महाभारत · अध्याय 6.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.12.1
उत्तरेषु च कौरव्य द्वीपेषु श्रूयते कथा ।
एवं तत्र महाराज ब्रुवतश्च निबोध मे ॥ ६.१२.१ ॥
हे कौरव्या, उत्तरेकडील द्वीपांमध्येही एक कथा ऐकली जाते. हे महाराजा, तेथील गोष्ट मी सांगतो ती ऐका.
6.12.2
घृततोयः समुद्रोऽत्र दधिमण्डोदकोऽपरः ।
सुरोदः सागरश्चैव तथान्यो जलसागरः ॥ ६.१२.२ ॥
येथे घृतजलाचा समुद्र आहे, दुसरा दधिमंडोदकाचा, सुरोदाचा सागर, आणि तसाच आणखी एक जलसागर.
6.12.3
परस्परेण द्विगुणाः सर्वे द्वीपा नराधिप ।
पर्वताश्च महाराज समुद्रैः परिवारिताः ॥ ६.१२.३ ॥
हे नराधिपा, सर्व द्वीपे एकमेकांच्या दुप्पट आहेत. हे महाराजा, पर्वतही समुद्रांनी वेढलेले आहेत.
6.12.4
गौरस्तु मध्यमे द्वीपे गिरिर्मानःशिलो महान् ।
पर्वतः पश्चिमे कृष्णो नारायणसखो नृप ॥ ६.१२.४ ॥
मध्य द्वीपात गौर, आणि महान मानःशिल पर्वत आहे. पश्चिमेस कृष्ण पर्वत आहे, जो नारायणाचा सखा आहे, हे नृपा.
6.12.5
तत्र रत्नानि दिव्यानि स्वयं रक्षति केशवः ।
प्रसन्नश्चाभवत्तत्र प्रजानां व्यदधत्सुखम् ॥ ६.१२.५ ॥
तेथे दिव्य रत्नांचे रक्षण स्वतः केशव करतो. तेथे तो प्रसन्न होऊन प्रजांना सुख देतो.
6.12.6
कुशस्तम्बः कुशद्वीपे मध्ये जनपदैः सह ।
संपूज्यते शाल्मलिश्च द्वीपे शाल्मलिके नृप ॥ ६.१२.६ ॥
कुशद्वीपात मध्यभागी कुशस्तंब जनपदांसह पूजला जातो. हे नृपा, शाल्मलिद्वीपात शाल्मली वृक्ष पूजला जातो.
6.12.7
क्रौञ्चद्वीपे महाक्रौञ्चो गिरी रत्नचयाकरः ।
संपूज्यते महाराज चातुर्वर्ण्येन नित्यदा ॥ ६.१२.७ ॥
क्रौञ्चद्वीपात महाक्रौञ्च नावाचा पर्वत आहे, जो रत्नांची खाण आहे. हे महाराजा, चारही वर्णांकडून तो नेहमी पूजला जातो.
6.12.8
गोमन्तः पर्वतो राजन्सुमहान्सर्वधातुमान् ।
यत्र नित्यं निवसति श्रीमान्कमललोचनः ॥ ६.१२.८ ॥
हे राजा, गोमंत नावाचा पर्वत अत्यंत विशाल असून सर्व धातूंनी युक्त आहे. तेथे कमललोचन श्रीमान नित्य वास करतो.
6.12.9
मोक्षिभिः संस्तुतो नित्यं प्रभुर्नारायणो हरिः ।
कुशद्वीपे तु राजेन्द्र पर्वतो विद्रुमैश्चितः ॥ ६.१२.९ ॥
मोक्षार्थींनी सदा स्तुती केलेला प्रभू नारायण हरि (तेथे राहतो). हे राजेंद्रा, कुशद्वीपात एक पर्वत प्रवाळांनी सजलेला आहे.
6.12.10
सुनामा नाम दुर्धर्षो द्वितीयो हेमपर्वतः ।
द्युतिमान्नाम कौरव्य तृतीयः कुमुदो गिरिः ॥ ६.१२.१० ॥
सुनामा नावाचा दुर्धर्ष दुसरा सुवर्णपर्वत आहे. हे कौरव्या, तिसरा द्युतिमान नावाचा कुमुद पर्वत आहे.
6.12.11
चतुर्थः पुष्पवान्नाम पञ्चमस्तु कुशेशयः ।
षष्ठो हरिगिरिर्नाम षडेते पर्वतोत्तमाः ॥ ६.१२.११ ॥
चौथा पुष्पवान नावाचा, आणि पाचवा कुशेशय आहे. सहावा हरिगिरी नावाचा आहे. हे सहा उत्तम पर्वत आहेत.
6.12.12
तेषामन्तरविष्कम्भो द्विगुणः सर्वभागशः ।
औद्भिदं प्रथमं वर्षं द्वितीयं वेणुमण्डलम् ॥ ६.१२.१२ ॥
त्यांच्यातील अंतर सर्व भागांत दुप्पट आहे. पहिला वर्ष औद्भिद, दुसरा वेणुमंडल.
6.12.13
तृतीयं सुरथाकारं चतुर्थं कम्बलं स्मृतम् ।
धृतिमत्पञ्चमं वर्षं षष्ठं प्रभाकरम् ॥ ६.१२.१३ ॥
तिसरा सुरथाकार, चौथा कंबल असे स्मरले जाते. पाचवा धृतिमत् वर्ष, सहावा प्रभाकर.
6.12.14
सप्तमं कापिलं वर्षं सप्तैते वर्षलम्भकाः ।
एतेषु देवगन्धर्वाः प्रजाश्च जगतीश्वर ॥ ६.१२.१४ ॥
सातवा कापिल वर्ष. हे सात वर्ष देणारे आहेत. यांत देव, गंधर्व आणि प्रजा आहेत, हे जगदीश्वरा.
6.12.15
विहरन्ते रमन्ते च न तेषु म्रियते जनः ।
न तेषु दस्यवः सन्ति म्लेच्छजात्योपि वा नृप ॥ ६.१२.१५ ॥
ते विहरतात आणि रमतात; तिथे माणूस मरत नाही. तिथे दरोडेखोर नाहीत, म्लेच्छ जातीही नाहीत, हे राजा.
6.12.16
गौरप्रायो जनः सर्वः सुकुमारश्च पार्थिव ।
अवशिष्टेषु सर्वेषु वक्ष्यामि मनुजेश्वर ॥ ६.१२.१६ ॥
हे पार्थिवा, तिथले सर्व लोक बहुधा गोरे आणि सुकुमार आहेत. उरलेल्या सर्वांविषयी मी सांगेन, हे मनुजेश्वरा.
6.12.17
यथाश्रुतं महाराज तदव्यग्रमनाः श्रृणु ।
क्रौञ्चद्वीपे महारा क्रौञ्चो नाम महागिरिः ॥ ६.१२.१७ ॥
जसे ऐकले तसे, हे महाराजा, ते स्थिर मनाने ऐक. क्रौञ्च द्वीपात, हे महाराजा, क्रौञ्च नावाचा एक महान पर्वत आहे.
6.12.18
क्रौञ्चात्परो वामनको वामनादन्धकारकः ।
अन्धकारात्परो राजन्मैनाकः पर्वतोत्तमः । ॥ ६.१२.१८ ॥
क्रौञ्चाच्या पलीकडे वामनक; वामनकाच्या पलीकडे अंधकारक. हे राजा, अंधकाराच्या पलीकडे मैनाक, पर्वतांमध्ये श्रेष्ठ.
6.12.19
मैनाकात्परतो रादन्गोविन्दो गिरिरुत्तमः ।
गोविन्दात्परतो राजन्निबिडो नाम पर्वतः ॥ ६.१२.१९ ॥
हे राजा, मैनाकाच्या पलीकडे रादन आहे, आणि गोविंद नावाचा उत्तम पर्वत आहे. गोविंदाच्या पलीकडे, हे राजा, निबिड नावाचा पर्वत आहे.
6.12.20
परस्तु द्विगुणस्तेषां विष्कम्भो वंशवर्धन ।
देशांस्तत्र प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः श्रृणु ॥ ६.१२.२० ॥
त्यांच्या पलीकडे त्यांचा विस्तार दुप्पट आहे, हे वंशवर्धना. तेथील देशांचे मी वर्णन करतो; मी सांगतो ते ऐका.
6.12.21
क्रोञ्चस्य कुशलो देशो वामनस्य मनोनुगः ।
मनोनुगात्परश्चोष्णो देशः कुरुकुलोद्वह ॥ ६.१२.२१ ॥
क्रौंचाचा शुभ देश, वामनाचा मनोनुग देश आहे. मनोनुगाच्या पलीकडे उष्ण देश आहे, हे कुरुकुलाचा भार वाहणाऱ्या.
6.12.22
उष्णात्परः प्रावरकः प्रावारादन्धकारकः ।
अन्धकारकदेशात्तु मुनिदेशः परः स्मृतः ॥ ६.१२.२२ ॥
उष्ण देशाच्या पलीकडे प्रावरक; प्रावारापलीकडे अंधकारक. अंधकारक देशाच्या पलीकडे मुनिदेश स्मरला जातो.
6.12.23
मुनिदेशात्परश्चैव प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः ।
सिद्धचारणसंकीर्णो गौरप्रायो जनाधिप ॥ ६.१२.२३ ॥
मुनिदेशाच्या पलीकडे दुंदुभिस्वन म्हटला जातो; तो सिद्ध व चारणांनी गच्च भरलेला आहे, तेथील लोक प्रायः गौरवर्णाचे आहेत, हे जनाधिपा.
6.12.24
एते देशा महाराज देवगन्धर्वसेविताः ।
पुष्करे पुष्करो नाम पर्वतो मणिरत्नवान् ॥ ६.१२.२४ ॥
हे महाराजा, हे देश देव व गंधर्वांनी सेवित आहेत. पुष्करात पुष्कर नावाचा मणिरत्नांनी समृद्ध पर्वत आहे.
6.12.25
तत्र नित्यं प्रभवति स्वयं देवः प्रजापतिः ।
तं पर्युपासते नित्यं देवाः सर्वे महर्षयः ॥ ६.१२.२५ ॥
तेथे सदैव स्वतः देव प्रजापती प्रकट असतात. सर्व देव आणि महर्षी नित्य त्यांची उपासना करतात.
6.12.26
वाग्भिर्मनोनुकूलाभिः पूजयन्तो जनाधिप ।
जम्बूद्वीपात्प्रवर्तन्ते रत्नानि विविधान्युत ॥ ६.१२.२६ ॥
हे जनाधिपा, मनाला रुचतील अशा वाणीने त्यांची पूजा करीत जंबूद्वीपातून विविध रत्नेही येतात.
6.12.27
द्वीपेषु तेषु सर्वेषु प्रजानां कुरुसत्तम ।
ब्रह्मचर्येण सत्येन प्रजानां हि दमेन च ॥ ६.१२.२७ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, त्या सर्व द्वीपांतील प्रजा ब्रह्मचर्य, सत्य आणि संयमाने वागतात.
6.12.28
आरोग्यायुःप्रमाणाभ्यां द्विगुणं द्विगुणं ततः ।
एको जनपदो राजन्द्वीपेष्वेतेषु भारत।
उक्ता जनपदा येषु धर्मश्चैकः प्रदृश्यते ॥ ६.१२.२८ ॥
आरोग्य आणि आयुष्याच्या मानाने ते उत्तरोत्तर दुप्पट होत जाते. हे राजा, या द्वीपांमध्ये एकच जनपद आहे, हे भारता. सांगितलेल्या जनपदांमध्ये एकच धर्म दिसतो.
6.12.29
ईश्वरो दण्डमुद्यम्य स्वयमेव प्रजापतिः ।
द्वीपानेतान्महाराज रक्षंस्तिष्ठति नित्यदा ॥ ६.१२.२९ ॥
ईश्वर प्रजापती स्वतः दंड उगारून, हे महाराजा, या द्वीपांचे रक्षण करीत सदैव उभे असतात.
6.12.30
स राजा स शिवो राजन्स पिता प्रतितामहः ।
गोपायति नरश्रेष्ठ प्रजाः सजडपण्डिताः ॥ ६.१२.३० ॥
तोच राजा, तोच शिव, हे राजा, तोच पिता व प्रपितामह आहे. हे नरश्रेष्ठा, मूर्ख व पंडित अशा सर्व प्रजांचे तोच रक्षण करतो.
6.12.31
भोजनं चात्र कौरव्य प्रजाः स्वयमुपस्थितम् ।
सिद्धमेव महाबाहो तद्धि भुञ्जन्ति नित्यदा ॥ ६.१२.३१ ॥
हे कौरव्या, येथे प्रजा स्वतः उपस्थित झालेले, सिद्ध झालेले भोजनच नेहमी घेतात, हे महाबाहो.
6.12.32
ततः परं समा नाम दृश्यते लोकसंस्थितिः ।
चतुरश्र महाराज त्रयस्त्रिंशत्तु मण्डलम् ॥ ६.१२.३२ ॥
त्यानंतर 'समा' नावाची लोकव्यवस्था दिसते, चौकोनी, हे महाराज; आणि तेहतीस मंडळ.
6.12.33
तत्र तिष्ठन्ति कौरव्य चत्वारो लोकसंमताः ।
दिग्गजा भरतश्रेष्ठ वामनैरावतादयः ॥ ६.१२.३३ ॥
तेथे हे कौरव्या, लोकांनी मान्य केलेले चार दिग्गज उभे राहतात, हे भरतश्रेष्ठा — वामन, ऐरावत इत्यादी.
6.12.34
सुप्रतीकस्तदा राजन्प्रभिन्नकरटामुखः ।
तस्याहं परिमाणं तु न संख्यातुमिहोत्सहे ॥ ६.१२.३४ ॥
तेव्हा हे राजा, मदजल गळणाऱ्या गालांचा व मुखाचा सुप्रतीक (तेथे आहे); त्याचे परिमाण येथे मोजण्याचे धाडस मी करू शकत नाही.
6.12.35
असंख्यातः स नित्यं हि तिर्यगूर्ध्वमधस्तथा ।
तत्र वै वायवो वान्ति दिग्भ्यः सर्वाभ्य एव हि ॥ ६.१२.३५ ॥
ते नेहमी असंख्य आहे — तिरपे, वर व खाली; तेथे सर्व दिशांतून वारे वाहतात.
6.12.36
असंबद्धा महाराज तान्निगृह्णन्ति ते गजाः ।
पुष्करैः पद्मसंकाशैर्विकसद्भिर्महाप्रभैः ॥ ६.१२.३६ ॥
हे महाराज, त्या असंबद्ध (वाऱ्यांना) ते हत्ती रोखतात — कमळासारख्या, विकसित, महाप्रभ सोंडांनी.
6.12.37
शतधा पुनरेवाशु ते तान्मुञ्चन्ति नित्यशः ।
श्वसद्भिर्मुच्यमानास्तु दिग्गजैरिह मारुताः ।
आगच्छन्ति महाराज ततस्तिष्ठन्ति वै प्रजाः ॥ ६.१२.३७ ॥
ते त्यांना शंभर प्रकारांनी लवकर सतत सोडतात. दिग्गजांच्या श्वासाने सोडले गेलेले वारे येथे येतात; हे महाराजा, तेव्हा प्रजा टिकून राहतात.
6.12.38
परो वै विस्तरोऽत्यर्थं त्वया सञ्जय कीर्तितः ।
दर्शितं द्वीपसंस्थानमुत्तरं ब्रूहि सञ्जय ॥ ६.१२.३८ ॥
संजया, तू फार विस्ताराने वर्णन केलेस. द्वीपांची रचना दाखवलीस; आता पुढचे सांग, संजया.
6.12.39
उक्ता द्वीपा महाराज ग्रहं वै शृणु तत्त्वतः ।
स्वर्भानोः कौरवश्रेष्ठ यावदेव प्रमाणतः ॥ ६.१२.३९ ॥
महाराजा, द्वीपांचे वर्णन झाले. आता ग्रहाबद्दल यथार्थपणे ऐका, हे कौरवश्रेष्ठा — स्वर्भानूबद्दल, त्याच्या प्रमाणानुसार.
6.12.40
परिमण्डलो महाराज स्वर्भानुः श्रूयते ग्रहः ।
योजनानां सहस्राणि विष्कम्भो द्वादशास्य वै ॥ ६.१२.४० ॥
महाराजा, स्वर्भानू नावाचा ग्रह गोलाकार असल्याचे ऐकले जाते. त्याचा व्यास बारा हजार योजने आहे.
6.12.41
परिणाहेन षट्त्रिंशद्विपुलत्वेन चानघ ।
षष्टिमाहुः शतान्यस्य बुधाः पौराणिकास्तथा ॥ ६.१२.४१ ॥
हे निष्पाप, त्याचा परिघ छत्तीस हजार आणि विस्तार सहाशे योजने आहे, असे ज्ञानी व पुराणज्ञ सांगतात.
6.12.42
चन्द्रमास्तु सहस्राणि राजन्नेकादश स्मृतः ।
विष्कम्भेण कुरुश्रेष्ठ त्रयस्त्रिंशत्तु मण्डलम् ॥ ६.१२.४२ ॥
हे राजा, चंद्राचा व्यास अकरा हजार योजने असे स्मरले जाते. हे कुरुश्रेष्ठा, त्याचे मंडल तेहतीस हजार आहे.
6.12.43
एकोनषष्टिविष्कम्भं शीतरश्मेर्महात्मनः ॥ ६.१२.४३ ॥
महात्मा शीतरश्मी (चंद्र) याचा व्यास एकोणसाठ आहे.
6.12.44
सूर्यस्त्वष्टौ सहस्राणि द्वे चान्ये कुरुनन्दन ।
विष्कम्भेण ततो राजन्मण्डलं त्रिंशता समम् ॥ ६.१२.४४ ॥
सूर्याचा व्यास आठ हजार आणि आणखी दोन आहे; हे कुरुनंदना, राजा, त्याचे मंडल तीसइतके आहे.
6.12.45
अष्टपञ्चाशतं राजन्विपुलत्वेन चानघ ।
श्रूयते परमोदारः पतगोऽसौ विभावसुः ॥ ६.१२.४५ ॥
हे राजा, हे निष्पाप, विस्तारात अठ्ठावन असे ऐकले जाते; तो परम उदार पतंग विभावसू (सूर्य) आहे.
6.12.46
एतत्प्रमाणमर्कस्य निर्दिष्टमिह भारत ।
स राहुश्छादयत्येतौ यथाकालं महात्तया ॥ ६.१२.४६ ॥
हे भारता, येथे सूर्याचे हे प्रमाण सांगितले आहे; तो राहू आपल्या महत्तेने यथाकाल या दोघांना झाकतो.
6.12.47
चन्द्रादित्यौ महाराज संक्षेपोऽयमुदाहृतः ।
इत्येतत्ते महाराज पृच्छतः शास्त्रचक्षुषा ॥ ६.१२.४७ ॥
हे महाराजा, चंद्र आणि आदित्य यांचा हा संक्षेप सांगितला; हे महाराजा, शास्त्रचक्षूने विचारणाऱ्या तुम्हाला हे सर्व सांगितले.
6.12.48
सर्वमुक्तं यथातत्त्वं तस्माच्छममवाप्नुहि ।
यथोद्दिष्टं मया प्रोक्तं सनिर्माणमिदं जगत् ॥ ६.१२.४८ ॥
सर्व यथार्थपणे सांगितले; म्हणून शांती मिळव. सांगितल्याप्रमाणे, निर्मितीसह हे जग मी सांगितले.
6.12.49
तस्मादाश्वस कौरव्य पुत्रं दुर्योधनं प्रति ।
श्रुत्वेदं भरतश्रेष्ठ भूमिपर्व मनोनुगम् ॥ ६.१२.४९ ॥
म्हणून हे कौरव्या, पुत्र दुर्योधनाबाबत धीर धर. हे भरतश्रेष्ठा, मनाला प्रिय वाटणारे हे भूमिपर्व ऐकून.
6.12.50
श्रीमान्भवति राजन्यः सिद्धार्थः साधुसंमतः ।
आयुर्बलं च कीर्तिश्च तस्य तेजश्च वर्धते ॥ ६.१२.५० ॥
हे ऐकणारा राजा श्रीमान, सिद्धार्थ आणि साधूंनी मान्य होतो; त्याचे आयुष्य, बल, कीर्ती आणि तेज वाढते.
6.12.51
यः शृणोति महीपाल पर्वणीदं यतव्रतः ।
प्रीयन्ते पितरस्तस्य तथैव च पितामहाः ॥ ६.१२.५१ ॥
हे महीपाला, जो व्रतनिष्ठ होऊन हे पर्व ऐकतो, त्याचे पितर प्रसन्न होतात, तसेच पितामहही.
6.12.52
इदं तु भारतं वर्षं यत्र वर्तामहे वयम् ।
पूर्वैः प्रवर्तितं पुण्यं तत्सर्वं श्रुतवानसि ॥ ६.१२.५२ ॥
आपण राहतो हे भारतवर्ष पूर्वजांनी प्रवर्तित केलेली पुण्यभूमी आहे; ते सर्व तू ऐकले आहेस.