महाभारत · अध्याय 6.121
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.121.1
व्युष्टायां तु महाराज शर्वर्यां सर्वपार्थिवाः ।
पाण्डवा धार्तराष्ट्राश्च उपातिष्ठन्पितामहम् ॥ ६.१२१.१ ॥
हे महाराजा, रात्र सरल्यावर सर्व राजे, पांडव आणि धृतराष्ट्राचे पुत्र पितामहांजवळ उपस्थित झाले.
6.121.2
तं वीरशयने वीरं शयानं कुरुसत्तम ।
अभिवाद्योपतस्थुर्वै क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभम् ॥ ६.१२१.२ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, वीरशय्येवर निजलेल्या त्या वीराला अभिवादन करून क्षत्रिय त्या क्षत्रियश्रेष्ठाजवळ उभे राहिले.
6.121.3
कन्याश्चन्दनचूर्णैश्च लाजैर्माल्यैश्च सर्वशः ।
अवाकिरञ्छान्तनवं तत्र गत्वा सहस्रशः ॥ ६.१२१.३ ॥
तेथे हजारो कन्या जाऊन चंदनचूर्ण, लाह्या आणि माळांनी शंतनूच्या पुत्रावर सर्व बाजूंनी उधळू लागल्या.
6.121.4
स्त्रियो वृद्धास्तथा बालाः प्रेक्षकाश्च पृथग्जनाः ।
समभ्ययुः शान्तनवं भूतानीव तमोनुदम् ॥ ६.१२१.४ ॥
स्त्रिया, वृद्ध, बालके आणि सामान्य प्रेक्षक अंधार दूर करणाऱ्या सूर्याकडे प्राणी जसे येतात तसे शंतनूच्या पुत्राकडे आले.
6.121.5
तूर्याणि शतसङ्ख्यानि तथैव नटनर्तकाः ।
शिल्पिनश्च तथाऽऽजग्मुः कुरुवृद्धं पितामहम् ॥ ६.१२१.५ ॥
शेकडो वाद्ये, नट, नर्तक आणि कारागीरही कुरुवृद्ध पितामहांजवळ आले.
6.121.6
उपागम्य च राजेन्द्र सन्नहान्विप्रमुच्य ते ।
आयुधानि च निक्षिप्य सहिताः कुरुपाण्डवाः ॥ ६.१२१.६ ॥
हे राजेंद्रा, त्यांनी चिलखते उतरवून शस्त्रे ठेवून कौरव आणि पांडव एकत्र जवळ आले.
6.121.7
अन्वासन्त दुराधर्षं देवव्रतमरिंदमम् ।
अन्योन्यं प्रीतिमन्तस्ते यथापूर्वं यथावयः ॥ ६.१२१.७ ॥
अजेय देवव्रत, शत्रूंचे दमन करणाऱ्या भीष्मांभोवती ते बसले; पूर्वीप्रमाणे आणि आपापल्या वयानुसार, एकमेकांविषयी प्रेम बाळगून.
6.121.8
सा पार्थिवशताकीर्णा समितिर्भीष्मशोभिता ।
शुशुभे भारती दीप्ता दिवीवादित्यमण्डलम् ॥ ६.१२१.८ ॥
शेकडो राजांनी भरलेली ती भारतांची सभा, भीष्मांनी शोभिवंत होऊन, आकाशात सूर्यमंडलासारखी तेजस्वी दिसू लागली.
6.121.9
विबभौ च नृपाणां सा गङ्गासुतमुपासताम् ।
देवानामिव देवेशं पितामहमुपासताम् ॥ ६.१२१.९ ॥
गंगापुत्र भीष्मांजवळ बसलेली ती राजसभा शोभली, जसे देव देवेश्वर पितामहांजवळ बसावेत.
6.121.10
भीष्मस्तु वेदनां धैर्यान्निगृह्य भरतर्षभ ।
अभितप्तः शरैश्चैव नातिहृष्टमनाऽब्रवीत् ॥ ६.१२१.१० ॥
पण हे भरतश्रेष्ठा, भीष्मांनी धैर्याने वेदना दाबून, बाणांनी पीडित होऊनही, फारसे हर्षित मन न ठेवता असे म्हटले.
6.121.11
शराभितप्तकायो हि शस्त्रसंपातमूर्च्छितः ।
पानीयमित संप्रेक्ष्य राज्ञस्तान्प्रत्यभाषत ॥ ६.१२१.११ ॥
बाणांनी शरीर पीडित आणि शस्त्रांच्या पतनाने मूर्च्छित झालेल्या भीष्मांनी पाणी पाहून त्या राजांना उत्तर दिले.
6.121.12
ततस्ते क्षत्रिया राजन्नुपाजह्रुः समन्ततः ।
भक्ष्यानुच्चावचान्राजन्वारिकुम्भांश्च शीतलान् ॥ ६.१२१.१२ ॥
तेव्हा ते क्षत्रिय, हे राजा, सर्व बाजूंनी विविध प्रकारचे अन्न आणि थंड पाण्याचे घडे घेऊन आले.
6.121.13
उपानीतं तु पानीयं दृष्ट्वा शान्तनवोऽब्रवीत् ।
न मेऽद्य सेवितुं योग्या भोगाः केवलमानुषाः ॥ ६.१२१.१३ ॥
आणलेले पाणी पाहून शंतनूपुत्र म्हणाला, आज हे केवळ मानवी भोग मला उपभोगण्यास योग्य नाहीत.
6.121.14
अपक्रान्तो मनुष्येभ्यः शरशय्यां गतो ह्यहम् ।
प्रतीक्षमाणस्तिष्ठामि निवृत्तिं शशिसूर्ययोः ॥ ६.१२१.१४ ॥
मनुष्यांपासून दूर होऊन मी बाणांच्या शय्येवर पडलो आहे; चंद्र आणि सूर्य परत येण्याची वाट पाहत आहे.
6.121.15
एवमुक्त्वा तदोवाच भीष्मः शरशतैश्चितः ।
पयः पास्यामि गोपाला गोमयं न तु गोमयम्।
गोपयेनाग्निवर्णेन गोमयं न तु गोमयम् ॥ ६.१२१.१५ ॥
असे म्हणून शेकडो बाणांनी छेदलेले भीष्म म्हणाले, हे गोपालांनो, मी दूध पिईन, शेण नाही; अग्नीसारख्या रंगाचे दूध पिईन, शेण नाही.
6.121.16
एवमुक्त्वा शान्तनवो निन्दन्वाक्येन पार्थिवान् ।
अर्जुनं द्रष्टुमिच्छामीत्यभ्यभाषत भारत ॥ ६.१२१.१६ ॥
असे म्हणून शंतनूपुत्राने राजांची वाणीने निंदा करत म्हटले, हे भारता, मला अर्जुनाला पाहण्याची इच्छा आहे.
6.121.17
अथोपेत्य महाबाहुरभिवाद्य पितामहम् ।
अतिष्ठत्प्राञ्जलिः प्रह्वः किं करोमीति चाब्रवीत् ॥ ६.१२१.१७ ॥
मग महाबाहू अर्जुन जवळ येऊन पितामहांना वंदन करून, हात जोडून नम्रपणे उभा राहिला आणि म्हणाला, मी काय करू?
6.121.18
तं दृष्ट्वा पाण्डवं राजन्नभिवाद्याग्रतः स्थितम् ।
अभ्यभाषत धर्मात्मा भीष्मः प्रीतो धनंजयम् ॥ ६.१२१.१८ ॥
हे राजा, समोर उभ्या असलेल्या पांडुपुत्राला वंदन करताना पाहून धर्मात्मा भीष्म प्रसन्न होऊन धनंजयाशी बोलले.
6.121.19
दह्यतीव शरीर मे संवृतस्य तवेषुभिः ।
मर्माणि परिदूयन्ते मुखं च परिशुष्यति ॥ ६.१२१.१९ ॥
तुझ्या बाणांनी झाकलेले माझे शरीर जणू अग्नीत जळत आहे; माझी मर्मस्थाने पीडित होत आहेत आणि तोंड कोरडे पडत आहे.
6.121.20
वेदनार्तशरीरस्य प्रयच्छापो ममार्जुन ।
त्वं हि शक्तो महेष्वास दातुमम्भो यथाविधि ॥ ६.१२१.२० ॥
हे अर्जुना, वेदनेने पीडित झालेल्या माझ्या शरीराला पाणी दे; हे महाधनुर्धरा, यथाविधी पाणी देण्यास तूच समर्थ आहेस.
6.121.21
अर्जुनस्तु तथेत्युक्त्वा रथमारुह्य वीर्यवान् ।
अधिज्यं बलवत्कृत्वा गाण्डीवं व्याक्षिपद्धनुः ॥ ६.१२१.२१ ॥
अर्जुनाने 'तसेच होवो' असे म्हणून, पराक्रमी होऊन रथावर चढून, गांडीव धनुष्याची प्रत्यंचा बलपूर्वक चढवून ते ओढले.
6.121.22
तस्य ज्यातलनिर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेः ।
वित्रेसुः सर्वभूतानि सर्वे श्रुत्वा च पार्थिवाः ॥ ६.१२१.२२ ॥
त्याच्या धनुष्याच्या प्रत्यंचेचा घोष वज्राच्या गडगडाटासारखा होता; तो ऐकून सर्व प्राणी आणि सर्व राजे थरथरले.
6.121.23
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा रथेन रथिनां वरः ।
शयानं भरतश्रेष्ठं सर्वशस्त्रभृतां वरम् ॥ ६.१२१.२३ ॥
नंतर रथिकांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या अर्जुनाने रथाने प्रदक्षिणा करून, भरतवंशश्रेष्ठ आणि सर्व शस्त्रधारकांमध्ये उत्तम अशा शय्येवर पडलेल्या भीष्मांजवळ गेला.
6.121.24
संधाय च शरं दीप्तमभिमन्त्र्य स पाण्डवः ।
पर्जन्यास्त्रेण संयोज्य सर्वलोकस्य पश्यतः ॥ ६.१२१.२४ ॥
त्या पांडवाने प्रज्वलित बाण सांधून, मंत्राने अभिमंत्रित करून, सर्व लोक पाहत असताना त्याला पर्जन्यास्त्राशी जोडले.
6.121.25
अविध्यत्पृथिवीं पार्थः पार्श्वे भीष्मस्य दक्षिणे ।
उत्पपात ततो धारा वारिणो विमला शुभा ॥ ६.१२१.२५ ॥
पार्थाने भीष्माच्या उजव्या बाजूला पृथ्वीला भेदले; तेव्हा पाण्याची निर्मळ, शुभ धार वर उसळली.
6.121.26
शीतस्यामृतकल्पस्य दिव्यगन्धरसस्य च ।
अतर्पयत्ततः पार्थः शीतया जलधारया ॥ ६.१२१.२६ ॥
तेव्हा पार्थाने अमृतासारख्या, दिव्य गंध-रस असलेल्या शीतल जलधारेने (भीष्मांना) तृप्त केले.
6.121.27
भीष्मं कुरूणामृषभं दिव्यं दिव्यपराक्रमम् ।
कर्मणा तेन पार्थस्य शक्रस्येव विकुर्वतः ॥ ६.१२१.२७ ॥
कुरूंमध्ये श्रेष्ठ, दिव्य व दिव्य पराक्रमी भीष्मांना (पाहिले); इंद्रासारखे अद्भुत कर्म करणाऱ्या पार्थाच्या त्या कृत्याने.
6.121.28
विस्मयं परमं जग्मुस्ततस्ते वसुधाधिपाः ।
तत्कर्म प्रेक्ष्य बीभत्सोरतिमानुषविक्रमम् ॥ ६.१२१.२८ ॥
तेव्हा ते राजे बीभत्सूच्या (अर्जुनाच्या) त्या अतिमानुष पराक्रमाचे कृत्य पाहून अत्यंत विस्मित झाले.
6.121.29
संप्रावेपन्त कुरवो गावः शीतार्दिता इव ।
विस्मयाच्चोत्तरीयाणि व्याविध्यन्सर्वतो नृपाः ॥ ६.१२१.२९ ॥
कुरू शीताने पीडित गाईंप्रमाणे थरथरले; आश्चर्याने राजांनी चोहीकडे आपली उत्तरीये हलवली.
6.121.30
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषस्तुमुलः सर्वतोऽभवत् ।
तृप्तः शान्तनवश्चापि राजन्बीभत्सुमब्रवीत् ॥ ६.१२१.३० ॥
शंख-दुंदुभींचा घोष सर्वत्र प्रचंड कोलाहल होऊन उमटला; हे राजा, तृप्त झालेले शांतनव (भीष्म) बीभत्सूला (अर्जुनाला) म्हणाले.
6.121.31
सर्वपार्थिववीराणां सन्निधौ पूजयन्निव ।
नैतच्चित्रं महाबाहो त्वयि कौरवनन्दन ॥ ६.१२१.३१ ॥
सर्व पार्थिव वीरांच्या सान्निध्यात त्यांचा सन्मान करीत असल्यासारखे. हे महाबाहो, कौरवनंदना, तुझ्याबाबत हे आश्चर्यकारक नाही.
6.121.32
कथितो नारदेनासि पूर्वर्षिरमितद्युते ।
वासुदेवसहायस्त्वं महत्कर्म करिष्यसि ॥ ६.१२१.३२ ॥
हे अमितद्युते, प्राचीन ऋषी नारदांनी तुझ्याबद्दल सांगितले आहे. वासुदेव ज्याचा सहाय्यक आहे, तो तू महत्कर्म करशील.
6.121.33
यन्नोत्सहति देवेन्द्रः सह देवैरपि ध्रुवम् ।
विदुस्त्वां निधनं पार्थ सर्वक्षत्रस्य तद्विदः ॥ ६.१२१.३३ ॥
देवांसह देवेंद्रही निश्चितपणे जे करू शकत नाही, हे पार्था, सर्व क्षत्रियांचे तत्त्व जाणणारे तुला त्यांचा नाश म्हणून जाणतात.
6.121.34
धनुर्धराणामेकस्त्वं पृथिव्यां प्रवरो नृषु ॥ ६.१२१.३४ ॥
धनुर्धरांमध्ये पृथ्वीवरील माणसांमध्ये तूच एकटा श्रेष्ठ आहेस.
6.121.35
मनुष्या जगति श्रेष्ठाः पक्षिणां पतगेश्वरः ।
सरितं सागरः श्रेष्ठो गौर्वरिष्ठा चतुष्पदाम् ॥ ६.१२१.३५ ॥
जगात मानव श्रेष्ठ; पक्ष्यांमध्ये गरुड श्रेष्ठ; नद्यांमध्ये सागर श्रेष्ठ; चतुष्पादांमध्ये गाय श्रेष्ठ.
6.121.36
आदित्यस्तेजसां श्रेष्ठो गिरीणां हिमवान्वरः ।
जातीनां ब्राह्मणः श्रेष्ठः श्रेष्ठस्त्वमसि धन्विनां ॥ ६.१२१.३६ ॥
तेजांमध्ये आदित्य श्रेष्ठ; पर्वतांमध्ये हिमवान श्रेष्ठ; जातींमध्ये ब्राह्मण श्रेष्ठ; धनुर्धरांमध्ये तू श्रेष्ठ आहेस.
6.121.37
न वै श्रुतं धार्तराष्ट्रेण वाक्यं ।
मयोच्यमानं विदुरेण चैव।
द्रोणेन रामेण जनार्दनेन ।
मुहुर्मुहुः सञ्जयेनापि चोक्तम् ॥ ६.१२१.३७ ॥
धृतराष्ट्राच्या पुत्राने विदुर, द्रोण, राम व जनार्दन यांनी सांगितलेले हे शब्द, तसेच मी वारंवार सांगितलेले शब्द ऐकले नाहीत.
6.121.38
परीतबुद्धिर्हि विसंज्ञकल्पो ।
दुर्योधनो न च तच्छ्रद्दधाति।
स शेष्यते वै निहतश्चिराय ।
शास्त्रातिगो भीमबलाभिभूतः ॥ ६.१२१.३८ ॥
दुर्योधनाची बुद्धी गोंधळलेली आहे; तो जणू बेशुद्ध आहे, या गोष्टींवर विश्वास ठेवत नाही. शास्त्र उल्लंघणारा तो भीमाच्या बलाने पराभूत होऊन दीर्घकाळ मारला जाऊन पडून राहील.
6.121.39
एतच्छ्रुत्वा तद्वचः कौरवेन्द्रो ।
दुर्योधनो दीनमना बभूव।
तमब्रविच्छान्तनवोऽभिवीक्ष्य ।
निबोध राजन्भव वीतमन्युः ॥ ६.१२१.३९ ॥
हे शब्द ऐकून कौरवेंद्र दुर्योधन खिन्नमनस्क झाला. शंतनूचा पुत्र त्याच्याकडे पाहून म्हणाला, "हे राजा, समज आणि क्रोधमुक्त हो."
6.121.40
दृष्टं दुर्योधनैतत्ते यथा पार्थेन धीमता ।
जलस्य धारा जनिता शीतस्यामृतगन्धिनः ॥ ६.१२१.४० ॥
हे दुर्योधना, बुद्धिमान पार्थाने पाहिल्याप्रमाणे, अमृतासारख्या सुगंधाची शीतल जलधारा निर्माण झाली.
6.121.41
एतस्य कर्ता लोकेऽस्मिन्नान्यः कश्चन विद्यते ।
आग्नेयं वारुणं सौम्यं वायव्यमथ वैष्णवम् ॥ ६.१२१.४१ ॥
या जगात याचा कर्ता दुसरा कोणीही नाही; आग्नेय, वारुण, सौम्य, वायव्य आणि वैष्णव (अस्त्रे).
6.121.42
ऐन्द्रं पाशुपतं ब्रह्मं पारमेष्ठ्यं प्रजापतेः ।
धातुस्त्वष्टुश्च सवितुर्वैवस्वतमथापि वा ॥ ६.१२१.४२ ॥
ऐंद्र, पाशुपत, ब्रह्म, प्रजापतीचे पारमेष्ठ्य, धाता, त्वष्टा, सविता, वैवस्वत (अस्त्रे), किंवा आणखी.
6.121.43
सर्वस्मिन्मानुषे लोके वेत्त्येको हि धनञ्जयः ।
कृष्णो वा देवकीपुत्रो नान्यो वेदेह कश्चन ॥ ६.१२१.४३ ॥
या संपूर्ण मानवलोकात केवळ धनंजय (अर्जुन) जाणतो, किंवा देवकीपुत्र कृष्ण; दुसरा कोणीही जाणत नाही.
6.121.44
अशक्यः पाण्डवस्तात युद्धे जेतुं कथंचन ।
अमानुषाणि कर्माणि यस्यैतानि महात्मनः ॥ ६.१२१.४४ ॥
हे तात, युद्धात पांडवाला कोणत्याही प्रकारे जिंकणे अशक्य आहे; त्या महात्म्याची कर्मे अमानुष आहेत.
6.121.45
तेन सत्ववता सङ्ख्ये शूरेणाहवशोभिना ।
जिष्णुना समरे राजन्संधिर्भवतु मा चिरम् ॥ ६.१२१.४५ ॥
हे राजा, त्या धैर्यशाली, युद्धात शोभणाऱ्या शूर जिष्णू (अर्जुना)सोबत युद्धातच विलंब न करता तह होऊ दे.
6.121.46
यावत्कृष्णो महाबाहुः स्वाधीनः कुरुसत्तम ।
तावत्पार्थेन शूरेण संधिस्ते तात युज्यताम् ॥ ६.१२१.४६ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, महाबाहू कृष्ण जोवर स्वाधीन आहे तोवर, हे तात, शूर पार्थाशी तुमची तह होऊ दे.
6.121.47
यावन्न ते चमूः सर्वाः शरैः सन्नतपर्वभिः ।
नाशयत्यर्जुनस्तावत्संधिस्ते तात य्रुज्यताम् ॥ ६.१२१.४७ ॥
अर्जुन तुझे सर्व सैन्य नम्र-पर्व बाणांनी नष्ट करण्यापूर्वीच, हे तात, तुझी तह होऊ दे.
6.121.48
यावत्तिष्ठन्ति समरे हतशेषाः सहोदराः ।
नृपाश्च बहवो राजंस्तावत्संधिः प्रयुज्यताम् ॥ ६.१२१.४८ ॥
हे राजा, युद्धात तुझे बंधू आणि अनेक राजे हतशेष होऊन उभे आहेत तोवरच तह करण्याचा प्रयत्न होऊ दे.
6.121.49
न निर्दहति ते यावत्क्रोधदीप्तेक्षणश्चमूम् ।
युधिष्ठिरो रणे तावत्संधिस्ते तात युज्यताम् ॥ ६.१२१.४९ ॥
क्रोधाने पेटलेल्या डोळ्यांचा युधिष्ठिर रणांगणात तुझ्या सैन्याला भस्म करण्यापूर्वीच, हे तात, त्यांच्याशी संधी कर.
6.121.50
नकुलः सहदेवश्च भीमसेनश्च पाण्डवः ।
यावच्चमूं महाराज नाशयन्ति न सर्वशः ॥ ६.१२१.५० ॥
नकुल, सहदेव आणि पांडुपुत्र भीमसेन, हे महाराजा, तुझे सैन्य पूर्णपणे नष्ट करीपर्यंत...
6.121.51
तावत्ते पाण्डवैर्वीरैः सौहार्दं मम रोचते ।
युद्धं मदन्तमेवास्तु तात संशाम्य पाण्डवैः ॥ ६.१२१.५१ ॥
तेव्हा त्या वीर पांडवांशी सौहार्दच मला आवडते; युद्ध माझ्याबरोबरच संपो. हे तात, पांडवांशी समेट कर.
6.121.52
एतत्ते रोचतां वाक्यं यदुक्तोऽसि मयाऽनघ ।
एतत्क्षममहं मन्ये तव चैव कुलस्य च ॥ ६.१२१.५२ ॥
हे निर्दोषा, मी तुला सांगितलेले हे वचन तुला रुचो. हे तुला आणि तुझ्या कुलालाही योग्य आहे असे मला वाटते.
6.121.53
त्यक्त्वा मन्युं व्युपशाम्यस्व पार्थैः ।
पर्याप्तमेतद्यत्कृतं फल्गुनेन ।
भीष्मस्यान्तादस्तु वः सौहृदं च ।
जीवन्तु शेषाः साधु राजन्प्रसीद ॥ ६.१२१.५३ ॥
क्रोध सोडून पृथेच्या पुत्रांशी शांत हो. फल्गुनाने जे केले ते पुरेसे आहे. भीष्माच्या अंतानंतर तुमच्यात सौहार्द असो. उरलेले जगोत; हे राजा, प्रसन्न हो.
6.121.54
राज्यस्यार्दं दीयतां पाण्डवाना-
मिन्द्रप्रस्थं धरमराजोऽभियातु।
मा मित्रध्रुक्पार्थिवानां जघन्यः ।
पापां कीर्तिं प्राप्स्यसे कौरवेन्द्र ॥ ६.१२१.५४ ॥
पांडवांना राज्याचा अर्धा भाग द्यावा; धर्मराज इंद्रप्रस्थाकडे जावो. मित्रद्रोही होऊन राजांमध्ये अधम होऊ नकोस; हे कौरवेंद्रा, पापमय कीर्ती मिळवशील.
6.121.55
ममावसानाच्छान्तिरस्तु प्रजानां ।
संगच्छन्तां पाण्डवाः प्रीतिमन्तः।
पिता पुत्रं मातुलं भागिनेयो ।
भ्राता चैव भ्रातरं प्रैतु राजन् ॥ ६.१२१.५५ ॥
माझ्या अवसानापासून प्रजेला शांती लाभो. प्रेमाने भरलेले पांडव एकत्र येवोत. पिता पुत्राला, मामा भाच्याला, आणि भाऊ भावाला भेटो, हे राजा.
6.121.56
न चेदेवं प्राप्तकालं वचो मे ।
मोहाविष्टः प्रतिपत्स्यस्यबुद्ध्या ।
तप्स्यस्यन्ते एतदन्ताः स्थ सर्वे ।
सत्यामेतां भारतीमीरयामि ॥ ६.१२१.५६ ॥
मोहाने ग्रस्त होऊन, अबुद्धीने जर तू माझे हे कालोचित वचन स्वीकारले नाहीस, तर शेवटी तुम्ही सर्वजण हाच अंत पावून दुःख भोगाल. ही सत्य भारतकथा मी सांगतो.
6.121.57
एतद्वाक्यं सौहृदादापगेयो ।
मध्ये राज्ञां भारतं श्रावयित्वा।
तूष्णीमासीच्छल्यसंतप्तमर्मा ।
योज्यात्मानं वेदनां संनियम्य ॥ ६.१२१.५७ ॥
सौहार्दाने हे वचन गंगापुत्र भीष्मांनी राजांमध्ये भारतकथा ऐकवून सांगितले. मग बाणाने पीडित हृदयाने ते मौन राहिले, स्वतःला आवरून आणि वेदना दाबून.
6.121.58
धर्मार्थसहितं वाक्यं श्रुत्वा हितमनामयम् ।
नारोचयत पुत्रस्ते मुमूर्षुरिव भेषजम् ॥ ६.१२१.५८ ॥
धर्म आणि अर्थासह, हितकारक व रोगनाशक असे वचन ऐकूनही तुझ्या पुत्राला ते आवडले नाही, जसे मरणोन्मुख माणसाला औषध आवडत नाही.