महाभारत · अध्याय 6.122
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.122.1
ततस्ते पार्थिवाः सर्वे जग्मुः स्वानालयान्पुनः ।
तूष्णींभूते महाराज भीष्मे शन्तनुनन्दने ॥ ६.१२२.१ ॥
तेव्हा ते सर्व राजे आपापल्या निवासस्थानी परत गेले, हे महाराजा, शंतनूचा पुत्र भीष्म मौन झाले असता.
6.122.2
श्रुत्वा तु निहतं भीष्मं राधेयः पुरुषर्षभः ।
ईषदागतसंत्रासस्त्वरयोपजगाम ह ॥ ६.१२२.२ ॥
भीष्म मारले गेल्याचे ऐकून, पुरुषश्रेष्ठ राधेय (कर्ण) काहीसा भयभीत होऊन त्वरेने तेथे आला.
6.122.3
स ददर्श महात्मानं शरतल्पगतं तदा ।
जन्मशय्यागतं वीरं कार्तिकेयमिव प्रभुम् ॥ ६.१२२.३ ॥
तेव्हा त्याने बाणांच्या शय्येवर पडलेल्या त्या महात्म्याला पाहिले; जन्मशय्येवर असलेल्या कार्तिकेयासारख्या त्या वीर प्रभूला.
6.122.4
निमीलिताक्षं तं वीरं साश्रुकण्ठस्तदा वृषा ।
अभ्येत्य पादयोस्तस्य निपपात महाद्युतिः ॥ ६.१२२.४ ॥
डोळे मिटलेल्या त्या वीराजवळ, अश्रूंनी दाटलेल्या कंठाने, तेव्हा वृषा (कर्ण) जाऊन त्याच्या पायांवर कोसळला, तो महातेजस्वी.
6.122.5
राधेयोऽहं कुरुश्रेष्ठ नित्यमक्षिगतस्तव ।
द्वेष्योऽत्यन्तमनागाः सन्निति चैनमुवाच ह ॥ ६.१२२.५ ॥
"मी राधेचा पुत्र कर्ण आहे, कुरुश्रेष्ठा; नेहमी तुमच्या डोळ्यात खुपणारा, अत्यंत द्वेषास पात्र होऊनही निरपराधी असलेला" असे तो त्याला म्हणाला.
6.122.6
तच्छ्रुत्वा कुरुवृद्धो हि शरैः संवृतलोचनः ।
रहितं धिष्ण्यमालोक्य समुत्सार्य च रक्षिणः ॥ ६.१२२.६ ॥
ते ऐकून, डोळे बाणांनी झाकलेल्या कुरुवृद्धाने ते स्थान रिकामे पाहिले आणि रक्षकांना दूर पाठवले.
6.122.7
पितेव पुत्रं गाङ्गेयः परिरभ्यैकपाणिना ।
शनैरुद्वीक्ष्य सस्नेहमिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.१२२.७ ॥
पिता पुत्राला जसा, तसे गाङ्गेय भीष्मांनी एका हाताने आलिंगन देऊन, हळूच प्रेमाने पाहून हे वचन म्हटले.
6.122.8
न विप्रियं ममैवेह यत्स्पर्धेथा मया सह ।
यदि मां नाधिगच्छेथा न ते श्रेयो ध्रुवं भवेत् ॥ ६.१२२.८ ॥
तू माझ्याशी स्पर्धा करतोस यात मला काही अप्रिय नाही; परंतु जर तू मला जिंकू शकला नाहीस तर तुझे कल्याण निश्चित होणार नाही.
6.122.9
कौन्तेयस्त्वं न राधेयो न तवाधिरथः पिता ।
सूर्यजस्त्वं महाबाहो विदितो नारदान्मया ॥ ६.१२२.९ ॥
तू कुंतीचा पुत्र आहेस, राधेचा नव्हेस; अधिरथ हा तुझा पिता नाही. हे महाबाहो, तू सूर्यपुत्र आहेस, हे मी नारदांकडून जाणले आहे.
6.122.10
कृष्णद्वैपायनाच्चैव तेजसा च न संशयः ।
न च द्वेषोस्ति मे तात त्वयि सत्यं ब्रवीमि ते ॥ ६.१२२.१० ॥
कृष्णद्वैपायन (व्यास) यांच्याकडून आणि त्यांच्या तेजामुळे हे खरे आहे, यात संशय नाही. हे तात, तुझ्याबद्दल माझ्या मनात द्वेष नाही; सत्यच मी तुला सांगतो.
6.122.11
तेजोवधनिमित्तं तु परुषं त्वाहमब्रुवम् ।
अकस्मात्पाण्डवान्हि त्वं द्विषसीति मतिर्मम ॥ ६.१२२.११ ॥
तुझे तेज कमी करण्यासाठीच मी तुला कठोर शब्द बोललो; अकस्मात तू पांडवांचा द्वेष करू लागला आहेस, असे माझे मत आहे.
6.122.12
येनासि बहुशो राज्ञा चोदितः सूतनन्दन ।
जातोऽसि धर्मलोपेन ततस्ते बुद्धिरीदृशी ॥ ६.१२२.१२ ॥
ज्या राजाने तुला वारंवार प्रवृत्त केले आहे, हे सूतनंदना, तू धर्मलोपामुळे जन्मला आहेस; म्हणूनच तुझी बुद्धी अशी आहे.
6.122.13
नीचाश्रयान्मत्सरेण द्वेषिणी गुमिनामपि ।
तेनासि बहुशो रूक्षं श्रावितः कुरुसंसदि ॥ ६.१२२.१३ ॥
नीचांच्या आश्रयामुळे आणि मत्सरामुळे, जनसमूहातही द्वेषपूर्ण शब्द; म्हणून तू कुरुसभेत अनेकदा कठोर बोल ऐकलेस.
6.122.14
जानामि समरे वीर्यं शत्रुभिर्दुःसहं भुवि ।
ब्रह्मण्यतां च शौर्यं च दाने च परमां स्थितिम् ॥ ६.१२२.१४ ॥
पृथ्वीवर युद्धात शत्रूंना असह्य असे तुझे वीर्य, तसेच ब्राह्मणभक्ती, शौर्य आणि दान यांतील तुझी परम स्थिती मी जाणतो.
6.122.15
न त्वया सदृशः कश्चित्पुरुषेष्वमरोपम ।
कुलभेदभयाच्चाहं सदा परुषमुक्तवान् ॥ ६.१२२.१५ ॥
हे देवतुल्या! पुरुषांमध्ये तुझ्यासारखा कोणीही नाही; कुलभेदाच्या भयानेच मी नेहमी कठोर बोललो आहे.
6.122.16
इष्वस्त्रे भारसंधाने लाघवेऽस्त्रबले तथा ।
सदृशः फल्गुनेनासि कृष्णेन च महात्मना ॥ ६.१२२.१६ ॥
बाण आणि अस्त्रांत, धनुष्य संधानात, चपळतेत आणि अस्त्रबलात तू फाल्गुनासारखा (अर्जुनासारखा) आहेस; आणि महात्मा कृष्णासारखाही आहेस.
6.122.17
कर्ण काशिपुरं गत्वा त्वयैकेन धनुष्मता ।
कन्यार्थे कुरुराजस्य राजानो मृदिता युधि ॥ ६.१२२.१७ ॥
हे कर्णा! तू एकटाच धनुष्य घेऊन काशीपुरात जाऊन कुरुराजासाठी कन्येच्या निमित्ताने युद्धात राजांना चिरडून टाकलेस.
6.122.18
तथा च बलवान्राजा जरासन्धो दुरासदः ।
समरे समरश्लाघिन्न त्वया सदृशोऽभवत् ॥ ६.१२२.१८ ॥
तसाच बलवान राजा जरासंधही, जो दुर्जय होता; हे युद्धाची प्रशंसा करणाऱ्या! तो तुझ्यासारखा झाला नाही.
6.122.19
ब्रह्मण्यः सत्त्वयोधी च तेजसा च बलेन च ।
देवगर्भसमः सङ्ख्ये मनुष्यैरधिको युधि ॥ ६.१२२.१९ ॥
ते ब्राह्मणांच्या ठायी भक्ती असलेले, धैर्यवान योद्धे होते; तेज आणि बलात युद्धात देवगर्भासारखे आणि मनुष्यांपेक्षा अधिक होते.
6.122.20
व्यपनीतोऽद्य मन्युर्मे यस्त्वां प्रति पुरा कृतः ।
दैवं पुरुषकारेण न शक्यमतिवर्तितुम् ॥ ६.१२२.२० ॥
पूर्वी तुझ्याविषयी माझ्या मनात असलेला राग आज दूर झाला; दैव पुरुषार्थाने ओलांडता येत नाही.
6.122.21
सोदर्याः पाण्डवा वीरा भ्रातरस्तेऽरिसूदन ।
संगच्छ तैर्महाबाहो मम चेदिच्छसि प्रियम् ॥ ६.१२२.२१ ॥
हे अरिसूदना, पांडव वीर हे तुझे सख्खे भाऊ आहेत; हे महाबाहो, जर तुला माझे प्रिय हवे असेल तर त्यांच्याशी मिळून जा.
6.122.22
मया भवतु निर्वृत्तं वैरमादित्यनन्दन ।
पृथिव्यां सर्वराजानो भवन्त्वद्य निरामयाः ॥ ६.१२२.२२ ॥
हे आदित्यनंदना, माझ्याकडून हे वैर संपो; आज पृथ्वीवरील सर्व राजे निर्भय होवोत.
6.122.23
जानाम्येव महाबाहो सर्वमेतन्न संशयः ।
यथा वदसि मे भीष्म कौन्तेयोऽहं न सूतजः ॥ ६.१२२.२३ ॥
हे महाबाहो, हे सर्व मला माहीत आहे, यात संशय नाही; हे भीष्मा, तुम्ही म्हणता तसा मी कुंतीचा पुत्र आहे, सूतापासून जन्मलेला नाही.
6.122.24
अवकीर्णस्त्वहं कुन्त्या सूतेन च विवर्धितः ।
भुक्त्वा दुर्योधनैश्वर्यं न मिथ्या कर्तुमुत्सहे ॥ ६.१२२.२४ ॥
कुंतीने मला टाकले आणि सूताने माझे पालनपोषण केले; दुर्योधनाचे ऐश्वर्य भोगून मी खोटे वागण्यास उत्सुक नाही.
6.122.25
वसुदेवसुतो यद्वत्पाण्डवाय दृढव्रतः ।
वमु चैव शरीरं च पुत्रदारं तथा यशः ॥ ६.१२२.२५ ॥
दृढव्रती वसुदेवपुत्र (कृष्ण) पांडवांसाठी जसे (आपले प्राण, शरीर, पुत्र-पत्नी आणि यश अर्पण केले), तसेच…
6.122.26
सर्वं दुर्योधनस्यार्थे त्यक्तं मे भूरिदक्षिण ।
मा चैतद्व्याधिमरणं क्षत्रं स्यादिति कौरव ॥ ६.१२२.२६ ॥
हे भूरिदक्षिणा, दुर्योधनासाठी मी सर्वस्वाचा त्याग केला आहे. हे कौरवा, हे क्षत्रिय रोगाने मरण पावू नयेत म्हणून (मी असे करीत आहे).
6.122.27
कोपिताः पाण्डवा नित्यं मयाऽश्रित्य सुयोधनम् ।
अवश्यभावी ह्यर्थोऽयं यो न शक्यो निवर्तितुम् ॥ ६.१२२.२७ ॥
मी सुयोधनाचा आश्रय घेतल्यामुळे पांडव सतत कोपलेले आहेत. ही गोष्ट अटळ आहे; ती परत फिरवता येणार नाही.
6.122.28
दैवं पुरुषकारेण को विवर्तितुमुत्सहेत् ।
पृथिवीक्षयसंशीनि निमित्तानि पितामह ॥ ६.१२२.२८ ॥
दैव पुरुषार्थाने कोण फिरवण्याचे धाडस करील? हे पितामह, ही पृथ्वीच्या संहाराची चिन्हे आहेत.
6.122.29
भवद्भिरुपलब्धानि कथितानि च संसदि ।
पाण्डवा वासुदेवश्च विदिता मम सर्वशः ॥ ६.१२२.२९ ॥
तुम्ही सभेत जे पाहिले आणि सांगितले ते सर्व मला चांगले ठाऊक आहे; पांडव आणि वासुदेवही मला पूर्णपणे ठाऊक आहेत.
6.122.30
अजेयाः पुरुषैरन्यैरिति तंश्चोत्सहामहे ।
विजयिष्ये रणे पाण्डूनिति मे निश्चितः मनः ॥ ६.१२२.३० ॥
"ते इतर पुरुषांकडून अजेय आहेत" हे जाणूनही आम्ही त्यांच्याशी सामना करण्याचे धाडस करतो. रणांगणात पांडवांना जिंकीन असा माझा मन निश्चय केलेला आहे.
6.122.31
न च शक्यमवस्रष्टुं वैरमेतत्सुदारुणम् ।
धनंजयेन योत्स्येऽहं स्वधर्मप्रीतमानसः ॥ ६.१२२.३१ ॥
हे भयंकर वैर सोडणे शक्य नाही. स्वधर्माने प्रसन्न मनाने मी धनंजयाशी युद्ध करीन.
6.122.32
अनुजानीष्व मां तात युद्धाय कृतनिश्चयम् ।
अनुज्ञातस्त्वया वीर युध्येयमिति मे मतिः ॥ ६.१२२.३२ ॥
हे तात, युद्धाचा निश्चय केलेल्या मला अनुमती द्या. हे वीरा, तुमच्या अनुमतीनेच मी युद्ध करावे असे माझे मत आहे.
6.122.33
दुरुक्तं विप्रतीपं वा रभसाच्चापलात्तथा ।
यन्मयेह कृतं किंचित्तन्मे त्वं क्षन्तुमर्हसि ॥ ६.१२२.३३ ॥
घाई किंवा चंचलतेमुळे येथे मी जे कठोर किंवा विरुद्ध बोललो वा केले असेल, ते तुम्ही क्षमा करावे.
6.122.34
न चेच्छक्यमवस्रष्टुं वैरमेतत्सुदारुणम् ।
अनुजानामि कर्ण त्वां युध्यस्व स्वर्गकाम्यया ॥ ६.१२२.३४ ॥
हे भयंकर वैर सोडणे शक्य नसेल, तर हे कर्णा, मी तुला अनुमती देतो. स्वर्गाच्या इच्छेने युद्ध कर.
6.122.35
निर्मन्युर्गतसंरम्भः कृतकर्मा रणे स्म ह ।
यथाशक्ति यथोत्साहं सतां वृत्तेषु वृत्तवान् ॥ ६.१२२.३५ ॥
क्रोधरहित, उत्तेजना शांत झालेला, युद्धात आपले कर्म करीत, आपल्या शक्ती आणि उत्साहानुसार, सज्जनांच्या आचरणात चालणारा.
6.122.36
अहं त्वामनुजानामि यदिच्छसि तदाप्नुहि ।
क्षत्रधर्मजिताँल्लोकानवाप्स्यसि धनंजयात् ॥ ६.१२२.३६ ॥
मी तुला अनुमती देतो. तुला जे हवे ते प्राप्त कर. धनंजयाकडून क्षत्रधर्माने जिंकलेली लोके तुला प्राप्त होतील.
6.122.37
युध्यस्व निरहंकारो बलवीर्यव्यपाश्रयः ।
धर्म्याद्धि युद्धादधिकं क्षत्रियस्य न विद्यते ॥ ६.१२२.३७ ॥
अहंकार न बाळगता, बल आणि पराक्रमाचा आधार घेऊन युद्ध कर. क्षत्रियासाठी धर्मयुक्त युद्धाहून श्रेष्ठ दुसरे काही नाही.
6.122.38
प्रशमे हि कृतो यत्नः सुमहान्सुचिरं मया ।
न चैव शकितः कर्तुं यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ६.१२२.३८ ॥
दीर्घकाळ शांती प्रस्थापित करण्यासाठी मी मोठा प्रयत्न केला, पण ते शक्य झाले नाही. जिथे धर्म आहे तिथे जय आहे.
6.122.39
इत्युक्तवति गाङ्गेये अभिवाद्योपमन्त्र्य च ।
राधेयो रथमारुह्य प्रायात्तव सुतं प्रति ॥ ६.१२२.३९ ॥
गांगेय असे बोलल्यावर, वंदन करून आणि निरोप घेऊन राधेय (कर्ण) रथावर आरूढ होऊन तुमच्या पुत्राकडे निघून गेला.
6.122.40
इत्येतद्बहुवृत्तान्तं भीष्मपर्वाखिलं मया ।
शृण्वते ते महाराज प्रोक्तं पापहरं शुभम् ॥ ६.१२२.४० ॥
महाराजा, अनेक प्रसंगांनी भरलेले भीष्मपर्व संपूर्ण असे हे मी तुम्हाला सांगितले. ऐकणाऱ्यांचे पाप हरण करणारे हे शुभ सांगितले गेले आहे.
6.122.41
यः श्रावयेत्सदा राजन्ब्राह्मणान्वेदपारगान् ।
श्रद्धावन्तश्च ये चापि श्रोष्यन्ति मनुजा भुवि ॥ ६.१२२.४१ ॥
हे राजा, जो नेहमी वेदपारंगत ब्राह्मणांना हे ऐकवतो, आणि पृथ्वीवर श्रद्धेने हे ऐकणारे मनुष्य;
6.122.42
विधूय सर्वपापानि विहायान्ते कलेवरम् ।
प्रयान्ति तत्पदं विष्णोर्यत्प्राप्य न निवर्तते ॥ ६.१२२.४२ ॥
सर्व पापे झटकून, शेवटी देह सोडून ते विष्णूच्या त्या पदाला जातात; ते मिळवल्यावर परत येत नाहीत.
6.122.43
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन भारतं भरतर्षभ ।
शृणुयात्सिद्धिमन्विच्छन्निह वामुत्र मानवः ॥ ६.१२२.४३ ॥
म्हणून, हे भरतश्रेष्ठा, सिद्धीची इच्छा करणाऱ्या मानवाने इहलोकी किंवा परलोकी सर्व प्रयत्नांनिशी हे भारत ऐकावे.
6.122.44
भोजनं भोजयेद्विप्रान्गन्धमाल्यैरलङ्कृतान् ।
भीष्मपर्वणि राजेन्द्र दद्यात्पानीयमुत्तमम् ॥ ६.१२२.४४ ॥
गंधमाळांनी अलंकृत ब्राह्मणांना भोजन घालावे. हे राजेंद्रा, भीष्मपर्वात उत्तम पाणीही द्यावे.