మహాభారతం · అధ్యాయం 6.120
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.120.1
कथमासंस्तदा योधा हीना भीष्मेण सञ्जय ।
बलिना देवकल्पेन कौमारब्रह्मचारिणा ॥ ६.१२०.१ ॥
సంజయా, బలవంతుడు, దేవతా సమానుడు, బాల్యం నుండి బ్రహ్మచారి అయిన భీష్ముడు లేకపోవడంతో అప్పుడు యోధులు ఎలా ఉన్నారు?
6.120.2
तदैव निहतान्मन्ये कुरूनन्यांश्च पाण्डवैः ।
न प्राहरद्यदा भीष्मो घृणित्वाद्द्रुपदात्मजम् ॥ ६.१२०.२ ॥
భీష్ముడు కరుణతో ద్రుపదుని కుమారుడిపై దెబ్బ తీయనప్పుడే కౌరవులు, ఇతరులు పాండవులచేత హతమైపోయారని నేను భావిస్తున్నాను.
6.120.3
ततो दुःखतरं मन्ये किमन्यत्प्रभविष्यति ।
अद्यैव निहतं श्रुत्वा पितरं मम दुर्मतेः ॥ ६.१२०.३ ॥
దీని కంటే దుఃఖకరమైనది మరేముంటుంది? ఈరోజే నా దుర్బుద్ధి గల తండ్రి హతుడయ్యాడని విన్నాను.
6.120.4
अश्मसारमयं नूनं हृदयं मम सञ्जय ।
श्रुत्वा विनिहतं भीष्मं शतधा यन्न दीर्यते ॥ ६.१२०.४ ॥
సంజయా, భీష్ముడు హతుడయ్యాడని విని కూడా నా హృదయం వంద ముక్కలుగా పగలకపోతే, అది ఖచ్చితంగా ఇనుపరాయితో చేసినదే.
6.120.5
यदन्यन्निहतेनाजौ भीष्मेण जयमिच्छता ।
चेष्टितं कुरुसिंहेन तन्मे कथय सुव्रत ॥ ६.१२०.५ ॥
సువ్రతా, యుద్ధంలో విజయాన్ని కోరిన కురుసింహుడు భీష్ముడు చేసిన ఇతర కార్యాలను నాకు చెప్పు.
6.120.6
पुनःपुनर्न मृष्यामि हतं देवव्रतं रणे ।
न हतो जामदग्न्येन दिव्यैरस्त्रैश्च यः पुरा ॥ ६.१२०.६ ॥
యుద్ధంలో హతుడైన దేవవ్రతుడిని నేను మళ్లీ మళ్లీ సహించలేను; పూర్వం జమదగ్ని కుమారుని దివ్యాస్త్రాలచేత కూడా ఆయన హతుడు కాలేదు.
6.120.7
स हतो द्रौपदेयेन पाञ्चाल्येन शिखण्डिना ।
सायाह्ने न्यपतद्भूमौ धार्तराष्ट्रान्विषादयन् ॥ ६.१२०.७ ॥
ద్రౌపదీ కుమారుడు, పాంచాల రాకుమారుడు శిఖండి చేత అతడు హతుడయ్యాడు; సాయంకాలం నేలపై పడ్డాడు, ధృతరాష్ట్ర పుత్రులను విషాదంలో ముంచుతూ.
6.120.8
पाञ्चालान्हर्षयंश्चैव भीष्मः कुरुपितामहः ।
स शेते शरतल्पस्थो मेदिनीमस्पृशंस्तदा ॥ ६.१२०.८ ॥
పాంచాలులను సంతోషపెడుతూ, కురువుల పితామహుడు భీష్ముడు బాణశయ్యపై పడి ఉన్నాడు; అప్పుడు అతడు భూమిని తాకలేదు.
6.120.9
भीष्मो रथात्प्रपतितः संछिन्नो बहुभिः शरैः ।
हाहेति तुमुलः शब्दो भूतानां समपद्यत ॥ ६.१२०.९ ॥
అనేక బాణాలచే ఛిన్నమైన భీష్ముడు రథం నుండి పడిపోయాడు; ప్రాణులలో 'హాహా' అనే గొప్ప ఆర్తనాదం లేచింది.
6.120.10
सीमावृक्षे निपतिते कुरूणां समितिंजये ।
सेनयोरुभयो राजन्क्षत्रियान्भयमाविशत् ॥ ६.१२०.१० ॥
ఓ రాజా, కురువుల యుద్ధ విజయానికి సరిహద్దు వృక్షంలాంటివాడు కూలినప్పుడు, రెండు సేనల క్షత్రియులలో భయం ప్రవేశించింది.
6.120.11
भीष्मं शान्तनवं दृष्ट्वा विशीर्णकवचध्वजम् ।
कुरवः पर्यवर्तन्त पाण्डवाश्च विशांपते ॥ ६.१२०.११ ॥
కవచం, ధ్వజం విరిగిన శాంతనుని కుమారుడు భీష్ముని చూసి, ఓ ప్రజాపతీ, కురువులు, పాండవులు ఇద్దరూ వెనుదిరిగారు.
6.120.12
खं तमःसंवृतमभूदासीद्भानुर्गतप्रभः ।
ररास पृथिवी चैव भीष्मे शान्तनवे हते ॥ ६.१२०.१२ ॥
శాంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు హతుడైనప్పుడు, ఆకాశం చీకటితో కప్పబడింది; సూర్యుడు కాంతిహీనుడయ్యాడు, భూమి కూడా గర్జించింది.
6.120.13
अयं ब्रह्मविदां श्रेष्ठो गतिर्ब्रह्मविदां सदा ।
इत्यभाषन्त भूतानि शयानं पुरुषर्षभम् ॥ ६.१२०.१३ ॥
ఈయన బ్రహ్మవేత్తలలో శ్రేష్ఠుడు, బ్రహ్మవేత్తలకు ఎల్లప్పుడూ గమ్యం — ఇలా ప్రాణులు శయ్యపై పడుకున్న ఆ పురుషశ్రేష్ఠునితో పలికాయి.
6.120.14
अयं पितरमाज्ञाय कामार्तं शन्तनुं पुरा ।
ऊर्ध्वरेतसमात्मानं चकार पुरुषर्षभः ॥ ६.१२०.१४ ॥
పూర్వం తండ్రి శంతనుడు కామపీడితుడై ఉన్నాడని తెలిసి, ఈ పురుషశ్రేష్ఠుడు తనను ఊర్ధ్వరేతస్కుడిగా చేసుకున్నాడు.
6.120.15
इति स्म शरतल्पस्थं भरतानां पितामहम् ।
ऋषयस्त्वभ्यभाषन्त सहिताः सिद्धचारणैः ॥ ६.१२०.१५ ॥
ఇలా బాణశయ్యపై పడి ఉన్న భరతుల పితామహునితో, సిద్ధ చారణులతో కలిసి ఋషులు మాట్లాడారు.
6.120.16
हते शान्तनवे भीष्मे भरतानां पितामहे ।
न किंचित्प्रत्यपद्यन्त पुत्रास्तव हि मारिष ॥ ६.१२०.१६ ॥
ఓ మారిష, భరతుల పితామహుడు శంతనుపుత్రుడు భీష్ముడు హతుడైనప్పుడు, మీ కుమారులు ఏమీ తిరిగి పొందలేకపోయారు.
6.120.17
विषण्णवदनाश्चासन्हतश्रीकाश्च भारत ।
अतिष्ठन्व्रीडिताश्चैव ह्रिया युक्ता ह्यधोमुखाः ॥ ६.१२०.१७ ॥
ఓ భారత, వారి ముఖాలు వాడిపోయాయి, కాంతి కోల్పోయి, సిగ్గుతో తలవంచి నిలిచారు.
6.120.18
पाण्डवाश्च जयं लब्ध्वा संग्रामशिरसि स्थिताः ।
सर्वे दध्युर्महाशङ्खान्हेमजालपरिष्कृतान् ॥ ६.१२०.१८ ॥
పాండవులు విజయం పొంది యుద్ధ ముఖంలో నిలిచి, బంగారు జాలంతో అలంకరించిన మహాశంఖాలను అందరూ ఊదారు.
6.120.19
हर्षात्तूर्यसहस्रेषु वाद्यमानेषु चानघ ।
अपश्याम महाराज भीमसेनं महाबलम् ॥ ६.१२०.१९ ॥
ఆనందంతో వేలకొద్దీ వాద్యాలు మోగుతుండగా, ఓ నిర్మలుడా, ఓ మహారాజా, మహాబలుడైన భీమసేనుడిని మేము చూశాము.
6.120.20
विक्रीडमानं कौन्तेयं हर्षेण महता युतम् ।
निहत्य तरसा शत्रुं महाबलसमन्वितम् ॥ ६.१२०.२० ॥
మహాహర్షంతో ఆడుతున్న కౌంతేయుడిని, శత్రువును వేగంగా సంహరించి మహాబలంతో కూడిన వాడిని మేము చూశాము.
6.120.21
संमोहश्चापि तुमुलः कुरूणामभवत्ततः ।
कर्णदुर्योधनौ चापि निःश्वसेतां मुहुर्मुहुः ॥ ६.१२०.२१ ॥
అప్పుడు కౌరవులలో గొప్ప మోహం, కోలాహలం కలిగాయి; కర్ణుడు, దుర్యోధనుడు కూడా మళ్లీ మళ్లీ నిట్టూర్చారు.
6.120.22
तथा निपातिते भीष्मे कौरवाणां पितामहे ।
हाहाभूतमभूत्सर्वं निर्मर्यादमवर्तत ॥ ६.१२०.२२ ॥
ఈ విధంగా కౌరవుల పితామహుడు భీష్ముడు పడగొట్టబడగా, అంతా హాహాకారమయమై మర్యాద లేకుండా సాగింది.
6.120.23
दृष्ट्वा च पतितं भीष्मं पुत्रो दुःशासनस्तव ।
उत्तमं जवमास्थाय द्रोणानीकभुपाद्रवत् ॥ ६.१२०.२३ ॥
భీష్ముడు పడిపోవడం చూసి మీ కుమారుడు దుశ్శాసనుడు ఉత్తమ వేగంతో ద్రోణుని సేన వైపు దూసుకెళ్లాడు.
6.120.24
भ्रात्रा प्रस्थापितो वीरः स्वेनानीकेन दंशितः ।
प्रययौ पुरुषव्याघ्रः स्वसैन्यमभिहर्षयन् ॥ ६.१२०.२४ ॥
తన సోదరుడు పంపగా, తన సేనతో సన్నద్ధుడై, ఆ వీరపురుషవ్యాఘ్రుడు తన సేనను ఉత్సాహపరుస్తూ ముందుకు సాగాడు.
6.120.25
तमायान्तमभिप्रेक्ष्य कुरवः पर्यवारयन् ।
दुःशासनं महाराज किमयं वक्ष्यतीति च ॥ ६.१२०.२५ ॥
అతడు వస్తుండటం చూసి కౌరవులు అతడిని చుట్టుముట్టారు. ఓ మహారాజా, ఇతడు ఏమి చెప్పబోతున్నాడు అని.
6.120.26
ततो द्रोणाय निहतं भीष्ममाचष्ट कौरवः ।
द्रोणस्तदाऽप्रियं श्रुत्वा मुमोह भरतर्षभ ॥ ६.१२०.२६ ॥
అప్పుడు ఒక కౌరవుడు భీష్ముడు హతుడయ్యాడని ద్రోణునికి చెప్పాడు. ఓ భరతశ్రేష్ఠా, ఆ అప్రియ వార్త విని ద్రోణుడు మూర్ఛపోయాడు.
6.120.27
स संज्ञामुपलभ्याशु भारद्वाजः प्रतापवान् ।
निवारयामास तदा स्वान्यनीकानि मारिष ॥ ६.१२०.२७ ॥
ఆ ప్రతాపవంతుడైన భారద్వాజుడు (ద్రోణుడు) వెంటనే స్పృహ తెచ్చుకొని, ఓ మారిష, అప్పుడు తన సేనను, ఇతర సేనలను ఆపాడు.
6.120.28
विनिवृत्तान्कुरून्दृष्ट्वा पाण्डवापि स्वसैनिकान् ।
रथैः शीघ्राश्वसंयुक्तैः समन्तात्पर्यवारयन् ॥ ६.१२०.२८ ॥
కౌరవులు వెనుదిరగడం చూసి, పాండవులు కూడా తమ సైనికులను వేగమైన గుర్రాలు పూన్చిన రథాలతో నలుదిక్కులా చుట్టుముట్టారు.
6.120.29
निवृत्तेषु च सैन्येषु पारम्पर्येण सर्वशः ।
निर्मुक्तकवचाः सर्वे भीष्ममीयुर्नराधिपाः ॥ ६.१२०.२९ ॥
సైన్యాలు క్రమంగా పూర్తిగా వెనుదిరిగిన తర్వాత, రాజులందరూ కవచాలు విప్పి భీష్ముని వద్దకు వెళ్లారు.
6.120.30
व्युपरम्य ततो युद्धाद्योधाः शतसहस्रशः ।
उपतस्थुर्महात्मानं प्रजापतिमिवामराः ॥ ६.१२०.३० ॥
యుద్ధం నుండి విరమించి, అప్పుడు వందల వేల యోధులు, ప్రజాపతిని సమీపించే దేవతల వలె, ఆ మహాత్ముని చేరారు.
6.120.31
ते तु भीष्मं समासाद्य शयानं भरतर्षभम् ।
अभिवाद्यावतिष्ठन्त पाण्डवाः कुरुभिः सह ॥ ६.१२०.३१ ॥
వారు భరతవంశపు వృషభమైన భీష్ముని దగ్గరకు చేరి, పడుకుని ఉన్న ఆయనకు నమస్కరించి, కౌరవులతో కలిసి పాండవులు నిలబడ్డారు.
6.120.32
अथ पाण्डून्कुरूंश्चैव प्रणिपत्याग्रतः स्थितान् ।
अभ्यभाषत धर्मात्मा भीष्मः शान्तनवस्तदा ॥ ६.१२०.३२ ॥
అప్పుడు ముందు నిలబడి ఉన్న పాండవులను, కౌరవులను స్వీకరించి, ధర్మాత్ముడైన శంతనుని కుమారుడు భీష్ముడు వారితో మాట్లాడాడు.
6.120.33
स्वागतं वो महाभागाः स्वागतं वो महारथाः ।
तुष्यामि दर्शनाच्चाहं युष्माकममरोपमाः ॥ ६.१२०.३३ ॥
మహాభాగ్యులారా, మీకు స్వాగతం! మహారథులారా, మీకు స్వాగతం! దేవతలతో సమానులైన మీ దర్శనంతో నేను సంతోషిస్తున్నాను.
6.120.34
अभिनन्द्य स तानेवं शिरसा लम्बताऽब्रवीत् ।
परपार्श्वे तव सुतान्स्थितानुद्वीक्ष्य भारत।
शिरो मे लम्बतेऽत्यर्थमुपधानं प्रदीयताम् ॥ ६.१२०.३४ ॥
ఈ విధంగా వారిని స్వాగతించి, తల వేలాడుతుండగా భీష్ముడు ఇలా అన్నాడు — భారతా, నీ కుమారులు పక్కన నిలబడి ఉండటం చూసి. నా తల ఎంతో వేలాడుతోంది; దిండు ఇవ్వండి.
6.120.35
ततो नृपाः समाजह्रुस्तनूनि च मृदूनि च ।
उपधानानि मुख्यानि नैच्छत्तानि पितामहः ॥ ६.१२०.३५ ॥
అప్పుడు రాజులు మెత్తనైన, మృదువైన మంచి దిండ్లను తెచ్చారు; కానీ పితామహుడు వాటిని కోరలేదు.
6.120.36
अथाब्रवीन्नरव्याघ्रः प्रसहन्निव तान्नृपान् ।
नैतानि वीरशय्यासु युक्तरूपाणि पार्थिवाः ॥ ६.१२०.३६ ॥
అప్పుడు నరవ్యాఘ్రుడైన భీష్ముడు ఆ రాజులతో గట్టిగా అన్నట్టుగా ఇలా అన్నాడు — రాజులారా, ఇవి వీరుల శయ్యకు తగినవి కావు.
6.120.37
ततो वीक्ष्य नरश्रेष्ठमभ्यभाषत पाण्डवम् ।
धनञ्जयं दीर्घबाहुं सर्वलोकमहारथम् ॥ ६.१२०.३७ ॥
అప్పుడు ఆ నరశ్రేష్ఠుడు, పాండవుడు, దీర్ఘబాహువు, సర్వలోకాలలోని మహారథుడు అయిన ధనంజయుని చూసి మాట్లాడాడు.
6.120.38
धनञ्जय महाबाहो शिरो मे तात लम्बते ।
दीयतामुपधानं वै यद्युक्तमिह मन्यसे ॥ ६.१२०.३८ ॥
ధనంజయా, మహాబాహూ, నాయనా, నా తల వేలాడుతోంది. ఇక్కడ తగినదని నీవు భావిస్తే నాకు ఒక తలగడ ఇవ్వు.
6.120.39
समारोप्य महच्चापमभिवाद्य पितामहम् ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.१२०.३९ ॥
పెద్ద ధనుస్సును ఉంచి, పితామహునికి నమస్కరించి, కన్నీటితో నిండిన కళ్ళతో ఈ మాట అన్నాడు.
6.120.40
आज्ञापय कुरुश्रेष्ठ सर्वशस्त्रभृतां वर ।
प्रेष्योऽहं तव दुर्धर्ष क्रियतां किं पितामह ॥ ६.१२०.४० ॥
కురుశ్రేష్ఠా, సర్వశస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడా, ఆజ్ఞాపించు. ఓ దుర్ధర్షా, నేను నీ సేవకుడను. పితామహా, ఏమి చేయాలి?
6.120.41
तमब्रवीच्छान्तनवः शिरो मे तात लम्बते ।
दीयतामुपधानं मे यद्युक्तमिह मन्यसे
उपधानं कुरुश्रेष्ठ उपधेहि ममार्जुन ॥ ६.१२०.४१ ॥
శంతనుని కుమారుడు అతనితో అన్నాడు: నాయనా, నా తల వేలాడుతోంది. ఇక్కడ తగినదని నీవు భావిస్తే నాకు తలగడ ఇవ్వు. కురుశ్రేష్ఠా అర్జునా, నాకోసం తలగడ ఉంచు.
6.120.42
वीरशय्यानुरूपं वै शीघ्रं वीर प्रयच्छ मे ।
त्वं हि पार्थ समर्थो वै श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ॥ ६.१२०.४२ ॥
వీరా, వీరశయ్యకు తగిన తలగడను వెంటనే నాకు ఇవ్వు. పార్థా, నీవే సమర్థుడవు; సర్వ ధనుర్ధారులలో శ్రేష్ఠుడవు.
6.120.43
क्षत्रधर्मस्य वेत्ता च बुद्धिसत्वगुणान्वितः ।
फल्गुनोऽपि तथेत्युक्त्वा व्यवसायं परंजयः ॥ ६.१२०.४३ ॥
క్షత్రధర్మం తెలిసినవాడు, బుద్ధి సత్త్వగుణాలతో కూడినవాడు అయిన ఫల్గునుడు (అర్జునుడు) కూడా 'అలాగే' అని చెప్పి తన నిశ్చయాన్ని వ్యక్తం చేశాడు; అతడు శత్రువులను జయించువాడు.
6.120.44
गृह्यानुमन्त्र्य गाण्डीवं शरान्सन्नतपर्वणः ।
अनुमान्य महात्मानं भरतानां महारथम् ॥ ६.१२०.४४ ॥
గాండీవ ధనుస్సును, వంగిన కణుపులుగల బాణాలను తీసుకుని మంత్రాలతో అభిమంత్రించి, భరతవంశ మహారథుడైన మహాత్ముని అనుమతి కోరాడు.
6.120.45
त्रिभिस्तीक्ष्णैर्महावेगैरुदगृह्णाच्छिरः शरैः ।
अभिप्राये तु विदिते धर्मात्मा स्वयसाचिना ॥ ६.१२०.४५ ॥
మూడు వాడియైన, అతివేగమైన బాణాలతో అతడు (భీష్ముని) తలను పైకి ఎత్తాడు; ధర్మాత్ముడైన సవ్యసాచి (అర్జునుడు) వారి అభిప్రాయాన్ని తెలుసుకున్నాడు.
6.120.46
अतुष्यद्भरतश्रेष्ठो भीष्मो धर्मार्थतत्त्ववित् ।
उपधानेन दत्तेन प्रत्यनन्दद्धनञ्जयम् ॥ ६.१२०.४६ ॥
భరతశ్రేష్ఠుడు, ధర్మార్థ తత్త్వం తెలిసినవాడు అయిన భీష్ముడు సంతోషించాడు; ఇవ్వబడిన తలగడ వల్ల ధనంజయుణ్ణి (అర్జునుణ్ణి) అభినందించాడు.
6.120.47
प्राह सर्वान्समुद्वीक्ष्य भरतान्भारतं प्रति ।
कुन्तीपुत्रं युधां श्रेष्ठं सुहृदां प्रीतिवर्धनम् ॥ ६.१२०.४७ ॥
అతడు భరతులందరినీ చూసి, భారత వంశం గురించి, యోధులలో శ్రేష్ఠుడు, మిత్రులకు ఆనందం కలిగించేవాడు అయిన కుంతీపుత్రునితో ఇలా అన్నాడు.
6.120.48
शयनस्यानुरूपं मे पाण्डवोपहितं त्वया ।
यद्यन्यथा प्रपद्येथाः शपेयं त्वामहं पुरा ॥ ६.१२०.४८ ॥
పాండవులు ఇచ్చిన ఈ శయనం నాకు తగినది; నీవు దీనికి భిన్నంగా చేసి ఉంటే, పూర్వమే నిన్ను శపించి ఉండేవాడిని.
6.120.49
एवमेव महाबाहो धर्मेषु परितिष्ठता ।
स्वप्तव्यं क्षत्रियेणाजौ शरतल्पगतेन वै ॥ ६.१२०.४९ ॥
ఓ మహాబాహూ, ధర్మంలో నిలిచిన క్షత్రియుడు యుద్ధంలో ఇలాగే బాణాల పడకపై శయనించాలి.
6.120.50
एवमुक्त्वा तु बीभत्सुं सर्वांस्तानब्रवीद्वचः ।
राज्ञश्च राजपुत्रांश्च पाण्डवैरभिसंवृतान् ॥ ६.१२०.५० ॥
అర్జునునితో ఇలా చెప్పి, పాండవులచే చుట్టుముట్టబడిన రాజులందరితో, రాజకుమారులతో ఆయన ఈ మాటలు పలికాడు.
6.120.51
पश्यध्वमुपधानं मे पाणडवेनाभिसन्धितम् ।
शयेयमस्यां शय्यायां यावदावर्तनं रवेः ॥ ६.१२०.५१ ॥
చూడండి, పాండవుడు నాకోసం సిద్ధం చేసిన ఈ దిండు. సూర్యుడు తిరిగి వచ్చే వరకు నేను ఈ పడకపై పడుకుంటాను.
6.120.52
ये तदा धारयिष्यन्ति ते च प्रेक्ष्यन्ति मां नृपाः ।
दिशं वैश्रवणाक्रान्तां यदा गन्ता दिवाकरः ॥ ६.१२०.५२ ॥
సూర్యుడు వైశ్రవణుని దిశ (ఉత్తరం) వైపు వెళ్లినప్పుడు, అప్పుడు నన్ను ఎత్తి పట్టుకునే, నన్ను చూసే రాజులు ఉంటారు.
6.120.53
नूनं सप्ताश्वयुक्तेन रथेनोत्तमतेजसा ।
रक्ष्येऽहं वै मम प्राणान्सुहृदः सुप्रियानिव ॥ ६.१२०.५३ ॥
నిశ్చయంగా ఏడు గుర్రాలు కట్టిన, అత్యుత్తమ తేజస్సు గల రథంతో నేను నా ప్రాణాలను కాపాడుకుంటాను, అవి అతి ప్రియమైన మిత్రుల్లా.
6.120.54
परिखाः खन्यतामत्र ममावसदने नृपाः ।
उपासिष्ये विवस्वन्तमेवं शरशताचितः ।
उपारमध्वं संग्रामाद्वैरमुत्सृज्य पार्थिवाः ॥ ६.१२०.५४ ॥
రాజులారా, ఇక్కడ నా విశ్రాంతి స్థలం చుట్టూ కందకాలు తవ్వించండి. వందలాది బాణాలతో కప్పబడిన నేను ఇలాగే సూర్యుని ఉపాసిస్తాను. రాజులారా, వైరం విడిచి యుద్ధం నుండి విరమించండి.
6.120.55
उपातिष्ठन्नथो वैद्याः शल्योद्धरणकोविदाः ।
सर्वोपकरणैर्युक्ताः कुशलैः साधुशिक्षिताः ॥ ६.१२०.५५ ॥
అప్పుడు బాణాలను తీయడంలో నిపుణులైన వైద్యులు వచ్చారు; అన్ని పరికరాలతో కూడినవారు, నైపుణ్యం కలవారు, చక్కగా శిక్షణ పొందినవారు.
6.120.56
तान्दृष्ट्वा जाह्नवीपुत्रः प्रोवाच तनयं तव ।
दत्तदेया विसृज्यन्तां पूजयित्वा चिकित्सकाः ॥ ६.१२०.५६ ॥
వారిని చూసి గంగాపుత్రుడు మీ కుమారునితో ఇలా అన్నాడు: "ఈ వైద్యులకు తగిన గౌరవం చేసి, ఇచ్చవలసినది ఇచ్చి పంపండి."
6.120.57
एवंगते मयेदानीं वैद्यैः कार्यमिहास्ति किम् ।
क्षत्रधर्मे प्रशस्तां हि प्राप्तोऽस्मि परमां गतिम् ॥ ६.१२०.५७ ॥
ఇప్పుడు ఈ స్థితిలో నాకు వైద్యులతో ఏమి పని? క్షాత్రధర్మంలో ప్రశంసించబడే పరమగతిని నేను పొందాను.
6.120.58
नैष धर्मो महीपालाः शरतल्पगतस्य मे ।
एभिरेव शरैश्चाहं दग्धव्योऽग्नौ नराधिपाः ॥ ६.१२०.५८ ॥
ఓ రాజులారా, బాణశయ్యపై పడిఉన్న నాకు ఇది ధర్మం కాదు. ఓ నరాధిపులారా, ఈ బాణాలతోనే నన్ను అగ్నిలో దహించాలి.
6.120.59
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुत्रो दुर्योधनस्तव ।
वैद्यान्विसर्जयामास पूजयित्वा यथार्हतः ॥ ६.१२०.५९ ॥
ఆయన మాటలు విని మీ కుమారుడు దుర్యోధనుడు వైద్యులను తగిన విధంగా గౌరవించి పంపివేశాడు.
6.120.60
ततस्ते विस्मयं जग्मुर्नानाजनपदेश्वराः ।
स्थितिं धर्मे परां दृष्ट्वा भीष्मस्यामिततेजसः ॥ ६.१२०.६० ॥
అప్పుడు నానా జనపదాల అధిపతులు అమితతేజస్వి భీష్ముని ధర్మంలో ఉన్న పరమ స్థిరత్వాన్ని చూసి విస్మయం చెందారు.
6.120.61
उपधानं ततो दत्त्वा पितुस्ते मनुजेश्वराः ।
सहिताः पाण्डवाः सर्वे कुरवश्च महारथाः ॥ ६.१२०.६१ ॥
అప్పుడు వారు తండ్రి (భీష్ముని)కి తలగడ ఇచ్చి, మనుష్యేశ్వరులు, పాండవులు, కురువంశీయులు, మహారథులు అందరూ కలిసి ఉన్నారు.
6.120.62
उपगम्य महात्मानं शयानं शयने शुभे ॥ ६.१२०.६२ ॥
అందమైన శయ్యపై పడుకుని ఉన్న మహాత్ముని వద్దకు చేరి.
6.120.63
तेऽभिवाद्य ततो भीष्मं कृत्वा च त्रिःप्रदक्षिणम् ।
विधाय रक्षां भीष्मस्य सर्व एव समन्ततः ॥ ६.१२०.६३ ॥
వారు భీష్ముని నమస్కరించి, మూడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేసి, భీష్ముని చుట్టూ అన్ని వైపులా రక్షణ ఏర్పాటు చేశారు.
6.120.64
वीराः स्वशिबिराण्येव ध्यायन्तः परमातुराः ।
निवेशायाभ्युपागच्छन्सायाह्ने रुधिरोक्षिताः ॥ ६.१२०.६४ ॥
వీరులు తమ శిబిరాలనే ధ్యానిస్తూ, ఎంతో ఆతురతతో, సాయంకాలం రక్తంతో తడిసినవారై విశ్రాంతి కోసం తమ శిబిరాలకు వెళ్లారు.
6.120.65
निविष्टान्पाण्डवांश्चैव प्रीयमाणान्महारथान् ।
भीष्मस्य पतनं दृष्ट्वा उपगम्य महाबलः ॥ ६.१२०.६५ ॥
పాండవులు, మహారథులు శిబిరంలో స్థిరపడి సంతోషంగా ఉండటం చూసి, భీష్ముని పతనాన్ని చూసి, మహాబలుడు వారి వద్దకు వెళ్లాడు.
6.120.66
उवाच माधवः काले धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
दिष्ट्या जयसि कौरव्य दिष्ट्या भीष्मो निपातितः ॥ ६.१२०.६६ ॥
మాధవుడు సరైన సమయంలో ధర్మపుత్రుడైన యుధిష్ఠిరునితో ఇలా అన్నాడు: 'కౌరవ్యా, అదృష్టవశాత్తు నీవు జయిస్తున్నావు; అదృష్టవశాత్తు భీష్ముడు పడగొట్టబడ్డాడు.'
6.120.67
अवध्यो मानुषैरेव सत्यसन्धो महारथः ।
अथवा दैवतैः सार्धं सर्वशास्त्रस्य पारगः ॥ ६.१२०.६७ ॥
మనుషులచేత అవధ్యుడు, సత్యప్రతిజ్ఞుడైన మహారథుడు; లేదా దేవతలతో కలిసి, సర్వశాస్త్రాల పారంగతుడు.
6.120.68
त्वां तु चक्षुर्हणं प्राप्य दग्धो घोरेण चक्षुष ।
एवमुक्तो धर्मराजः प्रत्युवाच जनार्दनम् ॥ ६.१२०.६८ ॥
"నిన్ను కంటిని హరించే బాణం చేరి, భయంకర కంటిచేత దహించబడినవాడు" అని ఇలా చెప్పగా, ధర్మరాజు జనార్దనునికి ప్రత్యుత్తరమిచ్చాడు.
6.120.69
तव प्रसादाद्विजयः क्रोधात्तव पराजयः ।
त्वं हि नः शरणं कृष्ण भक्तानामभयंकरः ॥ ६.१२०.६९ ॥
నీ అనుగ్రహం వల్ల విజయం, నీ కోపం వల్ల పరాజయం; కృష్ణా, నువ్వే మాకు శరణు, భక్తులకు అభయమిచ్చేవాడివి.
6.120.70
अनाश्चर्यो जयस्तेषां येषां त्वमसि केशव ।
रक्षिता समरे नित्यं नित्यं चापि हिते रतः ॥ ६.१२०.७० ॥
నువ్వు ఎవరికి రక్షకుడివో, కేశవా, వారికి విజయం ఆశ్చర్యం కాదు; నువ్వు యుద్ధంలో ఎల్లప్పుడూ రక్షకుడివి, ఎల్లప్పుడూ వారి హితంలో నిమగ్నుడవు.
6.120.71
सर्वथा त्वां समासाद्य नाश्चर्यमिति मे मतिः ।
एवमुक्तः प्रत्युवाच स्मयमानो जनार्दनः।
तवैवैतद्युक्तरूपं वचनं पार्थिवोत्तम ॥ ६.१२०.७१ ॥
"నిన్ను అన్ని విధాలా పొందితే ఆశ్చర్యం లేదని నా అభిప్రాయం." ఇలా చెప్పగా, నవ్వుతూ జనార్దనుడు ఇలా జవాబిచ్చాడు: "రాజులలో ఉత్తముడా, ఈ మాట నీకే తగినది."