महाभारत · अध्याय 6.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.16.1
ततो रजन्यां व्युष्टायां शब्दः समभवन्महान् ।
क्रोशतां भूमिपलानां युज्यतां युज्यतामिति ॥ ६.१६.१ ॥
नंतर रात्र सरून पहाट झाल्यावर, "सिद्ध व्हा, सिद्ध व्हा!" असे ओरडणाऱ्या राजांचा मोठा गलबला उठला.
6.16.2
शङ्खदुन्दुभिघोषैश्च सिंहनादैश्च भारत ।
हयहेषितनादैश्च रथनेमिस्वनैस्तथा ॥ ६.१६.२ ॥
हे भारता, शंख आणि दुंदुभींच्या घोषाने, सिंहगर्जनांनी, घोड्यांच्या खिंकाळण्याने आणि रथचक्रांच्या गडगडाटाने तेही भरून गेले.
6.16.3
गाजानां बृहतां चैव योधानां चापि गर्जताम् ।
क्ष्वेलितास्फोटितोत्क्रुष्टैस्तुमुलं सर्वतोऽभवत् ॥ ६.१६.३ ॥
मोठ्या हत्तींच्या आणि गर्जणाऱ्या योद्ध्यांच्या शिट्ट्या, दंड थोपटणे व आरोळ्यांनी सर्वत्र तुमुल माजले.
6.16.4
उदतिष्ठन्महाराज सर्वं युक्तमशेषतः ।
सूर्योदये महत्सैन्यं कुरुपाण्डवसेनयोः ॥ ६.१६.४ ॥
हे महाराजा, सूर्योदयाच्या वेळी कौरव व पांडव सेना पूर्णपणे व्यूहबद्ध होऊन उभ्या राहिल्या; ते महाकाय सैन्य उठले.
6.16.5
राजेन्द्र तव पुत्राणां पाण्डवानां तथैव च ।
दुष्प्रधृष्याणि चास्त्राणि सशस्रकवचानि च ॥ ६.१६.५ ॥
हे राजेंद्रा, तुझ्या पुत्रांकडे आणि पांडवांकडे अजेय अस्त्रे, शस्त्रे व कवचेही होती.
6.16.6
ततः प्रकाशे सैन्यानि समदृश्यन्त भारत ।
त्वदीयानां परेषां च शस्त्रवन्ति महान्ति च ॥ ६.१६.६ ॥
मग प्रकाश झाल्यावर, हे भारता, तुझी व शत्रूंची शस्त्रधारी मोठी सैन्ये दिसू लागली.
6.16.7
तत्र नागा रथाश्चैव जाम्बूनदपरिष्कृताः ।
विभ्राजमाना दृश्यन्ते मेघा इव सविद्युतः ॥ ६.१६.७ ॥
तेथे सोन्याने सजवलेले हत्ती आणि रथ विजांसह असलेल्या मेघांप्रमाणे तेजस्वी दिसत होते.
6.16.8
रथानीकान्यदृश्यन्त नगराणीव भूरिशः ।
अतीव शुशुभे तत्र पिता ते पूर्णचन्द्रवत् ॥ ६.१६.८ ॥
रथसेनांचे समूह असंख्य नगरांसारखे दिसत होते. तेथे तुमचे पिता पौर्णिमेच्या चंद्रासारखे अतिशय शोभून दिसत होते.
6.16.9
धनुर्भिर्ऋष्टिभिः खङ्गैर्गदाभिः शक्तितोमरैः ।
योधाः प्रहरणैः शुभ्रैस्तेष्वनीकेष्ववस्थिताः ॥ ६.१६.९ ॥
धनुष्य, ऋष्टी, खड्ग, गदा, शक्ती व तोमर अशी तेजस्वी शस्त्रे घेऊन योद्धे त्या सेनाव्यूहांत उभे होते.
6.16.10
गजाः पदाता रथिनस्तुरगाश्च विशांपते ।
व्यतिष्ठन्वागुराकाराः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१६.१० ॥
हे राजा! हत्ती, पायदळ, रथी आणि घोडे जाळ्याच्या आकाराने शेकडो व हजारोंच्या संख्येत उभे होते.
6.16.11
ध्वजा बहुविधाकारा व्यदृश्यन्त समुच्छ्रिताः ।
स्वेषां चैव परेषां च द्युतिमन्तः सहस्रशः ॥ ६.१६.११ ॥
आपल्या व शत्रूंच्या अनेक आकारांचे ध्वज उंच फडकत हजारोंच्या संख्येने तेजस्वी दिसत होते.
6.16.12
काञ्चना मणिचित्राङ्गा ज्वलन्त इव पावकाः ।
अर्चिष्मन्तो व्यरोचन्त गजारोहाः सहस्रशः ॥ ६.१६.१२ ॥
सोन्याचे व रत्नांनी नक्षीदार शरीर असलेले गजारोहक प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे ज्वाळांसह हजारोंच्या संख्येने तेजाने चमकत होते.
6.16.13
महेन्द्रकेतवः शुभ्रा महेन्द्रसदनेष्विव ।
सन्नद्धास्ते प्रवीराश्च ददृशुर्युद्धकाङ्क्षिणः ॥ ६.१६.१३ ॥
महेंद्राच्या सदनांमधील शुभ्र महेंद्रध्वजांप्रमाणे, कवच धारण केलेले ते वीर युद्धाची इच्छा करणारे दिसले.
6.16.14
उद्यतैरायुधैश्चित्रास्तलबद्धाः कलापिनः ।
ऋषभाक्षा मनुष्येन्द्राश्चमूमुखगता बभुः ॥ ६.१६.१४ ॥
उंचावलेल्या आयुधांनी विचित्र, तलबद्ध, मयूरपिच्छधारी, वृषभाक्ष नरेंद्र सेनेच्या अग्रभागी जाताना शोभले.
6.16.15
शकुनिः सौबलः शल्य आवन्त्योऽथ जयद्रथः ।
विन्दानुविन्दौ कैकेयाः काम्भोजश्च सुदक्षिणः ॥ ६.१६.१५ ॥
शकुनी सौबल, शल्य, आवन्त्य, नंतर जयद्रथ, विंद-अनुविंद कैकेय, आणि काम्बोज सुदक्षिण.
6.16.16
श्रुतायुधश्च कालिङ्गो जयत्सेनश्च पार्थिवः ।
बृहद्बलश्च कौशल्यः कृतवर्मा च सात्वतः ॥ ६.१६.१६ ॥
श्रुतायुध कलिंग, राजा जयत्सेन, बृहद्बल कौशल्य, आणि सात्वत कृतवर्मा.
6.16.17
दशैते पुरुषव्याघ्राः शूराः परिघबाहवः ।
अक्षौहिणीनां पतयो यज्वानो भूरिदक्षिणाः ॥ ६.१६.१७ ॥
हे दहा पुरुषव्याघ्र, शूर, परिघासारखे बाहू असलेले, अक्षौहिणींचे स्वामी, यज्ञ करणारे, विपुल दक्षिणा देणारे.
6.16.18
एते चान्ये च बहवो दुर्योधनवशानुगाः ।
राजानो राजपुत्राश्च नीतिमन्तो महारथाः ॥ ६.१६.१८ ॥
हे आणि इतर अनेक — दुर्योधनाच्या अधीन चालणारे राजे, राजपुत्र, नीतिमान महारथी.
6.16.19
सन्नद्धाः समदृश्यन स्वेष्वनीकेष्ववस्थिताः ।
बद्धकृष्णाजिनाः सर्वे बलिनो युद्धशालिनः ॥ ६.१६.१९ ॥
सर्वजण कवच घालून आपापल्या सेनादलांत उभे असलेले दिसले; काळी हरणाची कातडी बांधलेले, बलवान आणि युद्धकुशल.
6.16.20
हृष्टा दुर्योधनस्यार्थे ब्रह्मलोकाय दीक्षिताः ।
समर्था दश वाहिन्यः परिगृह्य व्यवस्थिताः ॥ ६.१६.२० ॥
दुर्योधनाच्या हितासाठी, ब्रह्मलोक प्राप्तीच्या उद्देशाने व्रतदीक्षा घेऊन हर्षित झालेल्या दहा सेना वेढा घालून व्यूहात उभ्या होत्या.
6.16.21
एकादशी धार्तराष्ट्री कौरवाणां महाचमूः ।
अग्रतः सर्वसैन्यानां यत्र शान्तनवोऽग्रणीः ॥ ६.१६.२१ ॥
कौरवांची अकरावी महासेना, धृतराष्ट्र पुत्रांची; तिच्या अग्रभागी सर्व सैन्यांचा नेता शंतनूचा पुत्र होता.
6.16.22
श्वेतोष्णीषं श्वेतहयं श्वेतवर्माणमच्युतम् ।
अपश्याम महाराज भीष्मं चन्द्रमिवोदितम् ॥ ६.१६.२२ ॥
हे महाराज, पांढरा फेटा, पांढरे घोडे आणि पांढरे कवच धारण केलेल्या अच्युत भीष्मांना आम्ही पाहिले; उगवलेल्या चंद्रासारखे.
6.16.23
हेमतालध्वजं भीष्मं राजते स्यन्दते स्थितम् ।
श्वेताभ्र इव तीक्ष्णांशुं ददृशुः कुरुपाण्डवाः ॥ ६.१६.२३ ॥
सुवर्णतालध्वज भीष्म रथावर उभे राहून तेजाने चमकत होते; पांढऱ्या ढगात तीक्ष्ण किरणांच्या सूर्यासारखे. कौरव-पांडवांनी त्यांना पाहिले.
6.16.24
दृष्ट्वा चमूमुखे भीष्मं समकम्पन्त पाण्डवाः ।
सृञ्जयाश्च महेष्वासा धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ।
जृम्भमाणं महासिंहं दृष्ट्वा क्षुद्रमृगा यथा ॥ ६.१६.२४ ॥
सैन्याच्या अग्रभागी भीष्मांना पाहून पांडव आणि धृष्टद्युम्नाच्या नेतृत्वाखालील महाधनुर्धर सृंजय थरथरले; जांभई देणाऱ्या महासिंहाला पाहून लहान हरणे जशी थरथरतात.
6.16.25
धृष्टद्युम्नमुखाः सर्वे समुद्विविजिरे मुहुः ।
एकादशैताः श्रीजुष्टा वाहिन्यस्तव पार्थिव ॥ ६.१६.२५ ॥
धृष्टद्युम्न ज्यांच्या पुढे होता ते सर्व वारंवार अत्यंत विचलित झाले. हे राजा, तुमच्या या अकरा शोभायुक्त सेना (भयभीत झाल्या).
6.16.26
पाण्डवानां तथा सप्त महापुरुषपालिताः ।
उन्मत्तमकरावर्तौ महाग्राहसमाकुलौ ॥ ६.१६.२६ ॥
पांडवांच्या सात सेनाही महापुरुषांनी रक्षिलेल्या होत्या; उन्मत्त मकरांच्या भोवऱ्यांनी आणि मोठ्या मगरींनी भरलेल्या दोन सागरांसारख्या त्या होत्या.
6.16.27
युगान्ते समवेतौ द्वौ दृश्येते सागराविव ।
नैव नस्तादृशो राजन्दृष्टपूर्वो न च श्रुतः ।
अनीकानां समेतानां कौरवाणां तथाविधः ॥ ६.१६.२७ ॥
युगान्ती एकत्र आलेल्या दोन सागरांसारखे ते दिसत होते. हे राजा, कौरवांच्या एकत्र आलेल्या सेनांची अशी स्थिती आम्ही पूर्वी कधी पाहिली नव्हती किंवा ऐकली नव्हती.