มหาภารตะ · อัธยายะ 6.120
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.120.1
कथमासंस्तदा योधा हीना भीष्मेण सञ्जय ।
बलिना देवकल्पेन कौमारब्रह्मचारिणा ॥ ६.१२०.१ ॥
สัญชัย เมื่อภีษมะผู้ทรงพลัง ผู้เสมอด้วยเทพ ผู้ครองพรหมจรรย์ตั้งแต่เยาว์วัย ถูกพรากไปแล้ว เหล่านักรบจะเป็นเช่นไรเล่า
6.120.2
तदैव निहतान्मन्ये कुरूनन्यांश्च पाण्डवैः ।
न प्राहरद्यदा भीष्मो घृणित्वाद्द्रुपदात्मजम् ॥ ६.१२०.२ ॥
ข้าพเจ้าคิดว่าเหล่ากุรุและคนอื่นๆ ถูกปาณฑพสังหารไปแล้วในเวลานั้น เมื่อภีษมะด้วยความเมตตาไม่ยอมฟาดฟันบุตรของทรุปทะ
6.120.3
ततो दुःखतरं मन्ये किमन्यत्प्रभविष्यति ।
अद्यैव निहतं श्रुत्वा पितरं मम दुर्मतेः ॥ ६.१२०.३ ॥
จะมีความทุกข์ใดยิ่งไปกว่านี้อีกเล่า วันนี้ข้าพเจ้าได้ยินว่าบิดาของข้าผู้มีใจชั่วถูกสังหารแล้ว
6.120.4
अश्मसारमयं नूनं हृदयं मम सञ्जय ।
श्रुत्वा विनिहतं भीष्मं शतधा यन्न दीर्यते ॥ ६.१२०.४ ॥
สัญชัย หัวใจของข้าพเจ้าคงทำด้วยเหล็กและหิน เพราะเมื่อได้ยินว่าภีษมะถูกสังหาร มันก็ไม่แตกเป็นร้อยเสี่ยง
6.120.5
यदन्यन्निहतेनाजौ भीष्मेण जयमिच्छता ।
चेष्टितं कुरुसिंहेन तन्मे कथय सुव्रत ॥ ६.१२०.५ ॥
ผู้มีคำปฏิญาณอันงดงาม จงบอกข้าพเจ้าถึงการกระทำอื่นๆ ของภีษมะ ราชสีห์แห่งกุรุ ที่ได้กระทำในสนามรบ ด้วยปรารถนาชัยชนะ
6.120.6
पुनःपुनर्न मृष्यामि हतं देवव्रतं रणे ।
न हतो जामदग्न्येन दिव्यैरस्त्रैश्च यः पुरा ॥ ६.१२०.६ ॥
ข้าพเจ้าไม่อาจทนได้ซ้ำแล้วซ้ำเล่าที่เทวพรตถูกสังหารในการรบ ผู้ซึ่งแม้แต่บุตรของชมทัคนีด้วยทิพยอาวุธก็มิอาจสังหารได้ในกาลก่อน
6.120.7
स हतो द्रौपदेयेन पाञ्चाल्येन शिखण्डिना ।
सायाह्ने न्यपतद्भूमौ धार्तराष्ट्रान्विषादयन् ॥ ६.१२०.७ ॥
ท่านถูกบุตรของเทราปทีสังหาร คือเจ้าชายปาญจาละศิขัณฑินผู้นั้น เมื่อตอนเย็นท่านล้มลงสู่พื้นดิน ทำให้บุตรของธฤตราษฎร์ต้องเศร้าโศก
6.120.8
पाञ्चालान्हर्षयंश्चैव भीष्मः कुरुपितामहः ।
स शेते शरतल्पस्थो मेदिनीमस्पृशंस्तदा ॥ ६.१२०.८ ॥
ภีษมะ ปู่ของกุรุ ทำให้ปาญจาลทั้งหลายยินดี บัดนี้ท่านนอนอยู่บนเตียงลูกศร โดยไม่ได้สัมผัสแผ่นดินในเวลานั้น
6.120.9
भीष्मो रथात्प्रपतितः संछिन्नो बहुभिः शरैः ।
हाहेति तुमुलः शब्दो भूतानां समपद्यत ॥ ६.१२०.९ ॥
ภีษมะถูกลูกศรนับไม่ถ้วนตัดขาดจนร่วงลงจากรถศึก และเสียงอื้ออึงว่า "โอ้ โอ้" ก็ดังขึ้นท่ามกลางสรรพสัตว์
6.120.10
सीमावृक्षे निपतिते कुरूणां समितिंजये ।
सेनयोरुभयो राजन्क्षत्रियान्भयमाविशत् ॥ ६.१२०.१० ॥
เมื่อเสาหลักแห่งชัยชนะในการรบของเหล่ากุรุล้มลง ข้าแต่พระราชา ความหวาดกลัวก็เข้าครอบงำนักรบของทั้งสองกองทัพ
6.120.11
भीष्मं शान्तनवं दृष्ट्वा विशीर्णकवचध्वजम् ।
कुरवः पर्यवर्तन्त पाण्डवाश्च विशांपते ॥ ६.१२०.११ ॥
เมื่อเห็นภีษมะ บุตรของศานตนุ มีเกราะและธงชัยชำรุดแตกหัก ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ เหล่ากุรุและปาณฑพต่างก็หันหลังกลับ
6.120.12
खं तमःसंवृतमभूदासीद्भानुर्गतप्रभः ।
ररास पृथिवी चैव भीष्मे शान्तनवे हते ॥ ६.१२०.१२ ॥
เมื่อภีษมะ บุตรของศานตนุ ถูกสังหาร ท้องฟ้าก็ถูกความมืดปกคลุม ดวงอาทิตย์สูญเสียแสงรัศมี และแผ่นดินก็คำรามก้อง
6.120.13
अयं ब्रह्मविदां श्रेष्ठो गतिर्ब्रह्मविदां सदा ।
इत्यभाषन्त भूतानि शयानं पुरुषर्षभम् ॥ ६.१२०.१३ ॥
"ผู้นี้เป็นเลิศในหมู่ผู้รู้พรหมัน เป็นที่ไปอันนิรันดร์ของผู้รู้พรหมัน" สรรพสัตว์กล่าวเช่นนี้ต่อบุรุษผู้ประเสริฐที่นอนอยู่ตรงนั้น
6.120.14
अयं पितरमाज्ञाय कामार्तं शन्तनुं पुरा ।
ऊर्ध्वरेतसमात्मानं चकार पुरुषर्षभः ॥ ६.१२०.१४ ॥
ผู้นี้รู้ว่าบิดาศานตนุถูกความปรารถนาเบียดเบียนในกาลก่อน จึงทำให้ตนเองเป็นผู้มีน้ำอสุจิพุ่งขึ้นเบื้องบน บุรุษผู้ประเสริฐผู้นี้
6.120.15
इति स्म शरतल्पस्थं भरतानां पितामहम् ।
ऋषयस्त्वभ्यभाषन्त सहिताः सिद्धचारणैः ॥ ६.१२०.१५ ॥
ฤๅษีทั้งหลาย พร้อมด้วยสิทธะและจารณะ ได้กล่าวเช่นนี้ต่อปู่แห่งภรตะผู้นอนอยู่บนเตียงลูกศร
6.120.16
हते शान्तनवे भीष्मे भरतानां पितामहे ।
न किंचित्प्रत्यपद्यन्त पुत्रास्तव हि मारिष ॥ ६.१२०.१६ ॥
ท่านผู้เจริญ เมื่อภีษมะ บุตรของศานตนุ ปู่แห่งภรตะ ถูกสังหาร บุตรของท่านก็มิได้รับสิ่งใดกลับคืนมาเลย
6.120.17
विषण्णवदनाश्चासन्हतश्रीकाश्च भारत ।
अतिष्ठन्व्रीडिताश्चैव ह्रिया युक्ता ह्यधोमुखाः ॥ ६.१२०.१७ ॥
ข้าแต่ภรตะ ใบหน้าของพวกเขาหม่นหมอง และสง่าราศีก็สูญหายไป พวกเขาอับอายและถูกความละอายครอบงำ จึงยืนก้มหน้าอยู่
6.120.18
पाण्डवाश्च जयं लब्ध्वा संग्रामशिरसि स्थिताः ।
सर्वे दध्युर्महाशङ्खान्हेमजालपरिष्कृतान् ॥ ६.१२०.१८ ॥
ปาณฑพได้รับชัยชนะแล้ว ยืนอยู่ที่แนวหน้าของสนามรบ ทุกคนต่างเป่าสังข์ใหญ่ที่ประดับด้วยตาข่ายทอง
6.120.19
हर्षात्तूर्यसहस्रेषु वाद्यमानेषु चानघ ।
अपश्याम महाराज भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.१२०.१९ ॥
ข้าแต่ผู้ไร้บาป ข้าแต่มหาราชา ท่ามกลางแตรนับพันที่เป่าขึ้นด้วยความยินดี ข้าพเจ้าได้เห็นภีมเสนผู้มีกำลังมหาศาล
6.120.20
विक्रीडमानं कौन्तेयं हर्षेण महता युतम् ।
निहत्य तरसा शत्रुं महाबलसमन्वितम् ॥ ६.१२०.२० ॥
ข้าพเจ้าได้เห็นบุตรของกุนตีกำลังรื่นเริงอย่างยิ่งใหญ่ เขาได้สังหารศัตรูอย่างรวดเร็วและมีกำลังอันยิ่งใหญ่
6.120.21
संमोहश्चापि तुमुलः कुरूणामभवत्ततः ।
कर्णदुर्योधनौ चापि निःश्वसेतां मुहुर्मुहुः ॥ ६.१२०.२१ ॥
ครั้งนั้น ความงงงวยอย่างใหญ่หลวงได้บังเกิดขึ้นในหมู่ชาวกุรุ และกรรณะกับทุรโยธน์ก็ถอนลมหายใจซ้ำแล้วซ้ำเล่า
6.120.22
तथा निपातिते भीष्मे कौरवाणां पितामहे ।
हाहाभूतमभूत्सर्वं निर्मर्यादमवर्तत ॥ ६.१२०.२२ ॥
เมื่อภีษมะ ปู่ของชาวเการพ ถูกทำให้ล้มลงเช่นนั้น ทุกสิ่งก็กลายเป็นเสียงคร่ำครวญ และดำเนินไปโดยปราศจากการยับยั้ง
6.120.23
दृष्ट्वा च पतितं भीष्मं पुत्रो दुःशासनस्तव ।
उत्तमं जवमास्थाय द्रोणानीकभुपाद्रवत् ॥ ६.१२०.२३ ॥
เมื่อเห็นภีษมะล้มลง ทุศศาสนบุตรของท่านก็เร่งความเร็วอย่างสูงสุด รีบพุ่งไปยังกองทัพของโทรณะ
6.120.24
भ्रात्रा प्रस्थापितो वीरः स्वेनानीकेन दंशितः ।
प्रययौ पुरुषव्याघ्रः स्वसैन्यमभिहर्षयन् ॥ ६.१२०.२४ ॥
วีรบุรุษผู้นั้น ถูกพี่ชายส่งไปและได้รับการเร้าใจจากกองทัพของตน ได้ก้าวไปข้างหน้า ผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ปลุกเร้ากองทัพของตนให้ฮึกเหิม
6.120.25
तमायान्तमभिप्रेक्ष्य कुरवः पर्यवारयन् ।
दुःशासनं महाराज किमयं वक्ष्यतीति च ॥ ६.१२०.२५ ॥
ชาวกุรุเห็นเขากำลังเข้ามา จึงล้อมเขาไว้ ข้าแต่มหาราช พลางสงสัยว่าทุศศาสนจะกล่าวว่าอย่างไร
6.120.26
ततो द्रोणाय निहतं भीष्ममाचष्ट कौरवः ।
द्रोणस्तदाऽप्रियं श्रुत्वा मुमोह भरतर्षभ ॥ ६.१२०.२६ ॥
แล้วชาวกุรุคนหนึ่งจึงบอกโทรณะว่า ภีษมะถูกสังหารแล้ว เมื่อได้ยินข่าวอันไม่พึงปรารถนานั้น โทรณะ ข้าแต่ผู้เป็นยอดแห่งภรตะ ก็งงงวยไป
6.120.27
स संज्ञामुपलभ्याशु भारद्वाजः प्रतापवान् ।
निवारयामास तदा स्वान्यनीकानि मारिष ॥ ६.१२०.२७ ॥
ภารทวาชะผู้ทรงอานุภาพ ได้สติกลับคืนมาอย่างรวดเร็ว แล้วจึงสั่งให้กองทัพของตนและกองทัพอื่นหยุดไว้ ข้าแต่ท่านผู้เจริญ
6.120.28
विनिवृत्तान्कुरून्दृष्ट्वा पाण्डवापि स्वसैनिकान् ।
रथैः शीघ्राश्वसंयुक्तैः समन्तात्पर्यवारयन् ॥ ६.१२०.२८ ॥
เมื่อเห็นชาวกุรุถอยกลับไป พวกปาณฑพก็ล้อมทหารของตนไว้ทุกด้าน ด้วยรถศึกที่เทียมม้าอันรวดเร็ว
6.120.29
निवृत्तेषु च सैन्येषु पारम्पर्येण सर्वशः ।
निर्मुक्तकवचाः सर्वे भीष्ममीयुर्नराधिपाः ॥ ६.१२०.२९ ॥
เมื่อกองทัพทั้งปวงถอยกลับไปตามลำดับทุกด้าน บรรดากษัตริย์ทั้งหมดก็ปลดเกราะออกแล้วเข้าไปหาภีษมะ
6.120.30
व्युपरम्य ततो युद्धाद्योधाः शतसहस्रशः ।
उपतस्थुर्महात्मानं प्रजापतिमिवामराः ॥ ६.१२०.३० ॥
จากนั้น นักรบนับร้อยนับพันก็ยุติการรบ เข้ามาเฝ้าผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ผู้นั้น ดุจเทวดาเข้าเฝ้าพระประชาบดี
6.120.31
ते तु भीष्मं समासाद्य शयानं भरतर्षभम् ।
अभिवाद्यावतिष्ठन्त पाण्डवाः कुरुभिः सह ॥ ६.१२०.३१ ॥
เมื่อเข้าไปถึงภีษมะ ผู้เป็นยอดแห่งภรตะ ซึ่งนอนอยู่บนที่นอน พวกปาณฑพก็ทำความเคารพท่านและยืนอยู่ที่นั่นพร้อมกับชาวกุรุ
6.120.32
अथ पाण्डून्कुरूंश्चैव प्रणिपत्याग्रतः स्थितान् ।
अभ्यभाषत धर्मात्मा भीष्मः शान्तनवस्तदा ॥ ६.१२०.३२ ॥
ครั้งนั้น ภีษมะผู้มีธรรมในใจ บุตรของศานตนุ รับการก้มกราบจากพวกปาณฑพและชาวกุรุที่ยืนอยู่ข้างหน้า แล้วจึงกล่าวกับพวกเขา
6.120.33
स्वागतं वो महाभागाः स्वागतं वो महारथाः ।
तुष्यामि दर्शनाच्चाहं युष्माकममरोपमाः ॥ ६.१२०.३३ ॥
ยินดีต้อนรับพวกท่าน ผู้มีโชคดีทั้งหลาย ยินดีต้อนรับพวกท่าน ผู้เป็นมหารถทั้งหลาย ข้าพเจ้ายินดีที่ได้เห็นพวกท่าน ผู้เปรียบประดุจเทวดา
6.120.34
अभिनन्द्य स तानेवं शिरसा लम्बताऽब्रवीत् ।
परपार्श्वे तव सुतान्स्थितानुद्वीक्ष्य भारत।
शिरो मे लम्बतेऽत्यर्थमुपधानं प्रदीयताम् ॥ ६.१२०.३४ ॥
ภีษมะกล่าวทักทายพวกเขาเช่นนั้นแล้ว ก้มศีรษะลงกล่าวว่า ข้าแต่ภารตะ เมื่อเห็นบุตรของท่านยืนอยู่ข้างๆ ข้างหนึ่ง "ศีรษะของข้าห้อยลงมากเหลือเกิน ขอจงให้หมอนแก่ข้าเถิด"
6.120.35
ततो नृपाः समाजह्रुस्तनूनि च मृदूनि च ।
उपधानानि मुख्यानि नैच्छत्तानि पितामहः ॥ ६.१२०.३५ ॥
ครั้งนั้น บรรดากษัตริย์จึงนำหมอนอ่อนนุ่มและเนื้อดีหลายใบมาถวาย แต่ปู่ผู้นั้นไม่ปรารถนาหมอนเหล่านั้นเลย
6.120.36
अथाब्रवीन्नरव्याघ्रः प्रसहन्निव तान्नृपान् ।
नैतानि वीरशय्यासु युक्तरूपाणि पार्थिवाः ॥ ६.१२०.३६ ॥
แล้วผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ก็กล่าวกับบรรดากษัตริย์เหล่านั้น ราวกับยืนกราน ว่า "ข้าแต่ท่านผู้ปกครองแผ่นดิน สิ่งเหล่านี้ไม่เหมาะกับเตียงของนักรบ"
6.120.37
ततो वीक्ष्य नरश्रेष्ठमभ्यभाषत पाण्डवम् ।
धनञ्जयं दीर्घबाहुं सर्वलोकमहारथम् ॥ ६.१२०.३७ ॥
จากนั้น เมื่อมองไปยังธนัญชัยผู้เป็นยอดของมนุษย์ ปาณฑพผู้มีแขนยาว ผู้เป็นมหารถของโลกทั้งปวง ท่านก็กล่าวขึ้น
6.120.38
धनञ्जय महाबाहो शिरो मे तात लम्बते ।
दीयतामुपधानं वै यद्युक्तमिह मन्यसे ॥ ६.१२०.३८ ॥
ข้าแต่ธนัญชัย ผู้มีแขนทรงพลัง ลูกรัก ศีรษะของข้ากำลังห้อยลง หากท่านเห็นว่าเหมาะสมที่นี่ ขอจงนำหมอนมาให้ข้า
6.120.39
समारोप्य महच्चापमभिवाद्य पितामहम् ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.१२०.३९ ॥
ธนัญชัยวางคันธนูอันยิ่งใหญ่ลง แล้วก้มกราบปู่ ด้วยดวงตาที่เต็มไปด้วยน้ำตา จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
6.120.40
आज्ञापय कुरुश्रेष्ठ सर्वशस्त्रभृतां वर ।
प्रेष्योऽहं तव दुर्धर्ष क्रियतां किं पितामह ॥ ६.१२०.४० ॥
ข้าแต่ผู้เป็นยอดแห่งกุรุ ผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้ถือศัสตราวุธ ขอจงสั่งข้าพเจ้าเถิด ข้าแต่ผู้ที่ศัตรูไม่อาจต่อกรได้ ข้าพเจ้าเป็นผู้รับใช้ของท่าน ข้าแต่ปู่ จะให้ข้าพเจ้าทำสิ่งใด
6.120.41
तमब्रवीच्छान्तनवः शिरो मे तात लम्बते ।
दीयतामुपधानं मे यद्युक्तमिह मन्यसे
उपधानं कुरुश्रेष्ठ उपधेहि ममार्जुन ॥ ६.१२०.४१ ॥
ศานตนุบุตรกล่าวกับอรชุนว่า ลูกรัก ศีรษะของเราห้อยลงมา หากเจ้าเห็นว่าควรในที่นี้ ก็จงให้หมอนแก่เรา โอ ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งกุรุ อรชุน จงจัดหมอนให้เราเถิด
6.120.42
वीरशय्यानुरूपं वै शीघ्रं वीर प्रयच्छ मे ।
त्वं हि पार्थ समर्थो वै श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥ ६.१२०.४२ ॥
โอ วีรบุรุษ จงรีบให้หมอนที่เหมาะสมแก่เตียงของนักรบแก่เราเถิด โอ บุตรแห่งปฤถา เจ้าเป็นผู้มีความสามารถอย่างแท้จริง และเป็นผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดานักธนูทั้งปวง
6.120.43
क्षत्रधर्मस्य वेत्ता च बुद्धिसत्वगुणान्वितः ।
फल्गुनोऽपि तथेत्युक्त्वा व्यवसायं परंजयः ॥ ६.१२०.४३ ॥
ผู้รู้หน้าที่ของกษัตริย์ และประกอบด้วยปัญญาและคุณแห่งความดี ฟัลคุนะ (อรชุน) ผู้พิชิตศัตรู ก็กล่าวว่า ก็ให้เป็นเช่นนั้นเถิด และประกาศความตั้งใจของตน
6.120.44
गृह्यानुमन्त्र्य गाण्डीवं शरान्सन्नतपर्वणः ।
अनुमान्य महात्मानं भरतानां महारथम् ॥ ६.१२०.४४ ॥
อรชุนหยิบคันธนูคาณฑีวะและลูกศรที่มีข้อโค้งงามมาร่ายมนตร์เสกไว้ แล้วขออนุญาตจากภีษมะผู้ยิ่งใหญ่ มหารถแห่งเผ่าภรตะ
6.120.45
त्रिभिस्तीक्ष्णैर्महावेगैरुदगृह्णाच्छिरः शरैः ।
अभिप्राये तु विदिते धर्मात्मा स्वयसाचिना ॥ ६.१२०.४५ ॥
อรชุนใช้ลูกศรคมกล้าสามดอกที่พุ่งไปอย่างรวดเร็วยกศีรษะของภีษมะขึ้น และเมื่อเจตนาของท่านเป็นที่รู้กันแล้ว ธนัญชัยผู้มีใจประกอบด้วยธรรมก็ลงมือทำตาม
6.120.46
अतुष्यद्भरतश्रेष्ठो भीष्मो धर्मार्थतत्त्ववित् ।
उपधानेन दत्तेन प्रत्यनन्दद्धनञ्जयम् ॥ ६.१२०.४६ ॥
ภีษมะ ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งเผ่าภรตะ ผู้รู้ความจริงแห่งธรรมและอรรถ มีความพอใจยิ่ง และได้สรรเสริญธนัญชัยสำหรับหมอนที่ได้มอบให้
6.120.47
प्राह सर्वान्समुद्वीक्ष्य भरतान्भारतं प्रति ।
कुन्तीपुत्रं युधां श्रेष्ठं सुहृदां प्रीतिवर्धनम् ॥ ६.१२०.४७ ॥
ท่านมองดูชาวภรตะทั้งหมด แล้วกล่าวกับบุตรของกุนตี ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักรบ และผู้เพิ่มความยินดีแก่มิตรสหาย เกี่ยวกับวงศ์ภารตะ
6.120.48
शयनस्यानुरूपं मे पाण्डवोपहितं त्वया ।
यद्यन्यथा प्रपद्येथाः शपेयं त्वामहं पुरा ॥ ६.१२०.४८ ॥
เตียงที่เจ้าชาวปาณฑพจัดถวายนี้เหมาะสมแก่เรา หากเจ้าทำเป็นอย่างอื่น เราคงได้สาปแช่งเจ้าไปนานแล้ว
6.120.49
एवमेव महाबाहो धर्मेषु परितिष्ठता ।
स्वप्तव्यं क्षत्रियेणाजौ शरतल्पगतेन वै ॥ ६.१२०.४९ ॥
โอ ผู้มีแขนทรงพลัง กษัตริย์ผู้มั่นคงในธรรมย่อมต้องนอนลงบนเตียงของลูกศรในสนามรบเช่นนี้แหละ
6.120.50
एवमुक्त्वा तु बीभत्सुं सर्वांस्तानब्रवीद्वचः ।
राज्ञश्च राजपुत्रांश्च पाण्डवैरभिसंवृतान् ॥ ६.१२०.५० ॥
เมื่อกล่าวกับพีภัตสุ (อรชุน) เช่นนี้แล้ว ท่านก็กล่าวถ้อยคำเหล่านั้นกับบรรดากษัตริย์และเจ้าชายทั้งหมดที่ล้อมรอบด้วยปาณฑพ
6.120.51
पश्यध्वमुपधानं मे पाणडवेनाभिसन्धितम् ।
शयेयमस्यां शय्यायां यावदावर्तनं रवेः ॥ ६.१२०.५१ ॥
พวกท่านจงดูหมอนที่ปาณฑพผู้นั้นจัดเตรียมไว้ให้เรา เราจะนอนบนเตียงนี้จนกว่าดวงอาทิตย์จะหันกลับ
6.120.52
ये तदा धारयिष्यन्ति ते च प्रेक्ष्यन्ति मां नृपाः ।
दिशं वैश्रवणाक्रान्तां यदा गन्ता दिवाकरः ॥ ६.१२०.५२ ॥
กษัตริย์เหล่านั้นที่จะพยุงเราและมองดูเรา เมื่อดวงอาทิตย์เสด็จไปยังทิศของไวศรวณะ คือทิศเหนือ
6.120.53
नूनं सप्ताश्वयुक्तेन रथेनोत्तमतेजसा ।
रक्ष्येऽहं वै मम प्राणान्सुहृदः सुप्रियानिव ॥ ६.१२०.५३ ॥
แน่นอน ด้วยรถศึกที่เทียมม้าเจ็ดตัวและมีรัศมีอันยอดเยี่ยม เราจะปกป้องชีวิตของเราไว้ ดุจดังเป็นมิตรสหายที่รักยิ่ง
6.120.54
परिखाः खन्यतामत्र ममावसदने नृपाः ।
उपासिष्ये विवस्वन्तमेवं शरशताचितः ।
उपारमध्वं संग्रामाद्वैरमुत्सृज्य पार्थिवाः ॥ ६.१२०.५४ ॥
โอ กษัตริย์ทั้งหลาย ขอให้ขุดคูเมืองรอบที่พักของเราในที่นี้ เราจะบูชาพระอาทิตย์ในสภาพที่ถูกลูกศรนับร้อยเสียบอยู่เช่นนี้ โอ กษัตริย์ทั้งหลาย จงละทิ้งความเป็นศัตรูและหยุดการรบเสียเถิด
6.120.55
उपातिष्ठन्नथो वैद्याः शल्योद्धरणकोविदाः ।
सर्वोपकरणैर्युक्ताः कुशलैः साधुशिक्षिताः ॥ ६.१२०.५५ ॥
แพทย์ผู้ชำนาญในการดึงลูกศรออกจึงเข้ามาใกล้ พร้อมด้วยเครื่องมือครบครัน มีความชำนาญและได้รับการฝึกฝนมาอย่างดี
6.120.56
तान्दृष्ट्वा जाह्नवीपुत्रः प्रोवाच तनयं तव ।
दत्तदेया विसृज्यन्तां पूजयित्वा चिकित्सकाः ॥ ६.१२०.५६ ॥
เมื่อเห็นแพทย์เหล่านั้น บุตรแห่งชาหนวี (ภีษมะ) ก็กล่าวกับบุตรของท่าน ว่า ขอให้แพทย์เหล่านี้กลับไปเสียเถิด จงบูชาและมอบสิ่งที่ควรได้รับแก่พวกเขา
6.120.57
एवंगते मयेदानीं वैद्यैः कार्यमिहास्ति किम् ।
क्षत्रधर्मे प्रशस्तां हि प्राप्तोऽस्मि परमां गतिम् ॥ ६.१२०.५७ ॥
ในสภาพเช่นนี้ บัดนี้แพทย์จะมีประโยชน์อะไรแก่เรา เราได้บรรลุจุดหมายสูงสุดที่ได้รับการสรรเสริญในหน้าที่ของกษัตริย์แล้ว
6.120.58
नैष धर्मो महीपालाः शरतल्पगतस्य मे ।
एभिरेव शरैश्चाहं दग्धव्योऽग्नौ नराधिपाः ॥ ६.१२०.५८ ॥
โอ ผู้ปกครองแผ่นดิน นี่ไม่ใช่ธรรมที่เหมาะสมสำหรับเราผู้นอนอยู่บนเตียงของลูกศร โอ เจ้าแห่งมนุษย์ เราควรถูกเผาด้วยไฟพร้อมกับลูกศรเหล่านี้นั่นเอง
6.120.59
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
वैद्यान्विसर्जयामास पूजयित्वा यथार्हतः ॥ ६.१२०.५९ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของท่านแล้ว ทุรโยธน์บุตรของท่านก็บูชาแพทย์ตามสมควรแก่ฐานะ แล้วปล่อยให้กลับไป
6.120.60
ततस्ते विस्मयं जग्मुर्नानाजनपदेश्वराः ।
स्थितिं धर्मे परां दृष्ट्वा भीष्मस्यामिततेजसः ॥ ६.१२०.६० ॥
ครั้นแล้ว บรรดาเจ้าผู้ครองแคว้นต่าง ๆ ก็เกิดความอัศจรรย์ใจ เมื่อเห็นความมั่นคงอย่างยิ่งในธรรมของภีษมะผู้มีรัศมีหาที่สุดมิได้
6.120.61
उपधानं ततो दत्त्वा पितुस्ते मनुजेश्वराः ।
सहिताः पाण्डवाः सर्वे कुरवश्च महारथाः ॥ ६.१२०.६१ ॥
จากนั้น บรรดาจอมคนเหล่านั้นได้วางหมอนให้แก่บิดาของพวกท่าน ปาณฑพทั้งหมดพร้อมด้วยกุรุและเหล่ามหารถก็มาชุมนุมกันอยู่ที่นั่น
6.120.62
उपगम्य महात्मानं शयानं शयने शुभे ॥ ६.१२०.६२ ॥
เข้าไปเฝ้าท่านผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ผู้กำลังนอนอยู่บนที่นอนอันงดงาม
6.120.63
तेऽभिवाद्य ततो भीष्मं कृत्वा च त्रिःप्रदक्षिणम् ।
विधाय रक्षां भीष्मस्य सर्व एव समन्ततः ॥ ६.१२०.६३ ॥
พวกเขาถวายความเคารพภีษมะ แล้วเดินประทักษิณรอบท่านสามรอบ และจัดการอารักขาภีษมะไว้โดยรอบทุกด้าน
6.120.64
वीराः स्वशिबिराण्येव ध्यायन्तः परमातुराः ।
निवेशायाभ्युपागच्छन्सायाह्ने रुधिरोक्षिताः ॥ ६.१२०.६४ ॥
บรรดาวีรบุรุษ มีใจคิดถึงแต่ค่ายของตนเอง ทุกข์ใจอย่างยิ่งและเปรอะเปื้อนด้วยโลหิต ต่างมุ่งไปยังที่พักเพื่อพักผ่อนในยามเย็น
6.120.65
निविष्टान्पाण्डवांश्चैव प्रीयमाणान्महारथान् ।
भीष्मस्य पतनं दृष्ट्वा उपगम्य महाबलः ॥ ६.१२०.६५ ॥
เมื่อเห็นปาณฑพและเหล่ามหารถตั้งค่ายพักอยู่และกำลังปีติยินดี และเมื่อเห็นการล้มลงของภีษมะแล้ว ผู้มีพลังยิ่งใหญ่ก็เข้าไปหาพวกเขา
6.120.66
उवाच माधवः काले धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
दिष्ट्या जयसि कौरव्य दिष्ट्या भीष्मो निपातितः ॥ ६.१२०.६६ ॥
มาธวะกล่าวกับยุธิษฐิระ บุตรแห่งธรรม ในเวลาอันควรว่า "ด้วยโชคชะตา ท่านกำลังได้ชัยชนะ โอ้ทายาทแห่งกุรุ ด้วยโชคชะตา ภีษมะจึงถูกโค่นล้มลง"
6.120.67
अवध्यो मानुषैरेव सत्यसन्धो महारथः ।
अथवा दैवतैः सार्धं सर्वशास्त्रस्य पारगः ॥ ६.१२०.६७ ॥
ภีษมะผู้เป็นมหารถผู้ซื่อสัตย์ต่อคำมั่น ย่อมไม่อาจถูกมนุษย์สังหารได้ หรือเขาเป็นผู้ที่รอบรู้ศาสตร์ทั้งปวง ทั้งยังร่วมกับเหล่าเทพอีกด้วย
6.120.68
त्वां तु चक्षुर्हणं प्राप्य दग्धो घोरेण चक्षुष ।
एवमुक्तो धर्मराजः प्रत्युवाच जनार्दनम् ॥ ६.१२०.६८ ॥
"แต่ท่านถูกลูกศรที่ทำลายดวงตาพุ่งเข้าใส่ แล้วก็ถูกดวงตาอันน่ากลัวเผาไหม้" เมื่อได้รับคำกล่าวเช่นนั้น ท้าวธรรมราชจึงตรัสตอบแก่พระชนารทนะ
6.120.69
तव प्रसादाद्विजयः क्रोधात्तव पराजयः ।
त्वं हि नः शरणं कृष्ण भक्तानामभयंकरः ॥ ६.१२०.६९ ॥
ชัยชนะมาด้วยพระกรุณาของพระองค์ ความปราชัยมาด้วยความกริ้วของพระองค์ โอ้พระกฤษณะ พระองค์คือที่พึ่งของพวกข้าพระองค์ ผู้ประทานความไม่หวาดกลัวแก่ผู้ภักดีทั้งหลาย
6.120.70
अनाश्चर्यो जयस्तेषां येषां त्वमसि केशव ।
रक्षिता समरे नित्यं नित्यं चापि हिते रतः ॥ ६.१२०.७० ॥
ชัยชนะของพวกเขาไม่น่าอัศจรรย์เลย โอ้เกศวะ เมื่อพระองค์เป็นผู้คุ้มครองพวกเขา พระองค์คุ้มครองในสนามรบอยู่เสมอ และทรงยินดีในประโยชน์ของพวกเขาอยู่เสมอ
6.120.71
सर्वथा त्वां समासाद्य नाश्चर्यमिति मे मतिः ।
एवमुक्तः प्रत्युवाच स्मयमानो जनार्दनः।
तवैवैतद्युक्तरूपं वचनं पार्थिवोत्तम ॥ ६.१२०.७१ ॥
"เมื่อได้เข้าเฝ้าพระองค์ด้วยประการทั้งปวง ข้าพระองค์เห็นว่าไม่มีอะไรน่าอัศจรรย์เลย" เมื่อได้รับคำกล่าวเช่นนั้น พระชนารทนะทรงยิ้มแล้วตรัสตอบว่า "โอ้จอมกษัตริย์ ถ้อยคำเหล่านี้เหมาะสมกับท่านเพียงผู้เดียวเท่านั้น"