महाभारत · अध्याय 6.120
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.120.1
कथमासंस्तदा योधा हीना भीष्मेण सञ्जय ।
बलिना देवकल्पेन कौमारब्रह्मचारिणा ॥ ६.१२०.१ ॥
हे सञ्जया, बलवान, देवतुल्य, बालपणापासून ब्रह्मचारी भीष्माशिवाय त्या वेळी योद्धे कसे राहिले?
6.120.2
तदैव निहतान्मन्ये कुरूनन्यांश्च पाण्डवैः ।
न प्राहरद्यदा भीष्मो घृणित्वाद्द्रुपदात्मजम् ॥ ६.१२०.२ ॥
भीष्माने दयेमुळे द्रुपदपुत्रावर प्रहार केला नाही तेव्हाच कौरव आणि इतर पांडवांकडून मारले गेले असावेत असे मला वाटते.
6.120.3
ततो दुःखतरं मन्ये किमन्यत्प्रभविष्यति ।
अद्यैव निहतं श्रुत्वा पितरं मम दुर्मतेः ॥ ६.१२०.३ ॥
यापेक्षा अधिक दुःखद काय घडेल? आजच माझे दुर्बुद्धी पिता मारले गेल्याचे ऐकले.
6.120.4
अश्मसारमयं नूनं हृदयं मम सञ्जय ।
श्रुत्वा विनिहतं भीष्मं शतधा यन्न दीर्यते ॥ ६.१२०.४ ॥
हे सञ्जया, भीष्म मारला गेल्याचे ऐकूनही माझे हृदय शंभर तुकडे होत नाही, म्हणजे ते नक्कीच लोखंडी दगडाचे बनलेले असावे.
6.120.5
यदन्यन्निहतेनाजौ भीष्मेण जयमिच्छता ।
चेष्टितं कुरुसिंहेन तन्मे कथय सुव्रत ॥ ६.१२०.५ ॥
हे सुव्रता, युद्धात विजय इच्छिणाऱ्या कुरुसिंह भीष्माने जे इतर कर्म केले ते मला सांग.
6.120.6
पुनःपुनर्न मृष्यामि हतं देवव्रतं रणे ।
न हतो जामदग्न्येन दिव्यैरस्त्रैश्च यः पुरा ॥ ६.१२०.६ ॥
युद्धात मारले गेलेल्या देवव्रताला मी वारंवार सहन करू शकत नाही; पूर्वी जमदग्नीच्या पुत्राच्या दिव्य अस्त्रांनीही ते मारले गेले नव्हते.
6.120.7
स हतो द्रौपदेयेन पाञ्चाल्येन शिखण्डिना ।
सायाह्ने न्यपतद्भूमौ धार्तराष्ट्रान्विषादयन् ॥ ६.१२०.७ ॥
द्रौपदीचा पुत्र, पांचाल राजकुमार शिखंडी याच्याकडून तो मारला गेला; संध्याकाळी भूमीवर कोसळला, धृतराष्ट्राच्या पुत्रांना विषादात टाकत.
6.120.8
पाञ्चालान्हर्षयंश्चैव भीष्मः कुरुपितामहः ।
स शेते शरतल्पस्थो मेदिनीमस्पृशंस्तदा ॥ ६.१२०.८ ॥
पांचालांना हर्षवीत कुरूंचे पितामह भीष्म बाणांच्या शय्येवर पहुडले आहेत; तेव्हा त्यांनी भूमीला स्पर्श केला नाही.
6.120.9
भीष्मो रथात्प्रपतितः संछिन्नो बहुभिः शरैः ।
हाहेति तुमुलः शब्दो भूतानां समपद्यत ॥ ६.१२०.९ ॥
अनेक बाणांनी छिन्नभिन्न झालेले भीष्म रथावरून पडले; प्राण्यांमध्ये 'हाय हाय' असा तुमुल आक्रोश उठला.
6.120.10
सीमावृक्षे निपतिते कुरूणां समितिंजये ।
सेनयोरुभयो राजन्क्षत्रियान्भयमाविशत् ॥ ६.१२०.१० ॥
हे राजा, कौरवांच्या युद्धविजयाचा सीमावृक्ष पडताच दोन्ही सैन्यांतील क्षत्रियांमध्ये भय शिरले.
6.120.11
भीष्मं शान्तनवं दृष्ट्वा विशीर्णकवचध्वजम् ।
कुरवः पर्यवर्तन्त पाण्डवाश्च विशांपते ॥ ६.१२०.११ ॥
चिलखन व ध्वज भग्न झालेल्या शंतनूपुत्र भीष्मांना पाहून, हे प्रजापते, कौरव व पांडव दोघेही मागे फिरले.
6.120.12
खं तमःसंवृतमभूदासीद्भानुर्गतप्रभः ।
ररास पृथिवी चैव भीष्मे शान्तनवे हते ॥ ६.१२०.१२ ॥
शंतनूपुत्र भीष्म मारले जाताच आकाश अंधाराने व्यापले; सूर्य तेजहीन झाला आणि पृथ्वीही गर्जली.
6.120.13
अयं ब्रह्मविदां श्रेष्ठो गतिर्ब्रह्मविदां सदा ।
इत्यभाषन्त भूतानि शयानं पुरुषर्षभम् ॥ ६.१२०.१३ ॥
हे ब्रह्मवेत्त्यांमध्ये श्रेष्ठ आहेत, ब्रह्मवेत्त्यांची सदैव गती आहेत — असे म्हणून प्राणी शय्येवर पहुडलेल्या त्या पुरुषश्रेष्ठाशी बोलले.
6.120.14
अयं पितरमाज्ञाय कामार्तं शन्तनुं पुरा ।
ऊर्ध्वरेतसमात्मानं चकार पुरुषर्षभः ॥ ६.१२०.१४ ॥
पूर्वी पिता शंतनूला कामार्त जाणून या पुरुषश्रेष्ठाने स्वतःला ऊर्ध्वरेता केले.
6.120.15
इति स्म शरतल्पस्थं भरतानां पितामहम् ।
ऋषयस्त्वभ्यभाषन्त सहिताः सिद्धचारणैः ॥ ६.१२०.१५ ॥
असे बाणशय्येवर पडलेल्या भरतवंशाच्या पितामहांशी सिद्ध व चारणांसह ऋषी बोलले.
6.120.16
हते शान्तनवे भीष्मे भरतानां पितामहे ।
न किंचित्प्रत्यपद्यन्त पुत्रास्तव हि मारिष ॥ ६.१२०.१६ ॥
हे माननीय, भरतवंशाचे पितामह शंतनुपुत्र भीष्म मारले गेल्यावर तुमच्या पुत्रांना काहीच सावरता आले नाही.
6.120.17
विषण्णवदनाश्चासन्हतश्रीकाश्च भारत ।
अतिष्ठन्व्रीडिताश्चैव ह्रिया युक्ता ह्यधोमुखाः ॥ ६.१२०.१७ ॥
हे भारत, त्यांचे चेहरे विषण्ण झाले, तेज हरपले; लज्जित होऊन ते खाली मान घालून उभे राहिले.
6.120.18
पाण्डवाश्च जयं लब्ध्वा संग्रामशिरसि स्थिताः ।
सर्वे दध्युर्महाशङ्खान्हेमजालपरिष्कृतान् ॥ ६.१२०.१८ ॥
पाण्डव विजय मिळवून युद्धाच्या अग्रभागी उभे राहिले आणि सर्वांनी सोन्याच्या जाळ्यांनी सजवलेले महाशंख फुंकले.
6.120.19
हर्षात्तूर्यसहस्रेषु वाद्यमानेषु चानघ ।
अपश्याम महाराज भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.१२०.१९ ॥
हर्षाने हजारो तूर्ये वाजत असताना, हे निष्पाप, हे महाराजा, आम्ही महाबली भीमसेनाला पाहिले.
6.120.20
विक्रीडमानं कौन्तेयं हर्षेण महता युतम् ।
निहत्य तरसा शत्रुं महाबलसमन्वितम् ॥ ६.१२०.२० ॥
महान हर्षाने खेळणाऱ्या कौन्तेयाला, शत्रूला वेगाने मारून महाबलाने युक्त असलेल्याला आम्ही पाहिले.
6.120.21
संमोहश्चापि तुमुलः कुरूणामभवत्ततः ।
कर्णदुर्योधनौ चापि निःश्वसेतां मुहुर्मुहुः ॥ ६.१२०.२१ ॥
तेव्हा कौरवांमध्ये मोठा मोह आणि गोंधळ उडाला; कर्ण आणि दुर्योधनही वारंवार दीर्घ निःश्वास टाकू लागले.
6.120.22
तथा निपातिते भीष्मे कौरवाणां पितामहे ।
हाहाभूतमभूत्सर्वं निर्मर्यादमवर्तत ॥ ६.१२०.२२ ॥
याप्रमाणे कौरवांचे पितामह भीष्म पाडले गेल्यावर सर्व काही हाहाकाराने भरले आणि मर्यादा सुटली.
6.120.23
दृष्ट्वा च पतितं भीष्मं पुत्रो दुःशासनस्तव ।
उत्तमं जवमास्थाय द्रोणानीकभुपाद्रवत् ॥ ६.१२०.२३ ॥
भीष्म पडलेले पाहून तुमचा पुत्र दुःशासन उत्तम वेगाने द्रोणाच्या सैन्याकडे धावला.
6.120.24
भ्रात्रा प्रस्थापितो वीरः स्वेनानीकेन दंशितः ।
प्रययौ पुरुषव्याघ्रः स्वसैन्यमभिहर्षयन् ॥ ६.१२०.२४ ॥
भावाने पाठविलेला, स्वतःच्या सैन्याने सज्ज झालेला तो वीर पुरुषव्याघ्र आपल्या सैन्याला उत्साहित करत पुढे गेला.
6.120.25
तमायान्तमभिप्रेक्ष्य कुरवः पर्यवारयन् ।
दुःशासनं महाराज किमयं वक्ष्यतीति च ॥ ६.१२०.२५ ॥
त्याला येताना पाहून कौरवांनी त्याला वेढले. हे महाराज, हा काय सांगेल असे (ते म्हणाले).
6.120.26
ततो द्रोणाय निहतं भीष्ममाचष्ट कौरवः ।
द्रोणस्तदाऽप्रियं श्रुत्वा मुमोह भरतर्षभ ॥ ६.१२०.२६ ॥
तेव्हा एका कौरवाने द्रोणाला भीष्म मारला गेला असे सांगितले. हे भरतश्रेष्ठा, ती अप्रिय वार्ता ऐकून द्रोण मूर्च्छित झाला.
6.120.27
स संज्ञामुपलभ्याशु भारद्वाजः प्रतापवान् ।
निवारयामास तदा स्वान्यनीकानि मारिष ॥ ६.१२०.२७ ॥
तो प्रतापी भारद्वाज (द्रोण) लवकरच शुद्धीवर आला आणि हे मारिषा, तेव्हा त्याने स्वतःच्या व इतर सैन्यांना रोखले.
6.120.28
विनिवृत्तान्कुरून्दृष्ट्वा पाण्डवापि स्वसैनिकान् ।
रथैः शीघ्राश्वसंयुक्तैः समन्तात्पर्यवारयन् ॥ ६.१२०.२८ ॥
कौरव मागे फिरलेले पाहून पांडवांनीही आपल्या सैनिकांना, वेगवान घोड्यांनी जोडलेल्या रथांसह, सर्व बाजूंनी वेढले.
6.120.29
निवृत्तेषु च सैन्येषु पारम्पर्येण सर्वशः ।
निर्मुक्तकवचाः सर्वे भीष्ममीयुर्नराधिपाः ॥ ६.१२०.२९ ॥
सैन्ये क्रमाक्रमाने पूर्णपणे मागे फिरल्यावर, सर्व राजांनी चिलखते उतरवून भीष्माकडे धाव घेतली.
6.120.30
व्युपरम्य ततो युद्धाद्योधाः शतसहस्रशः ।
उपतस्थुर्महात्मानं प्रजापतिमिवामराः ॥ ६.१२०.३० ॥
युद्धातून विराम घेऊन मग शेकडो हजारो योद्धे, प्रजापतीजवळ देवांप्रमाणे, त्या महात्म्याजवळ उभे राहिले.
6.120.31
ते तु भीष्मं समासाद्य शयानं भरतर्षभम् ।
अभिवाद्यावतिष्ठन्त पाण्डवाः कुरुभिः सह ॥ ६.१२०.३१ ॥
भरतकुलातील वृषभ अशा शय्येवर पडलेल्या भीष्मांजवळ जाऊन, त्यांना अभिवादन करून पांडव कौरवांसह उभे राहिले.
6.120.32
अथ पाण्डून्कुरूंश्चैव प्रणिपत्याग्रतः स्थितान् ।
अभ्यभाषत धर्मात्मा भीष्मः शान्तनवस्तदा ॥ ६.१२०.३२ ॥
तेव्हा समोर उभे असलेल्या पांडव आणि कौरवांना अभिवादन स्वीकारून धर्मात्मा शंतनुपुत्र भीष्म बोलले.
6.120.33
स्वागतं वो महाभागाः स्वागतं वो महारथाः ।
तुष्यामि दर्शनाच्चाहं युष्माकममरोपमाः ॥ ६.१२०.३३ ॥
हे महाभाग्यवंतांनो, तुमचे स्वागत असो! हे महारथींनो, तुमचे स्वागत असो! देवतुल्य तुमच्या दर्शनाने मला आनंद झाला आहे.
6.120.34
अभिनन्द्य स तानेवं शिरसा लम्बताऽब्रवीत् ।
परपार्श्वे तव सुतान्स्थितानुद्वीक्ष्य भारत।
शिरो मे लम्बतेऽत्यर्थमुपधानं प्रदीयताम् ॥ ६.१२०.३४ ॥
अशा प्रकारे त्यांचे स्वागत करून, मान लोंबकळत भीष्म म्हणाले — हे भारता, तुझे पुत्र शेजारी उभे असलेले पाहून. माझे डोके फारच लोंबते आहे; उशी द्या.
6.120.35
ततो नृपाः समाजह्रुस्तनूनि च मृदूनि च ।
उपधानानि मुख्यानि नैच्छत्तानि पितामहः ॥ ६.१२०.३५ ॥
तेव्हा राजांनी मऊ आणि नरम उत्तम उशा आणल्या; पण पितामहांनी त्या इच्छिल्या नाहीत.
6.120.36
अथाब्रवीन्नरव्याघ्रः प्रसहन्निव तान्नृपान् ।
नैतानि वीरशय्यासु युक्तरूपाणि पार्थिवाः ॥ ६.१२०.३६ ॥
तेव्हा नरव्याघ्र भीष्म त्या राजांना जणू ठामपणे म्हणाले — हे राजांनो, ही वीरशय्येला योग्य नाहीत.
6.120.37
ततो वीक्ष्य नरश्रेष्ठमभ्यभाषत पाण्डवम् ।
धनञ्जयं दीर्घबाहुं सर्वलोकमहारथम् ॥ ६.१२०.३७ ॥
तेव्हा नरश्रेष्ठ, दीर्घबाहू, सर्वलोकांतील महारथी पांडुपुत्र धनंजयाकडे पाहून तो बोलला.
6.120.38
धनञ्जय महाबाहो शिरो मे तात लम्बते ।
दीयतामुपधानं वै यद्युक्तमिह मन्यसे ॥ ६.१२०.३८ ॥
हे धनंजया, हे महाबाहो, हे वत्सा, माझे डोके लोंबत आहे. येथे योग्य वाटत असेल तर मला उशी दे.
6.120.39
समारोप्य महच्चापमभिवाद्य पितामहम् ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.१२०.३९ ॥
मोठे धनुष्य खाली ठेवून, पितामहांना वंदन करून, अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी त्याने हे वचन सांगितले.
6.120.40
आज्ञापय कुरुश्रेष्ठ सर्वशस्त्रभृतां वर ।
प्रेष्योऽहं तव दुर्धर्ष क्रियतां किं पितामह ॥ ६.१२०.४० ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, हे सर्व शस्त्रधार्‍यांत श्रेष्ठ, आज्ञा करा. हे दुर्धर्षा, मी आपला सेवक आहे. हे पितामहा, काय करू?
6.120.41
तमब्रवीच्छान्तनवः शिरो मे तात लम्बते ।
दीयतामुपधानं मे यद्युक्तमिह मन्यसे
उपधानं कुरुश्रेष्ठ उपधेहि ममार्जुन ॥ ६.१२०.४१ ॥
शंतनूचा पुत्र त्याला म्हणाला, वत्सा, माझे डोके लोंबत आहे. येथे योग्य वाटत असेल तर मला उशी दे. हे कुरुश्रेष्ठ अर्जुना, माझ्यासाठी उशी ठेव.
6.120.42
वीरशय्यानुरूपं वै शीघ्रं वीर प्रयच्छ मे ।
त्वं हि पार्थ समर्थो वै श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥ ६.१२०.४२ ॥
हे वीरा, वीरशय्येला योग्य अशी उशी लवकर मला दे. हे पार्था, तूच समर्थ आहेस; सर्व धनुर्धरांत श्रेष्ठ आहेस.
6.120.43
क्षत्रधर्मस्य वेत्ता च बुद्धिसत्वगुणान्वितः ।
फल्गुनोऽपि तथेत्युक्त्वा व्यवसायं परंजयः ॥ ६.१२०.४३ ॥
क्षात्रधर्म जाणणारा, बुद्धी व सत्त्वगुणांनी युक्त असा फल्गुन (अर्जुन) 'तसेच होवो' असे म्हणून आपला निश्चय व्यक्त करता झाला; तो शत्रुंना जिंकणारा होता.
6.120.44
गृह्यानुमन्त्र्य गाण्डीवं शरान्सन्नतपर्वणः ।
अनुमान्य महात्मानं भरतानां महारथम् ॥ ६.१२०.४४ ॥
गांडीव धनुष्य व वाकलेल्या पेरांची बाणे घेऊन मंत्राने अभिमंत्रित करून भरतांचा महारथी महात्मा (भीष्म) याची अनुमती मागितली.
6.120.45
त्रिभिस्तीक्ष्णैर्महावेगैरुदगृह्णाच्छिरः शरैः ।
अभिप्राये तु विदिते धर्मात्मा स्वयसाचिना ॥ ६.१२०.४५ ॥
तीन तीक्ष्ण व अतिवेगवान बाणांनी त्याने (भीष्माचे) मस्तक वर केले; धर्मात्मा सव्यसाची (अर्जुन) याने त्यांचा अभिप्राय जाणला.
6.120.46
अतुष्यद्भरतश्रेष्ठो भीष्मो धर्मार्थतत्त्ववित् ।
उपधानेन दत्तेन प्रत्यनन्दद्धनञ्जयम् ॥ ६.१२०.४६ ॥
भरतांमध्ये श्रेष्ठ, धर्मार्थतत्त्व जाणणारे भीष्म संतुष्ट झाले; दिलेल्या उशीमुळे त्यांनी धनंजयाचे (अर्जुनाचे) अभिनंदन केले.
6.120.47
प्राह सर्वान्समुद्वीक्ष्य भरतान्भारतं प्रति ।
कुन्तीपुत्रं युधां श्रेष्ठं सुहृदां प्रीतिवर्धनम् ॥ ६.१२०.४७ ॥
त्याने सर्व भरतांकडे पाहून भारत (धृतराष्ट्राच्या वंशा)विषयी, योद्ध्यांत श्रेष्ठ आणि मित्रांचा आनंद वाढवणाऱ्या कुंतीपुत्राला म्हटले.
6.120.48
शयनस्यानुरूपं मे पाण्डवोपहितं त्वया ।
यद्यन्यथा प्रपद्येथाः शपेयं त्वामहं पुरा ॥ ६.१२०.४८ ॥
पांडवांनी दिलेली ही शय्या माझ्यासाठी योग्य आहे; जर तू यापेक्षा वेगळे वागला असतास, तर मी पूर्वीच तुला शाप दिला असता.
6.120.49
एवमेव महाबाहो धर्मेषु परितिष्ठता ।
स्वप्तव्यं क्षत्रियेणाजौ शरतल्पगतेन वै ॥ ६.१२०.४९ ॥
हे महाबाहो, धर्मात स्थिर राहणाऱ्या क्षत्रियाने युद्धात याच प्रकारे बाणांच्या शय्येवर निजायला हवे.
6.120.50
एवमुक्त्वा तु बीभत्सुं सर्वांस्तानब्रवीद्वचः ।
राज्ञश्च राजपुत्रांश्च पाण्डवैरभिसंवृतान् ॥ ६.१२०.५० ॥
बीभत्सु अर्जुनाला असे सांगून, पांडवांनी वेढलेल्या सर्व राजांना आणि राजपुत्रांना त्यांनी हे शब्द म्हटले.
6.120.51
पश्यध्वमुपधानं मे पाणडवेनाभिसन्धितम् ।
शयेयमस्यां शय्यायां यावदावर्तनं रवेः ॥ ६.१२०.५१ ॥
पहा, पांडवाने माझ्यासाठी केलेली ही उशी. सूर्य परत फिरेपर्यंत मी याच शय्येवर निजेन.
6.120.52
ये तदा धारयिष्यन्ति ते च प्रेक्ष्यन्ति मां नृपाः ।
दिशं वैश्रवणाक्रान्तां यदा गन्ता दिवाकरः ॥ ६.१२०.५२ ॥
सूर्य वैश्रवणाच्या दिशेने (उत्तरेकडे) जाईल तेव्हा, जे राजे मला सांभाळतील आणि मला पाहतील, तेच असतील.
6.120.53
नूनं सप्ताश्वयुक्तेन रथेनोत्तमतेजसा ।
रक्ष्येऽहं वै मम प्राणान्सुहृदः सुप्रियानिव ॥ ६.१२०.५३ ॥
निश्चितपणे सात घोडे जोडलेल्या, उत्तम तेजस्वी रथाने मी माझ्या प्राणांचे रक्षण करीन, जसे ते अत्यंत प्रिय सुहृद असावेत.
6.120.54
परिखाः खन्यतामत्र ममावसदने नृपाः ।
उपासिष्ये विवस्वन्तमेवं शरशताचितः ।
उपारमध्वं संग्रामाद्वैरमुत्सृज्य पार्थिवाः ॥ ६.१२०.५४ ॥
हे राजांनो, येथे माझ्या विश्रांतिस्थानाभोवती खंदक खणले जावेत. शेकडो बाणांनी छेदलेला मी याच प्रकारे सूर्याची उपासना करीन. हे राजांनो, वैर सोडून युद्धातून विरमा.
6.120.55
उपातिष्ठन्नथो वैद्याः शल्योद्धरणकोविदाः ।
सर्वोपकरणैर्युक्ताः कुशलैः साधुशिक्षिताः ॥ ६.१२०.५५ ॥
नंतर बाण काढण्यात निपुण वैद्य जवळ आले; सर्व साधनांनी युक्त, कुशल आणि चांगले प्रशिक्षित.
6.120.56
तान्दृष्ट्वा जाह्नवीपुत्रः प्रोवाच तनयं तव ।
दत्तदेया विसृज्यन्तां पूजयित्वा चिकित्सकाः ॥ ६.१२०.५६ ॥
त्यांना पाहून गंगापुत्र तुमच्या पुत्राला म्हणाला, "या वैद्यांना देय देऊन, सन्मान करून निरोप द्यावा."
6.120.57
एवंगते मयेदानीं वैद्यैः कार्यमिहास्ति किम् ।
क्षत्रधर्मे प्रशस्तां हि प्राप्तोऽस्मि परमां गतिम् ॥ ६.१२०.५७ ॥
या स्थितीत आता माझ्यासाठी वैद्यांची काय गरज? क्षत्रधर्मात प्रशंसिलेली परम गती मी प्राप्त केली आहे.
6.120.58
नैष धर्मो महीपालाः शरतल्पगतस्य मे ।
एभिरेव शरैश्चाहं दग्धव्योऽग्नौ नराधिपाः ॥ ६.१२०.५८ ॥
हे राजांनो, बाणांच्या शय्येवर पडलेल्या माझ्यासाठी हा धर्म नाही. हे नराधिपांनो, याच बाणांनी मला अग्नीत दहन करावे.
6.120.59
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
वैद्यान्विसर्जयामास पूजयित्वा यथार्हतः ॥ ६.१२०.५९ ॥
त्यांचे वचन ऐकून तुमचा पुत्र दुर्योधन याने वैद्यांना योग्यतेनुसार सन्मान करून निरोप दिला.
6.120.60
ततस्ते विस्मयं जग्मुर्नानाजनपदेश्वराः ।
स्थितिं धर्मे परां दृष्ट्वा भीष्मस्यामिततेजसः ॥ ६.१२०.६० ॥
तेव्हा विविध जनपदांचे अधिपती अमित तेजस्वी भीष्माची धर्मातील परम स्थिरता पाहून आश्चर्यचकित झाले.
6.120.61
उपधानं ततो दत्त्वा पितुस्ते मनुजेश्वराः ।
सहिताः पाण्डवाः सर्वे कुरवश्च महारथाः ॥ ६.१२०.६१ ॥
मग त्यांनी वडिलांना (भीष्मांना) उशी देऊन, मनुष्यांचे राजे, पांडव आणि सर्व कुरु महारथी एकत्र होते.
6.120.62
उपगम्य महात्मानं शयानं शयने शुभे ॥ ६.१२०.६२ ॥
सुंदर शय्येवर निजलेल्या महात्म्याजवळ जाऊन.
6.120.63
तेऽभिवाद्य ततो भीष्मं कृत्वा च त्रिःप्रदक्षिणम् ।
विधाय रक्षां भीष्मस्य सर्व एव समन्ततः ॥ ६.१२०.६३ ॥
त्यांनी भीष्मांना वंदन करून, तीन वेळा प्रदक्षिणा घालून, सर्व बाजूंनी भीष्मांच्या रक्षणाची व्यवस्था केली.
6.120.64
वीराः स्वशिबिराण्येव ध्यायन्तः परमातुराः ।
निवेशायाभ्युपागच्छन्सायाह्ने रुधिरोक्षिताः ॥ ६.१२०.६४ ॥
वीर आपल्या छावण्यांचाच विचार करत, अत्यंत व्याकुळ होऊन, संध्याकाळी रक्ताने माखलेले, विश्रांतीसाठी छावण्यांकडे गेले.
6.120.65
निविष्टान्पाण्डवांश्चैव प्रीयमाणान्महारथान् ।
भीष्मस्य पतनं दृष्ट्वा उपगम्य महाबलः ॥ ६.१२०.६५ ॥
पांडव व महारथी छावणीत विसावलेले, आनंदी असलेले पाहून, भीष्मांचे पतन पाहून, महाबल (कृष्ण) त्यांच्याजवळ गेले.
6.120.66
उवाच माधवः काले धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
दिष्ट्या जयसि कौरव्य दिष्ट्या भीष्मो निपातितः ॥ ६.१२०.६६ ॥
माधवाने योग्य वेळी धर्मपुत्र युधिष्ठिरास म्हटले, 'हे कौरव्या, दैवाने तू जिंकत आहेस; दैवाने भीष्म पाडले गेले आहेत.'
6.120.67
अवध्यो मानुषैरेव सत्यसन्धो महारथः ।
अथवा दैवतैः सार्धं सर्वशास्त्रस्य पारगः ॥ ६.१२०.६७ ॥
मनुष्यांकडून अवध्य, सत्यप्रतिज्ञ महारथी; किंवा देवांसह, सर्व शास्त्रांत पारंगत.
6.120.68
त्वां तु चक्षुर्हणं प्राप्य दग्धो घोरेण चक्षुष ।
एवमुक्तो धर्मराजः प्रत्युवाच जनार्दनम् ॥ ६.१२०.६८ ॥
"तुला डोळे हिरावून घेणारा बाण लागून, भयंकर डोळ्याने दग्ध" असे म्हटल्यावर धर्मराजाने जनार्दनाला उत्तर दिले.
6.120.69
तव प्रसादाद्विजयः क्रोधात्तव पराजयः ।
त्वं हि नः शरणं कृष्ण भक्तानामभयंकरः ॥ ६.१२०.६९ ॥
तुझ्या प्रसादाने विजय, तुझ्या क्रोधाने पराजय; हे कृष्णा, तूच आमचे शरण, भक्तांना अभय देणारा.
6.120.70
अनाश्चर्यो जयस्तेषां येषां त्वमसि केशव ।
रक्षिता समरे नित्यं नित्यं चापि हिते रतः ॥ ६.१२०.७० ॥
तू ज्यांचा रक्षक आहेस, हे केशवा, त्यांचा विजय आश्चर्य नाही; तू युद्धात नेहमी रक्षक आणि नेहमी त्यांच्या हितात तत्पर असतोस.
6.120.71
सर्वथा त्वां समासाद्य नाश्चर्यमिति मे मतिः ।
एवमुक्तः प्रत्युवाच स्मयमानो जनार्दनः।
तवैवैतद्युक्तरूपं वचनं पार्थिवोत्तम ॥ ६.१२०.७१ ॥
"तुला सर्व प्रकारे मिळवल्यास आश्चर्य नाही असे माझे मत आहे." असे म्हटल्यावर हसत जनार्दन उत्तरला: "हे राजश्रेष्ठा, हे वचन तुलाच साजेसे आहे."