Mahābhārata · Adhyāya 6.121
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.121.1
व्युष्टायां तु महाराज शर्वर्यां सर्वपार्थिवाः ।
पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च उपातिष्ठन्पितामहम् ॥ ६.१२१.१ ॥
At dawn, O great king, all the kings, the Pāṇḍavas and the sons of Dhṛtarāṣṭra approached the grandfather.
6.121.2
तं वीरशयने वीरं शयानं कुरुसत्तम ।
अभिवाद्योपतस्थुर्वै क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभम् ॥ ६.१२१.२ ॥
O best of the Kurus, having greeted that hero lying on the warrior's bed, the kṣatriyas stood near the bull among kṣatriyas.
6.121.3
कन्याश्चन्दनचूर्णैश्च लाजैर्माल्यैश्च सर्वशः ।
अवाकिरञ्छान्तनवं तत्र गत्वा सहस्रशः ॥ ६.१२१.३ ॥
There thousands of maidens went and strewed sandalwood powder, parched grain and garlands on every side upon Śāntanu's son.
6.121.4
स्त्रियो वृद्धास्तथा बालाः प्रेक्षकाश्च पृथग्जनाः ।
समभ्ययुः शान्तनवं भूतानीव तमोनुदम् ॥ ६.१२१.४ ॥
Women, elders, children and common onlookers came toward Śāntanu's son as living beings come toward the remover of darkness.
6.121.5
तूर्याणि शतसङ्ख्यानि तथैव नटनर्तकाः ।
शिल्पिनश्च तथाऽऽजग्मुः कुरुवृद्धं पितामहम् ॥ ६.१२१.५ ॥
Hundreds of musical instruments, actors, dancers and artisans likewise came to the grandfather, the eldest of the Kurus.
6.121.6
उपागम्य च राजेन्द्र सन्नहान्विप्रमुच्य ते ।
आयुधानि च निक्षिप्य सहिताः कुरुपाण्डवाः ॥ ६.१२१.६ ॥
O lord of kings, having approached and taken off their armor and laid down their weapons, the Kurus and Pāṇḍavas came together.
6.121.7
अन्वासन्त दुराधर्षं देवव्रतमरिंदमम् ।
अन्योन्यं प्रीतिमन्तस्ते यथापूर्वं यथावयः ॥ ६.१२१.७ ॥
Around Bhīṣma, the unassailable Devavrata, subduer of foes, they sat, affectionate toward one another, as before and according to their ages.
6.121.8
सा पार्थिवशताकीर्णा समितिर्भीष्मशोभिता ।
शुशुभे भारती दीप्ता दिवीवादित्यमण्डलम् ॥ ६.१२१.८ ॥
That assembly, crowded with hundreds of kings and adorned by Bhīṣma, shone like the disc of the sun blazing in the sky, the assembly of the Bhāratas.
6.121.9
विबभौ च नृपाणां सा गङ्गासुतमुपासताम् ।
देवानामिव देवेशं पितामहमुपासताम् ॥ ६.१२१.९ ॥
That assembly of kings, seated near Gaṅgā's son, shone as the gods shine when they sit about the lord of the gods, the grandsire.
6.121.10
भीष्मस्तु वेदनां धैर्यान्निगृह्य भरतर्षभ ।
अभितप्तः शरैश्चैव नातिहृष्टमनाऽब्रवीत् ॥ ६.१२१.१० ॥
But Bhīṣma, bull of the Bharatas, holding back his pain by courage, tormented by arrows and not with a very joyful heart, spoke thus.
6.121.11
शराभितप्तकायो हि शस्त्रसंपातमूर्च्छितः ।
पानीयमित संप्रेक्ष्य राज्ञस्तान्प्रत्यभाषत ॥ ६.१२१.११ ॥
Bhīṣma, his body tormented by arrows and faint from the fall of weapons, looking at the water, answered those kings.
6.121.12
ततस्ते क्षत्रिया राजन्नुपाजह्रुः समन्ततः ।
भक्ष्यानुच्चावचान्राजन्वारिकुम्भांश्च शीतलान् ॥ ६.१२१.१२ ॥
Then those warriors, O king, brought from all sides foods of many kinds and jars of cool water.
6.121.13
उपानीतं तु पानीयं दृष्ट्वा शान्तनवोऽब्रवीत् ।
न मेऽद्य सेवितुं योग्या भोगाः केवलमानुषाः ॥ ६.१२१.१३ ॥
Seeing the water brought near, the son of Śantanu said: Today these pleasures, merely human, are not fit for me to enjoy.
6.121.14
अपक्रान्तो मनुष्येभ्यः शरशय्यां गतो ह्यहम् ।
प्रतीक्षमाणस्तिष्ठामि निवृत्तिं शशिसूर्ययोः ॥ ६.१२१.१४ ॥
Withdrawn from men, I have gone to a bed of arrows, and I remain waiting for the return of the moon and the sun.
6.121.15
एवमुक्त्वा तदोवाच भीष्मः शरशतैश्चितः ।
पयः पास्यामि गोपाला गोमयं न तु गोमयम्।
गोपयेनाग्निवर्णेन गोमयं न तु गोमयम् ॥ ६.१२१.१५ ॥
Having said this, Bhīṣma, pierced by hundreds of arrows, spoke: O cowherds, I shall drink milk, not cow-dung; I shall drink fire-coloured milk, not cow-dung.
6.121.16
एवमुक्त्वा शान्तनवो निन्दन्वाक्येन पार्थिवान् ।
अर्जुनं द्रष्टुमिच्छामीत्यभ्यभाषत भारत ॥ ६.१२१.१६ ॥
Having said this, the son of Śantanu, reproaching the kings with words, addressed them: O Bhārata, I wish to see Arjuna.
6.121.17
अथोपेत्य महाबाहुरभिवाद्य पितामहम् ।
अतिष्ठत्प्राञ्जलिः प्रह्वः किं करोमीति चाब्रवीत् ॥ ६.१२१.१७ ॥
Then the mighty-armed Arjuna drew near, greeted the grandfather, and stood with folded hands, bowed low, and said: What shall I do?
6.121.18
तं दृष्ट्वा पाण्डवं राजन्नभिवाद्याग्रतः स्थितम् ।
अभ्यभाषत धर्मात्मा भीष्मः प्रीतो धनंजयम् ॥ ६.१२१.१८ ॥
O king, seeing the Pāṇḍava standing before him after greeting him, the righteous-souled Bhīṣma, pleased, addressed Dhanaṃjaya.
6.121.19
दह्यतीव शरीर मे संवृतस्य तवेषुभिः ।
मर्माणि परिदूयन्ते मुखं च परिशुष्यति ॥ ६.१२१.१९ ॥
My body, covered by your arrows, burns as if on fire; my vital parts are tormented, and my mouth is parched.
6.121.20
वेदनार्तशरीरस्य प्रयच्छापो ममार्जुन ।
त्वं हि शक्तो महेष्वास दातुमम्भो यथाविधि ॥ ६.१२१.२० ॥
Arjuna, give water to my body, distressed by pain; O great archer, you alone are able to give water as prescribed.
6.121.21
अर्जुनस्तु तथेत्युक्त्वा रथमारुह्य वीर्यवान् ।
अधिज्यं बलवत्कृत्वा गाण्डीवं व्याक्षिपद्धनुः ॥ ६.१२१.२१ ॥
Arjuna, saying 'So be it,' mounted his chariot in valor, strung the Gāṇḍīva bow forcefully, and drew it back.
6.121.22
तस्य ज्यातलनिर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेः ।
वित्रेसुः सर्वभूतानि सर्वे श्रुत्वा च पार्थिवाः ॥ ६.१२१.२२ ॥
The twang of its bowstring was like the crash of a thunderbolt; hearing it, all creatures and all kings trembled.
6.121.23
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा रथेन रथिनां वरः ।
शयानं भरतश्रेष्ठं सर्वशस्त्रभृतां वरम् ॥ ६.१२१.२३ ॥
Then Arjuna, best of chariot-warriors, circled him in his chariot and approached Bhīṣma, best of the Bharatas and best of all weapon-bearers, who lay there.
6.121.24
संधाय च शरं दीप्तमभिमन्त्र्य स पाण्डवः ।
पर्जन्यास्त्रेण संयोज्य सर्वलोकस्य पश्यतः ॥ ६.१२१.२४ ॥
That Pāṇḍava fixed a blazing arrow, consecrated it with a mantra, and joined it with the Parjanya weapon while the whole world watched.
6.121.25
अविध्यत्पृथिवीं पार्थः पार्श्वे भीष्मस्य दक्षिणे ।
उत्पपात ततो धारा वारिणो विमला शुभा ॥ ६.१२१.२५ ॥
Pārtha pierced the earth at Bhīṣma's right side, and then a pure, auspicious stream of water burst up.
6.121.26
शीतस्यामृतकल्पस्य दिव्यगन्धरसस्य च ।
अतर्पयत्ततः पार्थः शीतया जलधारया ॥ ६.१२१.२६ ॥
Then Pārtha refreshed him with a cool stream of water, like nectar, with divine fragrance and taste.
6.121.27
भीष्मं कुरूणामृषभं दिव्यं दिव्यपराक्रमम् ।
कर्मणा तेन पार्थस्य शक्रस्येव विकुर्वतः ॥ ६.१२१.२७ ॥
They saw Bhīṣma, bull of the Kurus, divine and of divine prowess, by that deed of Pārtha, who acted like Indra.
6.121.28
विस्मयं परमं जग्मुस्ततस्ते वसुधाधिपाः ।
तत्कर्म प्रेक्ष्य बीभत्सोरतिमानुषविक्रमम् ॥ ६.१२१.२८ ॥
Then those lords of the earth were filled with great wonder, seeing that deed of Bībhatsu of superhuman valor.
6.121.29
संप्रावेपन्त कुरवो गावः शीतार्दिता इव ।
विस्मयाच्चोत्तरीयाणि व्याविध्यन्सर्वतो नृपाः ॥ ६.१२१.२९ ॥
The Kurus trembled like cows afflicted by cold, and from astonishment the kings shook their upper garments on all sides.
6.121.30
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषस्तुमुलः सर्वतोऽभवत् ।
तृप्तः शान्तनवश्चापि राजन्बीभत्सुमब्रवीत् ॥ ६.१२१.३० ॥
The roar of conchshells and drums rose into a tumult on every side, and, O king, Śāntanu's son Bhīṣma, now satisfied, spoke to Bībhatsu.
6.121.31
सर्वपार्थिववीराणां सन्निधौ पूजयन्निव ।
नैतच्चित्रं महाबाहो त्वयि कौरवनन्दन ॥ ६.१२१.३१ ॥
In the presence of all the warrior kings, as if honoring them. This is no wonder in you, O mighty-armed joy of the Kurus.
6.121.32
कथितो नारदेनासि पूर्वर्षिरमितद्युते ।
वासुदेवसहायस्त्वं महत्कर्म करिष्यसि ॥ ६.१२१.३२ ॥
O boundless-radiant one, you have been declared by Nārada, the ancient sage. With Vāsudeva as your ally, you will perform a great deed.
6.121.33
यन्नोत्सहति देवेन्द्रः सह देवैरपि ध्रुवम् ।
विदुस्त्वां निधनं पार्थ सर्वक्षत्रस्य तद्विदः ॥ ६.१२१.३३ ॥
That which Indra, lord of gods, together with the gods, would surely not undertake, the knowers of the truth of all warriors know you as their destruction, O son of Pṛthā.
6.121.34
धनुर्धराणामेकस्त्वं पृथिव्यां प्रवरो नृषु ॥ ६.१२१.३४ ॥
Among archers, you alone are the foremost of men on earth.
6.121.35
मनुष्या जगति श्रेष्ठाः पक्षिणां पतगेश्वरः ।
सरितं सागरः श्रेष्ठो गौर्वरिष्ठा चतुष्पदाम् ॥ ६.१२१.३५ ॥
Among beings in the world, humans are the best; among birds, the lord of flyers, the eagle; among rivers, the ocean is best; among quadrupeds, the cow is foremost.
6.121.36
आदित्यस्तेजसां श्रेष्ठो गिरीणां हिमवान्वरः ।
जातीनां ब्राह्मणः श्रेष्ठः श्रेष्ठस्त्वमसि धन्विनां ॥ ६.१२१.३६ ॥
Among lights, the sun is best; among mountains, the Himālaya is foremost; among social classes, the brahmin is best; and among archers, you are the best.
6.121.37
न वै श्रुतं धार्तराष्ट्रेण वाक्यं ।
मयोच्यमानं विदुरेण चैव।
द्रोणेन रामेण जनार्दनेन ।
मुहुर्मुहुः सञ्जयेनापि चोक्तम् ॥ ६.१२१.३७ ॥
The son of Dhṛtarāṣṭra did not heed these words spoken again and again by me, by Vidura, by Droṇa, by Rāma, and by Janārdana.
6.121.38
परीतबुद्धिर्हि विसंज्ञकल्पो ।
दुर्योधनो न च तच्छ्रद्दधाति।
स शेष्यते वै निहतश्चिराय ।
शास्त्रातिगो भीमबलाभिभूतः ॥ ६.१२१.३८ ॥
Duryodhana's mind is confused, like one unconscious, and he does not believe these things. Transgressing the scriptures, overcome by Bhīma's might, he will lie slain for a long time.
6.121.39
एतच्छ्रुत्वा तद्वचः कौरवेन्द्रो ।
दुर्योधनो दीनमना बभूव।
तमब्रविच्छान्तनवोऽभिवीक्ष्य ।
निबोध राजन्भव वीतमन्युः ॥ ६.१२१.३९ ॥
Having heard these words, Duryodhana, lord of the Kurus, became downcast in mind. The son of Śantanu looked at him and said: "Understand, O king, and be free of anger."
6.121.40
दृष्टं दुर्योधनैतत्ते यथा पार्थेन धीमता ।
जलस्य धारा जनिता शीतस्यामृतगन्धिनः ॥ ६.१२१.४० ॥
O Duryodhana, as the wise son of Pṛthā saw it, a stream of cool water was produced, fragrant as nectar.
6.121.41
एतस्य कर्ता लोकेऽस्मिन्नान्यः कश्चन विद्यते ।
आग्नेयं वारुणं सौम्यं वायव्यमथ वैष्णवम् ॥ ६.१२१.४१ ॥
In this world there is no other maker of this; the fiery, the Varuṇa, the gentle, the wind-weapon, and then the Vaiṣṇava.
6.121.42
ऐन्द्रं पाशुपतं ब्रह्मं पारमेष्ठ्यं प्रजापतेः ।
धातुस्त्वष्टुश्च सवितुर्वैवस्वतमथापि वा ॥ ६.१२१.४२ ॥
The Aindra, the Pāśupata, the Brahman weapon, the Pārameṣṭhya of Prajāpati, of Dhātṛ, of Tvaṣṭṛ, of Savitṛ, and of Vaivasvata, or others as well.
6.121.43
सर्वस्मिन्मानुषे लोके वेत्त्येको हि धनञ्जयः ।
कृष्णो वा देवकीपुत्रो नान्यो वेदेह कश्चन ॥ ६.१२१.४३ ॥
In all the human world, only Dhanañjaya (Arjuna) knows it, or Kṛṣṇa, the son of Devakī; no one else knows it.
6.121.44
अशक्यः पाण्डवस्तात युद्धे जेतुं कथंचन ।
अमानुषाणि कर्माणि यस्यैतानि महात्मनः ॥ ६.१२१.४४ ॥
Dear one, the Pāṇḍava cannot be conquered in battle by any means, for the deeds of that great-souled one are superhuman.
6.121.45
तेन सत्ववता सङ्ख्ये शूरेणाहवशोभिना ।
जिष्णुना समरे राजन्संधिर्भवतु मा चिरम् ॥ ६.१२१.४५ ॥
O king, let peace be made without delay with Jiṣṇu (Arjuna), that courageous hero who is adorned in battle.
6.121.46
यावत्कृष्णो महाबाहुः स्वाधीनः कुरुसत्तम ।
तावत्पार्थेन शूरेण संधिस्ते तात युज्यताम् ॥ ६.१२१.४६ ॥
Best of the Kurus, as long as the mighty-armed Kṛṣṇa is free to act, dear one, let your peace be made with the heroic Pārtha (Arjuna).
6.121.47
यावन्न ते चमूः सर्वाः शरैः सन्नतपर्वभिः ।
नाशयत्यर्जुनस्तावत्संधिस्ते तात य्रुज्यताम् ॥ ६.१२१.४७ ॥
Before Arjuna destroys all your army with arrows bent-tipped and sharp, let your peace be made, dear one.
6.121.48
यावत्तिष्ठन्ति समरे हतशेषाः सहोदराः ।
नृपाश्च बहवो राजंस्तावत्संधिः प्रयुज्यताम् ॥ ६.१२१.४८ ॥
O king, while your brothers and many kings still stand in battle, the remnant of the slain, let peace be pursued.
6.121.49
न निर्दहति ते यावत्क्रोधदीप्तेक्षणश्चमूम् ।
युधिष्ठिरो रणे तावत्संधिस्ते तात युज्यताम् ॥ ६.१२१.४९ ॥
Before Yudhiṣṭhira, with eyes blazing in anger, burns your army to ashes in battle, my dear, make peace with him.
6.121.50
नकुलः सहदेवश्च भीमसेनश्च पाण्डवः ।
यावच्चमूं महाराज नाशयन्ति न सर्वशः ॥ ६.१२१.५० ॥
Nakula, Sahadeva, and the Pāṇḍava Bhīmasena, great king, have not yet entirely destroyed your army...
6.121.51
तावत्ते पाण्डवैर्वीरैः सौहार्दं मम रोचते ।
युद्धं मदन्तमेवास्तु तात संशाम्य पाण्डवैः ॥ ६.१२१.५१ ॥
Then friendship with those heroic Pāṇḍavas pleases me; let the war end with me. Dear one, make peace with the Pāṇḍavas.
6.121.52
एतत्ते रोचतां वाक्यं यदुक्तोऽसि मयाऽनघ ।
एतत्क्षममहं मन्ये तव चैव कुलस्य च ॥ ६.१२१.५२ ॥
Faultless one, may these words I have spoken to you please you. I think this is fitting both for you and for your lineage.
6.121.53
त्यक्त्वा मन्युं व्युपशाम्यस्व पार्थैः ।
पर्याप्तमेतद्यत्कृतं फल्गुनेन ।
भीष्मस्यान्तादस्तु वः सौहृदं च ।
जीवन्तु शेषाः साधु राजन्प्रसीद ॥ ६.१२१.५३ ॥
Abandon your anger and be pacified with the sons of Pṛthā. What Phalguna has done is enough. After Bhīṣma's end, let there be friendship between you. Let the survivors live; O king, be gracious.
6.121.54
राज्यस्यार्दं दीयतां पाण्डवाना-
मिन्द्रप्रस्थं धरमराजोऽभियातु।
मा मित्रध्रुक्पार्थिवानां जघन्यः ।
पापां कीर्तिं प्राप्स्यसे कौरवेन्द्र ॥ ६.१२१.५४ ॥
Let half the kingdom be given to the Pāṇḍavas; let Dharmarāja go to Indraprastha. Do not become a betrayer of friends, the lowest among kings; O lord of the Kurus, you will obtain sinful fame.
6.121.55
ममावसानाच्छान्तिरस्तु प्रजानां ।
संगच्छन्तां पाण्डवाः प्रीतिमन्तः।
पिता पुत्रं मातुलं भागिनेयो ।
भ्राता चैव भ्रातरं प्रैतु राजन् ॥ ६.१२१.५५ ॥
Let there be peace for the people from my end. May the Pāṇḍavas, full of affection, unite. Let the father meet the son, the maternal uncle the sister's son, and the brother the brother, O king.
6.121.56
न चेदेवं प्राप्तकालं वचो मे ।
मोहाविष्टः प्रतिपत्स्यस्यबुद्ध्या ।
तप्स्यस्यन्ते एतदन्ताः स्थ सर्वे ।
सत्यामेतां भारतीमीरयामि ॥ ६.१२१.५६ ॥
If, seized by delusion, you do not accept this timely word of mine with understanding, then in the end you all will reach this very end and suffer. I recite this true tale of the Bhāratas.
6.121.57
एतद्वाक्यं सौहृदादापगेयो ।
मध्ये राज्ञां भारतं श्रावयित्वा।
तूष्णीमासीच्छल्यसंतप्तमर्मा ।
योज्यात्मानं वेदनां संनियम्य ॥ ६.१२१.५७ ॥
Out of goodwill, Bhīṣma, son of Gaṅgā, spoke these words, having recited the Bhārata tale in the midst of the kings. Then, with heart tormented by the arrow, he fell silent, restraining himself and holding back the pain.
6.121.58
धर्मार्थसहितं वाक्यं श्रुत्वा हितमनामयम् ।
नारोचयत पुत्रस्ते मुमूर्षुरिव भेषजम् ॥ ६.१२१.५८ ॥
Though he heard this word, joined with dharma and wealth, beneficial and wholesome, your son did not like it, just as one about to die does not like medicine.