મહાભારત · અધ્યાય 6.120
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.120.1
कथमासंस्तदा योधा हीना भीष्मेण सञ्जय ।
बलिना देवकल्पेन कौमारब्रह्मचारिणा ॥ ६.१२०.१ ॥
હે સંજય, બળવાન, દેવતુલ્ય, બાલ્યકાળથી બ્રહ્મચારી ભીષ્મ વિના ત્યારે યોદ્ધાઓ કેવા રહ્યા?
6.120.2
तदैव निहतान्मन्ये कुरूनन्यांश्च पाण्डवैः ।
न प्राहरद्यदा भीष्मो घृणित्वाद्द्रुपदात्मजम् ॥ ६.१२०.२ ॥
ભીષ્મે કરુણાથી દ્રુપદપુત્ર પર પ્રહાર ન કર્યો ત્યારે જ કૌરવો અને અન્યો પાંડવોથી હણાઈ ગયા હતા એમ હું માનું છું.
6.120.3
ततो दुःखतरं मन्ये किमन्यत्प्रभविष्यति ।
अद्यैव निहतं श्रुत्वा पितरं मम दुर्मतेः ॥ ६.१२०.३ ॥
આનાથી વધારે દુઃખદ શું થઈ શકે? આજે જ મારા દુર્બુદ્ધિ પિતા હણાયા એવું સાંભળ્યું.
6.120.4
अश्मसारमयं नूनं हृदयं मम सञ्जय ।
श्रुत्वा विनिहतं भीष्मं शतधा यन्न दीर्यते ॥ ६.१२०.४ ॥
હે સંજય, ભીષ્મ હણાયા એવું સાંભળીને પણ મારું હૃદય સો ટુકડા થઈ ફાટતું નથી, તેથી તે ચોક્કસ લોખંડના પથ્થરનું બનેલું છે.
6.120.5
यदन्यन्निहतेनाजौ भीष्मेण जयमिच्छता ।
चेष्टितं कुरुसिंहेन तन्मे कथय सुव्रत ॥ ६.१२०.५ ॥
હે સુવ્રત, યુદ્ધમાં વિજય ઇચ્છતા કુરુસિંહ ભીષ્મે જે બીજું કાર્ય કર્યું તે મને કહો.
6.120.6
पुनःपुनर्न मृष्यामि हतं देवव्रतं रणे ।
न हतो जामदग्न्येन दिव्यैरस्त्रैश्च यः पुरा ॥ ६.१२०.६ ॥
યુદ્ધમાં હણાયેલા દેવવ્રતને હું વારંવાર સહન કરી શકતો નથી; પૂર્વે જમદગ્નિના પુત્રના દિવ્ય અસ્ત્રોથી પણ તે હણાયા ન હતા.
6.120.7
स हतो द्रौपदेयेन पाञ्चाल्येन शिखण्डिना ।
सायाह्ने न्यपतद्भूमौ धार्तराष्ट्रान्विषादयन् ॥ ६.१२०.७ ॥
દ્રૌપદીના પુત્ર, પાંચાલ રાજકુમાર શિખંડી દ્વારા તે હણાયો; સાંજે ભૂમિ પર પડ્યો, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને વિષાદમાં નાખતો.
6.120.8
पाञ्चालान्हर्षयंश्चैव भीष्मः कुरुपितामहः ।
स शेते शरतल्पस्थो मेदिनीमस्पृशंस्तदा ॥ ६.१२०.८ ॥
પાંચાલોને હર્ષ આપતા, કુરુઓના પિતામહ ભીષ્મ બાણશય્યા પર સૂતા છે; ત્યારે તેમણે ભૂમિને સ્પર્શ કર્યો નહોતો.
6.120.9
भीष्मो रथात्प्रपतितः संछिन्नो बहुभिः शरैः ।
हाहेति तुमुलः शब्दो भूतानां समपद्यत ॥ ६.१२०.९ ॥
અનેક બાણોથી છિન્નભિન્ન થયેલા ભીષ્મ રથ પરથી પડ્યા; પ્રાણીઓમાં 'હાય હાય' નો ભારે કોલાહલ ઊઠ્યો.
6.120.10
सीमावृक्षे निपतिते कुरूणां समितिंजये ।
सेनयोरुभयो राजन्क्षत्रियान्भयमाविशत् ॥ ६.१२०.१० ॥
હે રાજન, કુરુઓના યુદ્ધવિજયના સીમાવૃક્ષ સમાન તે પડતાં, બંને સેનાના ક્ષત્રિયોમાં ભય પ્રવેશ્યો.
6.120.11
भीष्मं शान्तनवं दृष्ट्वा विशीर्णकवचध्वजम् ।
कुरवः पर्यवर्तन्त पाण्डवाश्च विशांपते ॥ ६.१२०.११ ॥
કવચ અને ધ્વજ તૂટેલા શાંતનુપુત્ર ભીષ્મને જોઈને, હે પ્રજાપતિ, કૌરવો અને પાંડવો બંને પાછા ફર્યા.
6.120.12
खं तमःसंवृतमभूदासीद्भानुर्गतप्रभः ।
ररास पृथिवी चैव भीष्मे शान्तनवे हते ॥ ६.१२०.१२ ॥
શાંતનુપુત્ર ભીષ્મ હણાતાં આકાશ અંધકારથી ઢંકાયું; સૂર્ય પ્રભાહીન થયો, અને પૃથ્વી પણ ગર્જી ઊઠી.
6.120.13
अयं ब्रह्मविदां श्रेष्ठो गतिर्ब्रह्मविदां सदा ।
इत्यभाषन्त भूतानि शयानं पुरुषर्षभम् ॥ ६.१२०.१३ ॥
આ બ્રહ્મવેત્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, બ્રહ્મવેત્તાઓની સદા ગતિ છે — એમ કહીને પ્રાણીઓ શય્યા પર સૂતેલા તે પુરુષશ્રેષ્ઠ સાથે બોલ્યાં.
6.120.14
अयं पितरमाज्ञाय कामार्तं शन्तनुं पुरा ।
ऊर्ध्वरेतसमात्मानं चकार पुरुषर्षभः ॥ ६.१२०.१४ ॥
પૂર્વે પિતા શંતનુને કામાર્ત જાણીને આ પુરુષશ્રેષ્ઠે પોતાને ઊર્ધ્વરેતા બનાવ્યા.
6.120.15
इति स्म शरतल्पस्थं भरतानां पितामहम् ।
ऋषयस्त्वभ्यभाषन्त सहिताः सिद्धचारणैः ॥ ६.१२०.१५ ॥
એમ બાણશય્યા પર પડેલા ભરતોના પિતામહ સાથે સિદ્ધો અને ચારણો સહિત ઋષિઓ બોલ્યા.
6.120.16
हते शान्तनवे भीष्मे भरतानां पितामहे ।
न किंचित्प्रत्यपद्यन्त पुत्रास्तव हि मारिष ॥ ६.१२०.१६ ॥
હે માનનીય, ભરતોના પિતામહ શંતનુપુત્ર ભીષ્મ હણાતાં તમારા પુત્રોને કશું પાછું મળ્યું નહીં.
6.120.17
विषण्णवदनाश्चासन्हतश्रीकाश्च भारत ।
अतिष्ठन्व्रीडिताश्चैव ह्रिया युक्ता ह्यधोमुखाः ॥ ६.१२०.१७ ॥
હે ભારત, તેમના મુખ વિષાદિત અને તેજહીન થયાં; લજ્જાથી યુક્ત થઈ તેઓ માથાં નમાવીને ઊભા રહ્યા.
6.120.18
पाण्डवाश्च जयं लब्ध्वा संग्रामशिरसि स्थिताः ।
सर्वे दध्युर्महाशङ्खान्हेमजालपरिष्कृतान् ॥ ६.१२०.१८ ॥
પાંડવોએ વિજય પ્રાપ્ત કરી યુદ્ધના અગ્રભાગે ઊભા રહી સૌએ સુવર્ણજાળથી શણગારેલા મહાશંખ ફૂંક્યા.
6.120.19
हर्षात्तूर्यसहस्रेषु वाद्यमानेषु चानघ ।
अपश्याम महाराज भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.१२०.१९ ॥
હર્ષથી હજારો તૂર્યો વાગતાં હતાં, હે નિષ્પાપ, હે મહારાજ, અમે મહાબળવાન ભીમસેનને જોયો.
6.120.20
विक्रीडमानं कौन्तेयं हर्षेण महता युतम् ।
निहत्य तरसा शत्रुं महाबलसमन्वितम् ॥ ६.१२०.२० ॥
મહાન હર્ષથી રમતા કૌંતેયને, શત્રુને ઝડપથી હણીને મહાબળથી યુક્ત જોયો.
6.120.21
संमोहश्चापि तुमुलः कुरूणामभवत्ततः ।
कर्णदुर्योधनौ चापि निःश्वसेतां मुहुर्मुहुः ॥ ६.१२०.२१ ॥
ત્યારે કૌરવોમાં મોટો મોહ અને કોલાહલ થયો; કર્ણ અને દુર્યોધન પણ વારંવાર નિસાસા નાખવા લાગ્યા.
6.120.22
तथा निपातिते भीष्मे कौरवाणां पितामहे ।
हाहाभूतमभूत्सर्वं निर्मर्यादमवर्तत ॥ ६.१२०.२२ ॥
આ રીતે કૌરવોના પિતામહ ભીષ્મ પડાવાતાં સર્વ હાહાકારમય થયું અને મર્યાદા તૂટી ગઈ.
6.120.23
दृष्ट्वा च पतितं भीष्मं पुत्रो दुःशासनस्तव ।
उत्तमं जवमास्थाय द्रोणानीकभुपाद्रवत् ॥ ६.१२०.२३ ॥
ભીષ્મને પડેલા જોઈ તમારો પુત્ર દુઃશાસન ઉત્તમ વેગથી દ્રોણની સેના તરફ દોડ્યો.
6.120.24
भ्रात्रा प्रस्थापितो वीरः स्वेनानीकेन दंशितः ।
प्रययौ पुरुषव्याघ्रः स्वसैन्यमभिहर्षयन् ॥ ६.१२०.२४ ॥
ભાઈ દ્વારા મોકલાયેલો, પોતાની સેનાથી સજ્જ થયેલો એ વીર પુરુષવ્યાઘ્ર પોતાની સેનાને ઉત્સાહિત કરતો આગળ વધ્યો.
6.120.25
तमायान्तमभिप्रेक्ष्य कुरवः पर्यवारयन् ।
दुःशासनं महाराज किमयं वक्ष्यतीति च ॥ ६.१२०.२५ ॥
તેને આવતો જોઈને કૌરવોએ તેને ઘેરી લીધો. હે મહારાજ, આ શું કહેશે?
6.120.26
ततो द्रोणाय निहतं भीष्ममाचष्ट कौरवः ।
द्रोणस्तदाऽप्रियं श्रुत्वा मुमोह भरतर्षभ ॥ ६.१२०.२६ ॥
ત્યારે એક કૌરવે દ્રોણને ભીષ્મ માર્યા ગયા છે એમ કહ્યું. હે ભરતશ્રેષ્ઠ, એ અપ્રિય સમાચાર સાંભળીને દ્રોણ મૂર્છિત થયા.
6.120.27
स संज्ञामुपलभ्याशु भारद्वाजः प्रतापवान् ।
निवारयामास तदा स्वान्यनीकानि मारिष ॥ ६.१२०.२७ ॥
તે પ્રતાપી ભારદ્વાજ (દ્રોણ) તરત જ ભાનમાં આવ્યા અને હે માનનીય, ત્યારે તેમણે પોતાની અને બીજી સેનાઓને રોકી.
6.120.28
विनिवृत्तान्कुरून्दृष्ट्वा पाण्डवापि स्वसैनिकान् ।
रथैः शीघ्राश्वसंयुक्तैः समन्तात्पर्यवारयन् ॥ ६.१२०.२८ ॥
કૌરવોને પાછા ફરતા જોઈને પાંડવોએ પણ પોતાના સૈનિકોને, ઝડપી ઘોડા જોડેલા રથો સાથે, ચારે બાજુથી ઘેરી લીધા.
6.120.29
निवृत्तेषु च सैन्येषु पारम्पर्येण सर्वशः ।
निर्मुक्तकवचाः सर्वे भीष्ममीयुर्नराधिपाः ॥ ६.१२०.२९ ॥
સૈન્યો ક્રમશઃ સંપૂર્ણ રીતે પાછાં ફર્યા પછી, સર્વ રાજાઓ બખ્તર ઉતારીને ભીષ્મ પાસે ગયા.
6.120.30
व्युपरम्य ततो युद्धाद्योधाः शतसहस्रशः ।
उपतस्थुर्महात्मानं प्रजापतिमिवामराः ॥ ६.१२०.३० ॥
યુદ્ધથી વિરમીને પછી સેંકડો હજારો યોદ્ધાઓ, પ્રજાપતિ પાસે દેવતાઓની જેમ, તે મહાત્મા પાસે ઊભા રહ્યા.
6.120.31
ते तु भीष्मं समासाद्य शयानं भरतर्षभम् ।
अभिवाद्यावतिष्ठन्त पाण्डवाः कुरुभिः सह ॥ ६.१२०.३१ ॥
ભરતકુળના વૃષભ સમા શય્યામાં પડેલા ભીષ્મ પાસે જઈ, તેમને અભિવાદન કરી પાંડવો કૌરવો સાથે ઊભા રહ્યા.
6.120.32
अथ पाण्डून्कुरूंश्चैव प्रणिपत्याग्रतः स्थितान् ।
अभ्यभाषत धर्मात्मा भीष्मः शान्तनवस्तदा ॥ ६.१२०.३२ ॥
ત્યારે આગળ ઊભેલા પાંડવો અને કૌરવોને સ્વીકારી ધર્માત્મા શંતનુપુત્ર ભીષ્મે તેમને કહ્યું.
6.120.33
स्वागतं वो महाभागाः स्वागतं वो महारथाः ।
तुष्यामि दर्शनाच्चाहं युष्माकममरोपमाः ॥ ६.१२०.३३ ॥
હે મહાભાગ્યવંતો, તમારું સ્વાગત છે! હે મહારથીઓ, તમારું સ્વાગત છે! દેવતુલ્ય તમારા દર્શનથી હું પ્રસન્ન છું.
6.120.34
अभिनन्द्य स तानेवं शिरसा लम्बताऽब्रवीत् ।
परपार्श्वे तव सुतान्स्थितानुद्वीक्ष्य भारत।
शिरो मे लम्बतेऽत्यर्थमुपधानं प्रदीयताम् ॥ ६.१२०.३४ ॥
આ રીતે તેમનું સ્વાગત કરી, માથું લટકાવીને ભીષ્મે કહ્યું — હે ભારત, તારા પુત્રોને પડખે ઊભેલા જોઈને. મારું માથું બહુ લટકે છે; ઓશીકું આપો.
6.120.35
ततो नृपाः समाजह्रुस्तनूनि च मृदूनि च ।
उपधानानि मुख्यानि नैच्छत्तानि पितामहः ॥ ६.१२०.३५ ॥
ત્યારે રાજાઓએ નરમ અને મુલાયમ ઉત્તમ ઓશીકાં લાવ્યાં; પણ પિતામહે તે ઇચ્છ્યાં નહીં.
6.120.36
अथाब्रवीन्नरव्याघ्रः प्रसहन्निव तान्नृपान् ।
नैतानि वीरशय्यासु युक्तरूपाणि पार्थिवाः ॥ ६.१२०.३६ ॥
ત્યારે નરવ્યાઘ્ર ભીષ્મે તે રાજાઓને જાણે દૃઢતાથી કહ્યું — હે રાજાઓ, આ વીરશય્યાને યોગ્ય નથી.
6.120.37
ततो वीक्ष्य नरश्रेष्ठमभ्यभाषत पाण्डवम् ।
धनञ्जयं दीर्घबाहुं सर्वलोकमहारथम् ॥ ६.१२०.३७ ॥
ત્યારે નરશ્રેષ્ઠ, દીર્ઘબાહુ, સર્વલોકના મહારથી પાંડવ ધનંજયને જોઈને તેમણે કહ્યું.
6.120.38
धनञ्जय महाबाहो शिरो मे तात लम्बते ।
दीयतामुपधानं वै यद्युक्तमिह मन्यसे ॥ ६.१२०.३८ ॥
હે ધનંજય, હે મહાબાહુ, હે વત્સ, મારું માથું લટકી રહ્યું છે. અહીં યોગ્ય લાગે તો મને ઓશીકું આપ.
6.120.39
समारोप्य महच्चापमभिवाद्य पितामहम् ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.१२०.३९ ॥
મોટું ધનુષ્ય મૂકીને, પિતામહને પ્રણામ કરીને, આંસુથી ભરેલી આંખોએ તેણે આ વચન કહ્યું.
6.120.40
आज्ञापय कुरुश्रेष्ठ सर्वशस्त्रभृतां वर ।
प्रेष्योऽहं तव दुर्धर्ष क्रियतां किं पितामह ॥ ६.१२०.४० ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, હે સર્વ શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, આજ્ઞા આપો. હે દુર્ધર્ષ, હું આપનો સેવક છું. હે પિતામહ, શું કરવું?
6.120.41
तमब्रवीच्छान्तनवः शिरो मे तात लम्बते ।
दीयतामुपधानं मे यद्युक्तमिह मन्यसे
उपधानं कुरुश्रेष्ठ उपधेहि ममार्जुन ॥ ६.१२०.४१ ॥
શાંતનુના પુત્રે તેને કહ્યું, વત્સ, મારું માથું લટકી રહ્યું છે. અહીં યોગ્ય લાગે તો મને ઓશીકું આપ. હે કુરુશ્રેષ્ઠ અર્જુન, મારા માટે ઓશીકું મૂક.
6.120.42
वीरशय्यानुरूपं वै शीघ्रं वीर प्रयच्छ मे ।
त्वं हि पार्थ समर्थो वै श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥ ६.१२०.४२ ॥
હે વીર, વીરશય્યાને યોગ્ય ઓશીકું તરત મને આપ. હે પાર્થ, તું જ સમર્થ છે; સર્વ ધનુર્ધરોમાં શ્રેષ્ઠ છે.
6.120.43
क्षत्रधर्मस्य वेत्ता च बुद्धिसत्वगुणान्वितः ।
फल्गुनोऽपि तथेत्युक्त्वा व्यवसायं परंजयः ॥ ६.१२०.४३ ॥
ક્ષાત્રધર્મ જાણનાર, બુદ્ધિ અને સત્ત્વગુણથી યુક્ત ફલ્ગુન (અર્જુન) 'એમ જ થાઓ' કહીને પોતાનો નિશ્ચય વ્યક્ત કર્યો; તે શત્રુઓને જીતનાર હતો.
6.120.44
गृह्यानुमन्त्र्य गाण्डीवं शरान्सन्नतपर्वणः ।
अनुमान्य महात्मानं भरतानां महारथम् ॥ ६.१२०.४४ ॥
ગાંડીવ ધનુષ્ય અને વાંકા ગાંઠવાળા બાણો લઈને મંત્રથી અભિમંત્રિત કરી ભરતોના મહારથી મહાત્માની અનુમતિ માગી.
6.120.45
त्रिभिस्तीक्ष्णैर्महावेगैरुदगृह्णाच्छिरः शरैः ।
अभिप्राये तु विदिते धर्मात्मा स्वयसाचिना ॥ ६.१२०.४५ ॥
ત્રણ તીક્ષ્ણ અને અતિવેગવાન બાણોથી તેણે (ભીષ્મનું) મસ્તક ઊંચું કર્યું; ધર્મતત્ત્વ જાણનાર સવ્યસાચી (અર્જુન)એ તેમનો અભિપ્રાય જાણ્યો.
6.120.46
अतुष्यद्भरतश्रेष्ठो भीष्मो धर्मार्थतत्त्ववित् ।
उपधानेन दत्तेन प्रत्यनन्दद्धनञ्जयम् ॥ ६.१२०.४६ ॥
ભરતશ્રેષ્ઠ, ધર્મ અને અર્થનું તત્ત્વ જાણનાર ભીષ્મ પ્રસન્ન થયા; આપેલા ઓશીકાથી તેમણે ધનંજય (અર્જુન)ની પ્રશંસા કરી.
6.120.47
प्राह सर्वान्समुद्वीक्ष्य भरतान्भारतं प्रति ।
कुन्तीपुत्रं युधां श्रेष्ठं सुहृदां प्रीतिवर्धनम् ॥ ६.१२०.४७ ॥
તેમણે સર્વ ભરતો તરફ જોઈને ભારત (ધૃતરાષ્ટ્રના વંશ) પ્રત્યે, યોદ્ધાઓમાં શ્રેષ્ઠ અને મિત્રોનો આનંદ વધારનાર કુંતીપુત્રને કહ્યું.
6.120.48
शयनस्यानुरूपं मे पाण्डवोपहितं त्वया ।
यद्यन्यथा प्रपद्येथाः शपेयं त्वामहं पुरा ॥ ६.१२०.४८ ॥
પાંડવોએ આપેલી આ શય્યા મારા માટે યોગ્ય છે; જો તું આનાથી ઊલટું વર્તતો, તો હું પહેલેથી જ તને શાપ આપી દેત.
6.120.49
एवमेव महाबाहो धर्मेषु परितिष्ठता ।
स्वप्तव्यं क्षत्रियेणाजौ शरतल्पगतेन वै ॥ ६.१२०.४९ ॥
હે મહાબાહો, ધર્મમાં સ્થિર રહેનાર ક્ષત્રિયે યુદ્ધમાં આ જ રીતે બાણોની શય્યા પર સૂવું જોઈએ.
6.120.50
एवमुक्त्वा तु बीभत्सुं सर्वांस्तानब्रवीद्वचः ।
राज्ञश्च राजपुत्रांश्च पाण्डवैरभिसंवृतान् ॥ ६.१२०.५० ॥
અર્જુનને આ પ્રમાણે કહીને, પાંડવોથી ઘેરાયેલા બધા રાજાઓ અને રાજકુમારો પ્રત્યે તેમણે આ વચનો કહ્યાં.
6.120.51
पश्यध्वमुपधानं मे पाणडवेनाभिसन्धितम् ।
शयेयमस्यां शय्यायां यावदावर्तनं रवेः ॥ ६.१२०.५१ ॥
જુઓ, પાંડવે મારા માટે ગોઠવેલું આ ઓશીકું. સૂર્ય પાછો ફરે ત્યાં સુધી હું આ શય્યા પર સૂઈશ.
6.120.52
ये तदा धारयिष्यन्ति ते च प्रेक्ष्यन्ति मां नृपाः ।
दिशं वैश्रवणाक्रान्तां यदा गन्ता दिवाकरः ॥ ६.१२०.५२ ॥
સૂર્ય વૈશ્રવણની દિશા (ઉત્તર) તરફ જશે ત્યારે, જે રાજાઓ મને ઉપાડી રાખશે અને મને જોશે, તેઓ ત્યાં હશે.
6.120.53
नूनं सप्ताश्वयुक्तेन रथेनोत्तमतेजसा ।
रक्ष्येऽहं वै मम प्राणान्सुहृदः सुप्रियानिव ॥ ६.१२०.५३ ॥
ખરેખર સાત ઘોડા જોડેલા, ઉત્તમ તેજવાળા રથ વડે હું મારા પ્રાણોનું રક્ષણ કરીશ, જાણે તેઓ અતિપ્રિય મિત્રો હોય.
6.120.54
परिखाः खन्यतामत्र ममावसदने नृपाः ।
उपासिष्ये विवस्वन्तमेवं शरशताचितः ।
उपारमध्वं संग्रामाद्वैरमुत्सृज्य पार्थिवाः ॥ ६.१२०.५४ ॥
હે રાજાઓ, અહીં મારા વિશ્રામ સ્થાનની ચારે બાજુ ખાઈઓ ખોદાવો. સેંકડો બાણોથી વિંધાયેલો હું આ રીતે સૂર્યની ઉપાસના કરીશ. હે રાજાઓ, વેર છોડી યુદ્ધથી વિરમો.
6.120.55
उपातिष्ठन्नथो वैद्याः शल्योद्धरणकोविदाः ।
सर्वोपकरणैर्युक्ताः कुशलैः साधुशिक्षिताः ॥ ६.१२०.५५ ॥
પછી બાણ કાઢવામાં નિપુણ વૈદ્યો પાસે આવ્યા; સર્વ ઉપકરણોથી સજ્જ, કુશળ અને સારી રીતે તાલીમ પામેલા.
6.120.56
तान्दृष्ट्वा जाह्नवीपुत्रः प्रोवाच तनयं तव ।
दत्तदेया विसृज्यन्तां पूजयित्वा चिकित्सकाः ॥ ६.१२०.५६ ॥
તેમને જોઈને ગંગાપુત્રે તમારા પુત્રને કહ્યું: "આ વૈદ્યોને યોગ્ય આપીને, સન્માન કરીને વિદાય આપો."
6.120.57
एवंगते मयेदानीं वैद्यैः कार्यमिहास्ति किम् ।
क्षत्रधर्मे प्रशस्तां हि प्राप्तोऽस्मि परमां गतिम् ॥ ६.१२०.५७ ॥
આ સ્થિતિમાં હવે મારે વૈદ્યોનું શું કામ છે? ક્ષત્રધર્મમાં પ્રશંસિત પરમ ગતિ હું પામ્યો છું.
6.120.58
नैष धर्मो महीपालाः शरतल्पगतस्य मे ।
एभिरेव शरैश्चाहं दग्धव्योऽग्नौ नराधिपाः ॥ ६.१२०.५८ ॥
હે રાજાઓ, બાણશય્યા પર પડેલા મારા માટે આ ધર્મ નથી. હે નરાધિપો, આ જ બાણોથી મને અગ્નિમાં દહન કરવો જોઈએ.
6.120.59
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
वैद्यान्विसर्जयामास पूजयित्वा यथार्हतः ॥ ६.१२०.५९ ॥
તેમનું વચન સાંભળીને તમારા પુત્ર દુર્યોધને વૈદ્યોને તેમની યોગ્યતા પ્રમાણે સન્માન કરીને વિદાય આપી.
6.120.60
ततस्ते विस्मयं जग्मुर्नानाजनपदेश्वराः ।
स्थितिं धर्मे परां दृष्ट्वा भीष्मस्यामिततेजसः ॥ ६.१२०.६० ॥
ત્યારે વિવિધ જનપદોના અધિપતિઓ અમિત તેજસ્વી ભીષ્મની ધર્મમાંની પરમ સ્થિરતા જોઈને વિસ્મય પામ્યા.
6.120.61
उपधानं ततो दत्त्वा पितुस्ते मनुजेश्वराः ।
सहिताः पाण्डवाः सर्वे कुरवश्च महारथाः ॥ ६.१२०.६१ ॥
પછી તેમણે પિતા (ભીષ્મ)ને ઓશીકું આપીને, મનુષ્યોના રાજાઓ, પાંડવો અને બધા કુરુ મહારથીઓ સાથે હતા.
6.120.62
उपगम्य महात्मानं शयानं शयने शुभे ॥ ६.१२०.६२ ॥
સુંદર શય્યા પર સૂતેલા મહાત્મા પાસે જઈને.
6.120.63
तेऽभिवाद्य ततो भीष्मं कृत्वा च त्रिःप्रदक्षिणम् ।
विधाय रक्षां भीष्मस्य सर्व एव समन्ततः ॥ ६.१२०.६३ ॥
તેમણે ભીષ્મને પ્રણામ કર્યા, ત્રણ વાર પ્રદક્ષિણા કરી, અને ચારેબાજુ ભીષ્મની રક્ષાની વ્યવસ્થા કરી.
6.120.64
वीराः स्वशिबिराण्येव ध्यायन्तः परमातुराः ।
निवेशायाभ्युपागच्छन्सायाह्ने रुधिरोक्षिताः ॥ ६.१२०.६४ ॥
વીરો પોતાના શિબિરોનું જ ધ્યાન કરતા, અત્યંત વ્યાકુળ થઈને, સાંજે લોહીથી ભીંજાયેલા, વિશ્રામ માટે શિબિરો તરફ ગયા.
6.120.65
निविष्टान्पाण्डवांश्चैव प्रीयमाणान्महारथान् ।
भीष्मस्य पतनं दृष्ट्वा उपगम्य महाबलः ॥ ६.१२०.६५ ॥
પાંડવો અને મહારથીઓને શિબિરમાં સ્થિર અને આનંદિત જોઈને, ભીષ્મનું પતન જોઈને, મહાબલ તેમની પાસે ગયા.
6.120.66
उवाच माधवः काले धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
दिष्ट्या जयसि कौरव्य दिष्ट्या भीष्मो निपातितः ॥ ६.१२०.६६ ॥
માધવે યોગ્ય સમયે ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરને કહ્યું, 'હે કૌરવ્ય, ભાગ્યથી તું જીતે છે; ભાગ્યથી ભીષ્મ પાડી દેવાયા છે.'
6.120.67
अवध्यो मानुषैरेव सत्यसन्धो महारथः ।
अथवा दैवतैः सार्धं सर्वशास्त्रस्य पारगः ॥ ६.१२०.६७ ॥
મનુષ્યોથી અવધ્ય, સત્યપ્રતિજ્ઞ મહારથી; અથવા દેવતાઓ સાથે, સર્વશાસ્ત્રોના પારંગત.
6.120.68
त्वां तु चक्षुर्हणं प्राप्य दग्धो घोरेण चक्षुष ।
एवमुक्तो धर्मराजः प्रत्युवाच जनार्दनम् ॥ ६.१२०.६८ ॥
"તને આંખ હરનાર બાણ પહોંચીને, ભયંકર આંખથી દગ્ધ" એમ કહેવાતાં ધર્મરાજે જનાર્દનને ઉત્તર આપ્યો.
6.120.69
तव प्रसादाद्विजयः क्रोधात्तव पराजयः ।
त्वं हि नः शरणं कृष्ण भक्तानामभयंकरः ॥ ६.१२०.६९ ॥
તારી કૃપાથી વિજય, તારા ક્રોધથી પરાજય; હે કૃષ્ણ, તું જ અમારું શરણ છે, ભક્તોને અભય આપનાર.
6.120.70
अनाश्चर्यो जयस्तेषां येषां त्वमसि केशव ।
रक्षिता समरे नित्यं नित्यं चापि हिते रतः ॥ ६.१२०.७० ॥
તું જેનો રક્ષક છે, હે કેશવ, તેમનો વિજય આશ્ચર્ય નથી; તું યુદ્ધમાં સદા રક્ષક અને સદા તેમના હિતમાં રત રહે છે.
6.120.71
सर्वथा त्वां समासाद्य नाश्चर्यमिति मे मतिः ।
एवमुक्तः प्रत्युवाच स्मयमानो जनार्दनः।
तवैवैतद्युक्तरूपं वचनं पार्थिवोत्तम ॥ ६.१२०.७१ ॥
"તને સર્વ રીતે પામ્યા પછી આશ્ચર્ય નથી એવો મારો મત છે." એમ કહેવાતાં, હસતાં જનાર્દને ઉત્તર આપ્યો: "હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, આ વચન તારા જ યોગ્ય છે."