มหาภารตะ · อัธยายะ 6.119
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.119.1
एवं ते पाण्डवाः सर्वे पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् ।
विव्यधुः समरे भीष्मं परिवार्य समन्ततः ॥ ६.११९.१ ॥
ปาณฑพทั้งหมดจึงให้ศิขัณฑินอยู่ข้างหน้า ล้อมภีษมะไว้โดยรอบในการรบ แล้วยิงธนูใส่เขา
6.119.2
शतघ्नीभिः सुघोराभिः परिघैश्च परश्वथैः ।
मुद्गरैर्मुसलैः प्रासैः क्षेपणीयैश्च सर्वशः ॥ ६.११९.२ ॥
ด้วยอาวุธสังหารร้อยที่น่าสะพรึงกลัวยิ่ง ด้วยท่อนเหล็ก ขวาน ค้อน สาก หอก และอาวุธที่ต้องขว้างปา จากทุกทิศทาง
6.119.3
शरैः कनकपुङ्खैश्च शक्तितोमरकम्पनैः ।
नाराचैर्वत्सदन्तैश्च भुशुण्डीभिश्च सर्वशः ॥ ६.११९.३ ॥
ด้วยลูกศรมีขนนกสีทอง หอกซัดและหลาวสั่นไหว ลูกศรเหล็ก ลูกศรรูปฟันลูกวัว และภุศุณฑี จากทุกทาง
6.119.4
अताडयन्रणे भीष्मं सहिताः सर्वसृञ्जयाः ।
स विशीर्णतनुत्रामाः पीडितो बहुभिस्तदा ॥ ६.११९.४ ॥
ในการรบ สฤญชยะทั้งหมดรวมกันยิงภีษมะ เกราะของเขาแตกกระจาย เขาจึงถูกศัตรูจำนวนมากรุมเร้าทรมาน
6.119.5
न विव्यथे तदा भीष्मो भिद्यमानेषु मर्मसु ।
संदीप्तशरचापाग्निरस्त्रप्रसृतमारुतः ॥ ६.११९.५ ॥
แม้จุดสำคัญในร่างกายของเขาถูกแทงทะลุ ภีษมะก็ไม่หวั่นไหวในขณะนั้น ไฟของเขาคือลูกศรและธนูอันลุกโชน ส่วนลมของเขาคือการแผ่ขยายของอาวุธ
6.119.6
नेमिनिर्ह्रादसंतापो महास्त्रोदयपावकः ।
चित्रचापमहाज्वालो वीरक्षयमहेन्धनः ॥ ६.११९.६ ॥
ความร้อนของเขาคือเสียงกึกก้องของล้อรถ ไฟของเขาคือการพุ่งขึ้นของอาวุธอันยิ่งใหญ่ เปลวใหญ่ของเขาคือธนูหลากสี และเชื้อเพลิงอันมหาศาลของเขาคือการทำลายล้างวีรบุรุษ
6.119.7
युगान्तागनिसमप्रख्यः परेषां समपद्यत ।
निवृत्य रथसङ्घानामन्तरेण विनिःसृतः ॥ ६.११९.७ ॥
เขาปรากฏแก่ศัตรูดุจไฟแห่งจุดจบของยุคสมัย เมื่อหันกลับมาแล้ว เขาก็พุ่งออกมาจากระหว่างกองรถศึก
6.119.8
दृश्यते स्म नेरन्द्राणां पुनर्मध्यगतश्चरन् ।
ततः पाञ्चालराजं च धृष्टकेतुमतीत्य च ॥ ६.११९.८ ॥
เขาถูกเห็นอีกครั้งเคลื่อนไหวอยู่กลางหมู่เจ้าผู้ครองแผ่นดิน จากนั้น เมื่อผ่านไปถึงท้าวปาญจาลราชและธฤษฏเกตุแล้ว
6.119.9
पाण्डवानीकिनीमध्यमाससाद विशांपते ।
ततः सात्यकिभीमौ च पाण्डवं च धनञ्जयम् ॥ ६.११९.९ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งประชาชน เขาก็มาถึงกลางกองทัพปาณฑพ จากนั้นสาตยกิ ภีมะ และปาณฑพธนัญชัยก็มาถึง
6.119.10
द्रुपदं च विराटं च धृष्टद्युम्नं च पार्षतम् ।
भीमघोषैर्महावेगैर्मर्मावरणभेदिभिः ॥ ६.११९.१० ॥
และทุรปท วิราฏ และธฤษฏทยุมน์ บุตรของปฤษตะ ด้วยลูกศรที่มีเสียงน่ากลัว มีความเร็วยิ่ง และแทงทะลุเกราะสำคัญ
6.119.11
षडेतान्निशितैर्भीष्मः प्रविव्याधोत्तकैः शरैः ।
तस्य ते निशितान्बाणात्सन्निवार्य महारथाः ॥ ६.११९.११ ॥
ภีษมะยิงหกคนนี้ด้วยลูกศรคมกล้าชั้นเลิศ ส่วนนักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่เหล่านั้นก็ป้องกันลูกศรคมกล้าของเขาไว้
6.119.12
दशभिर्दशभिर्भीष्ममर्दयामासुरोजसा ।
शिखण्डी तु महाबाणान्यान्मुमोच महारथः ॥ ६.११९.१२ ॥
พวกเขาโจมตีภีษมะด้วยกำลังเป็นสิบ ๆ ต่อสิบ ๆ ส่วนศิขัณฑินนักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ก็ปล่อยลูกศรขนาดใหญ่ออกไป
6.119.13
न चक्रुस्ते रुजं तस्य स्वर्मपुङ्खाः शिलाशिताः ।
ततः किरीटी संरब्धो भीष्ममेवाभ्यधावत ॥ ६.११९.१३ ॥
ลูกศรมีขนนกสีทองที่ลับบนหินเหล่านั้นไม่อาจทำให้เขาบาดเจ็บได้เลย จากนั้นกิรีฏินผู้โกรธเกรี้ยวก็พุ่งตรงเข้าหาภีษมะ
6.119.14
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य धनुश्चास्य समाच्छिनत् ।
भीष्मस्य धनुषश्छेदं नामृष्यन्त महारथाः ॥ ६.११९.१४ ॥
เขาให้ศิขัณฑินอยู่ข้างหน้า แล้วตัดธนูของภีษมะขาดลง นักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ทนการที่ธนูของภีษมะถูกตัดขาดไม่ได้
6.119.15
द्रोणश्च कृतवर्मा च सैन्धवश्च जयद्रथः ।
भूरिश्रवाः शलः शल्यो भगदत्तस्तथैव च ॥ ६.११९.१५ ॥
โทรณะ กฤตวรมัน ชัยทรถแห่งสินธุ ภูริศรวัส ศละ ศัลยะ และภคทัตต์ก็เช่นกัน
6.119.16
सप्तैते परमक्रुद्धाः किरीटिनमभिद्रुताः ।
तत्र शस्त्राणि दिव्यानि दर्शयन्तो महारथाः ॥ ६.११९.१६ ॥
คนทั้งเจ็ดนี้โกรธจัดยิ่ง พุ่งเข้าหากิรีฏิน นักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่เหล่านั้นแสดงศัสตราทิพย์ที่นั่น
6.119.17
अभिपेतुर्भृशं क्रुद्धाश्चादयन्तश्च पाण्डवम् ।
तेषामापततां शब्दः शुश्रुवे फल्गुनं प्रति ॥ ६.११९.१७ ॥
ด้วยความโกรธจัด พวกเขาถาโถมเข้าใส่ปาณฑพอย่างรุนแรง และเริ่มปกคลุมเขา เสียงการเข้าโจมตีของพวกเขาได้ยินไปถึงพระผู้ชนะด้วยการเพ่งเล็ง
6.119.18
उद्धूतानां यथा शब्दः समुद्राणां युगक्षये ।
घ्नत त्वरत गृह्णीत विद्ध्यध्वमवकर्तत ॥ ६.११९.१८ ॥
ดุจเสียงมหาสมุทรที่ถูกปั่นป่วนในวาระจุดจบของยุคสมัย "ตี เร่ง จับ แทง ตัดลงเถิด!"
6.119.19
इत्यासीत्तुमुलः शब्दः फल्गुनस्य रथं प्रति ।
तं शब्दं तुमुलं श्रुत्वा पाण्डवानां महारथाः ॥ ६.११९.१९ ॥
เสียงอึกทึกเช่นนั้นดังขึ้นต่อรถของผู้ชนะด้วยการเพ่งเล็ง เมื่อได้ยินเสียงอึกทึกนั้น นักรบรถศึกผู้ยิ่งใหญ่ของปาณฑพ...
6.119.20
अभ्यधावन्परीप्सन्तः फल्गुनं भरतर्षभ ।
सात्यकिर्भीमसेनश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ ६.११९.२० ॥
ข้าแต่ผู้เป็นวัวแห่งภรตะ ด้วยปรารถนาจะคุ้มครองผู้ชนะด้วยการเพ่งเล็ง พวกเขาจึงพุ่งเข้าหาเขา คือ สาตยกิ ภีมเสนะ และธฤษฏทยุมน์ บุตรของปฤษตะ...
6.119.21
विराटद्रुषदौ चोभौ राक्षसश्च घटोत्कचः ।
अभिमन्युश्च संक्रुद्धः सप्तैते क्रोधमूर्च्छिताः ॥ ६.११९.२१ ॥
วิราฏและทรุปทะทั้งสององค์ กับรากษสฆโฏตกจ และอภิมันยุผู้โกรธจัด ทั้งเจ็ดนี้ถูกความโกรธครอบงำ
6.119.22
समभ्यधावंस्त्वरिताश्चित्रकार्मुकधारिणः ।
तेषां समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.११९.२२ ॥
ทั้งหมดรีบพุ่งเข้าใส่กัน ถือธนูอันงดงาม และระหว่างพวกเขาได้เกิดการรบอันดุเดือดน่าสะพรึงกลัวจนขนลุกซู่
6.119.23
संग्रमे भरतश्रेष्ठ देवानां दानवैरिव ।
शिखण्डी तु रणे श्रेष्ठो रक्ष्ममाणः किरीटिना ॥ ६.११९.२३ ॥
โอ ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งภรตะ การรบนั้นเหมือนการต่อสู้ระหว่างเทพกับทานพ และศิขัณฑินผู้เป็นยอดนักรบ ได้รับการคุ้มกันจากผู้สวมมงกุฎ (อรชุน)
6.119.24
अविध्यद्दशभिर्भीषअमं छिन्नधन्वानमाहवे ।
सारथिं दशभिश्चास्य ध्वजं चैकेन चिच्छिदे ॥ ६.११९.२४ ॥
ศิขัณฑินยิงภีษมะผู้ธนูหักในการรบด้วยลูกศรสิบดอก ยิงสารถีของภีษมะด้วยสิบดอก และตัดธงของเขาด้วยดอกเดียว
6.119.25
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय गाङ्गेयो वेगवत्तरम् ।
तदप्यस्य शितैर्बाणैस्त्रिभिश्चिच्छेद फल्गुनः ॥ ६.११९.२५ ॥
คางเกยะ (ภีษมะ) หยิบธนูอีกคันหนึ่งที่เร็วยิ่งกว่า แต่ฝ่ายพาลคุนะก็ตัดมันด้วยลูกศรคมสามดอกเช่นกัน
6.119.26
एवं स पाण्डवः क्रुद्ध आत्तमात्तं पुनः पुनः ।
धनुश्चिच्छेद भीष्मस्य सव्यसाची परंतपः ॥ ६.११९.२६ ॥
ปาณฑพผู้โกรธจัดเช่นนี้ คือสวยสาจิน ผู้ทรมานศัตรู ตัดคันธนูที่ภีษมะหยิบขึ้นมาซ้ำแล้วซ้ำเล่า
6.119.27
स च्छिन्नधन्वा संक्रुद्धाः सृक्किणी परिसंलिहन् ।
शक्तिं जग्राह तरसा गिरीणामपि दारणीम् ॥ ६.११९.२७ ॥
ภีษมะผู้ธนูขาดและโกรธจัด เลียมุมปากของตน รีบคว้าหอกที่แม้แต่ภูเขาก็ยังผ่าได้
6.119.28
तां च चिक्षेप संक्रुद्धः फल्गुनस्य रथं प्रति ।
तामापतन्तीं संप्रेक्ष्य ज्वलन्तीमशनीमिव ॥ ६.११९.२८ ॥
เขาโกรธจัดขว้างหอกนั้นไปยังรถของพาลคุนะ และเมื่อเห็นมันพุ่งมาโดยลุกโชนดุจสายฟ้า
6.119.29
समादत्त शितान्भल्लान्पञ्च पाण्डवनन्दनः ।
तस्य चिच्छेद तां शक्तिं पञ्चधा पञ्चभिः शरैः ॥ ६.११९.२९ ॥
ปาณฑพผู้เป็นที่รักยิ่งหยิบลูกศรมีเงี่ยงคมห้าดอก และด้วยลูกศรห้าดอกตัดหอกนั้นออกเป็นห้าท่อน
6.119.30
संक्रुद्धो भरतश्रेष्ठ भीष्मवाहुप्रवेरिताम् ।
सा पपात तथा च्छिन्ना संक्रुद्धेन किरीटिना ॥ ६.११९.३० ॥
โอ ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งภรตะ หอกที่ภีษมะขว้างด้วยแขนนั้น ถูกกิริฏินผู้โกรธจัดตัดขาดลงเช่นนั้น และร่วงลง
6.119.31
मेघबृन्दपरिभ्रष्टा विच्छिन्नेव शतह्रदा ।
छिन्नां तां शक्तिमालोक्य भीष्मः क्रोधसमन्वितः । ॥ ६.११९.३१ ॥
หอกนั้นร่วงลงดุจสายฟ้าที่ขาดจากกลุ่มเมฆ เมื่อเห็นหอกที่ถูกตัดขาด ภีษมะเต็มไปด้วยความโกรธ
6.119.32
अचिन्तयद्रणे वीरो बुद्ध्या परपुरंजयः ।
शक्तोऽहं धनुषैकेन निहन्तुं सर्वपाण्डवान् ॥ ६.११९.३२ ॥
วีรบุรุษผู้พิชิตเมืองของศัตรูผู้นั้นคิดในใจขณะทำการรบว่า "เพียงคันธนูคันเดียวข้าก็สามารถสังหารปาณฑพทั้งหมดได้"
6.119.33
यद्येषां न भवेद्गोप्ता विष्वक्सेनो महाबलः ।
अजय्यश्चैव सर्वेषां लोकानामिति मे मतिः ।
कारणद्वयमास्थाय नाहं योत्स्यामि पाण्डवान् ॥ ६.११९.३३ ॥
หากวิษวักเสนผู้ทรงพลังไม่ได้เป็นผู้คุ้มครองพวกเขา และหากเขาไม่อาจถูกพิชิตได้โดยโลกทั้งปวง นี่คือความเห็นของข้า ดังนั้น ด้วยเหตุผลสองประการนี้ ข้าจะไม่รบกับปาณฑพ
6.119.34
अवध्यत्वाच्च पाण्डूनां स्त्रीभावाच्च शिखण्डिनः ।
पित्रा तुष्टेन मे पूर्वं यदा कालीमुदवहम् ॥ ६.११९.३४ ॥
เพราะปาณฑพไม่อาจถูกฆ่าได้ และเพราะศิขัณฑินมีสภาพเป็นหญิง (ข้าจึงจะไม่รบ) เมื่อก่อนนั้น ตอนที่ข้าพาลีนีไป บิดาของข้าพอใจในตัวข้า
6.119.35
स्वच्छन्दमरणं दत्तमवध्यत्वं रणे तथा ।
तस्मान्मृत्युमहं मन्ये प्राप्तकालमिवात्मनः ॥ ६.११९.३५ ॥
ข้าได้รับพรให้ตายตามใจปรารถนา และไม่อาจถูกทำร้ายในสนามรบด้วย ฉะนั้นข้าจึงคิดว่าความตายมาถึงแล้ว ราวกับเวลาที่ถึงกำหนดของตนเอง
6.119.36
एवं ज्ञात्वा व्यवसितं भीष्मस्यामिततेजसः ।
ऋषयो वसवश्चैव वियत्स्था भीष्ममब्रुवन् ॥ ६.११९.३६ ॥
เมื่อรู้ความตั้งใจของภีษมะผู้มีความรุ่งโรจน์ไม่มีประมาณเช่นนี้ บรรดาฤๅษีและวสุทั้งหลาย ยืนอยู่บนท้องฟ้า ได้กล่าวกับภีษมะ
6.119.37
यत्ते व्यवसितं तात तदस्माकमपि प्रियम् ।
तत्कुरुष्व महाराज युद्धे बुद्धिं निवर्तय ॥ ६.११९.३७ ॥
ลูกรัก ความตั้งใจที่ท่านทำไว้นั้น เป็นที่รักของพวกเราด้วย โอ มหาราชา จงทำเช่นนั้นเถิด และหันจิตใจของท่านออกจากการรบ
6.119.38
अस्य वाक्यस्य निधने प्रादुसासीच्छिवोऽनिलः ।
अनुलोमः सुगन्धी च पृषतैश्च समन्वितः ॥ ६.११९.३८ ॥
เมื่อถ้อยคำนั้นสิ้นสุดลง ก็มีลมอันเป็นมงคล อ่อนโยนและหอมกรุ่น พัดมาพร้อมกับหยดน้ำ
6.119.39
देवदुन्दुभयश्चैव संप्रणेदुर्महास्वनाः ।
पपात पुष्पवृष्टिश्च भीष्मस्योपरि मारिष ॥ ६.११९.३९ ॥
กลองของทวยเทพก็ดังก้องด้วยเสียงกึกก้องยิ่งใหญ่ และโอ มาริษะ ดอกไม้ก็โปรยลงเหนือภีษมะ
6.119.40
न च ताः शुश्रुवे कश्चित्तेषां संवदतां गिरः ।
ऋते भीष्मं महाबाहुं मां चापि मुनितेजसा ॥ ६.११९.४० ॥
ไม่มีผู้ใดได้ยินถ้อยคำของคนเหล่านั้นที่กำลังสนทนากัน เว้นแต่ภีษมะผู้มีแขนใหญ่ และข้าพเจ้าเองซึ่งมีอำนาจแห่งฤๅษี
6.119.41
संभ्रमश्च महानासीत्रिदशानां विशांपते ।
पतिष्यति रथाद्भीष्मे सर्वलोकप्रिये तदा ॥ ६.११९.४१ ॥
และความตื่นตระหนกใหญ่หลวงได้เกิดขึ้นในหมู่เทวดา โอ้ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ ว่าภีษมะผู้เป็นที่รักของโลกทั้งปวงกำลังจะตกจากรถศึก
6.119.42
इति देवगणानां च वाक्यं श्रुत्वा महातपाः ।
ततः शान्तनवो भीष्मो बीभत्सुं नाभ्यवर्तत ॥ ६.११९.४२ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของหมู่เทวดาเช่นนั้นแล้ว ภีษมะบุตรแห่งศานตนุผู้มีตบะยิ่งใหญ่ จึงมิได้หันเข้าต่อสู้กับพีภัตสุ (อรชุน)
6.119.43
भिद्यमानः शितैर्बाणैः सर्वावरणभेदिभिः ।
शिखण्डी तु महाराज भरतानां पितामहम् ॥ ६.११९.४३ ॥
ศิขัณฑินถูกลูกศรคมกล้าที่เจาะทะลุเกราะทุกชนิดยิงใส่ โอ้มหาราชผู้ยิ่งใหญ่ ศิขัณฑินได้ยิงภีษมะปู่แห่งภรตะ
6.119.44
आजघानोरसि क्रुद्धो नवभिर्निशितैः शरैः ।
स तेनाभिहतः सङ्ख्ये भीष्मः कुरुपितामहः ॥ ६.११९.४४ ॥
ด้วยความโกรธ เขายิงลูกศรคมเก้าดอกเข้าที่หน้าอก เมื่อถูกเขายิงในการรบ ภีษมะปู่แห่งกุรุ
6.119.45
नाकम्पत महाराज क्षितिकम्पे यथाऽचलः ।
ततः प्रहस्य बीभत्सुर्व्याक्षिपन्गाण्डिवं धनुः ॥ ६.११९.४५ ॥
มิได้สั่นสะเทือนเลย โอ้มหาราช ดุจภูเขาที่ไม่หวั่นไหวในแผ่นดินไหว จากนั้นพีภัตสุ (อรชุน) หัวเราะ แล้วดึงคันธนูคาณฑีวะถอยหลัง
6.119.46
गाङ्गेयं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ।
पुनः पुनः शतैरेनं त्वरमाणो धनञ्जयः ॥ ६.११९.४६ ॥
เขายิงบุตรแห่งคงคา (ภีษมะ) ด้วยลูกศรเล็กยี่สิบห้าดอก ธนัญชัย (อรชุน) รีบร้อนยิงซ้ำแล้วซ้ำอีกด้วยลูกศรนับร้อย
6.119.47
सर्वगात्रेषु संक्रुद्धस्तथा मर्मस्वताडयत् ।
एवमन्यैरपि भृशं विद्ध्यमानः सहस्रशः ॥ ६.११९.४७ ॥
โกรธจัด เขายิงทุกส่วนของร่างกายและจุดสำคัญ และเมื่อถูกยิงซ้ำแล้วซ้ำอีกโดยคนอื่นอีกนับพันครั้ง
6.119.48
तानप्याशु शरैर्भीष्मः प्रविव्याध महारथः ।
तैश्च मुक्ताञ्छरान्भीष्मो युधि सत्यपराक्रमः ॥ ६.११९.४८ ॥
มหารถภีษมะก็รีบยิงลูกศรตอบโต้พวกเขาเช่นกัน และภีษมะผู้มีความกล้าที่แท้จริงในการรบ ได้ตัดลูกศรที่พวกเขายิงมา
6.119.49
निवारयामास शरैः समं सन्नतपर्वभिः ।
शिखण्डी तु रणे बाणान्यान्मुमोच महारथः ॥ ६.११९.४९ ॥
ในการรบ มหารถศิขัณฑินยิงลูกศรที่มีแกนงอเป็นข้อต่อ ป้องกันลูกศรเหล่านั้นไว้ทั้งหมด แล้วปล่อยลูกศรของตนออกไป
6.119.50
न चक्रुस्ते रुजं तस्य रुक्मपुङ्खाः शिलासिताः ।
ततः किरीटी संक्रुद्धो भीष्ममेवाभ्यवर्तत ॥ ६.११९.५० ॥
ลูกศรที่มีขนปีกสีทองและลับบนหินนั้นมิได้ทำอันตรายแก่เขาเลย จากนั้นกิรีฏินผู้โกรธจัดก็เข้าหาภีษมะโดยตรง
6.119.51
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य धनुश्चास्य समाच्छिनत् ।
अथैनं नवभिर्विद्ध्वा ध्वजमेकेन चिच्छिदे ॥ ६.११९.५१ ॥
เขาวางศิขัณฑินไว้ข้างหน้า แล้วตัดคันธนูของภีษมะ จากนั้นยิงภีษมะด้วยลูกศรเก้าดอก และตัดธงของเขาด้วยอีกหนึ่งดอก
6.119.52
सारथिं विशिखैश्चास्य दशभिः समकम्पयत् ।
सोऽन्यत्कार्मुकमादाय गाङ्गेयो बलवत्तरम् ॥ ६.११९.५२ ॥
ด้วยลูกศรสิบดอกเขาทำให้สารถีของภีษมะสั่นสะท้าน แล้วคงคาเกยะก็หยิบคันธนูอีกคันที่แข็งแรงกว่ามาก
6.119.53
तदप्यस्य शितैर्भल्लैस्त्रिधा त्रिभिरघातयत् ।
निमेषार्धेन कौन्तेय आत्तमात्तं महारणे ॥ ६.११९.५३ ॥
เขายิงคันธนูนั้นให้ขาดเป็นสามท่อนด้วยลูกศรภัลละคมสามดอก ในการรบใหญ่ บุตรแห่งกุนตีทำลายคันธนูทุกคันที่เพิ่งหยิบขึ้นได้ภายในเวลาเพียงครึ่งกระพริบตา
6.119.54
एवमस्य धनूंष्याजौ चिच्छेद सुबहून्यथ ।
ततः शान्तनवो भीष्मो बीभत्सुं नात्यवर्तत ॥ ६.११९.५४ ॥
ดังนั้นในการรบ เขาจึงตัดคันธนูของภีษมะไปมากมายหลายคัน จากนั้นบุตรแห่งศานตนุก็ไม่อาจเหนือกว่าพีภัตสุได้
6.119.55
अथैनं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् ।
सोऽतिविद्धो महेष्वासो दुःशासनमभाषत ॥ ६.११९.५५ ॥
แล้วเขายิงภีษมะด้วยลูกศรเล็กยี่สิบห้าดอก ถูกยิงทะลุ นักยิงธนูผู้ยิ่งใหญ่จึงกล่าวกับทุศศาสนะ
6.119.56
एष पार्थो रणे क्रुद्धः पाण्डवानां महारथः ।
शरैरनेकसाहस्त्रैर्मामेवाभ्यपतद्रणे ॥ ६.११९.५६ ॥
ปารถผู้นี้ มหารถแห่งปาณฑพผู้โกรธจัดในการรบ ได้โจมตีข้าเพียงผู้เดียวในการรบด้วยลูกศรนับพัน
6.119.57
न चैष समरे शक्यो जेतुं वज्रभृता अपि ।
न चापि सहिता वीरा देवदानवराक्षसाः ॥ ६.११९.५७ ॥
ในการรบ แม้ผู้ถือสายฟ้าก็ไม่อาจเอาชนะเขาได้ และแม้วีรชนทั้งหลายที่รวมกันทั้งเทวดา ทานพ และรากษส
6.119.58
मां चापि शक्ता निर्जेतुं किमु मर्त्या महारथाः ।
ऋतेऽर्जुनं सुसंक्रुद्धमेतत्सत्यं ब्रवीमि ते ॥ ६.११९.५८ ॥
แม้แต่ข้าเอง มหารถที่มนุษย์คนใดจะสามารถเอาชนะได้ นอกจากอรชุนผู้โกรธจัดยิ่ง นี่คือความจริงที่ข้าบอกแก่เจ้า
6.119.59
एवं तयोः संवदतोः फल्गुनो निशितैः शरैः ।
शिखण्डिनं पुरस्कृत्य भीष्मं विव्याध संयुगे ॥ ६.११९.५९ ॥
ขณะที่ทั้งสองกำลังสนทนากันเช่นนั้น ผู้ฟั่ลคุนะ วางศิขัณฑินไว้ข้างหน้า แล้วยิงภีษมะในการรบด้วยลูกศรคมกล้า
6.119.60
ततो दुःशासनं भीष्मः स्मयमान इवाब्रवीत् ।
अर्दितो निशितैर्बाणैर्भृशं गाण्डीवधन्वना ॥ ६.११९.६० ॥
จากนั้นภีษมะ ดุจยิ้มอยู่ จึงกล่าวกับทุศศาสนะ ผู้ถูกลูกศรคมกล้าของผู้ถือคันธนูคาณฑีวะทรมานอย่างยิ่ง
6.119.61
वज्राशनिसमस्पर्शाः सुपुङ्खाः सुप्रतेजनाः ।
सुमुक्ता अव्यवच्छिन्ना नेमे बाणाःशिखण्डिनः ॥ ६.११९.६१ ॥
ลูกศรเหล่านี้ให้สัมผัสดุจสายฟ้าและอสนีบาต มีขนนกดี ลับแหลมดี ปล่อยได้ดี ไม่ขาดสาย ลูกศรเหล่านี้ไม่ใช่ของศิขัณฑินเลย
6.119.62
निकृन्तमाना मर्माणि दृढावरणभेदिनः ।
सुसला इव मे ध्नन्ति नेमे बाणः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६२ ॥
ลูกศรเหล่านี้เจาะลึกเข้าไปยังจุดสำคัญ ทะลุเกราะที่แข็งแรง ตีข้าเหมือนหอกที่คมดี ลูกศรเหล่านี้ไม่ใช่ของศิขัณฑินเลย
6.119.63
वज्रदण्डसमस्पर्शा वज्रवेगदुरासदाः ।
मम प्राणानारुजन्ति नेमे बाणाः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६३ ॥
ให้สัมผัสดุจกระบองสายฟ้า ยากจะต้านทานด้วยความเร็วดุจสายฟ้า ลูกศรเหล่านี้ทำลายลมปราณของข้า ลูกศรเหล่านี้ไม่ใช่ของศิขัณฑินเลย
6.119.64
नाशयन्तीव मे प्राणान्यमदूता इवागताः ।
गदापरिघसंस्पर्शा नेमे बाणाः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६४ ॥
ดุจทูตของยมที่มาถึง มันกำลังทำลายลมปราณของข้า ให้สัมผัสดุจกระบองและลูกตะบอง ลูกศรเหล่านี้ไม่ใช่ของศิขัณฑินเลย
6.119.65
भुजगा इव संक्रुद्धा लेलिहाना विषोल्बणाः ।
समाविशन्ति मर्माणि नेमे बाणाः शिखण्डिनः ॥ ६.११९.६५ ॥
ดุจงูที่โกรธจัด แลบลิ้นอยู่เสมอ ร้ายกาจด้วยพิษ ลูกศรเหล่านี้เข้าไปยังจุดสำคัญ ลูกศรเหล่านี้ไม่ใช่ของศิขัณฑินเลย
6.119.66
अर्जुनस्य इमे बाणा नेमे बाणाः शिखण्डिनः ।
कृन्तन्ति मम गात्राणि माघमां सेगवा इव ॥ ६.११९.६६ ॥
ลูกศรเหล่านี้เป็นของอรชุน ไม่ใช่ลูกศรของศิขัณฑิน มันตัดแขนขาของข้าเหมือนโคในเดือนมาฆะ
6.119.67
सर्वे ह्यपि न मे दुःखं कुर्युरन्ये नराधिपाःक ।
वीरं गाण्डीवधन्वानमृते जिष्णुं कपिध्वजम् ॥ ६.११९.६७ ॥
แม้กษัตริย์องค์อื่นทั้งหมดก็มิอาจทำให้ข้าเจ็บปวดได้ เว้นแต่วีรบุรุษอรชุน ผู้ถือคันธนู คาณฑีวะ ผู้ชนะ ผู้มีธงเป็นรูปลิง
6.119.68
इति ब्रुवञ्छान्तनवो दिधक्षुरिव पाण्डवम् ।
शक्तिं भीष्मः स पार्थाय ततश्चिक्षेप भारत ॥ ६.११९.६८ ॥
ภีษมะ โอรสของศานตนุ กล่าวดังนี้แล้ว ก็ขว้างหอกใส่ปารถะ ดุจปรารถนาจะเผาปาณฑพให้มอดไหม้ โอ ภารตะ
6.119.69
तामस्य विशिखैश्छित्त्वा त्रिधा त्रिभिरपातयत् ।
पश्यतां कुरुवीराणां सर्वेषां तत्र भारत ॥ ६.११९.६९ ॥
ด้วยลูกศรของตน เขาตัดหอกนั้นออกเป็นสามท่อน แล้วยิงให้ตกลงด้วยลูกศรอีกสามดอก โอ ภารตะ ขณะที่วีรบุรุษแห่งกุรุทั้งปวงมองดูอยู่ที่นั่น
6.119.70
चर्माथादत्त गाङ्गेयो जातरूपपरिष्कृतम् ।
खङ्गं चान्यतरप्रेप्सुर्मृत्योरग्रे जयाय वा ॥ ६.११९.७० ॥
ลำดับนั้น โอรสแห่งคงคาหยิบโล่ที่ประดับด้วยทองคำขึ้นมา และปรารถนาจะเผชิญความตายหรือจะชนะ ก็หยิบดาบขึ้นด้วย
6.119.71
तस्य तच्छतधा चर्म व्यधमत्सायकैस्तथा ।
रथादनवरूढस्य तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ६.११९.७१ ॥
ด้วยลูกศร เขาทำโล่ของภีษมะแตกเป็นร้อยชิ้น สำหรับผู้ที่ยังไม่ลงจากรถศึก เรื่องนี้ดูน่าอัศจรรย์ยิ่งนัก
6.119.72
ततो युधिष्ठिरो राजा स्वान्यनीकान्यचोदयत् ।
अभिद्रवत गाङ्गेयं मा वोऽस्तु भयमण्वपि ॥ ६.११९.७२ ॥
ลำดับนั้น พระเจ้ายุธิษฐิระตรัสสั่งให้กองทัพของตนเข้าโจมตี "จงเข้าโจมตีโอรสแห่งคงคา อย่าให้พวกเจ้าเกรงกลัวแม้แต่น้อย"
6.119.73
अथ ते तोमरैः प्रासैर्बाणौघैश्च समन्ततः ।
पट्टसैश्च सुनिस्त्रिंशैर्नाराचैश्च तथा शितैः ॥ ६.११९.७३ ॥
ลำดับนั้น พวกเขาก็โจมตีด้วยหอกตรีศูล ด้วยหอกซัด ด้วยฝนลูกศรรอบด้าน ด้วยดาบปลายแหลม ด้วยดาบคมดี และด้วยลูกศรเหล็กที่ลับคม
6.119.74
वत्सदन्तैश्च भल्लैश्च तमेकमभिदुद्रुवुः ।
सिंहनादस्ततो घोरः पाण्डवानामभूत्तदा ॥ ६.११९.७४ ॥
ด้วยลูกศรปลายฟันลูกวัวและลูกศรมีหนาม พวกเขาพุ่งเข้าใส่เขาผู้เดียว แล้วเสียงคำรามอันน่าสะพรึงของพวกปาณฑพก็ดังขึ้นในขณะนั้น
6.119.75
तथैव तव पुत्राश्च नेदुर्भीष्मजयैषिणः ।
तमेकमभ्यरक्षन्त सिंहनादांश्च चक्रिरे ॥ ६.११९.७५ ॥
ในทำนองเดียวกัน โอรสของท่านก็คำรามเช่นกัน ปรารถนาชัยชนะของภีษมะ พวกเขาคุ้มครองเขาผู้เดียวและส่งเสียงคำรามดุจราชสีห์
6.119.76
तत्रासीत्तुमुलं युद्धं तावकानां परैः सह ।
दशमेऽहनि राजेन्द्र भीष्मार्जुनसमागमे ॥ ६.११९.७६ ॥
ณ ที่นั้น เกิดการรบอันอึกทึกระหว่างพวกของท่านกับฝ่ายศัตรู โอ จอมกษัตริย์ ในวันที่สิบ ขณะที่ภีษมะและอรชุนประจัญหน้ากัน
6.119.77
आसीद्धोर इवावर्तो मुहूर्तमुदधेरिव ।
सैन्यानां युध्यमानानां निघ्नतामितरेतरम् ॥ ६.११९.७७ ॥
ดุจวังน้ำวนอันน่าสะพรึงที่เกิดขึ้นชั่วขณะในมหาสมุทร ก็เกิดภาพคล้ายวังน้ำวนขึ้นในหมู่กองทัพที่ต่อสู้และฟาดฟันกันและกัน
6.119.78
असौम्यरूपा पृथिवी शोणिताक्ताऽभवत्तदा ।
समं च विषमं चैव न प्राज्ञायत किंचन ॥ ६.११९.७८ ॥
ลำดับนั้น แผ่นดินที่มีรูปลักษณ์น่าสยดสยองก็เปรอะไปด้วยโลหิต จนไม่อาจแยกได้ว่าอะไรราบหรืออะไรขรุขระ
6.119.79
योधानामयुतं हत्वा तस्मिन्स दशमेऽहनि ।
अतिष्ठदाहवे भीष्मो भिद्यमानेषु मर्मसु ॥ ६.११९.७९ ॥
ในวันที่สิบนั้น ภีษมะสังหารนักรบได้หนึ่งหมื่นคน ยืนหยัดอยู่ในการรบ แม้จุดสำคัญของร่างกายจะถูกแทงทะลุอยู่
6.119.80
ततः सेनामुखे तस्मिन्स्थितः पार्थो धनुर्धरः ।
मध्येन कुरुसैन्यानां द्रावयामास वाहिनीम् ॥ ६.११९.८० ॥
ลำดับนั้น ปารถะผู้ถือคันธนู ยืนอยู่ที่แนวหน้าของกองทัพ ได้ขับไล่กองทัพนั้นให้แตกพ่ายไปกลางกองทัพกุรุ
6.119.81
तत्राद्भुतमपश्याम पाण्डवानां पराक्रमम् ।
द्रावयामासुरिषुभिः सर्वान्भीष्मपदानुगान् ॥ ६.११९.८१ ॥
ที่นั่น พวกเราได้เห็นความกล้าหาญอันน่าอัศจรรย์ของปาณฑพ ผู้ใช้ลูกศรขับไล่ทุกคนที่ตามทางของภีษมะให้ถอยกลับไป
6.119.82
वयं श्वेतहयाद्भीताः कुन्तीपुत्राद्धनञ्जयात् ।
पीड्यमानाः शितैः शस्त्रैः प्राद्रवाम रणे तदा ॥ ६.११९.८२ ॥
จากนั้น ด้วยความหวาดกลัวธนญชัย บุตรแห่งกุนตี ผู้มีม้าขาว และถูกอาวุธคมเบียดเบียน พวกเราก็หนีไปในการรบในครั้งนั้น
6.119.83
पाण्डवैः पञ्चभिः सार्धं सात्यकेन च धन्विना ।
धृष्टद्युम्नसुखैः सर्वैः पाञ्चालैश्च समन्ततःक ॥ ६.११९.८३ ॥
พร้อมกับปาณฑพทั้งห้า พร้อมกับสาตยกีผู้เป็นนักธนู และพร้อมกับปาญจาลทั้งหมดที่มีธฤษฏทยุมนะเป็นผู้นำ จากทุกทิศ
6.119.84
भिद्यमानाः शरैस्तीक्ष्णैः सर्वे कार्ष्णिपुरोगमैः ।
द्रोणद्रौणिकृतैः सार्धं सर्वे शल्यशलादयः।
तावकाः समरे राजञ्जहुर्भीष्मं महामृधे ॥ ६.११९.८४ ॥
ถูกลูกศรคมแทงทะลุ ทุกคนที่มีบุตรแห่งกฤษณะเป็นผู้นำ พร้อมกับผู้ที่อยู่ในกองของโทรณะและโทรณี พร้อมกับศัลยะ ศละ และคนอื่น ๆ กองทัพของท่าน ข้าแต่พระราชา ได้ละทิ้งภีษมะไว้ในการรบอันยิ่งใหญ่นั้น
6.119.85
सौवीराः कितवाः प्राच्याःप्रतीच्योदीच्यमालवाः ।
अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयोऽथ वसातयः ॥ ६.११९.८५ ॥
ชาวเสาวีระ นักพนัน (กิตวะ) ชนชาติทางตะวันออก ตะวันตก และเหนือ ชาวมาลวะ ชาวอภีษาหะ ชาวศูรเสนะ ชาวศิบิ และชาววสาติ
6.119.86
साल्वाश्रयास्त्रिगर्ताश्च अम्बष्ठाः केकयैः सह ।
द्वादशैते जनपदाः शरार्ता व्रणपीडिताः।
संग्रामे प्रजहुर्भीष्मं युध्यमानाः किरीटिना ॥ ६.११९.८६ ॥
สิบสองแคว้นนี้ ได้แก่ ชาวศาลวะและผู้อาศัยในที่นั้น ตริคารตะ อัมพัษฐะ และพร้อมกับเกกัยะ ถูกลูกศรทำร้ายและบอบช้ำด้วยบาดแผล ได้ละทิ้งภีษมะไว้ในสงคราม ขณะต่อสู้กับผู้สวมมงกุฎ (อรชุน)
6.119.87
ततस्तमेकं बहवः परिवार्य समन्ततः ।
परिकाल्य कुरून्सर्वाञ्शरर्षैरवाकिरन् ॥ ६.११९.८७ ॥
จากนั้น คนจำนวนมากได้ล้อมนักรบผู้เดียวนั้นจากทุกทิศ ขับไล่ชาวกุรุทั้งหมดไป และโปรยลูกศรลงมาใส่เขาเป็นสายฝน
6.119.88
निपातयत गृह्णीत युध्यध्वमवकृन्तत ।
इत्यासीत्तुमुलः शब्दो राजन्भीष्मरथं प्रति ॥ ६.११९.८८ ॥
"จงฟันพวกมันให้ล้ม! จงจับพวกมันไว้! จงสู้! จงตัดพวกมันเป็นชิ้น ๆ!" ข้าแต่พระราชา เสียงอึกทึกเช่นนี้ได้ดังขึ้นต่อรถศึกของภีษมะ
6.119.89
निहत्य समरे राजञ्शतशोऽथ सहस्रशः ।
न तस्यासीदनिर्भिन्नं गात्रे द्व्यङ्गुलमन्तरम् ॥ ६.११९.८९ ॥
ข้าแต่พระราชา เขาได้สังหารนับร้อยและนับพันในการรบ แต่บนกายของเขาไม่มีที่ว่างแม้เพียงสองนิ้วที่ไม่ถูกแทงทะลุ
6.119.90
एवंभूतस्तव पिता शरैर्विशकलीकृतः ।
शिताग्रैः फल्गुनेनाजौ प्राक्शिराः प्रापतद्रथात् ॥ ६.११९.९० ॥
บิดาของท่านอยู่ในสภาพเช่นนี้ ถูกลูกศรคมของผัลคุนะ (อรชุน) ตัดเป็นท่อนในการรบ ได้ตกจากรถศึกลงมาศีรษะก่อน
6.119.91
किंचिच्छेषे दिनकरे पुत्राणां तव पश्यताम् ।
हाहेति दिवि देवानां पार्थिवानां च भारत ॥ ६.११९.९१ ॥
ข้าแต่ภารตะ เมื่อดวงอาทิตย์เหลืออยู่เพียงเล็กน้อย ขณะที่บุตรทั้งหลายของท่านกำลังมอง ได้มีเสียงร้องว่า "โอ้ ๆ" ดังขึ้นในสวรรค์ท่ามกลางเทวดา และบนดินท่ามกลางกษัตริย์
6.119.92
पतमाने रथाद्भीष्मे बभूव सुमहास्वनः ।
संपतन्तमभिप्रेक्ष्य महात्मानं पितामहम् ॥ ६.११९.९२ ॥
เมื่อภีษมะตกจากรถศึก ได้มีเสียงดังกึกก้องอย่างยิ่ง เมื่อทุกคนเห็นปู่ผู้ยิ่งใหญ่ผู้มีจิตใจสูงส่งกำลังล้มลง
6.119.93
सह भीष्मेण सर्वेषां प्रापतन्हृदयानि नः ।
स पपात महाबाहुर्वसुधामनुनादयन् ॥ ६.११९.९३ ॥
พร้อมกับภีษมะ หัวใจของพวกเราทุกคนดูเหมือนจะร่วงหล่นลงไป ผู้มีแขนทรงพลังล้มลง ทำให้แผ่นดินสะเทือนก้องไปทั่ว
6.119.94
इन्द्रध्वज इवोत्सृष्टः केतुः सर्वधनुष्मताम् ।
धरणीं न स पस्पर्श शरसङ्घैः समावृतः ॥ ६.११९.९४ ॥
ดุจธงของพระอินทร์ที่ถูกโค่นลง ธงประจำตัวของนักธนูทั้งปวง ถูกห่อหุ้มด้วยลูกศรนับไม่ถ้วน ไม่แตะพื้นดินเลย
6.119.95
शलतल्पे महेष्वासं शयानं पुरुषर्षभम् ।
रथात्प्रपतितं चैनं दिव्यो भावः समाविशत् ॥ ६.११९.९५ ॥
นอนอยู่บนเตียงลูกศร นักธนูผู้ยิ่งใหญ่ ผู้เป็นวีรบุรุษในหมู่มนุษย์ ตกจากรถศึกลงมา และสภาวะอันเป็นทิพย์ได้เข้าสู่ท่าน
6.119.96
अभ्यवर्षच्च पर्जन्यः प्राकम्पत च मेदिनी ।
पतन्स ददृशे चापि दक्षिणेन दिवाकरम् ॥ ६.११९.९६ ॥
เมฆได้หลั่งฝนลงมา และแผ่นดินสั่นสะเทือน ขณะที่ท่านกำลังล้มลง ท่านถูกเห็นว่ากำลังมองไปยังดวงอาทิตย์ทางทิศใต้
6.119.97
संज्ञां चोपालभद्वीरः कालं संचिन्त्य भारत ।
अन्तरिक्षे च शुश्राव दिव्या वाचः समन्ततः ॥ ६.११९.९७ ॥
ข้าแต่ภารตะ วีรบุรุษได้ฟื้นคืนสติ พิจารณาเวลา และได้ยินเสียงทิพย์จากท้องฟ้าจากทุกทิศ
6.119.98
कथं महात्मा गाङ्गेयः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
कालकर्ता नरव्याघ्रः संप्राप्ते दक्षिणायने ॥ ६.११९.९८ ॥
มหาตมะคางเคยะ ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้ถืออาวุธทั้งปวง ผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ จะเลือกเวลาตายของตนได้อย่างไร เมื่อวิถีทางใต้ของดวงอาทิตย์มาถึงแล้ว
6.119.99
स्थितोऽस्मीति च गाङ्गेयस्तच्छ्रुत्वा वाक्यमब्रवीत् ।
धारयिष्याम्यहं प्राणान्पतितिऽपि महीतले ॥ ६.११९.९९ ॥
คางเคยะกล่าวว่า "ข้าตั้งมั่นแล้ว" เมื่อได้ฟังถ้อยคำเหล่านั้น จึงกล่าวว่า "แม้ข้าจะล้มลงสู่พื้นโลก ข้าก็จะดำรงลมหายใจแห่งชีวิตไว้"
6.119.100
उत्तरायणमन्विच्छन्सुगतिप्रतिकाङ्क्षया ।
तस्य तन्मतमाज्ञाय गह्गा हिमवतः सुताः ॥ ६.११९.१०० ॥
ปรารถนาวิถีอุตตรายณะ และหวังทางไปสู่ที่ดี บุตรแห่งคงคาและหิมาลัย เมื่อทราบความตั้งใจของท่านแล้ว
6.119.101
महर्षीन्हंसरूपेण प्रेषयामास तत्र वै ।
ततस्तं प्रति ते हंसास्त्वरिता मानसौकसः ॥ ६.११९.१०१ ॥
ทรงส่งฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่ไปที่นั่นในร่างของหงส์ จากนั้นหงส์เหล่านั้นผู้อาศัยอยู่ที่ทะเลสาบมานสะก็รีบบินมาหาท่าน
6.119.102
आजग्मुः सहिता द्रष्टुं भीष्मं कुरुपितामहम् ।
यत्र शेते नरश्रेष्ठः शरतल्पे पितामहः ॥ ६.११९.१०२ ॥
พวกเขามาพร้อมกันเพื่อเฝ้าภีษมะ ปู่ของชาวกุรุ ที่ซึ่งปู่ผู้เป็นบุรุษอันประเสริฐกำลังนอนอยู่บนเตียงลูกศร
6.119.103
ते तु भीष्मं समासाद्य ऋषयो हंसरूपिणः ।
अपश्यञ्छरतल्पस्थं भीष्मं कुरुकुलोद्वहम् ॥ ६.११९.१०३ ॥
เมื่อฤๅษีผู้เป็นหงส์เหล่านั้นเข้าไปใกล้ภีษมะแล้ว ก็เห็นภีษมะผู้เป็นหลักของตระกูลกุรุนอนอยู่บนเตียงลูกศร
6.119.104
ते तं दृष्ट्वा महात्मानं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
गाङ्गेयं भरतश्रेष्ठं दक्षिणेन च भास्करम् ॥ ६.११९.१०४ ॥
ฤๅษีเหล่านั้นเมื่อเห็นท่านผู้มีจิตใจอันยิ่งใหญ่แล้ว ได้เดินวนเวียนรอบท่านโดยเวียนขวา และมองดูคงคาเตยะผู้ประเสริฐที่สุดในตระกูลภรตะ โดยมีพระอาทิตย์อยู่ทางขวามือ
6.119.105
इतरेतरमामन्त्र्य प्राहुस्तत्र मनीषिणः ।
भीष्मः कथं महात्मा सन्संस्थाता दक्षिणायने ॥ ६.११९.१०५ ॥
ฤๅษีผู้มีปัญญาเหล่านั้นกล่าวกันและกันว่า "ภีษมะผู้มีจิตใจอันยิ่งใหญ่จะตั้งอยู่ได้อย่างไรในระหว่างที่พระอาทิตย์เคลื่อนไปทางใต้"
6.119.106
इत्युक्त्वा प्रस्थिता हंसा दक्षिणामभितो दिशम् ।
संप्रेक्ष्य वै महाबुद्धिश्चिन्तयित्वा च भारत ॥ ६.११९.१०६ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว หงส์เหล่านั้นก็บินออกไปทางทิศใต้ โอ ภารตะ ส่วนท่านผู้มีปัญญายิ่งใหญ่ เมื่อมองดูหงส์และครุ่นคิดอยู่
6.119.107
तानब्रवीच्छान्तनवो नाहं गन्ता कथंचन ।
दक्षिणावर्त आदित्ये एतन्मे मनसि स्थितम् ॥ ६.११९.१०७ ॥
บุตรของศานตนุกล่าวแก่หงส์เหล่านั้นว่า "เราจะไปไม่ได้เด็ดขาด ตราบใดที่พระอาทิตย์กำลังหันไปทางทิศใต้ นี่คือสิ่งที่ตั้งมั่นอยู่ในใจของเรา"
6.119.108
गमिष्यामि स्वकं स्थानमासीद्यन्मे पुरातनम् ।
उदगायन आदित्ये हंसाः सत्यं ब्रवीमि वः ॥ ६.११९.१०८ ॥
เมื่อพระอาทิตย์อยู่ในวิถีทางเหนือ เราจะไปยังที่อยู่โบราณของเรา โอ หงส์ทั้งหลาย เราบอกความจริงแก่พวกท่าน
6.119.109
धारयिष्याम्यहं प्राणानुत्तरायणकाङ्क्षया ।
प्राणानां च समुत्सर्ग ऐश्वर्यं नियतं मम ॥ ६.११९.१०९ ॥
เราจะรักษาลมหายใจไว้ด้วยความปรารถนาในวิถีทางเหนือของพระอาทิตย์ การปล่อยวางลมหายใจคืออำนาจอธิปไตยที่กำหนดไว้แล้วสำหรับเรา
6.119.110
तस्मात्प्राणान्धारयिष्ये मुमूर्षुरुदगायने ।
यश्च दत्तो वरो मह्यं पित्रा तेन महात्मना ॥ ६.११९.११० ॥
เพราะฉะนั้น เราจะรักษาลมหายใจไว้จนถึงวิถีทางเหนือ ด้วยความปรารถนาที่จะตาย นั่นคือพรที่บิดาผู้มีจิตใจอันยิ่งใหญ่ได้ประทานแก่เรา
6.119.111
छन्दतस्ते भवेन्मृत्युरिति तत्सत्यमस्तु मे ।
धारयिष्ये ततः प्राणानुत्सर्गे नियते सति ॥ ६.११९.१११ ॥
"ให้ความตายมาตามความปรารถนาของท่าน" ขอให้สิ่งนั้นเป็นจริงสำหรับเรา แล้วเราจะรักษาลมหายใจไว้จนถึงเวลาที่กำหนดไว้ของการปล่อยวาง
6.119.112
इत्युक्त्वा तांस्तदा हंसान्स शेते शरतल्पगः ।
एवं कुरूणां पतिते शृङ्गे भीष्मे महौजसि ॥ ६.११९.११२ ॥
เมื่อกล่าวกับหงส์เหล่านั้นดังนี้แล้ว ท่านก็นอนอยู่บนเตียงลูกศร เมื่อภีษมะผู้มีพลังยิ่งใหญ่ ยอดแห่งชาวกุรุ ได้ล้มลงแล้วดังนี้
6.119.113
पाण्डवाः सृञ्जयाश्चैव सिंहनादं प्रचक्रिरे ।
तस्मिन्हते महासत्वे भरतानां पितामहे ॥ ६.११९.११३ ॥
พวกปาณฑพและสฤญชยะจึงส่งเสียงคำรามดังเหมือนสิงโต เมื่อผู้เป็นปู่ของตระกูลภรตะผู้มีพลังอันยิ่งใหญ่นั้นถูกสังหารแล้ว
6.119.114
न किंचित्प्रत्यपद्यन्त पुत्रास्ते भरतर्षभ ।
संमोहश्चैव तुमुलः करूणामभवत्तदा ॥ ६.११९.११४ ॥
โอ ผู้ประเสริฐในตระกูลภรตะ บรรดาบุตรของท่านไม่อาจตอบสนองสิ่งใดได้ ในขณะนั้นความสับสนงุนงงอย่างวุ่นวายก็เกิดขึ้นในหมู่ชาวกุรุ
6.119.115
कृपदुर्योधनमुखा निःश्वस्य रुरुदुस्ततः ।
विषादाच्च चिरं कालमतिष्ठन्विगतेन्द्रियाः ॥ ६.११९.११५ ॥
กฤปะและทุรโยธน์นำหน้า พวกเขาถอนหายใจอย่างหนักแล้วร่ำไห้ และด้วยความเศร้าโศก อินทรีย์ของพวกเขาก็มืดมัว จึงยืนอยู่ที่นั่นเป็นเวลานาน
6.119.116
दध्युश्चैव महाराज न युद्धे दधिरे मनः ।
ऊरुग्राहगृहीताश्च नाभ्यधावन्त पाण्डवान् ॥ ६.११९.११६ ॥
โอ มหาราชา พวกเขาจมอยู่ในความท้อแท้ มิได้ตั้งใจต่อการรบ ราวกับว่าต้นขาของพวกเขาถูกจับไว้ จึงไม่พุ่งเข้าใส่ปาณฑพ
6.119.117
अवध्ये शन्तनोः पुत्रे हते भीष्मे महौजसि ।
दुःखार्तास्ते ततो राजन्कुरूणां पतयोऽभवन् ।
अभाव सहसा राजन्कुरुराजस्य तर्कितः ॥ ६.११९.११७ ॥
เมื่อภีษมะบุตรของศานตนุผู้ไม่อาจถูกสังหารได้และมีพลังยิ่งใหญ่ถูกฆ่าแล้ว โอ พระราชา บรรดาผู้เป็นใหญ่ของชาวกุรุก็ถูกความโศกเศร้าเล่นงาน และโอ พระราชา ความหวาดหวั่นต่อความพ่ายแพ้ของกษัตริย์กุรุก็เกิดขึ้นทันที
6.119.118
हतप्रवीरास्तु वयं निकृत्ताश्च शितैः शरैः ।
कर्तव्यं नाभिजानीमो निर्जिताः सव्यसाचिना ॥ ६.११९.११८ ॥
วีรบุรุษของเราถูกสังหาร และพวกเราถูกลูกศรคมฟันขาด พ่ายแพ้ต่อสวยสาจิน เราไม่รู้ว่าจะทำอะไรต่อไปดี
6.119.119
पाणडवाश्च जयं लब्ध्वा परत्र च परां गतिम् ।
सर्वे दध्युर्महाशङ्खञ्शूराः परिघवाहवः ॥ ६.११९.११९ ॥
ปาณฑพได้ชัยชนะและได้คติอันสูงสุดในโลกหน้า ทั้งหมดจึงเป่าสังข์อันยิ่งใหญ่ ผู้กล้าทั้งหลายมีแขนดุจลูกตะบองเหล็ก
6.119.120
सोमकाश्च सपाञ्चालाः प्राहृष्यन्त जनेश्वर ।
ततस्तूर्यसहस्रेषु नदत्सु स महाबलः ॥ ६.११९.१२० ॥
โอ เจ้าแห่งมนุษย์ พวกโสมกะและปัญจาละก็ปีติยินดีเช่นกัน จากนั้นเมื่อเครื่องดนตรีนับพันดังก้อง ผู้มีกำลังอันยิ่งใหญ่นั้น
6.119.121
आस्फोटयामास भृशं भीमसेनो ननाद च ।
सेनयोरुभयोश्चापि गाङ्गेये निहते विभौ ॥ ६.११९.१२१ ॥
เมื่อพระโอรสแห่งคงคาผู้ทรงอานุภาพถูกสังหาร ภีมเสนก็ตบแขนซ้ำแล้วซ้ำอีกและคำรามลั่น ทั้งสองกองทัพก็ทำเช่นเดียวกัน
6.119.122
संन्यस्य विराः शस्त्राणि प्राध्यायन्त समन्ततः ।
प्राक्रोशन्प्राद्रवंश्चान्ये जग्मुर्मोहं तथाऽपरे ॥ ६.११९.१२२ ॥
นักรบบางคนวางอาวุธลงและจมอยู่ในความคิดอันหดหู่ไปทุกทิศ บางคนร้องไห้โหยหวน บางคนหนีไป และอีกพวกหนึ่งตกอยู่ในความงุนงง
6.119.123
क्षत्रं चान्येऽभ्यनिन्दन्त भीष्मं चान्येऽभ्यपूजयन् ।
ऋषयः पितरश्चैव प्रशशसुर्महाव्रतम् ॥ ६.११९.१२३ ॥
บางคนตำหนิธรรมของกษัตริย์และภีษมะ ส่วนบางคนยกย่องท่าน ฤๅษีและบรรพบุรุษก็สรรเสริญผู้ทรงมหาวรตะ
6.119.124
भरतानां च ये पूर्वे ते चैनं प्रशशंसिरे ।
महोपनिषदं चैव योगमास्थाय विर्यवान् ॥ ६.११९.१२४ ॥
บรรพบุรุษของภรตะก็สรรเสริญท่านเช่นกัน และภีษมะผู้ทรงพลัง ซึ่งพึ่งพาโยคะและคำสอนแห่งมหาอุปนิษัท
6.119.125
जपञ्शान्तनवो धीमान्कालाकाङ्क्षी स्थितोऽभवत् ॥ ६.११९.१२५ ॥
โอรสของศานตนุผู้ปัญญาเลิศ ขณะท่องบทสวดภาวนา ได้ดำรงอยู่อย่างมั่นคง รอคอยเวลาของตน