैव सिंहनादं प्रचक्रिरे ।
तस्मिन्हते महासत्वे भरतानां पितामहे ॥ ६.११९.११३ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰੰਜਯਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘਨਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਮਹਾਸੱਤਵ, ਭਰਤਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ 'ਤੇ।
6.119.114
न किंचित्प्रत्यपद्यन्त पुत्रास्ते भरतर्षभ ।
संमोहश्चैव तुमुलः करूणामभवत्तदा ॥ ६.११९.११४ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਝ ਵੀ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦੇ ਸਕੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਹਲਚਲ ਅਤੇ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।
6.119.115
कृपदुर्योधनमुखा निःश्वस्य रुरुदुस्ततः ।
विषादाच्च चिरं कालमतिष्ठन्विगतेन्द्रियाः ॥ ६.११९.११५ ॥
ਕ੍ਰਿਪ ਅਤੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਅੱਗੇ ਸਨ; ਉਹ ਡੂੰਘੇ ਸਾਹ ਭਰ ਕੇ ਰੋਏ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਦ ਨਾਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਮੰਦ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ।
6.119.116
दध्युश्चैव महाराज न युद्धे दधिरे मनः ।
ऊरुग्राहगृहीताश्च नाभ्यधावन्त पाण्डवान् ॥ ६.११९.११६ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਾ ਲਾਇਆ; ਪੱਟਾਂ ਫੜੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲ ਨਾ ਦੌੜੇ।
6.119.117
अवध्ये शन्तनोः पुत्रे हते भीष्मे महौजसि ।
दुःखार्तास्ते ततो राजन्कुरूणां पतयोऽभवन् ।
अभाव सहसा राजन्कुरुराजस्य तर्कितः ॥ ६.११९.११७ ॥
ਅਵੱਧ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਭੀਸ਼ਮ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੁਰੂਰਾਜ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਡਰ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠਿਆ।
6.119.118
हतप्रवीरास्तु वयं निकृत्ताश्च शितैः शरैः ।
कर्तव्यं नाभिजानीमो निर्जिताः सव्यसाचिना ॥ ६.११९.११८ ॥
ਸਾਡੇ ਵੀਰ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਕੱਟੇ ਗਏ; ਸਵਯਸਾਚੀ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਏ; ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਇਹ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
6.119.119
पाणडवाश्च जयं लब्ध्वा परत्र च परां गतिम् ।
सर्वे दध्युर्महाशङ्खञ्शूराः परिघवाहवः ॥ ६.११९.११९ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਗਤੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ, ਸਭ ਨੇ ਮਹਾਸ਼ੰਖ ਵਜਾਏ; ਉਹ ਪਰਿਘ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਬੀਰ ਸਨ।
6.119.120
सोमकाश्च सपाञ्चालाः प्राहृष्यन्त जनेश्वर ।
ततस्तूर्यसहस्रेषु नदत्सु स महाबलः ॥ ६.११९.१२० ॥
ਹੇ ਜਨੇਸ਼ਵਰ, ਸੋਮਕ ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ; ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਜ਼ ਵੱਜਦਿਆਂ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ…
6.119.121
आस्फोटयामास भृशं भीमसेनो ननाद च ।
सेनयोरुभयोश्चापि गाङ्गेये निहते विभौ ॥ ६.११९.१२१ ॥
ਗੰਗਾਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਠੋਕੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਜਿਆ; ਦੋਵੇਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ।
6.119.122
संन्यस्य विराः शस्त्राणि प्राध्यायन्त समन्ततः ।
प्राक्रोशन्प्राद्रवंश्चान्ये जग्मुर्मोहं तथाऽपरे ॥ ६.११९.१२२ ॥
ਕੁਝ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਸਤਰ ਰੱਖ ਕੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ; ਕੁਝ ਚੀਕਣ ਲੱਗੇ, ਕੁਝ ਭੱਜ ਗਏ, ਹੋਰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।
6.119.123
क्षत्रं चान्येऽभ्यनिन्दन्त भीष्मं चान्येऽभ्यपूजयन् ।
ऋषयः पितरश्चैव प्रशशसुर्महाव्रतम् ॥ ६.११९.१२३ ॥
ਕੁਝ ਨੇ ਖੱਤਰੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ; ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਮਹਾਵਰਤੀ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।
6.119.124
भरतानां च ये पूर्वे ते चैनं प्रशशंसिरे ।
महोपनिषदं चैव योगमास्थाय विर्यवान् ॥ ६.११९.१२४ ॥
ਭਰਤਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ; ਵੀਰਯਵਾਨ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਮਹੋਪਨਿਸ਼ਦ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ।
6.119.125
जपञ्शान्तनवो धीमान्कालाकाङ्क्षी स्थितोऽभवत् ॥ ६.११९.१२५ ॥
ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਾਲ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ।