મહાભારત · અધ્યાય 6.119
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.119.1
एवं ते पाण्डवाः सर्वे पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ।
विव्यधुः समरे भीष्मं परिवार्य समन्ततः ॥ ६.११९.१ ॥
આ રીતે સર્વ પાંડવોએ શિખંડીને આગળ રાખીને યુદ્ધમાં ચારે બાજુથી ભીષ્મને ઘેરીને પ્રહાર કર્યો.
6.119.2
शतघ्नीभिः सुघोराभिः परिघैश्च परश्वथैः ।
मुद्गरैर्मुसलैः प्रासैः क्षेपणीयैश्च सर्वशः ॥ ६.११९.२ ॥
અતિ ભયંકર શતઘ્ની, પરિઘ, કુહાડી, મુદ્ગર, મુસળ, ભાલા અને ફેંકવાના શસ્ત્રો વડે સર્વ રીતે (પ્રહાર કર્યો).
6.119.3
शरैः कनकपुङ्खैश्च शक्तितोमरकम्पनैः ।
नाराचैर्वत्सदन्तैश्च भुशुण्डीभिश्च सर्वशः ॥ ६.११९.३ ॥
સોનેરી પીંછાવાળા બાણો, શક્તિ અને કંપાવનારા તોમર, નારાચ, વત્સદંત અને ભુશુંડી વડે સર્વ રીતે (પ્રહાર કર્યો).
6.119.4
अताडयन्रणे भीष्मं सहिताः सर्वसृञ्जयाः ।
स विशीर्णतनुत्रामाः पीडितो बहुभिस्तदा ॥ ६.११९.४ ॥
યુદ્ધમાં સર્વ સૃંજયોએ સાથે મળીને ભીષ્મ પર પ્રહાર કર્યો. ત્યારે તેમનું બખ્તર તૂટી ગયું અને અનેકો વડે તે પીડિત થયા.
6.119.5
न विव्यथे तदा भीष्मो भिद्यमानेषु मर्मसु ।
संदीप्तशरचापाग्निरस्त्रप्रसृतमारुतः ॥ ६.११९.५ ॥
મર્મસ્થાનો વીંધાતા હતા છતાં ત્યારે ભીષ્મ વ્યથિત ન થયા. સળગતાં બાણ અને ધનુષ્ય જ તેમનો અગ્નિ હતો; શસ્ત્રોનો ફેલાવો જ તેમનો પવન હતો.
6.119.6
नेमिनिर्ह्रादसंतापो महास्त्रोदयपावकः ।
चित्रचापमहाज्वालो वीरक्षयमहेन्धनः ॥ ६.११९.६ ॥
રથચક્રોનો ગર્જનાટ જ તેમનો તાપ હતો; મહાન અસ્ત્રોનો ઉદય જ તેમનો અગ્નિ હતો; વિચિત્ર ધનુષ્ય તેમની મહાજ્વાળા હતી; વીરોનો ક્ષય તેમનું મહાન ઇંધન હતું.
6.119.7
युगान्तागनिसमप्रख्यः परेषां समपद्यत ।
निवृत्य रथसङ्घानामन्तरेण विनिःसृतः ॥ ६.११९.७ ॥
યુગાન્તના અગ્નિ જેવા તે શત્રુઓને દેખાયા. રથસમૂહોની વચ્ચેથી પાછા ફરીને તે બહાર નીકળ્યા.
6.119.8
दृश्यते स्म नेरन्द्राणां पुनर्मध्यगतश्चरन् ।
ततः पाञ्चालराजं च धृष्टकेतुमतीत्य च ॥ ६.११९.८ ॥
રાજાઓ વચ્ચે તે ફરીથી મધ્યમાં વિચરતો દેખાયો. પછી પાંચાલ રાજા અને ધૃષ્ટકેતુને વટાવીને.
6.119.9
पाण्डवानीकिनीमध्यमाससाद विशांपते ।
ततः सात्यकिभीमौ च पाण्डवं च धनञ्जयम् ॥ ६.११९.९ ॥
હે પ્રજાપાલક, પછી તે પાંડવ સેનાના મધ્યભાગે પહોંચ્યો. પછી સાત્યકિ અને ભીમને, અને પાંડવ ધનંજયને.
6.119.10
द्रुपदं च विराटं च धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् ।
भीमघोषैर्महावेगैर्मर्मावरणभेदिभिः ॥ ६.११९.१० ॥
દ્રુપદ, વિરાટ અને પૃષતના પુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્નને પણ — ભયંકર ઘોષ, મહાવેગ અને મર્મકવચ ભેદતા બાણોથી.
6.119.11
षडेतान्निशितैर्भीष्मः प्रविव्याधोत्तकैः शरैः ।
तस्य ते निशितान्बाणात्सन्निवार्य महारथाः ॥ ६.११९.११ ॥
આ છ જણને ભીષ્મે તીક્ષ્ણ ઉત્તમ બાણોથી વીંધ્યા. તેમના તીક્ષ્ણ બાણોને રોકીને મહારથીઓએ.
6.119.12
दशभिर्दशभिर्भीष्ममर्दयामासुरोजसा ।
शिखण्डी तु महाबाणान्यान्मुमोच महारथः ॥ ६.११९.१२ ॥
દસ-દસ બાણોથી તેમણે ભીષ્મને બળપૂર્વક પીડ્યા. પણ મહારથી શિખંડીએ મોટાં બાણો છોડ્યાં.
6.119.13
न चक्रुस्ते रुजं तस्य स्वर्मपुङ्खाः शिलाशिताः ।
ततः किरीटी संरब्धो भीष्ममेवाभ्यधावत ॥ ६.११९.१३ ॥
તેઓએ તેને કોઈ પીડા ન પહોંચાડી; તે સોનાની પાંખવાળા, પથ્થર પર ધાર કાઢેલા બાણ હતા. ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલો કિરીટી (અર્જુન) ભીષ્મ તરફ જ દોડ્યો.
6.119.14
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य धनुश्चास्य समाच्छिनत् ।
भीष्मस्य धनुषश्छेदं नामृष्यन्त महारथाः ॥ ६.११९.१४ ॥
શિખંડીને આગળ રાખીને તેણે ભીષ્મનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું. ભીષ્મનું ધનુષ્ય કપાયેલું મહારથીઓ સહન ન કરી શક્યા.
6.119.15
द्रोणश्च कृतवर्मा च सैन्धवश्च जयद्रथः ।
भूरिश्रवाः शलः शल्यो भगदत्तस्तथैव च ॥ ६.११९.१५ ॥
દ્રોણ, કૃતવર્મા, સિંધુરાજ જયદ્રથ, ભૂરિશ્રવા, શલ, શલ્ય અને એ જ રીતે ભગદત્ત પણ.
6.119.16
सप्तैते परमक्रुद्धाः किरीटिनमभिद्रुताः ।
तत्र शस्त्राणि दिव्यानि दर्शयन्तो महारथाः ॥ ६.११९.१६ ॥
અતિ ક્રોધિત આ સાતેય કિરીટી પર ધસી ગયા; ત્યાં દિવ્ય શસ્ત્રો બતાવતા મહારથીઓ.
6.119.17
अभिपेतुर्भृशं क्रुद्धाश्चादयन्तश्च पाण्डवम् ।
तेषामापततां शब्दः शुश्रुवे फल्गुनं प्रति ॥ ६.११९.१७ ॥
ક્રોધે ભરાઈને પાંડુપુત્ર (અર્જુન) પર અતિ વેગથી તૂટી પડી તેને ઢાંકવા લાગ્યા. આક્રમણ કરતાં તેમનો અવાજ ફલ્ગુન તરફ સંભળાયો.
6.119.18
उद्धूतानां यथा शब्दः समुद्राणां युगक्षये ।
घ्नत त्वरत गृह्णीत विद्ध्यध्वमवकर्तत ॥ ६.११९.१८ ॥
યુગાંતે ઊછળતા સમુદ્રોના અવાજ જેવો (અવાજ થયો). “મારો, ઉતાવળ કરો, પકડો, વીંધો, કાપી નાખો!”
6.119.19
इत्यासीत्तुमुलः शब्दः फल्गुनस्य रथं प्रति ।
तं शब्दं तुमुलं श्रुत्वा पाण्डवानां महारथाः ॥ ६.११९.१९ ॥
ફાલ્ગુનના રથ તરફ આ રીતે ભયંકર કોલાહલ થયો. તે ભયંકર અવાજ સાંભળીને પાંડવોના મહારથીઓ...
6.119.20
अभ्यधावन्परीप्सन्तः फल्गुनं भरतर्षभ ।
सात्यकिर्भीमसेनश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ६.११९.२० ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ફાલ્ગુનની રક્ષા કરવાની ઇચ્છાથી તેઓ તેના તરફ દોડ્યા — સાત્યકિ, ભીમસેન અને પૃષતનો પુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન...
6.119.21
विराटद्रुषदौ चोभौ राक्षसश्च घटोत्कचः ।
अभिमन्युश्च संक्रुद्धः सप्तैते क्रोधमूर्च्छिताः ॥ ६.११९.२१ ॥
વિરાટ અને દ્રુપદ બંને, રાક્ષસ ઘટોત્કચ અને અત્યંત ક્રુદ્ધ અભિમન્યુ — આ સાતેય ક્રોધથી મૂર્છિત હતા...
6.119.22
समभ्यधावंस्त्वरिताश्चित्रकार्मुकधारिणः ।
तेषां समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.११९.२२ ॥
તેઓ ઉતાવળે દોડ્યા, અદ્ભુત ધનુષ્યો ધારણ કરીને. તેમની વચ્ચે રોમાંચ ઊભા કરે એવું ભયંકર યુદ્ધ થયું...
6.119.23
संग्रमे भरतश्रेष्ठ देवानां दानवैरिव ।
शिखण्डी तु रणे श्रेष्ठो रक्ष्ममाणः किरीटिना ॥ ६.११९.२३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે યુદ્ધ દેવો અને દાનવો વચ્ચેના સંગ્રામ જેવું હતું. રણમાં શ્રેષ્ઠ શિખંડી, કિરીટી વડે રક્ષિત થઈને...
6.119.24
अविध्यद्दशभिर्भीषअमं छिन्नधन्वानमाहवे ।
सारथिं दशभिश्चास्य ध्वजं चैकेन चिच्छिदे ॥ ६.११९.२४ ॥
યુદ્ધમાં ધનુષ્ય તૂટી ગયેલા ભીષ્મને તેણે દસ બાણોથી વીંધ્યા; તેમના સારથિને દસ બાણોથી અને ધ્વજને એક બાણથી છેદ્યો.
6.119.25
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय गाङ्गेयो वेगवत्तरम् ।
तदप्यस्य शितैर्बाणैस्त्रिभिश्चिच्छेद फल्गुनः ॥ ६.११९.२५ ॥
તેણે બીજું, વધુ વેગવાન ધનુષ્ય લીધું; ગાંગેયના તે ધનુષ્યને પણ ફાલ્ગુને ત્રણ તીક્ષ્ણ બાણોથી છેદી નાખ્યું.
6.119.26
एवं स पाण्डवः क्रुद्ध आत्तमात्तं पुनः पुनः ।
धनुश्चिच्छेद भीष्मस्य सव्यसाची परंतपः ॥ ६.११९.२६ ॥
આ રીતે ક્રોધિત થયેલા તે પાંડવે, શત્રુઓને તપાવનાર સવ્યસાચીએ, ભીષ્મે ઉઠાવેલા દરેક ધનુષ્યને વારંવાર કાપી નાખ્યું.
6.119.27
स च्छिन्नधन्वा संक्रुद्धाः सृक्किणी परिसंलिहन् ।
शक्तिं जग्राह तरसा गिरीणामपि दारणीम् ॥ ६.११९.२७ ॥
ધનુષ્ય કપાઈ જતાં અત્યંત ક્રોધિત થઈને, હોઠના ખૂણા ચાટતાં તેણે પર્વતોને પણ ચીરી નાખનારી શક્તિ ઝડપથી પકડી લીધી.
6.119.28
तां च चिक्षेप संक्रुद्धः फल्गुनस्य रथं प्रति ।
तामापतन्तीं संप्रेक्ष्य ज्वलन्तीमशनीमिव ॥ ६.११९.२८ ॥
ક્રોધે ભરાઈને તેણે તેને ફાલ્ગુનના રથ તરફ ફેંકી; વીજળી સમાન બળતી આવતી તેને તેણે જોઈ.
6.119.29
समादत्त शितान्भल्लान्पञ्च पाण्डवनन्दनः ।
तस्य चिच्छेद तां शक्तिं पञ्चधा पञ्चभिः शरैः ॥ ६.११९.२९ ॥
પાંડવોનો આનંદદાતા પાંચ તીક્ષ્ણ ભલ્લ ઉપાડ્યા; પાંચ બાણોથી તે શક્તિને પાંચ ટુકડાઓમાં કાપી નાખી.
6.119.30
संक्रुद्धो भरतश्रेष्ठ भीष्मवाहुप्रवेरिताम् ।
सा पपात तथा च्छिन्ना संक्रुद्धेन किरीटिना ॥ ६.११९.३० ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ! ભીષ્મના બાહુથી ફેંકાયેલી તે શક્તિ, ક્રોધિત કિરીટી દ્વારા આ રીતે કપાઈને પડી ગઈ.
6.119.31
मेघबृन्दपरिभ्रष्टा विच्छिन्नेव शतह्रदा ।
छिन्नां तां शक्तिमालोक्य भीष्मः क्रोधसमन्वितः । ॥ ६.११९.३१ ॥
મેઘસમૂહમાંથી પડેલી, તૂટેલી વીજળી જેવી એ તૂટેલી શક્તિને જોઈને ક્રોધથી ભરાયેલા ભીષ્મ…
6.119.32
अचिन्तयद्रणे वीरो बुद्ध्या परपुरंजयः ।
शक्तोऽहं धनुषैकेन निहन्तुं सर्वपाण्डवान् ॥ ६.११९.३२ ॥
યુદ્ધમાં એ વીરે, શત્રુનગરો જીતનારાએ, બુદ્ધિથી વિચાર્યું: 'હું એક જ ધનુષ્યથી બધા પાંડવોને મારવા સમર્થ છું.'
6.119.33
यद्येषां न भवेद्गोप्ता विष्वक्सेनो महाबलः ।
अजय्यश्चैव सर्वेषां लोकानामिति मे मतिः ।
कारणद्वयमास्थाय नाहं योत्स्यामि पाण्डवान् ॥ ६.११९.३३ ॥
જો એમનો રક્ષક મહાબળવાન વિષ્વક્સેન (કૃષ્ણ) ન હોત, અને જે સર્વ લોકોથી અજેય છે, તો — એ જ મારો મત છે — બે કારણોનો આશ્રય લઈને હું પાંડવો સાથે યુદ્ધ નહીં કરું.
6.119.34
अवध्यत्वाच्च पाण्डूनां स्त्रीभावाच्च शिखण्डिनः ।
पित्रा तुष्टेन मे पूर्वं यदा कालीमुदवहम् ॥ ६.११९.३४ ॥
પાંડવો અવધ્ય હોવાથી અને શિખંડી સ્ત્રીસ્વભાવનો હોવાથી (હું યુદ્ધ નહીં કરું). પૂર્વે જ્યારે હું કાલીને લાવ્યો ત્યારે મારા પિતાએ પ્રસન્ન થઈને…
6.119.35
स्वच्छन्दमरणं दत्तमवध्यत्वं रणे तथा ।
तस्मान्मृत्युमहं मन्ये प्राप्तकालमिवात्मनः ॥ ६.११९.३५ ॥
સ્વેચ્છામૃત્યુ અને યુદ્ધમાં અવધ્યત્વ આપવામાં આવ્યું હતું. તેથી હું મૃત્યુને પોતાનો સમય આવી પહોંચ્યો હોય એમ માનું છું.
6.119.36
एवं ज्ञात्वा व्यवसितं भीष्मस्यामिततेजसः ।
ऋषयो वसवश्चैव वियत्स्था भीष्ममब्रुवन् ॥ ६.११९.३६ ॥
અમિત તેજસ્વી ભીષ્મનો આ નિશ્ચય જાણીને, આકાશમાં સ્થિત ઋષિઓ અને વસુઓ ભીષ્મને બોલ્યા.
6.119.37
यत्ते व्यवसितं तात तदस्माकमपि प्रियम् ।
तत्कुरुष्व महाराज युद्धे बुद्धिं निवर्तय ॥ ६.११९.३७ ॥
હે વત્સ, તેં જે નિશ્ચય કર્યો છે તે અમને પણ પ્રિય છે. હે મહારાજ, તે જ કર, યુદ્ધમાંથી તારી બુદ્ધિ પાછી વાળ.
6.119.38
अस्य वाक्यस्य निधने प्रादुसासीच्छिवोऽनिलः ।
अनुलोमः सुगन्धी च पृषतैश्च समन्वितः ॥ ६.११९.३८ ॥
આ વચનના અંતે એક શુભ પવન પ્રગટ્યો; તે અનુકૂળ, સુગંધિત અને જલબિંદુઓથી યુક્ત હતો.
6.119.39
देवदुन्दुभयश्चैव संप्रणेदुर्महास्वनाः ।
पपात पुष्पवृष्टिश्च भीष्मस्योपरि मारिष ॥ ६.११९.३९ ॥
દેવદુંદુભિઓ મહાન અવાજે ગુંજી ઊઠી. હે મારિષ, ભીષ્મ ઉપર પુષ્પવર્ષા થઈ.
6.119.40
न च ताः शुश्रुवे कश्चित्तेषां संवदतां गिरः ।
ऋते भीष्मं महाबाहुं मां चापि मुनितेजसा ॥ ६.११९.४० ॥
તેઓનું સંવાદ કરતું વચન મહાબાહુ ભીષ્મ સિવાય, અને મુનિતેજથી યુક્ત એવા મારા સિવાય, કોઈએ સાંભળ્યું નહીં.
6.119.41
संभ्रमश्च महानासीत्रिदशानां विशांपते ।
पतिष्यति रथाद्भीष्मे सर्वलोकप्रिये तदा ॥ ६.११९.४१ ॥
હે વિશાંપતિ, દેવોમાં મોટી ખળભળાટ થઈ; સર્વલોકપ્રિય ભીષ્મ હવે રથ પરથી પડશે એમ.
6.119.42
इति देवगणानां च वाक्यं श्रुत्वा महातपाः ।
ततः शान्तनवो भीष्मो बीभत्सुं नाभ्यवर्तत ॥ ६.११९.४२ ॥
દેવગણોનું આ વચન સાંભળીને મહાતપસ્વી શાંતનુનો પુત્ર ભીષ્મ બીભત્સુ (અર્જુન) તરફ ધસ્યો નહીં.
6.119.43
भिद्यमानः शितैर्बाणैः सर्वावरणभेदिभिः ।
शिखण्डी तु महाराज भरतानां पितामहम् ॥ ६.११९.४३ ॥
હે મહારાજ, બધા કવચને ભેદનારા તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધાયેલા શિખંડીએ ભરતવંશના પિતામહ (ભીષ્મ)ને...
6.119.44
आजघानोरसि क्रुद्धो नवभिर्निशितैः शरैः ।
स तेनाभिहतः सङ्ख्ये भीष्मः कुरुपितामहः ॥ ६.११९.४४ ॥
ક્રોધે ભરાઈને તેણે છાતી પર નવ તીક્ષ્ણ બાણોથી પ્રહાર કર્યો. યુદ્ધમાં તેના વડે પ્રહાર પામેલા કુરુપિતામહ ભીષ્મ.
6.119.45
नाकम्पत महाराज क्षितिकम्पे यथाऽचलः ।
ततः प्रहस्य बीभत्सुर्व्याक्षिपन्गाण्डिवं धनुः ॥ ६.११९.४५ ॥
હે મહારાજ, ભૂકંપમાં પર્વત ન ડગે તેમ તે ડગ્યા નહીં. પછી હસીને બીભત્સુ (અર્જુન) એ ગાંડીવ ધનુષ્ય ખેંચ્યું.
6.119.46
गाङ्गेयं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ।
पुनः पुनः शतैरेनं त्वरमाणो धनञ्जयः ॥ ६.११९.४६ ॥
તેણે ગાંગેયને (ભીષ્મને) પચીસ નાનાં બાણોથી પ્રહાર કર્યો. ધનંજય (અર્જુન)એ ઉતાવળે સેંકડો બાણોથી વારંવાર તેમને પ્રહાર કર્યો.
6.119.47
सर्वगात्रेषु संक्रुद्धस्तथा मर्मस्वताडयत् ।
एवमन्यैरपि भृशं विद्ध्यमानः सहस्रशः ॥ ६.११९.४७ ॥
અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને તેણે બધાં અંગો અને મર્મસ્થાનો પર પ્રહાર કર્યો. એ જ રીતે બીજાઓ વડે પણ ઘણીવાર, હજારો વાર વીંધાઈને.
6.119.48
तानप्याशु शरैर्भीष्मः प्रविव्याध महारथः ।
तैश्च मुक्ताञ्छरान्भीष्मो युधि सत्यपराक्रमः ॥ ६.११९.४८ ॥
મહારથી ભીષ્મે તેમને પણ ઝડપથી બાણોથી વીંધ્યા. તેમના વડે છોડાયેલાં બાણોને યુદ્ધમાં સત્યપરાક્રમી ભીષ્મે...
6.119.49
निवारयामास शरैः समं सन्नतपर्वभिः ।
शिखण्डी तु रणे बाणान्यान्मुमोच महारथः ॥ ६.११९.४९ ॥
રણમાં મહારથી શિખંડીએ વાંકા ગાંઠવાળા બાણોથી એકસાથે તેમને રોક્યા; તેણે બાણો છોડ્યા.
6.119.50
न चक्रुस्ते रुजं तस्य रुक्मपुङ्खाः शिलासिताः ।
ततः किरीटी संक्रुद्धो भीष्ममेवाभ्यवर्तत ॥ ६.११९.५० ॥
સોનાની પાંખવાળા, પથ્થર પર ધાર કાઢેલા એ બાણો તેને પીડા ન પહોંચાડી શક્યા. ત્યારે ક્રોધિત કિરીટી સીધો ભીષ્મ તરફ ધસ્યો.
6.119.51
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य धनुश्चास्य समाच्छिनत् ।
अथैनं नवभिर्विद्ध्वा ध्वजमेकेन चिच्छिदे ॥ ६.११९.५१ ॥
શિખંડીને આગળ રાખી તેણે ભીષ્મનું ધનુષ્ય કાપી નાખ્યું. પછી તેમને નવ બાણોથી વીંધી એક બાણથી તેમનો ધ્વજ છેદી નાખ્યો.
6.119.52
सारथिं विशिखैश्चास्य दशभिः समकम्पयत् ।
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय गाङ्गेयो बलवत्तरम् ॥ ६.११९.५२ ॥
દસ બાણોથી તેના સારથિને કંપાવ્યો. ત્યારે ગાંગેય ભીષ્મે બીજું, વધુ બળવાન ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું.
6.119.53
तदप्यस्य शितैर्भल्लैस्त्रिधा त्रिभिरघातयत् ।
निमेषार्धेन कौन्तेय आत्तमात्तं महारणे ॥ ६.११९.५३ ॥
તેનું એ ધનુષ્ય પણ તીક્ષ્ણ ભલ્લોથી ત્રણ ટુકડા કરી કાપ્યું. મહાયુદ્ધમાં કૌંતેયે અર્ધ પળમાં ઉઠાવેલું દરેક ધનુષ્ય પાડી નાખ્યું.
6.119.54
एवमस्य धनूंष्याजौ चिच्छेद सुबहून्यथ ।
ततः शान्तनवो भीष्मो बीभत्सुं नात्यवर्तत ॥ ६.११९.५४ ॥
એ રીતે યુદ્ધમાં તેનાં ઘણાં ધનુષ્ય કાપી નાખ્યાં. ત્યારપછી શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ બીભત્સુથી આગળ નીકળી શક્યા નહીં.
6.119.55
अथैनं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ।
सोऽतिविद्धो महेष्वासो दुःशासनमभाषत ॥ ६.११९.५५ ॥
પછી તેણે ભીષ્મને પચીસ નાના બાણોથી વીંધ્યા. અત્યંત વિંધાયેલા તે મહાધનુર્ધર દુઃશાસનને બોલ્યા.
6.119.56
एष पार्थो रणे क्रुद्धः पाण्डवानां महारथः ।
शरैरनेकसाहस्त्रैर्मामेवाभ्यपतद्रणे ॥ ६.११९.५६ ॥
આ પાર્થ યુદ્ધમાં ક્રોધિત, પાંડવોનો મહારથી છે. યુદ્ધમાં તેણે અનેક હજારો બાણોથી મારા પર જ હુમલો કર્યો છે.
6.119.57
न चैष समरे शक्यो जेतुं वज्रभृता अपि ।
न चापि सहिता वीरा देवदानवराक्षसाः ॥ ६.११९.५७ ॥
યુદ્ધમાં તેને વજ્રધારી ઇન્દ્ર પણ જીતી શકે નહીં, અને દેવ, દાનવ, રાક્ષસ વીરો એકઠા થઈને પણ જીતી શકે નહીં.
6.119.58
मां चापि शक्ता निर्जेतुं किमु मर्त्या महारथाः ।
ऋतेऽर्जुनं सुसंक्रुद्धमेतत्सत्यं ब्रवीमि ते ॥ ६.११९.५८ ॥
મને પણ જીતવા સમર્થ મર્ત્ય મહારથીઓ ક્યાં છે? અત્યંત ક્રોધિત અર્જુન સિવાય — આ સત્ય હું તને કહું છું.
6.119.59
एवं तयोः संवदतोः फल्गुनो निशितैः शरैः ।
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य भीष्मं विव्याध संयुगे ॥ ६.११९.५९ ॥
આ રીતે તે બંને વાત કરતા હતા ત્યારે, ફાલ્ગુને શિખંડીને આગળ રાખીને તીક્ષ્ણ બાણોથી યુદ્ધમાં ભીષ્મને વીંધ્યા.
6.119.60
ततो दुःशासनं भीष्मः स्मयमान इवाब्रवीत् ।
अर्दितो निशितैर्बाणैर्भृशं गाण्डीवधन्वना ॥ ६.११९.६० ॥
પછી ભીષ્મ હસતા હોય તેમ દુઃશાસનને બોલ્યા; ગાંડીવધન્વાના તીક્ષ્ણ બાણોથી અત્યંત પીડિત થઈને.
6.119.61
वज्राशनिसमस्पर्शाः सुपुङ्खाः सुप्रतेजनाः ।
सुमुक्ता अव्यवच्छिन्ना नेमे बाणाःशिखण्डिनः ॥ ६.११९.६१ ॥
વજ્ર અને અશનિના સ્પર્શ જેવા, સુંદર પીંછાવાળા, સારી રીતે ધારદાર, સારી રીતે છોડાયેલા, અવિચ્છિન્ન — આ બાણો શિખંડીના નથી.
6.119.62
निकृन्तमाना मर्माणि दृढावरणभेदिनः ।
सुसला इव मे ध्नन्ति नेमे बाणः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६२ ॥
મર્મસ્થાનો કાપતાં, દૃઢ કવચ ભેદતાં, સારા ભાલાઓ જેમ મને મારે છે — આ બાણો શિખંડીના નથી.
6.119.63
वज्रदण्डसमस्पर्शा वज्रवेगदुरासदाः ।
मम प्राणानारुजन्ति नेमे बाणाः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६३ ॥
વજ્રદંડ જેવો સ્પર્શ ધરાવતા, વજ્રવેગથી દુર્ધર્ષ — આ બાણો મારા પ્રાણ ભાંગે છે; આ શિખંડીના નથી.
6.119.64
नाशयन्तीव मे प्राणान्यमदूता इवागताः ।
गदापरिघसंस्पर्शा नेमे बाणाः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६४ ॥
યમદૂતો આવ્યા હોય તેમ મારા પ્રાણ નષ્ટ કરે છે; ગદા અને પરિઘના સ્પર્શ જેવા — આ બાણો શિખંડીના નથી.
6.119.65
भुजगा इव संक्रुद्धा लेलिहाना विषोल्बणाः ।
समाविशन्ति मर्माणि नेमे बाणाः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६५ ॥
ક્રોધિત સર્પો જેવા, જીભ લપલપાવતા, વિષથી ભયંકર — આ બાણો મર્મસ્થાનોમાં પ્રવેશે છે; આ શિખંડીના નથી.
6.119.66
अर्जुनस्य इमे बाणा नेमे बाणाः शिखण्डिनः ।
कृन्तन्ति मम गात्राणि माघमां सेगवा इव ॥ ६.११९.६६ ॥
આ બાણો અર્જુનના છે; શિખંડીના નથી — માઘ માસની ગાયોની જેમ મારાં અંગો કાપે છે.
6.119.67
सर्वे ह्यपि न मे दुःखं कुर्युरन्ये नराधिपाःक ।
वीरं गाण्डीवधन्वानमृते जिष्णुं कपिध्वजम् ॥ ६.११९.६७ ॥
કપિધ્વજ, વિજયી, ગાંડીવધારી વીર અર્જુન સિવાય બીજા બધા રાજાઓ મને દુઃખ આપી શકશે નહીં.
6.119.68
इति ब्रुवञ्छान्तनवो दिधक्षुरिव पाण्डवम् ।
शक्तिं भीष्मः स पार्थाय ततश्चिक्षेप भारत ॥ ६.११९.६८ ॥
આ પ્રમાણે કહીને શાંતનુપુત્ર ભીષ્મે પાંડવને જાણે બાળી નાખવા ઇચ્છતા હોય તેમ પાર્થ પર શક્તિ ફેંકી, હે ભારત.
6.119.69
तामस्य विशिखैश्छित्त्वा त्रिधा त्रिभिरपातयत् ।
पश्यतां कुरुवीराणां सर्वेषां तत्र भारत ॥ ६.११९.६९ ॥
તેમણે પોતાના બાણોથી તેને ત્રણ ટુકડા કરીને ત્રણ બાણોથી પાડી દીધી, હે ભારત; ત્યાં બધા કુરુવીરો જોઈ રહ્યા હતા.
6.119.70
चर्माथादत्त गाङ्गेयो जातरूपपरिष्कृतम् ।
खङ्गं चान्यतरप्रेप्सुर्मृत्योरग्रे जयाय वा ॥ ६.११९.७० ॥
પછી ગાંગેયે સોનાથી શણગારેલી ઢાલ લીધી; મૃત્યુ સામે કે વિજય માટે બીજું શસ્ત્ર, તલવાર, પણ લીધી.
6.119.71
तस्य तच्छतधा चर्म व्यधमत्सायकैस्तथा ।
रथादनवरूढस्य तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.११९.७१ ॥
તેમણે તેની એ ઢાલને બાણોથી સો ટુકડા કરીને તોડી નાખી; રથ પરથી ન ઊતરેલા તેના માટે તે અદ્ભુત જેવું બન્યું.
6.119.72
ततो युधिष्ठिरो राजा स्वान्यनीकान्यचोदयत् ।
अभिद्रवत गाङ्गेयं मा वोऽस्तु भयमण्वपि ॥ ६.११९.७२ ॥
ત્યારે રાજા યુધિષ્ઠિરે પોતાના સૈન્યોને પ્રેર્યા: 'ગાંગેય પર તૂટી પડો; તમને જરાય પણ ભય ન હો.'
6.119.73
अथ ते तोमरैः प्रासैर्बाणौघैश्च समन्ततः ।
पट्टसैश्च सुनिस्त्रिंशैर्नाराचैश्च तथा शितैः ॥ ६.११९.७३ ॥
ત્યારે તેઓએ તોમર, પ્રાસ, ચારે બાજુ બાણોની વર્ષા, પટ્ટિશ, ઉત્તમ તલવારો અને તીક્ષ્ણ નારાચ વડે હુમલો કર્યો.
6.119.74
वत्सदन्तैश्च भल्लैश्च तमेकमभिदुद्रुवुः ।
सिंहनादस्ततो घोरः पाण्डवानामभूत्तदा ॥ ६.११९.७४ ॥
વત્સદંત અને ભલ્લો વડે તેઓએ એકલા તેના પર ધસારો કર્યો; ત્યારે પાંડવોનો ભયંકર સિંહનાદ થયો.
6.119.75
तथैव तव पुत्राश्च नेदुर्भीष्मजयैषिणः ।
तमेकमभ्यरक्षन्त सिंहनादांश्च चक्रिरे ॥ ६.११९.७५ ॥
તેમ જ આપના પુત્રો પણ ભીષ્મના વિજયની ઇચ્છા રાખીને ગર્જ્યા; તેમણે તેમની એકલાની રક્ષા કરી સિંહનાદ કર્યા.
6.119.76
तत्रासीत्तुमुलं युद्धं तावकानां परैः सह ।
दशमेऽहनि राजेन्द्र भीष्मार्जुनसमागमे ॥ ६.११९.७६ ॥
ત્યાં તમારા પક્ષનું શત્રુઓ સાથે ભીષણ યુદ્ધ થયું; હે રાજેન્દ્ર, દસમા દિવસે ભીષ્મ અને અર્જુનના સામનામાં.
6.119.77
आसीद्धोर इवावर्तो मुहूर्तमुदधेरिव ।
सैन्यानां युध्यमानानां निघ्नतामितरेतरम् ॥ ६.११९.७७ ॥
સમુદ્રમાં ક્ષણભર ભયંકર વમળ ઊઠે તેમ, એકબીજાને પ્રહાર કરતા લડતા સૈન્યોમાં ભયંકર વમળ જેવું દૃશ્ય થયું.
6.119.78
असौम्यरूपा पृथिवी शोणिताक्ताऽभवत्तदा ।
समं च विषमं चैव न प्राज्ञायत किंचन ॥ ६.११९.७८ ॥
ત્યારે પૃથ્વી ભયંકર રૂપ ધારણ કરી લોહીથી લથપથ થઈ; સમતળ કે ખરબચડું કશું ઓળખાયું નહીં.
6.119.79
योधानामयुतं हत्वा तस्मिन्स दशमेऽहनि ।
अतिष्ठदाहवे भीष्मो भिद्यमानेषु मर्मसु ॥ ६.११९.७९ ॥
તે દસમા દિવસે દસ હજાર યોદ્ધાઓને હણીને, મર્મસ્થાનો વીંધાતા છતાં ભીષ્મ રણમાં ઊભા રહ્યા.
6.119.80
ततः सेनामुखे तस्मिन्स्थितः पार्थो धनुर्धरः ।
मध्येन कुरुसैन्यानां द्रावयामास वाहिनीम् ॥ ६.११९.८० ॥
પછી સેનાના અગ્રભાગે ઊભેલા ધનુર્ધર પાર્થે કૌરવ સેનાના મધ્યભાગમાંથી તે સેનાને ભગાડી મૂકી.
6.119.81
तत्राद्भुतमपश्याम पाण्डवानां पराक्रमम् ।
द्रावयामासुरिषुभिः सर्वान्भीष्मपदानुगान् ॥ ६.११९.८१ ॥
ત્યાં અમે પાંડવોનો અદ્ભુત પરાક્રમ જોયો; ભીષ્મના માર્ગે ચાલનારા સૌને તેમણે બાણોથી ભગાડ્યા.
6.119.82
वयं श्वेतहयाद्भीताः कुन्तीपुत्राद्धनञ्जयात् ।
पीड्यमानाः शितैः शस्त्रैः प्राद्रवाम रणे तदा ॥ ६.११९.८२ ॥
ત્યારે શ્વેત અશ્વોવાળા કુંતીપુત્ર ધનંજયના ભયથી, તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી પીડાઈને અમે રણમાંથી ભાગ્યા.
6.119.83
पाण्डवैः पञ्चभिः सार्धं सात्यकेन च धन्विना ।
धृष्टद्युम्नसुखैः सर्वैः पाञ्चालैश्च समन्ततःक ॥ ६.११९.८३ ॥
પાંચ પાંડવો સાથે, ધનુર્ધર સાત્યકિ સાથે, અને ધૃષ્ટદ્યુમ્ન આદિ સર્વ પાંચાલો સાથે, ચારેબાજુથી.
6.119.84
भिद्यमानाः शरैस्तीक्ष्णैः सर्वे कार्ष्णिपुरोगमैः ।
द्रोणद्रौणिकृतैः सार्धं सर्वे शल्यशलादयः।
तावकाः समरे राजञ्जहुर्भीष्मं महामृधे ॥ ६.११९.८४ ॥
તીક્ષ્ણ બાણોથી વીંધાયેલા, કૃષ્ણપુત્ર આગેવાન સૌ, દ્રોણ અને દ્રૌણિ સાથે, શલ્ય, શલ આદિ સર્વ, હે રાજન, તમારા લોકોએ તે મહાયુદ્ધમાં ભીષ્મને છોડી દીધા.
6.119.85
सौवीराः कितवाः प्राच्याःप्रतीच्योदीच्यमालवाः ।
अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः ॥ ६.११९.८५ ॥
સૌવીરો, કિતવો, પૂર્વના લોકો, પશ્ચિમના લોકો, ઉત્તરના લોકો, માલવો, અભીષાહો, શૂરસેનો, શિબિઓ અને વસાતિઓ.
6.119.86
साल्वाश्रयास्त्रिगर्ताश्च अम्बष्ठाः केकयैः सह ।
द्वादशैते जनपदाः शरार्ता व्रणपीडिताः।
संग्रामे प्रजहुर्भीष्मं युध्यमानाः किरीटिना ॥ ६.११९.८६ ॥
સાલ્વો અને તેમના સાથીઓ, ત્રિગર્તો, અંબષ્ઠો અને કેકયો સહિત આ બાર જનપદો બાણોથી પીડિત અને ઘાવોથી વ્યથિત થઈ, કિરીટી સાથે લડતાં યુદ્ધમાં ભીષ્મને છોડી ગયાં.
6.119.87
ततस्तमेकं बहवः परिवार्य समन्ततः ।
परिकाल्य कुरून्सर्वाञ्शरर्षैरवाकिरन् ॥ ६.११९.८७ ॥
પછી ઘણા લોકોએ તે એકલાને ચારે બાજુથી ઘેરી લીધો, બધા કુરુઓને દૂર હટાવી બાણોની વર્ષા તેના પર કરી.
6.119.88
निपातयत गृह्णीत युध्यध्वमवकृन्तत ।
इत्यासीत्तुमुलः शब्दो राजन्भीष्मरथं प्रति ॥ ६.११९.८८ ॥
'પાડો, પકડો, લડો, કાપો!' એમ, હે રાજન, ભીષ્મના રથ તરફ ભારે કોલાહલ ઊઠ્યો.
6.119.89
निहत्य समरे राजञ्शतशोऽथ सहस्रशः ।
न तस्यासीदनिर्भिन्नं गात्रे द्व्यङ्गुलमन्तरम् ॥ ६.११९.८९ ॥
હે રાજન, યુદ્ધમાં સેંકડો અને હજારોને મારીને પણ તેના શરીર પર બે આંગળ જેટલી જગ્યા પણ બાણથી વીંધાયા વિના ન હતી.
6.119.90
एवंभूतस्तव पिता शरैर्विशकलीकृतः ।
शिताग्रैः फल्गुनेनाजौ प्राक्शिराः प्रापतद्रथात् ॥ ६.११९.९० ॥
આવી અવસ્થામાં તમારા પિતા, યુદ્ધમાં ફાલ્ગુન (અર્જુન)ના તીક્ષ્ણ બાણોથી ટુકડા ટુકડા થઈ, માથું આગળ રાખીને રથથી પડ્યા.
6.119.91
किंचिच्छेषे दिनकरे पुत्राणां तव पश्यताम् ।
हाहेति दिवि देवानां पार्थिवानां च भारत ॥ ६.११९.९१ ॥
હે ભરત! સૂર્ય થોડો જ બાકી હતો ત્યારે, તમારા પુત્રો જોતા રહ્યા, સ્વર્ગમાં દેવોમાં અને પૃથ્વી પર રાજાઓમાં 'હાય હાય'નો પોકાર ઊઠ્યો.
6.119.92
पतमाने रथाद्भीष्मे बभूव सुमहास्वनः ।
संपतन्तमभिप्रेक्ष्य महात्मानं पितामहम् ॥ ६.११९.९२ ॥
ભીષ્મ રથમાંથી પડતા હતા ત્યારે મોટો કોલાહલ થયો. મહાત્મા પિતામહને પડતા જોઈને એમ થયું.
6.119.93
सह भीष्मेण सर्वेषां प्रापतन्हृदयानि नः ।
स पपात महाबाहुर्वसुधामनुनादयन् ॥ ६.११९.९३ ॥
ભીષ્મ સાથે અમારા બધાનાં હૃદય જાણે પડી ગયાં. તે મહાબાહુ પૃથ્વીને ગજાવતા પડ્યા.
6.119.94
इन्द्रध्वज इवोत्सृष्टः केतुः सर्वधनुष्मताम् ।
धरणीं न स पस्पर्श शरसङ्घैः समावृतः ॥ ६.११९.९४ ॥
ઇન્દ્રધ્વજ નીચે ફેંકાયેલી ધજા જેવો, બધા ધનુર્ધરોનો ધ્વજ તે બાણોના સમૂહથી ઢંકાયેલો ધરતીને સ્પર્શ્યો પણ નહીં.
6.119.95
शलतल्पे महेष्वासं शयानं पुरुषर्षभम् ।
रथात्प्रपतितं चैनं दिव्यो भावः समाविशत् ॥ ६.११९.९५ ॥
બાણોની શય્યા પર સૂતેલા તે મહાધનુર્ધર, પુરુષશ્રેષ્ઠ, રથથી પડેલા તેમનામાં દિવ્ય ભાવ પ્રવેશ્યો.
6.119.96
अभ्यवर्षच्च पर्जन्यः प्राकम्पत च मेदिनी ।
पतन्स ददृशे चापि दक्षिणेन दिवाकरम् ॥ ६.११९.९६ ॥
વાદળ વરસ્યું, પૃથ્વી ધ્રૂજી. પડતા તે દક્ષિણ તરફ સૂર્યને જોતા દેખાયા.
6.119.97
संज्ञां चोपालभद्वीरः कालं संचिन्त्य भारत ।
अन्तरिक्षे च शुश्राव दिव्या वाचः समन्ततः ॥ ६.११९.९७ ॥
હે ભારત, વીરે ચેતના પાછી મેળવી અને સમયનો વિચાર કરીને ચારેબાજુ આકાશમાં દિવ્ય વાણીઓ સાંભળી.
6.119.98
कथं महात्मा गाङ्गेयः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
कालकर्ता नरव्याघ्रः संप्राप्ते दक्षिणायने ॥ ६.११९.९८ ॥
બધા શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ મહાત્મા ગાંગેય, દક્ષિણાયન આવ્યે પોતાનો મૃત્યુકાળ કેવી રીતે પસંદ કરશે?
6.119.99
स्थितोऽस्मीति च गाङ्गेयस्तच्छ्रुत्वा वाक्यमब्रवीत् ।
धारयिष्याम्यहं प्राणान्पतितिऽपि महीतले ॥ ६.११९.९९ ॥
'હું સ્થિર છું' એમ કહીને, એ વાત સાંભળીને ગાંગેયે કહ્યું: 'ધરતી પર પડું તોપણ હું પ્રાણ ધારણ કરીશ.'
6.119.100
उत्तरायणमन्विच्छन्सुगतिप्रतिकाङ्क्षया ।
तस्य तन्मतमाज्ञाय गह्गा हिमवतः सुताः ॥ ६.११९.१०० ॥
ઉત્તરાયણની ઇચ્છા રાખીને, શુભ ગતિની આકાંક્ષાથી, તેનો આ મત જાણીને, ગંગા અને હિમવાનના પુત્રોએ—
6.119.101
महर्षीन्हंसरूपेण प्रेषयामास तत्र वै ।
ततस्तं प्रति ते हंसास्त्वरिता मानसौकसः ॥ ६.११९.१०१ ॥
ત્યાં તેમણે મહર્ષિઓને હંસરૂપે મોકલ્યા; ત્યારે માનસસરોવરમાં રહેનારા એ હંસો ઝડપથી તેની તરફ આવ્યા.
6.119.102
आजग्मुः सहिता द्रष्टुं भीष्मं कुरुपितामहम् ।
यत्र शेते नरश्रेष्ठः शरतल्पे पितामहः ॥ ६.११९.१०२ ॥
કુરુઓના પિતામહ ભીષ્મને જોવા તેઓ સાથે આવ્યા; જ્યાં નરશ્રેષ્ઠ પિતામહ બાણશય્યા પર સૂતા હતા.
6.119.103
ते तु भीष्मं समासाद्य ऋषयो हंसरूपिणः ।
अपश्यञ्छरतल्पस्थं भीष्मं कुरुकुलोद्वहम् ॥ ६.११९.१०३ ॥
હંસરૂપધારી તે ઋષિઓ ભીષ્મ પાસે પહોંચ્યા અને બાણશય્યા પર પડેલા કુરુકુળના ભારવાહક ભીષ્મને જોયા.
6.119.104
ते तं दृष्ट्वा महात्मानं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
गाङ्गेयं भरतश्रेष्ठं दक्षिणेन च भास्करम् ॥ ६.११९.१०४ ॥
તે મહાત્માને જોઈ અને પ્રદક્ષિણા કરીને, ગંગાપુત્ર ભરતશ્રેષ્ઠ ભીષ્મને જમણી બાજુએ સૂર્ય રાખીને જોયા.
6.119.105
इतरेतरमामन्त्र्य प्राहुस्तत्र मनीषिणः ।
भीष्मः कथं महात्मा सन्संस्थाता दक्षिणायने ॥ ६.११९.१०५ ॥
ત્યાંના મનીષીઓ એકબીજાને સંબોધીને બોલ્યા: "મહાત્મા ભીષ્મ દક્ષિણાયનમાં કેવી રીતે દેહત્યાગ કરશે?"
6.119.106
इत्युक्त्वा प्रस्थिता हंसा दक्षिणामभितो दिशम् ।
संप्रेक्ष्य वै महाबुद्धिश्चिन्तयित्वा च भारत ॥ ६.११९.१०६ ॥
આમ કહીને હંસો દક્ષિણ દિશા તરફ ચાલ્યા. હે ભારત, તે મહાબુદ્ધિ (ભીષ્મ) તેમને જોઈને અને વિચાર કરીને...
6.119.107
तानब्रवीच्छान्तनवो नाहं गन्ता कथंचन ।
दक्षिणावर्त आदित्ये एतन्मे मनसि स्थितम् ॥ ६.११९.१०७ ॥
શાંતનુના પુત્રે તેમને કહ્યું: "સૂર્ય દક્ષિણાવર્તમાં હોય ત્યારે હું કોઈ પણ રીતે જઈશ નહીં; આ જ મારા મનમાં સ્થિર છે."
6.119.108
गमिष्यामि स्वकं स्थानमासीद्यन्मे पुरातनम् ।
उदगायन आदित्ये हंसाः सत्यं ब्रवीमि वः ॥ ६.११९.१०८ ॥
સૂર્ય ઉત્તરાયણમાં હશે ત્યારે હું મારા પ્રાચીન, પોતાના સ્થાને જઈશ. હે હંસો, હું તમને સત્ય કહું છું.
6.119.109
धारयिष्याम्यहं प्राणानुत्तरायणकाङ्क्षया ।
प्राणानां च समुत्सर्ग ऐश्वर्यं नियतं मम ॥ ६.११९.१०९ ॥
ઉત્તરાયણની આકાંક્ષાથી હું પ્રાણ ધારણ કરીશ. પ્રાણત્યાગ એ મારું નિશ્ચિત સામર્થ્ય છે.
6.119.110
तस्मात्प्राणान्धारयिष्ये मुमूर्षुरुदगायने ।
यश्च दत्तो वरो मह्यं पित्रा तेन महात्मना ॥ ६.११९.११० ॥
તેથી ઉત્તરાયણ સુધી હું પ્રાણ ધારણ કરીશ; તે મહાત્મા પિતાએ મને આપેલો વર તો આ જ છે.
6.119.111
छन्दतस्ते भवेन्मृत्युरिति तत्सत्यमस्तु मे ।
धारयिष्ये ततः प्राणानुत्सर्गे नियते सति ॥ ६.११९.१११ ॥
'તારી ઇચ્છાથી મૃત્યુ થાઓ' એ મારા માટે સત્ય થાઓ. પછી નિયત સમયે પ્રાણત્યાગ થાય ત્યાં સુધી હું પ્રાણ ધારણ કરીશ.
6.119.112
इत्युक्त्वा तांस्तदा हंसान्स शेते शरतल्पगः ।
एवं कुरूणां पतिते शृङ्गे भीष्मे महौजसि ॥ ६.११९.११२ ॥
તે હંસોને એમ કહીને તે બાણોની શય્યા પર સૂઈ રહ્યા. આ રીતે કુરુઓના મહાબળવાન ભીષ્મ પર્વતશિખરની જેમ પડ્યા ત્યારે.
6.119.113
पाण्डवाः सृञ्जयाश्चैव सिंहनादं प्रचक्रिरे ।
तस्मिन्हते महासत्वे भरतानां पितामहे ॥ ६.११९.११३ ॥
પાંડવો અને સૃંજયોએ સિંહનાદ કર્યો. તે મહાસત્ત્વ, ભરતોના પિતામહ હણાયા ત્યારે.
6.119.114
न किंचित्प्रत्यपद्यन्त पुत्रास्ते भरतर्षभ ।
संमोहश्चैव तुमुलः करूणामभवत्तदा ॥ ६.११९.११४ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તમારા પુત્રો કંઈ પણ પ્રતિભાવ આપી શક્યા નહીં. ત્યારે કુરુઓમાં ભારે ગૂંચવણ અને મોહ ઉત્પન્ન થયાં.
6.119.115
कृपदुर्योधनमुखा निःश्वस्य रुरुदुस्ततः ।
विषादाच्च चिरं कालमतिष्ठन्विगतेन्द्रियाः ॥ ६.११९.११५ ॥
કૃપ અને દુર્યોધન આગળ હતા ત્યારે તેઓ નિસાસા નાખી રડ્યા; વિષાદથી ઇન્દ્રિયો શિથિલ થઈ તેઓ લાંબા સમય સુધી ઊભા રહ્યા.
6.119.116
दध्युश्चैव महाराज न युद्धे दधिरे मनः ।
ऊरुग्राहगृहीताश्च नाभ्यधावन्त पाण्डवान् ॥ ६.११९.११६ ॥
હે મહારાજ, તેઓ નિરાશ થયા; યુદ્ધમાં મન ન લગાવ્યું; જાંઘો પકડાયેલા હોય તેમ પાંડવો પર ધસ્યા નહીં.
6.119.117
अवध्ये शन्तनोः पुत्रे हते भीष्मे महौजसि ।
दुःखार्तास्ते ततो राजन्कुरूणां पतयोऽभवन् ।
अभाव सहसा राजन्कुरुराजस्य तर्कितः ॥ ६.११९.११७ ॥
અવધ્ય શંતનુપુત્ર, મહાતેજસ્વી ભીષ્મ હણાતાં, હે રાજન, કુરુઓના સ્વામીઓ દુઃખાર્ત થયા; હે રાજન, કુરુરાજના નાશની આશંકા અચાનક જાગી.
6.119.118
हतप्रवीरास्तु वयं निकृत्ताश्च शितैः शरैः ।
कर्तव्यं नाभिजानीमो निर्जिताः सव्यसाचिना ॥ ६.११९.११८ ॥
અમારા વીરો હણાયા; તીક્ષ્ણ બાણોથી અમે કપાઈ ગયા; સવ્યસાચીથી પરાજિત થયા; શું કરવું તે અમે જાણતા નથી.
6.119.119
पाणडवाश्च जयं लब्ध्वा परत्र च परां गतिम् ।
सर्वे दध्युर्महाशङ्खञ्शूराः परिघवाहवः ॥ ६.११९.११९ ॥
પાંડવોએ વિજય મેળવ્યો અને પરલોકમાં પરમ ગતિ મળશે એમ માનીને બધાએ મહાશંખ વગાડ્યા; પરિઘ જેવા બાહુવાળા તે શૂરવીરો હતા.
6.119.120
सोमकाश्च सपाञ्चालाः प्राहृष्यन्त जनेश्वर ।
ततस्तूर्यसहस्रेषु नदत्सु स महाबलः ॥ ६.११९.१२० ॥
હે જનેશ્વર, સોમકો અને પાંચાલો પણ હર્ષિત થયા; ત્યારે હજારો વાજિંત્રો વાગતા હતા ત્યારે તે મહાબલી…
6.119.121
आस्फोटयामास भृशं भीमसेनो ननाद च ।
सेनयोरुभयोश्चापि गाङ्गेये निहते विभौ ॥ ६.११९.१२१ ॥
ગંગાપુત્ર ભીષ્મ હણાયા ત્યારે ભીમસેને અત્યંત ઉત્સાહથી ભુજાઓ પછાડીને ગર્જના કરી; બંને સેનાઓએ પણ તેમ જ કર્યું.
6.119.122
संन्यस्य विराः शस्त्राणि प्राध्यायन्त समन्ततः ।
प्राक्रोशन्प्राद्रवंश्चान्ये जग्मुर्मोहं तथाऽपरे ॥ ६.११९.१२२ ॥
કેટલાક વીરોએ શસ્ત્રો મૂકી દઈને ચારેબાજુ ચિંતામાં ડૂબી ગયા; કેટલાક બૂમો પાડવા લાગ્યા, કેટલાક ભાગ્યા, બીજા મોહમાં પડ્યા.
6.119.123
क्षत्रं चान्येऽभ्यनिन्दन्त भीष्मं चान्येऽभ्यपूजयन् ।
ऋषयः पितरश्चैव प्रशशसुर्महाव्रतम् ॥ ६.११९.१२३ ॥
કેટલાકે ક્ષત્રિયધર્મ અને ભીષ્મની નિંદા કરી; બીજાઓએ તેમનું સન્માન કર્યું; ઋષિઓ અને પિતૃઓએ મહાવ્રતી ભીષ્મની પ્રશંસા કરી.
6.119.124
भरतानां च ये पूर्वे ते चैनं प्रशशंसिरे ।
महोपनिषदं चैव योगमास्थाय विर्यवान् ॥ ६.११९.१२४ ॥
ભરતવંશના પૂર્વજોએ પણ તેમની પ્રશંસા કરી; પરાક્રમી ભીષ્મે મહોપનિષદ અને યોગનો આશ્રય લીધો.
6.119.125
जपञ्शान्तनवो धीमान्कालाकाङ्क्षी स्थितोऽभवत् ॥ ६.११९.१२५ ॥
શાંતનુના બુદ્ધિમાન પુત્ર જપ કરતાં, કાળની રાહ જોતાં સ્થિર રહ્યા.