મહાભારત · અધ્યાય 6.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.12.1
उत्तरेषु च कौरव्य द्वीपेषु श्रूयते कथा ।
एवं तत्र महाराज ब्रुवतश्च निबोध मे ॥ ६.१२.१ ॥
હે કૌરવ્ય, ઉત્તરના દ્વીપોમાં પણ એક કથા સંભળાય છે. હે મહારાજ, ત્યાંની વાત હું કહું છું તે સાંભળો.
6.12.2
घृततोयः समुद्रोऽत्र दधिमण्डोदकोऽपरः ।
सुरोदः सागरश्चैव तथान्यो जलसागरः ॥ ६.१२.२ ॥
અહીં ઘીના જળવાળો સમુદ્ર છે, બીજો દહીંના મંડના જળવાળો, સુરોદ સાગર, અને તેમ જ બીજો જલસાગર.
6.12.3
परस्परेण द्विगुणाः सर्वे द्वीपा नराधिप ।
पर्वताश्च महाराज समुद्रैः परिवारिताः ॥ ६.१२.३ ॥
હે નરાધિપ, બધા દ્વીપ એકબીજાથી બમણા છે. હે મહારાજ, પર્વતો પણ સમુદ્રોથી ઘેરાયેલા છે.
6.12.4
गौरस्तु मध्यमे द्वीपे गिरिर्मानःशिलो महान् ।
पर्वतः पश्चिमे कृष्णो नारायणसखो नृप ॥ ६.१२.४ ॥
મધ્ય દ્વીપમાં ગૌર છે, અને મહાન માનઃશિલ પર્વત છે. પશ્ચિમમાં કૃષ્ણ પર્વત છે, જે નારાયણનો મિત્ર છે, હે નૃપ.
6.12.5
तत्र रत्नानि दिव्यानि स्वयं रक्षति केशवः ।
प्रसन्नश्चाभवत्तत्र प्रजानां व्यदधत्सुखम् ॥ ६.१२.५ ॥
ત્યાં દિવ્ય રત્નોનું રક્ષણ સ્વયં કેશવ કરે છે. ત્યાં તે પ્રસન્ન થઈને પ્રજાઓને સુખ આપે છે.
6.12.6
कुशस्तम्बः कुशद्वीपे मध्ये जनपदैः सह ।
संपूज्यते शाल्मलिश्च द्वीपे शाल्मलिके नृप ॥ ६.१२.६ ॥
કુશ દ્વીપમાં મધ્યમાં કુશસ્તંબ જનપદો સાથે પૂજાય છે. હે નૃપ, શાલ્મલિ દ્વીપમાં શાલ્મલિ વૃક્ષ પૂજાય છે.
6.12.7
क्रौञ्चद्वीपे महाक्रौञ्चो गिरी रत्नचयाकरः ।
संपूज्यते महाराज चातुर्वर्ण्येन नित्यदा ॥ ६.१२.७ ॥
ક્રૌંચદ્વીપમાં મહાક્રૌંચ નામનો પર્વત છે, જે રત્નોનો ભંડાર છે. હે મહારાજ, ચારેય વર્ણો દ્વારા તે સદા પૂજાય છે.
6.12.8
गोमन्तः पर्वतो राजन्सुमहान्सर्वधातुमान् ।
यत्र नित्यं निवसति श्रीमान्कमललोचनः ॥ ६.१२.८ ॥
હે રાજન, ગોમંત નામનો પર્વત અત્યંત વિશાળ છે અને સર્વ ધાતુઓથી યુક્ત છે. ત્યાં કમળનયન શ્રીમાન્ સદા નિવાસ કરે છે.
6.12.9
मोक्षिभिः संस्तुतो नित्यं प्रभुर्नारायणो हरिः ।
कुशद्वीपे तु राजेन्द्र पर्वतो विद्रुमैश्चितः ॥ ६.१२.९ ॥
મોક્ષાર્થીઓ દ્વારા સદા સ્તુત પ્રભુ નારાયણ હરિ (ત્યાં નિવાસ કરે છે). હે રાજેન્દ્ર, કુશદ્વીપમાં એક પર્વત પરવાળાંથી શોભિત છે.
6.12.10
सुनामा नाम दुर्धर्षो द्वितीयो हेमपर्वतः ।
द्युतिमान्नाम कौरव्य तृतीयः कुमुदो गिरिः ॥ ६.१२.१० ॥
સુનામા નામનો અજેય બીજો સુવર્ણ પર્વત છે. હે કૌરવ્ય, ત્રીજો દ્યુતિમાન નામનો કુમુદ પર્વત છે.
6.12.11
चतुर्थः पुष्पवान्नाम पञ्चमस्तु कुशेशयः ।
षष्ठो हरिगिरिर्नाम षडेते पर्वतोत्तमाः ॥ ६.१२.११ ॥
ચોથો પુષ્પવાન નામનો, અને પાંચમો કુશેશય છે. છઠ્ઠો હરિગિરિ નામનો છે. આ છ ઉત્તમ પર્વતો છે.
6.12.12
तेषामन्तरविष्कम्भो द्विगुणः सर्वभागशः ।
औद्भिदं प्रथमं वर्षं द्वितीयं वेणुमण्डलम् ॥ ६.१२.१२ ॥
તેમની વચ્ચેનું અંતર દરેક ભાગમાં બમણું છે. પ્રથમ વર્ષ ઔદ્ભિદ છે, બીજું વેણુમંડળ.
6.12.13
तृतीयं सुरथाकारं चतुर्थं कम्बलं स्मृतम् ।
धृतिमत्पञ्चमं वर्षं षष्ठं प्रभाकरम् ॥ ६.१२.१३ ॥
ત્રીજો સુરથાકાર, ચોથો કંબલ એમ સ્મરાય છે. પાંચમો ધૃતિમત્ વર્ષ, છઠ્ઠો પ્રભાકર.
6.12.14
सप्तमं कापिलं वर्षं सप्तैते वर्षलम्भकाः ।
एतेषु देवगन्धर्वाः प्रजाश्च जगतीश्वर ॥ ६.१२.१४ ॥
સાતમો કાપિલ વર્ષ. આ સાત વર્ષ આપનારા છે. તેમાં દેવો, ગંધર્વો અને પ્રજા છે, હે જગદીશ્વર.
6.12.15
विहरन्ते रमन्ते च न तेषु म्रियते जनः ।
न तेषु दस्यवः सन्ति म्लेच्छजात्योपि वा नृप ॥ ६.१२.१५ ॥
તેઓ વિહરે છે અને રમે છે; ત્યાં માણસ મૃત્યુ પામતો નથી. ત્યાં લૂંટારા નથી, મ્લેચ્છ જાતિઓ પણ નથી, હે રાજન્.
6.12.16
गौरप्रायो जनः सर्वः सुकुमारश्च पार्थिव ।
अवशिष्टेषु सर्वेषु वक्ष्यामि मनुजेश्वर ॥ ६.१२.१६ ॥
હે રાજન્, ત્યાંના બધા લોકો મોટેભાગે ગૌર અને સુકુમાર છે. બાકી બધા વિશે હું કહીશ, હે મનુજેશ્વર.
6.12.17
यथाश्रुतं महाराज तदव्यग्रमनाः श्रृणु ।
क्रौञ्चद्वीपे महारा क्रौञ्चो नाम महागिरिः ॥ ६.१२.१७ ॥
જેમ સાંભળ્યું છે તેમ, હે મહારાજ, તે એકાગ્ર મનથી સાંભળો. ક્રૌંચ દ્વીપમાં, હે મહારાજ, ક્રૌંચ નામે એક મહાપર્વત છે.
6.12.18
क्रौञ्चात्परो वामनको वामनादन्धकारकः ।
अन्धकारात्परो राजन्मैनाकः पर्वतोत्तमः । ॥ ६.१२.१८ ॥
ક્રૌંચથી આગળ વામનક; વામનકથી આગળ અંધકારક. હે રાજન્, અંધકારથી આગળ મૈનાક, પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ.
6.12.19
मैनाकात्परतो रादन्गोविन्दो गिरिरुत्तमः ।
गोविन्दात्परतो राजन्निबिडो नाम पर्वतः ॥ ६.१२.१९ ॥
હે રાજા, મૈનાકથી આગળ રાદન છે, અને ગોવિંદ નામનો ઉત્તમ પર્વત છે. ગોવિંદથી આગળ, હે રાજા, નિબિડ નામનો પર્વત છે.
6.12.20
परस्तु द्विगुणस्तेषां विष्कम्भो वंशवर्धन ।
देशांस्तत्र प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः श्रृणु ॥ ६.१२.२० ॥
તેમનાથી આગળ તેમનો વિસ્તાર બમણો છે, હે વંશવર્ધન. ત્યાંના દેશોનું હું વર્ણન કરીશ; હું કહું છું તે સાંભળો.
6.12.21
क्रोञ्चस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुगः ।
मनोनुगात्परश्चोष्णो देशः कुरुकुलोद्वह ॥ ६.१२.२१ ॥
ક્રૌંચનો શુભ દેશ, વામનનો મનોનુગ દેશ છે. મનોનુગથી આગળ ઉષ્ણ દેશ છે, હે કુરુકુળનો ભાર ઉપાડનાર.
6.12.22
उष्णात्परः प्रावरकः प्रावारादन्धकारकः ।
अन्धकारकदेशात्तु मुनिदेशः परः स्मृतः ॥ ६.१२.२२ ॥
ઉષ્ણ દેશથી આગળ પ્રાવરક છે; પ્રાવારથી આગળ અંધકારક છે. અંધકારક દેશથી આગળ મુનિદેશ સ્મરાય છે.
6.12.23
मुनिदेशात्परश्चैव प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः ।
सिद्धचारणसंकीर्णो गौरप्रायो जनाधिप ॥ ६.१२.२३ ॥
મુનિ-દેશથી આગળ દુંદુભિસ્વન કહેવાય છે; તે સિદ્ધો અને ચારણોથી ભરેલો છે, ત્યાંના લોકો મોટેભાગે ગૌરવર્ણના છે, હે જનાધિપ.
6.12.24
एते देशा महाराज देवगन्धर्वसेविताः ।
पुष्करे पुष्करो नाम पर्वतो मणिरत्नवान् ॥ ६.१२.२४ ॥
હે મહારાજ, આ દેશો દેવો અને ગંધર્વોથી સેવાયેલા છે. પુષ્કરમાં મણિરત્નોથી સમૃદ્ધ પુષ્કર નામનો પર્વત છે.
6.12.25
तत्र नित्यं प्रभवति स्वयं देवः प्रजापतिः ।
तं पर्युपासते नित्यं देवाः सर्वे महर्षयः ॥ ६.१२.२५ ॥
ત્યાં સદા સ્વયં દેવ પ્રજાપતિ પ્રગટ રહે છે. સર્વ દેવતાઓ અને મહર્ષિઓ નિત્ય તેમની ઉપાસના કરે છે.
6.12.26
वाग्भिर्मनोनुकूलाभिः पूजयन्तो जनाधिप ।
जम्बूद्वीपात्प्रवर्तन्ते रत्नानि विविधान्युत ॥ ६.१२.२६ ॥
હે જનાધિપ, મનને ગમે તેવા શબ્દોથી તેમની પૂજા કરતા, જંબૂદ્વીપથી વિવિધ રત્નો પણ આવે છે.
6.12.27
द्वीपेषु तेषु सर्वेषु प्रजानां कुरुसत्तम ।
ब्रह्मचर्येण सत्येन प्रजानां हि दमेन च ॥ ६.१२.२७ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, તે સર્વ દ્વીપોમાં પ્રજાઓ બ્રહ્મચર્ય, સત્ય અને સંયમથી જીવે છે.
6.12.28
आरोग्यायुःप्रमाणाभ्यां द्विगुणं द्विगुणं ततः ।
एको जनपदो राजन्द्वीपेष्वेतेषु भारत।
उक्ता जनपदा येषु धर्मश्चैकः प्रदृश्यते ॥ ६.१२.२८ ॥
આરોગ્ય અને આયુષ્યના માપથી તે ક્રમશઃ બમણું થતું જાય છે. હે રાજન, આ દ્વીપોમાં એક જ જનપદ છે, હે ભારત. જે જનપદોનું વર્ણન થયું, તેમાં એક જ ધર્મ દેખાય છે.
6.12.29
ईश्वरो दण्डमुद्यम्य स्वयमेव प्रजापतिः ।
द्वीपानेतान्महाराज रक्षंस्तिष्ठति नित्यदा ॥ ६.१२.२९ ॥
ઈશ્વર પ્રજાપતિ પોતે દંડ ઉગામીને, હે મહારાજ, આ દ્વીપોનું રક્ષણ કરતા સદા ઊભા રહે છે.
6.12.30
स राजा स शिवो राजन्स पिता प्रतितामहः ।
गोपायति नरश्रेष्ठ प्रजाः सजडपण्डिताः ॥ ६.१२.३० ॥
તે જ રાજા, તે જ શિવ, હે રાજન, તે જ પિતા અને પ્રપિતામહ છે. હે નરશ્રેષ્ઠ, જડ અને પંડિત સર્વ પ્રજાનું તે જ રક્ષણ કરે છે.
6.12.31
भोजनं चात्र कौरव्य प्रजाः स्वयमुपस्थितम् ।
सिद्धमेव महाबाहो तद्धि भुञ्जन्ति नित्यदा ॥ ६.१२.३१ ॥
હે કૌરવ્ય, અહીં પ્રજાઓ સ્વયં ઉપસ્થિત થયેલું, તૈયાર ભોજન જ સદા ગ્રહણ કરે છે, હે મહાબાહો.
6.12.32
ततः परं समा नाम दृश्यते लोकसंस्थितिः ।
चतुरश्र महाराज त्रयस्त्रिंशत्तु मण्डलम् ॥ ६.१२.३२ ॥
તે પછી 'સમા' નામે લોકવ્યવસ્થા દેખાય છે, ચતુષ્કોણ, હે મહારાજ; અને તેત્રીસ મંડળ.
6.12.33
तत्र तिष्ठन्ति कौरव्य चत्वारो लोकसंमताः ।
दिग्गजा भरतश्रेष्ठ वामनैरावतादयः ॥ ६.१२.३३ ॥
ત્યાં હે કૌરવ્ય, લોકો દ્વારા માન્ય ચાર દિગ્ગજ ઊભા રહે છે, હે ભરતશ્રેષ્ઠ — વામન, ઐરાવત આદિ.
6.12.34
सुप्रतीकस्तदा राजन्प्रभिन्नकरटामुखः ।
तस्याहं परिमाणं तु न संख्यातुमिहोत्सहे ॥ ६.१२.३४ ॥
ત્યારે હે રાજન, મદજળથી ભરેલા ગાલ અને મુખવાળો સુપ્રતીક (ત્યાં છે); તેનું પરિમાણ અહીં ગણવાનું સાહસ હું કરતો નથી.
6.12.35
असंख्यातः स नित्यं हि तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा ।
तत्र वै वायवो वान्ति दिग्भ्यः सर्वाभ्य एव हि ॥ ६.१२.३५ ॥
તે સદા અસંખ્ય છે — તિરછું, ઉપર અને નીચે પણ; ત્યાં સર્વ દિશાઓમાંથી પવનો વાય છે.
6.12.36
असंबद्धा महाराज तान्निगृह्णन्ति ते गजाः ।
पुष्करैः पद्मसंकाशैर्विकसद्भिर्महाप्रभैः ॥ ६.१२.३६ ॥
હે મહારાજ, તે અસંબદ્ધ (પવનોને) તે હાથીઓ રોકે છે — કમળ જેવી, ખીલેલી, મહાપ્રભાવાળી સૂંઢો વડે.
6.12.37
शतधा पुनरेवाशु ते तान्मुञ्चन्ति नित्यशः ।
श्वसद्भिर्मुच्यमानास्तु दिग्गजैरिह मारुताः ।
आगच्छन्ति महाराज ततस्तिष्ठन्ति वै प्रजाः ॥ ६.१२.३७ ॥
તેઓ તેમને સો પ્રકારે ઝડપથી સતત છોડે છે. દિગ્ગજોના શ્વાસથી છૂટેલા પવનો અહીં આવે છે; હે મહારાજ, ત્યારે પ્રજાઓ સ્થિર રહે છે.
6.12.38
परो वै विस्तरोऽत्यर्थं त्वया सञ्जय कीर्तितः ।
दर्शितं द्वीपसंस्थानमुत्तरं ब्रूहि सञ्जय ॥ ६.१२.३८ ॥
સંજય, તેં ઘણા વિસ્તારથી વર્ણન કર્યું. દ્વીપોની રચના બતાવી; હવે આગળનું કહે, સંજય.
6.12.39
उक्ता द्वीपा महाराज ग्रहं वै शृणु तत्त्वतः ।
स्वर्भानोः कौरवश्रेष्ठ यावदेव प्रमाणतः ॥ ६.१२.३९ ॥
મહારાજ, દ્વીપોનું વર્ણન થઈ ગયું. હવે ગ્રહ વિશે યથાર્થ રીતે સાંભળો, હે કૌરવશ્રેષ્ઠ — સ્વર્ભાનુ વિશે, તેના પ્રમાણ મુજબ.
6.12.40
परिमण्डलो महाराज स्वर्भानुः श्रूयते ग्रहः ।
योजनानां सहस्राणि विष्कम्भो द्वादशास्य वै ॥ ६.१२.४० ॥
મહારાજ, સ્વર્ભાનુ નામનો ગ્રહ ગોળાકાર કહેવાય છે. તેનો વ્યાસ બાર હજાર યોજન છે.
6.12.41
परिणाहेन षट्त्रिंशद्विपुलत्वेन चानघ ।
षष्टिमाहुः शतान्यस्य बुधाः पौराणिकास्तथा ॥ ६.१२.४१ ॥
હે નિષ્પાપ, તેની પરિધિ છત્રીસ હજાર અને વિસ્તાર છસો યોજન છે, એમ જ્ઞાનીઓ અને પુરાણજ્ઞો કહે છે.
6.12.42
चन्द्रमास्तु सहस्राणि राजन्नेकादश स्मृतः ।
विष्कम्भेण कुरुश्रेष्ठ त्रयस्त्रिंशत्तु मण्डलम् ॥ ६.१२.४२ ॥
હે રાજન, ચંદ્રનો વ્યાસ અગિયાર હજાર યોજન કહેવાયો છે. હે કુરુશ્રેષ્ઠ, તેનું મંડળ તેત્રીસ હજાર છે.
6.12.43
एकोनषष्टिविष्कम्भं शीतरश्मेर्महात्मनः ॥ ६.१२.४३ ॥
મહાત્મા શીતરશ્મિ (ચંદ્ર)નો વ્યાસ ઓગણસાઠ છે.
6.12.44
सूर्यस्त्वष्टौ सहस्राणि द्वे चान्ये कुरुनन्दन ।
विष्कम्भेण ततो राजन्मण्डलं त्रिंशता समम् ॥ ६.१२.४४ ॥
સૂર્યનો વ્યાસ આઠ હજાર અને બીજા બે છે; હે કુરુનંદન, રાજન, તેનું મંડળ ત્રીસ જેટલું છે.
6.12.45
अष्टपञ्चाशतं राजन्विपुलत्वेन चानघ ।
श्रूयते परमोदारः पतगोऽसौ विभावसुः ॥ ६.१२.४५ ॥
હે રાજન, હે નિષ્પાપ, વિસ્તારમાં અઠ્ઠાવન કહેવાય છે; તે પરમ ઉદાર પતંગ વિભાવસુ (સૂર્ય) છે.
6.12.46
एतत्प्रमाणमर्कस्य निर्दिष्टमिह भारत ।
स राहुश्छादयत्येतौ यथाकालं महात्तया ॥ ६.१२.४६ ॥
હે ભારત, અહીં સૂર્યનું આ પ્રમાણ નિર્દિષ્ટ છે; તે રાહુ પોતાની મહત્તાથી યથાકાળ આ બન્નેને ઢાંકે છે.
6.12.47
चन्द्रादित्यौ महाराज संक्षेपोऽयमुदाहृतः ।
इत्येतत्ते महाराज पृच्छतः शास्त्रचक्षुषा ॥ ६.१२.४७ ॥
હે મહારાજ, ચંદ્ર અને આદિત્યનો આ સંક્ષેપ કહેવાયો; હે મહારાજ, શાસ્ત્રચક્ષુથી પૂછનાર તમને આ બધું કહેવાયું.
6.12.48
सर्वमुक्तं यथातत्त्वं तस्माच्छममवाप्नुहि ।
यथोद्दिष्टं मया प्रोक्तं सनिर्माणमिदं जगत् ॥ ६.१२.४८ ॥
બધું યથાર્થ રીતે કહેવાયું; તેથી શાંતિ પ્રાપ્ત કરો. નિર્દેશ પ્રમાણે, સર્જન સહિત આ જગતનું મેં વર્ણન કર્યું.
6.12.49
तस्मादाश्वस कौरव्य पुत्रं दुर्योधनं प्रति ।
श्रुत्वेदं भरतश्रेष्ठ भूमिपर्व मनोनुगम् ॥ ६.१२.४९ ॥
તેથી હે કૌરવ્ય, પુત્ર દુર્યોધન વિશે આશ્વાસન લે. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, મનને ગમે એવું આ ભૂમિપર્વ સાંભળીને.
6.12.50
श्रीमान्भवति राजन्यः सिद्धार्थः साधुसंमतः ।
आयुर्बलं च कीर्तिश्च तस्य तेजश्च वर्धते ॥ ६.१२.५० ॥
આ સાંભળનાર રાજા શ્રીમાન, સિદ્ધાર્થ અને સાધુજનોએ માન્ય બને છે; તેનું આયુષ્ય, બળ, કીર્તિ અને તેજ વધે છે.
6.12.51
यः शृणोति महीपाल पर्वणीदं यतव्रतः ।
प्रीयन्ते पितरस्तस्य तथैव च पितामहाः ॥ ६.१२.५१ ॥
હે મહીપાલ, જે વ્રતનિષ્ઠ થઈને આ પર્વ સાંભળે છે, તેના પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે, અને એ જ રીતે પિતામહો પણ.
6.12.52
इदं तु भारतं वर्षं यत्र वर्तामहे वयम् ।
पूर्वैः प्रवर्तितं पुण्यं तत्सर्वं श्रुतवानसि ॥ ६.१२.५२ ॥
આપણે જ્યાં રહીએ છીએ એ આ ભારતવર્ષ પૂર્વજોએ સ્થાપેલી પુણ્યભૂમિ છે; એ બધું તેં સાંભળ્યું છે.