മഹാഭാരതം · അധ്യായം 6.120
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.120.1
कथमासंस्तदा योधा हीना भीष्मेण सञ्जय ।
बलिना देवकल्पेन कौमारब्रह्मचारिणा ॥ ६.१२०.१ ॥
സഞ്ജയാ, ബലവാനും ദേവതുല്യനും ബാല്യം മുതൽ ബ്രഹ്മചാരിയുമായ ഭീഷ്മനില്ലാതെ അന്നു യോദ്ധാക്കൾ എങ്ങനെയായിരുന്നു?
6.120.2
तदैव निहतान्मन्ये कुरूनन्यांश्च पाण्डवैः ।
न प्राहरद्यदा भीष्मो घृणित्वाद्द्रुपदात्मजम् ॥ ६.१२०.२ ॥
ഭീഷ്മൻ കാരുണ്യം കൊണ്ട് ദ്രുപദപുത്രനെ പ്രഹരിക്കാതിരുന്നപ്പോൾതന്നെ കൗരവരും മറ്റുള്ളവരും പാണ്ഡവരാൽ വധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു.
6.120.3
ततो दुःखतरं मन्ये किमन्यत्प्रभविष्यति ।
अद्यैव निहतं श्रुत्वा पितरं मम दुर्मतेः ॥ ६.१२०.३ ॥
ഇതിനെക്കാൾ ദുഃഖകരമായി മറ്റെന്താണ് സംഭവിക്കുക? ഇന്നുതന്നെ എന്റെ ദുർബുദ്ധിയായ പിതാവ് വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് ഞാൻ കേട്ടിരിക്കുന്നു.
6.120.4
अश्मसारमयं नूनं हृदयं मम सञ्जय ।
श्रुत्वा विनिहतं भीष्मं शतधा यन्न दीर्यते ॥ ६.१२०.४ ॥
സഞ്ജയാ, ഭീഷ്മൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്നു കേട്ടിട്ടും എന്റെ ഹൃദയം നൂറായി പൊട്ടിത്തകരാത്തതിനാൽ അത് തീർച്ചയായും ഇരുമ്പുകല്ലാൽ നിർമ്മിതമാണ്.
6.120.5
यदन्यन्निहतेनाजौ भीष्मेण जयमिच्छता ।
चेष्टितं कुरुसिंहेन तन्मे कथय सुव्रत ॥ ६.१२०.५ ॥
സുവ്രതാ, യുദ്ധത്തിൽ ജയം കാംക്ഷിച്ച കുരുസിംഹനായ ഭീഷ്മൻ ചെയ്ത മറ്റു കർമ്മങ്ങൾ എന്നോട് പറയൂ.
6.120.6
पुनःपुनर्न मृष्यामि हतं देवव्रतं रणे ।
न हतो जामदग्न्येन दिव्यैरस्त्रैश्च यः पुरा ॥ ६.१२०.६ ॥
യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെട്ട ദേവവ്രതനെ ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും സഹിക്കുന്നില്ല; മുമ്പ് ജമദഗ്നിപുത്രന്റെ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങൾകൊണ്ടുപോലും അദ്ദേഹം വധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നില്ല.
6.120.7
स हतो द्रौपदेयेन पाञ्चाल्येन शिखण्डिना ।
सायाह्ने न्यपतद्भूमौ धार्तराष्ट्रान्विषादयन् ॥ ६.१२०.७ ॥
ദ്രൗപദിയുടെ പുത്രനും പാഞ്ചാല രാജകുമാരനുമായ ശിഖണ്ഡിയാൽ അദ്ദേഹം വധിക്കപ്പെട്ടു; സായാഹ്നത്തിൽ നിലത്തു വീണു, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ ദുഃഖത്തിലാഴ്ത്തിക്കൊണ്ട്.
6.120.8
पाञ्चालान्हर्षयंश्चैव भीष्मः कुरुपितामहः ।
स शेते शरतल्पस्थो मेदिनीमस्पृशंस्तदा ॥ ६.१२०.८ ॥
പാഞ്ചാലരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, കൗരവ പിതാമഹനായ ഭീഷ്മർ അമ്പുകളുടെ ശയ്യയിൽ കിടക്കുന്നു; അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഭൂമിയെ സ്പർശിച്ചില്ല.
6.120.9
भीष्मो रथात्प्रपतितः संछिन्नो बहुभिः शरैः ।
हाहेति तुमुलः शब्दो भूतानां समपद्यत ॥ ६.१२०.९ ॥
പല അമ്പുകളാൽ ഛിന്നഭിന്നനായ ഭീഷ്മർ രഥത്തിൽ നിന്നു വീണു; ജീവികൾക്കിടയിൽ 'ഹാ ഹാ' എന്ന മഹാശബ്ദം ഉയർന്നു.
6.120.10
सीमावृक्षे निपतिते कुरूणां समितिंजये ।
सेनयोरुभयो राजन्क्षत्रियान्भयमाविशत् ॥ ६.१२०.१० ॥
രാജാവേ, കൗരവരുടെ യുദ്ധവിജയത്തിന്റെ അതിരടയാളമായ വൃക്ഷം വീണപ്പോൾ, ഇരു സേനകളിലെയും ക്ഷത്രിയർക്ക് ഭയം പ്രവേശിച്ചു.
6.120.11
भीष्मं शान्तनवं दृष्ट्वा विशीर्णकवचध्वजम् ।
कुरवः पर्यवर्तन्त पाण्डवाश्च विशांपते ॥ ६.१२०.११ ॥
കവചവും കൊടിയും തകർന്ന ശന്തനുപുത്രൻ ഭീഷ്മരെ കണ്ട്, ജനനായകാ, കൗരവരും പാണ്ഡവരും പിന്തിരിഞ്ഞു.
6.120.12
खं तमःसंवृतमभूदासीद्भानुर्गतप्रभः ।
ररास पृथिवी चैव भीष्मे शान्तनवे हते ॥ ६.१२०.१२ ॥
ശന്തനുപുത്രൻ ഭീഷ്മർ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ആകാശം ഇരുളാൽ മൂടി; സൂര്യൻ പ്രഭയറ്റവനായി; ഭൂമിയും ഗർജ്ജിച്ചു.
6.120.13
अयं ब्रह्मविदां श्रेष्ठो गतिर्ब्रह्मविदां सदा ।
इत्यभाषन्त भूतानि शयानं पुरुषर्षभम् ॥ ६.१२०.१३ ॥
ഇദ്ദേഹം ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനാണ്; ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾക്ക് എന്നും ഗതിയുമാണ് — ശയ്യയിൽ കിടക്കുന്ന ആ പുരുഷശ്രേഷ്ഠനോട് ജീവികൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
6.120.14
अयं पितरमाज्ञाय कामार्तं शन्तनुं पुरा ।
ऊर्ध्वरेतसमात्मानं चकार पुरुषर्षभः ॥ ६.१२०.१४ ॥
പണ്ട് പിതാവ് ശന്തനു കാമപീഡിതനായിരിക്കുന്നത് അറിഞ്ഞ്, ഈ പുരുഷശ്രേഷ്ഠൻ തന്നെത്തന്നെ ഊർധ്വരേതസ്സാക്കി.
6.120.15
इति स्म शरतल्पस्थं भरतानां पितामहम् ।
ऋषयस्त्वभ्यभाषन्त सहिताः सिद्धचारणैः ॥ ६.१२०.१५ ॥
ഇങ്ങനെ ശരശയ്യയിൽ കിടക്കുന്ന ഭരതന്മാരുടെ പിതാമഹനോട് സിദ്ധചാരണന്മാരോടൊപ്പം ഋഷിമാർ സംസാരിച്ചു.
6.120.16
हते शान्तनवे भीष्मे भरतानां पितामहे ।
न किंचित्प्रत्यपद्यन्त पुत्रास्तव हि मारिष ॥ ६.१२०.१६ ॥
ഓ മാരിഷ, ഭരതന്മാരുടെ പിതാമഹനും ശന്തനുവിന്റെ പുത്രനുമായ ഭീഷ്മർ വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ നിന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് ഒന്നും വീണ്ടെടുക്കാനായില്ല.
6.120.17
विषण्णवदनाश्चासन्हतश्रीकाश्च भारत ।
अतिष्ठन्व्रीडिताश्चैव ह्रिया युक्ता ह्यधोमुखाः ॥ ६.१२०.१७ ॥
ഹേ ഭാരത, അവരുടെ മുഖങ്ങൾ വാടി, ശോഭ നഷ്ടമായി; ലജ്ജിതരായി തലതാഴ്ത്തി നിന്നു.
6.120.18
पाण्डवाश्च जयं लब्ध्वा संग्रामशिरसि स्थिताः ।
सर्वे दध्युर्महाशङ्खान्हेमजालपरिष्कृतान् ॥ ६.१२०.१८ ॥
പാണ്ഡവർ ജയം നേടി യുദ്ധമുഖത്ത് നിന്നു; സ്വർണ്ണവലയാൽ അലങ്കരിച്ച മഹാശംഖങ്ങളെല്ലാം അവർ മുഴക്കി.
6.120.19
हर्षात्तूर्यसहस्रेषु वाद्यमानेषु चानघ ।
अपश्याम महाराज भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.१२०.१९ ॥
സന്തോഷത്തോടെ ആയിരക്കണക്കിന് തൂര്യങ്ങൾ മുഴങ്ങുമ്പോൾ, നിർമ്മലനേ, മഹാരാജാവേ, മഹാബലനായ ഭീമസേനനെ ഞങ്ങൾ കണ്ടു.
6.120.20
विक्रीडमानं कौन्तेयं हर्षेण महता युतम् ।
निहत्य तरसा शत्रुं महाबलसमन्वितम् ॥ ६.१२०.२० ॥
വലിയ സന്തോഷത്തോടെ വിളയാടുന്ന കൗന്തേയനെ, ശത്രുവിനെ വേഗത്തിൽ വധിച്ച മഹാബലശാലിയെ ഞങ്ങൾ കണ്ടു.
6.120.21
संमोहश्चापि तुमुलः कुरूणामभवत्ततः ।
कर्णदुर्योधनौ चापि निःश्वसेतां मुहुर्मुहुः ॥ ६.१२०.२१ ॥
അപ്പോൾ കൗരവരിൽ വലിയ മോഹവും കോലാഹലവും ഉണ്ടായി; കർണ്ണനും ദുര്യോധനനും വീണ്ടും വീണ്ടും ദീർഘനിശ്വാസം വിട്ടു.
6.120.22
तथा निपातिते भीष्मे कौरवाणां पितामहे ।
हाहाभूतमभूत्सर्वं निर्मर्यादमवर्तत ॥ ६.१२०.२२ ॥
ഇങ്ങനെ കൗരവരുടെ പിതാമഹനായ ഭീഷ്മർ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടപ്പോൾ എല്ലാം ഹാഹാകാരമായി, മര്യാദ വിട്ടുപോയി.
6.120.23
दृष्ट्वा च पतितं भीष्मं पुत्रो दुःशासनस्तव ।
उत्तमं जवमास्थाय द्रोणानीकभुपाद्रवत् ॥ ६.१२०.२३ ॥
ഭീഷ്മർ വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട് നിന്റെ പുത്രൻ ദുശ്ശാസനൻ ഉത്തമ വേഗത്തോടെ ദ്രോണസേനയിലേക്ക് പാഞ്ഞു.
6.120.24
भ्रात्रा प्रस्थापितो वीरः स्वेनानीकेन दंशितः ।
प्रययौ पुरुषव्याघ्रः स्वसैन्यमभिहर्षयन् ॥ ६.१२०.२४ ॥
സഹോദരനാൽ അയക്കപ്പെട്ട, സ്വന്തം സേനയാൽ സജ്ജനായ ആ വീരനായ പുരുഷവ്യാഘ്രൻ സ്വസൈന്യത്തെ ഉത്സാഹിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മുന്നോട്ടുപോയി.
6.120.25
तमायान्तमभिप्रेक्ष्य कुरवः पर्यवारयन् ।
दुःशासनं महाराज किमयं वक्ष्यतीति च ॥ ६.१२०.२५ ॥
അവൻ വരുന്നതു കണ്ട് കൗരവർ അവനെ വളഞ്ഞു. മഹാരാജാവേ, ഇവൻ എന്തു പറയുമെന്ന് (ചിന്തിച്ചു).
6.120.26
ततो द्रोणाय निहतं भीष्ममाचष्ट कौरवः ।
द्रोणस्तदाऽप्रियं श्रुत्वा मुमोह भरतर्षभ ॥ ६.१२०.२६ ॥
അപ്പോൾ ഒരു കൗരവൻ ഭീഷ്മർ വധിക്കപ്പെട്ടു എന്ന് ദ്രോണനോട് പറഞ്ഞു. ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ആ അപ്രിയവാർത്ത കേട്ട് ദ്രോണർ മോഹിതനായി.
6.120.27
स संज्ञामुपलभ्याशु भारद्वाजः प्रतापवान् ।
निवारयामास तदा स्वान्यनीकानि मारिष ॥ ६.१२०.२७ ॥
ആ പ്രതാപവാനായ ഭാരദ്വാജൻ (ദ്രോണർ) വേഗം ബോധം വീണ്ടെടുത്തു; മാരിഷാ, അപ്പോൾ അദ്ദേഹം സ്വന്തം സേനകളെയും മറ്റു സേനകളെയും തടഞ്ഞു.
6.120.28
विनिवृत्तान्कुरून्दृष्ट्वा पाण्डवापि स्वसैनिकान् ।
रथैः शीघ्राश्वसंयुक्तैः समन्तात्पर्यवारयन् ॥ ६.१२०.२८ ॥
കൗരവർ പിന്തിരിയുന്നതു കണ്ട് പാണ്ഡവരും തങ്ങളുടെ സൈനികരെ, വേഗമുള്ള കുതിരകൾ പൂട്ടിയ രഥങ്ങളോടെ, എല്ലാ വശങ്ങളിലും വളഞ്ഞു.
6.120.29
निवृत्तेषु च सैन्येषु पारम्पर्येण सर्वशः ।
निर्मुक्तकवचाः सर्वे भीष्ममीयुर्नराधिपाः ॥ ६.१२०.२९ ॥
സൈന്യങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ പൂർണമായി പിന്തിരിഞ്ഞപ്പോൾ, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും കവചങ്ങൾ അഴിച്ചുവെച്ച് ഭീഷ്മരുടെ അടുത്തേക്ക് പോയി.
6.120.30
व्युपरम्य ततो युद्धाद्योधाः शतसहस्रशः ।
उपतस्थुर्महात्मानं प्रजापतिमिवामराः ॥ ६.१२०.३० ॥
യുദ്ധത്തിൽനിന്ന് വിരമിച്ച്, അപ്പോൾ നൂറുകണക്കിന് ആയിരം യോദ്ധാക്കൾ, പ്രജാപതിയെ സമീപിക്കുന്ന ദേവന്മാരെപ്പോലെ, ആ മഹാത്മാവിനെ സമീപിച്ചു.
6.120.31
ते तु भीष्मं समासाद्य शयानं भरतर्षभम् ।
अभिवाद्यावतिष्ठन्त पाण्डवाः कुरुभिः सह ॥ ६.१२०.३१ ॥
ഭരതകുലത്തിലെ വൃഷഭമായ ഭീഷ്മരുടെ അടുത്തെത്തി, കിടന്നിരുന്ന അദ്ദേഹത്തെ വന്ദിച്ച്, കൗരവരോടൊപ്പം പാണ്ഡവർ നിന്നു.
6.120.32
अथ पाण्डून्कुरूंश्चैव प्रणिपत्याग्रतः स्थितान् ।
अभ्यभाषत धर्मात्मा भीष्मः शान्तनवस्तदा ॥ ६.१२०.३२ ॥
അപ്പോൾ മുന്നിൽ നിന്ന പാണ്ഡവരെയും കൗരവരെയും സ്വീകരിച്ച്, ധർമാത്മാവായ ശന്തനുവിന്റെ പുത്രൻ ഭീഷ്മർ സംസാരിച്ചു.
6.120.33
स्वागतं वो महाभागाः स्वागतं वो महारथाः ।
तुष्यामि दर्शनाच्चाहं युष्माकममरोपमाः ॥ ६.१२०.३३ ॥
മഹാഭാഗ്യരേ, നിങ്ങൾക്ക് സ്വാഗതം! മഹാരഥന്മാരേ, നിങ്ങൾക്ക് സ്വാഗതം! ദേവതുല്യരേ, നിങ്ങളെ കണ്ടതിൽ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്.
6.120.34
अभिनन्द्य स तानेवं शिरसा लम्बताऽब्रवीत् ।
परपार्श्वे तव सुतान्स्थितानुद्वीक्ष्य भारत।
शिरो मे लम्बतेऽत्यर्थमुपधानं प्रदीयताम् ॥ ६.१२०.३४ ॥
ഇങ്ങനെ അവരെ സ്വീകരിച്ച്, തല തൂങ്ങിക്കിടക്കെ ഭീഷ്മർ പറഞ്ഞു — ഭാരതാ, നിന്റെ പുത്രന്മാർ അരികിൽ നിൽക്കുന്നത് കണ്ട്. എന്റെ തല വളരെ തൂങ്ങുന്നു; ഒരു തലയണ തരൂ.
6.120.35
ततो नृपाः समाजह्रुस्तनूनि च मृदूनि च ।
उपधानानि मुख्यानि नैच्छत्तानि पितामहः ॥ ६.१२०.३५ ॥
അപ്പോൾ രാജാക്കന്മാർ മൃദുവും മെത്തയുമായ ശ്രേഷ്ഠമായ തലയണകൾ കൊണ്ടുവന്നു; എന്നാൽ പിതാമഹൻ അവ ആഗ്രഹിച്ചില്ല.
6.120.36
अथाब्रवीन्नरव्याघ्रः प्रसहन्निव तान्नृपान् ।
नैतानि वीरशय्यासु युक्तरूपाणि पार्थिवाः ॥ ६.१२०.३६ ॥
അപ്പോൾ നരവ്യാഘ്രനായ ഭീഷ്മർ ആ രാജാക്കന്മാരോട് ഉറപ്പിച്ചുപറയുന്നതുപോലെ പറഞ്ഞു — രാജാക്കന്മാരേ, ഇവ വീരശയ്യയ്ക്ക് യോജിച്ചതല്ല.
6.120.37
ततो वीक्ष्य नरश्रेष्ठमभ्यभाषत पाण्डवम् ।
धनञ्जयं दीर्घबाहुं सर्वलोकमहारथम् ॥ ६.१२०.३७ ॥
അപ്പോൾ നരശ്രേഷ്ഠനായ, നീണ്ട ബാഹുക്കളുള്ള, സർവലോകമഹാരഥനായ പാണ്ഡവൻ ധനഞ്ജയനെ നോക്കി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.
6.120.38
धनञ्जय महाबाहो शिरो मे तात लम्बते ।
दीयतामुपधानं वै यद्युक्तमिह मन्यसे ॥ ६.१२०.३८ ॥
ധനഞ്ജയാ, മഹാബാഹോ, പ്രിയ പുത്രാ, എന്റെ തല തൂങ്ങുന്നു. ഇവിടെ യുക്തമെന്ന് നീ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ എനിക്ക് ഒരു തലയിണ തരൂ.
6.120.39
समारोप्य महच्चापमभिवाद्य पितामहम् ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.१२०.३९ ॥
വലിയ വില്ല് വെച്ച്, പിതാമഹനെ വണങ്ങി, കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ അദ്ദേഹം ഈ വാക്ക് പറഞ്ഞു.
6.120.40
आज्ञापय कुरुश्रेष्ठ सर्वशस्त्रभृतां वर ।
प्रेष्योऽहं तव दुर्धर्ष क्रियतां किं पितामह ॥ ६.१२०.४० ॥
കുരുശ്രേഷ്ഠാ, സർവശസ്ത്രധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠാ, ആജ്ഞാപിക്കൂ. ദുർധർഷാ, ഞാൻ അങ്ങയുടെ ദാസനാണ്. പിതാമഹാ, എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്?
6.120.41
तमब्रवीच्छान्तनवः शिरो मे तात लम्बते ।
दीयतामुपधानं मे यद्युक्तमिह मन्यसे
उपधानं कुरुश्रेष्ठ उपधेहि ममार्जुन ॥ ६.१२०.४१ ॥
ശന്തനുവിന്റെ പുത്രൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: പ്രിയ പുത്രാ, എന്റെ തല തൂങ്ങുന്നു. ഇവിടെ യുക്തമെന്ന് നീ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ എനിക്ക് തലയിണ തരൂ. കുരുശ്രേഷ്ഠാ അർജുനാ, എനിക്കായി തലയിണ വെക്കൂ.
6.120.42
वीरशय्यानुरूपं वै शीघ्रं वीर प्रयच्छ मे ।
त्वं हि पार्थ समर्थो वै श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥ ६.१२०.४२ ॥
വീരാ, വീരശയ്യയ്ക്ക് യോജിച്ച തലയിണ ഉടൻ എനിക്ക് തരൂ. പാർത്ഥാ, നീ തന്നെയാണ് സമർഥൻ; എല്ലാ വില്ലാളികളിലും ശ്രേഷ്ഠൻ.
6.120.43
क्षत्रधर्मस्य वेत्ता च बुद्धिसत्वगुणान्वितः ।
फल्गुनोऽपि तथेत्युक्त्वा व्यवसायं परंजयः ॥ ६.१२०.४३ ॥
ക്ഷാത്രധർമ്മം അറിയുന്നവനും ബുദ്ധിയും സത്ത്വഗുണവും ഉള്ളവനുമായ ഫൽഗുനൻ (അർജ്ജുനൻ) 'അങ്ങനെതന്നെ' എന്നു പറഞ്ഞ് തന്റെ തീരുമാനം അറിയിച്ചു; അവൻ ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനാണ്.
6.120.44
गृह्यानुमन्त्र्य गाण्डीवं शरान्सन्नतपर्वणः ।
अनुमान्य महात्मानं भरतानां महारथम् ॥ ६.१२०.४४ ॥
ഗാണ്ഡീവം വില്ലും വളഞ്ഞ പർവ്വങ്ങളുള്ള അമ്പുകളും എടുത്ത്, മന്ത്രംകൊണ്ട് അഭിമന്ത്രിച്ച്, ഭരതരുടെ മഹാരഥനായ മഹാത്മാവിനോട് അനുവാദം ചോദിച്ചു.
6.120.45
त्रिभिस्तीक्ष्णैर्महावेगैरुदगृह्णाच्छिरः शरैः ।
अभिप्राये तु विदिते धर्मात्मा स्वयसाचिना ॥ ६.१२०.४५ ॥
മൂന്ന് മൂർച്ചയുള്ള, അതിവേഗമുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവൻ (ഭീഷ്മന്റെ) തല ഉയർത്തി; ധർമ്മാത്മാവായ സവ്യസാചി (അർജ്ജുനൻ) അവരുടെ ആശയം മനസ്സിലാക്കി.
6.120.46
अतुष्यद्भरतश्रेष्ठो भीष्मो धर्मार्थतत्त्ववित् ।
उपधानेन दत्तेन प्रत्यनन्दद्धनञ्जयम् ॥ ६.१२०.४६ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠനും ധർമ്മാർത്ഥതത്ത്വം അറിയുന്നവനുമായ ഭീഷ്മർ സന്തുഷ്ടനായി; നൽകപ്പെട്ട തലയണയാൽ ധനഞ്ജയനെ (അർജ്ജുനനെ) അഭിനന്ദിച്ചു.
6.120.47
प्राह सर्वान्समुद्वीक्ष्य भरतान्भारतं प्रति ।
कुन्तीपुत्रं युधां श्रेष्ठं सुहृदां प्रीतिवर्धनम् ॥ ६.१२०.४७ ॥
അവൻ എല്ലാ ഭരതരെയും നോക്കി ഭാരതവംശത്തെക്കുറിച്ച്, യോദ്ധാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും സുഹൃത്തുക്കൾക്ക് സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവനുമായ കുന്തീപുത്രനോട് പറഞ്ഞു.
6.120.48
शयनस्यानुरूपं मे पाण्डवोपहितं त्वया ।
यद्यन्यथा प्रपद्येथाः शपेयं त्वामहं पुरा ॥ ६.१२०.४८ ॥
പാണ്ഡവർ നൽകിയ ഈ ശയനം എനിക്ക് അനുയോജ്യമാണ്; നീ ഇതിന് വിപരീതമായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, ഞാൻ നിന്നെ മുമ്പേ ശപിക്കുമായിരുന്നു.
6.120.49
एवमेव महाबाहो धर्मेषु परितिष्ठता ।
स्वप्तव्यं क्षत्रियेणाजौ शरतल्पगतेन वै ॥ ६.१२०.४९ ॥
മഹാബാഹോ, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്ന ക്ഷത്രിയൻ യുദ്ധത്തിൽ ഇപ്രകാരം തന്നെ അമ്പുകളുടെ ശയ്യയിൽ കിടക്കണം.
6.120.50
एवमुक्त्वा तु बीभत्सुं सर्वांस्तानब्रवीद्वचः ।
राज्ञश्च राजपुत्रांश्च पाण्डवैरभिसंवृतान् ॥ ६.१२०.५० ॥
അർജുനനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞശേഷം, പാണ്ഡവരാൽ വളയപ്പെട്ട എല്ലാ രാജാക്കന്മാരോടും രാജകുമാരന്മാരോടും അദ്ദേഹം ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
6.120.51
पश्यध्वमुपधानं मे पाणडवेनाभिसन्धितम् ।
शयेयमस्यां शय्यायां यावदावर्तनं रवेः ॥ ६.१२०.५१ ॥
നോക്കൂ, പാണ്ഡവൻ എനിക്കായി ഒരുക്കിയ ഈ തലയണ. സൂര്യൻ മടങ്ങിവരുന്നതുവരെ ഞാൻ ഈ ശയ്യയിൽ കിടക്കും.
6.120.52
ये तदा धारयिष्यन्ति ते च प्रेक्ष्यन्ति मां नृपाः ।
दिशं वैश्रवणाक्रान्तां यदा गन्ता दिवाकरः ॥ ६.१२०.५२ ॥
സൂര്യൻ വൈശ്രവണന്റെ ദിക്കായ വടക്കോട്ട് പോകുമ്പോൾ, അപ്പോൾ എന്നെ താങ്ങുന്ന, എന്നെ കാണുന്ന രാജാക്കന്മാർ ഉണ്ടാകും.
6.120.53
नूनं सप्ताश्वयुक्तेन रथेनोत्तमतेजसा ।
रक्ष्येऽहं वै मम प्राणान्सुहृदः सुप्रियानिव ॥ ६.१२०.५३ ॥
തീർച്ചയായും ഏഴ് കുതിരകളെ പൂട്ടിയ, ഉത്തമ തേജസ്സുള്ള രഥംകൊണ്ട് ഞാൻ എന്റെ പ്രാണങ്ങളെ രക്ഷിക്കും; അവ അത്യന്തം പ്രിയപ്പെട്ട സുഹൃത്തുക്കളെപ്പോലെ.
6.120.54
परिखाः खन्यतामत्र ममावसदने नृपाः ।
उपासिष्ये विवस्वन्तमेवं शरशताचितः ।
उपारमध्वं संग्रामाद्वैरमुत्सृज्य पार्थिवाः ॥ ६.१२०.५४ ॥
രാജാക്കന്മാരേ, ഇവിടെ എന്റെ വിശ്രമസ്ഥലത്തിനു ചുറ്റും കിടങ്ങുകൾ കുഴിക്കട്ടെ. നൂറുകണക്കിന് അമ്പുകളാൽ തുളയ്ക്കപ്പെട്ട ഞാൻ ഇപ്രകാരം സൂര്യനെ ഉപാസിക്കും. രാജാക്കന്മാരേ, വൈരം ഉപേക്ഷിച്ച് യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് വിരമിക്കുവിൻ.
6.120.55
उपातिष्ठन्नथो वैद्याः शल्योद्धरणकोविदाः ।
सर्वोपकरणैर्युक्ताः कुशलैः साधुशिक्षिताः ॥ ६.१२०.५५ ॥
പിന്നെ അമ്പുകൾ എടുക്കുന്നതിൽ വിദഗ്ധരായ വൈദ്യന്മാർ അടുത്തെത്തി; എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളുമായി, നൈപുണ്യമുള്ളവരും നന്നായി പരിശീലനം ലഭിച്ചവരുമായി.
6.120.56
तान्दृष्ट्वा जाह्नवीपुत्रः प्रोवाच तनयं तव ।
दत्तदेया विसृज्यन्तां पूजयित्वा चिकित्सकाः ॥ ६.१२०.५६ ॥
അവരെ കണ്ട ഗംഗാപുത്രൻ നിങ്ങളുടെ പുത്രനോട് പറഞ്ഞു: "ഈ വൈദ്യന്മാർക്ക് നൽകേണ്ടത് നൽകി, ആദരിച്ച് യാത്രയാക്കട്ടെ."
6.120.57
एवंगते मयेदानीं वैद्यैः कार्यमिहास्ति किम् ।
क्षत्रधर्मे प्रशस्तां हि प्राप्तोऽस्मि परमां गतिम् ॥ ६.१२०.५७ ॥
ഈ നിലയിൽ എനിക്ക് ഇപ്പോൾ വൈദ്യന്മാരെക്കൊണ്ട് എന്താണ് പ്രയോജനം? ക്ഷാത്രധർമ്മത്തിൽ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന പരമഗതി ഞാൻ പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
6.120.58
नैष धर्मो महीपालाः शरतल्पगतस्य मे ।
एभिरेव शरैश्चाहं दग्धव्योऽग्नौ नराधिपाः ॥ ६.१२०.५८ ॥
രാജാക്കന്മാരേ, അമ്പുകളുടെ ശയ്യയിൽ കിടക്കുന്ന എനിക്ക് ഇതു ധർമ്മമല്ല. നരാധിപന്മാരേ, ഈ അമ്പുകൾകൊണ്ടുതന്നെ എന്നെ അഗ്നിയിൽ ദഹിപ്പിക്കണം.
6.120.59
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
वैद्यान्विसर्जयामास पूजयित्वा यथार्हतः ॥ ६.१२०.५९ ॥
അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് നിങ്ങളുടെ പുത്രൻ ദുര്യോധനൻ വൈദ്യന്മാരെ അർഹതയ്ക്കനുസരിച്ച് ആദരിച്ച് യാത്രയാക്കി.
6.120.60
ततस्ते विस्मयं जग्मुर्नानाजनपदेश्वराः ।
स्थितिं धर्मे परां दृष्ट्वा भीष्मस्यामिततेजसः ॥ ६.१२०.६० ॥
അപ്പോൾ പലവിധ ജനപദങ്ങളുടെ അധിപന്മാർ അമിതതേജസ്വിയായ ഭീഷ്മരുടെ ധർമ്മത്തിലെ പരമമായ ഉറപ്പു കണ്ട് വിസ്മയിച്ചു.
6.120.61
उपधानं ततो दत्त्वा पितुस्ते मनुजेश्वराः ।
सहिताः पाण्डवाः सर्वे कुरवश्च महारथाः ॥ ६.१२०.६१ ॥
അനന്തരം അവർ പിതാവിന് (ഭീഷ്മർക്ക്) തലയണ നൽകി; മനുഷ്യരാജാക്കന്മാരും പാണ്ഡവരും എല്ലാ കുരുക്കളും മഹാരഥന്മാരും ഒന്നിച്ചിരുന്നു.
6.120.62
उपगम्य महात्मानं शयानं शयने शुभे ॥ ६.१२०.६२ ॥
മനോഹരമായ ശയ്യയിൽ കിടക്കുന്ന മഹാത്മാവിനെ സമീപിച്ച്.
6.120.63
तेऽभिवाद्य ततो भीष्मं कृत्वा च त्रिःप्रदक्षिणम् ।
विधाय रक्षां भीष्मस्य सर्व एव समन्ततः ॥ ६.१२०.६३ ॥
അവർ ഭീഷ്മരെ വന്ദിച്ച്, മൂന്നു തവണ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ചുറ്റുപാടും ഭീഷ്മർക്ക് കാവൽ ഏർപ്പെടുത്തി.
6.120.64
वीराः स्वशिबिराण्येव ध्यायन्तः परमातुराः ।
निवेशायाभ्युपागच्छन्सायाह्ने रुधिरोक्षिताः ॥ ६.१२०.६४ ॥
വീരന്മാർ തങ്ങളുടെ പാളയങ്ങളെ മാത്രം ധ്യാനിച്ച്, അത്യന്തം വേദനയോടെ, സന്ധ്യയിൽ രക്തം പുരണ്ടവരായി വിശ്രമത്തിനായി പാളയങ്ങളിലേക്ക് പോയി.
6.120.65
निविष्टान्पाण्डवांश्चैव प्रीयमाणान्महारथान् ।
भीष्मस्य पतनं दृष्ट्वा उपगम्य महाबलः ॥ ६.१२०.६५ ॥
പാണ്ഡവരും മഹാരഥന്മാരും പാളയമിറങ്ങി സന്തോഷിക്കുന്നത് കണ്ടും ഭീഷ്മരുടെ വീഴ്ച കണ്ടും മഹാബലനായവൻ അവരുടെ അടുത്തേക്ക് വന്നു.
6.120.66
उवाच माधवः काले धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
दिष्ट्या जयसि कौरव्य दिष्ट्या भीष्मो निपातितः ॥ ६.१२०.६६ ॥
മാധവൻ ഉചിത സമയത്ത് ധർമ്മപുത്രനായ യുധിഷ്ഠിരനോട് പറഞ്ഞു: 'കൗരവ്യാ, ഭാഗ്യത്താൽ നീ ജയിക്കുന്നു; ഭാഗ്യത്താൽ ഭീഷ്മർ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.'
6.120.67
अवध्यो मानुषैरेव सत्यसन्धो महारथः ।
अथवा दैवतैः सार्धं सर्वशास्त्रस्य पारगः ॥ ६.१२०.६७ ॥
മനുഷ്യരാൽ വധിക്കപ്പെടാനാവാത്തവനും സത്യപ്രതിജ്ഞനുമായ മഹാരഥൻ; അല്ലെങ്കിൽ ദേവന്മാരോടൊപ്പം, സർവശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പാരംഗതൻ.
6.120.68
त्वां तु चक्षुर्हणं प्राप्य दग्धो घोरेण चक्षुष ।
एवमुक्तो धर्मराजः प्रत्युवाच जनार्दनम् ॥ ६.१२०.६८ ॥
"നിന്നെ കണ്ണ് നശിപ്പിക്കുന്ന അമ്പ് എത്തി, ഭയങ്കരമായ കണ്ണാൽ ദഹിപ്പിക്കപ്പെട്ടവൻ" എന്ന് ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ, ധർമ്മരാജൻ ജനാർദ്ദനനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
6.120.69
तव प्रसादाद्विजयः क्रोधात्तव पराजयः ।
त्वं हि नः शरणं कृष्ण भक्तानामभयंकरः ॥ ६.१२०.६९ ॥
നിന്റെ കൃപയാൽ വിജയം, നിന്റെ കോപത്താൽ പരാജയം; കൃഷ്ണാ, നീയാണ് ഞങ്ങളുടെ അഭയം, ഭക്തർക്ക് അഭയം നൽകുന്നവൻ.
6.120.70
अनाश्चर्यो जयस्तेषां येषां त्वमसि केशव ।
रक्षिता समरे नित्यं नित्यं चापि हिते रतः ॥ ६.१२०.७० ॥
നീ ആരുടെ രക്ഷകനോ, കേശവാ, അവർക്ക് വിജയം അത്ഭുതമല്ല; നീ യുദ്ധത്തിൽ എന്നും രക്ഷകനും എന്നും അവരുടെ ഹിതത്തിൽ മുഴുകിയവനുമാണ്.
6.120.71
सर्वथा त्वां समासाद्य नाश्चर्यमिति मे मतिः ।
एवमुक्तः प्रत्युवाच स्मयमानो जनार्दनः।
तवैवैतद्युक्तरूपं वचनं पार्थिवोत्तम ॥ ६.१२०.७१ ॥
"നിന്നെ എല്ലാ വിധത്തിലും ലഭിച്ചാൽ അത്ഭുതമില്ല എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം." ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ, പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ജനാർദ്ദനൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: "രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഈ വാക്ക് നിനക്കുതന്നെ യോജിച്ചതാണ്."