ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.16.1
ततो रजन्यां व्युष्टायां शब्दः समभवन्महान् ।
क्रोशतां भूमिपलानां युज्यतां युज्यतामिति ॥ ६.१६.१ ॥
ਫਿਰ ਰਾਤ ਬੀਤ ਕੇ ਸਵੇਰਾ ਹੋਣ ਤੇ, "ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਓ, ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਓ!" ਆਖਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰੌਲਾ ਉੱਠਿਆ।
6.16.2
शङ्खदुन्दुभिघोषैश्च सिंहनादैश्च भारत ।
हयहेषितनादैश्च रथनेमिस्वनैस्तथा ॥ ६.१६.२ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸ਼ੰਖਾਂ ਤੇ ਦੁੰਦਭੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਨਾਲ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਹਿਣਕਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਰੱਥਾਂ ਦੇ ਪਹੀਆਂ ਦੀ ਖੜਖੜਾਹਟ ਨਾਲ ਵੀ।
6.16.3
गाजानां बृहतां चैव योधानां चापि गर्जताम् ।
क्ष्वेलितास्फोटितोत्क्रुष्टैस्तुमुलं सर्वतोऽभवत् ॥ ६.१६.३ ॥
ਵੱਡੇ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਗਰਜਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੀਟੀਆਂ, ਬਾਹਾਂ ਠੋਕਣ ਅਤੇ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਾਰੀ ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ।
6.16.4
उदतिष्ठन्महाराज सर्वं युक्तमशेषतः ।
सूर्योदये महत्सैन्यं कुरुपाण्डवसेनयोः ॥ ६.१६.४ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਕੌਰਵ ਤੇ ਪਾਂਡਵ ਸੈਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਊਹ ਬਣਾ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੀਆਂ; ਉਹ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਉੱਠੀ।
6.16.5
राजेन्द्र तव पुत्राणां पाण्डवानां तथैव च ।
दुष्प्रधृष्याणि चास्त्राणि सशस्रकवचानि च ॥ ६.१६.५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਕੋਲ ਵੀ ਅਜੇਤੂ ਅਸਤ੍ਰ ਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਕਵਚ ਸਨ।
6.16.6
ततः प्रकाशे सैन्यानि समदृश्यन्त भारत ।
त्वदीयानां परेषां च शस्त्रवन्ति महान्ति च ॥ ६.१६.६ ॥
ਫਿਰ ਚਾਨਣ ਹੋਣ ਤੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੇਰੀਆਂ ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਵੱਡੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦਿਸਣ ਲੱਗੀਆਂ।
6.16.7
तत्र नागा रथाश्चैव जाम्बूनदपरिष्कृताः ।
विभ्राजमाना दृश्यन्ते मेघा इव सविद्युतः ॥ ६.१६.७ ॥
ਉੱਥੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਰਥ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।
6.16.8
रथानीकान्यदृश्यन्त नगराणीव भूरिशः ।
अतीव शुशुभे तत्र पिता ते पूर्णचन्द्रवत् ॥ ६.१६.८ ॥
ਰਥ-ਸੈਨਾ ਦੇ ਦਲ ਅਨੇਕ ਨਗਰਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਭਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।
6.16.9
धनुर्भिर्ऋष्टिभिः खङ्गैर्गदाभिः शक्तितोमरैः ।
योधाः प्रहरणैः शुभ्रैस्तेष्वनीकेष्ववस्थिताः ॥ ६.१६.९ ॥
ਧਨੁਸ਼, ਰਿਸ਼ਟੀ, ਖੜਗ, ਗਦਾ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਤੋਮਰ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਸ਼ਸਤਰ ਲੈ ਕੇ ਯੋਧੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੈਨਾ-ਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।
6.16.10
गजाः पदाता रथिनस्तुरगाश्च विशांपते ।
व्यतिष्ठन्वागुराकाराः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१६.१० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਹਾਥੀ, ਪੈਦਲ, ਰਥੀ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਜਾਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।
6.16.11
ध्वजा बहुविधाकारा व्यदृश्यन्त समुच्छ्रिताः ।
स्वेषां चैव परेषां च द्युतिमन्तः सहस्रशः ॥ ६.१६.११ ॥
ਸਾਡੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਝੰਡੇ ਉੱਚੇ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।
6.16.12
काञ्चना मणिचित्राङ्गा ज्वलन्त इव पावकाः ।
अर्चिष्मन्तो व्यरोचन्त गजारोहाः सहस्रशः ॥ ६.१६.१२ ॥
ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਅਤੇ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਚਿਤਰੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ-ਸਵਾਰ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਲਾਟਾਂ ਸਹਿਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।
6.16.13
महेन्द्रकेतवः शुभ्रा महेन्द्रसदनेष्विव ।
सन्नद्धास्ते प्रवीराश्च ददृशुर्युद्धकाङ्क्षिणः ॥ ६.१६.१३ ॥
ਮਹੇਂਦਰ ਦੇ ਭਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਮਹੇਂਦਰ-ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਕਵਚ ਪਹਿਨੇ ਉਹ ਵੀਰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦਿਸੇ।
6.16.14
उद्यतैरायुधैश्चित्रास्तलबद्धाः कलापिनः ।
ऋषभाक्षा मनुष्येन्द्राश्चमूमुखगता बभुः ॥ ६.१६.१४ ॥
ਉੱਚੇ ਚੁੱਕੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ, ਢੋਲ ਬੰਨ੍ਹੇ, ਮੋਰਪੰਖ ਲਾਏ, ਬਲਦ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨਰੇਂਦਰ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਚਲਦੇ ਸੋਹੇ।
6.16.15
शकुनिः सौबलः शल्य आवन्त्योऽथ जयद्रथः ।
विन्दानुविन्दौ कैकेयाः काम्भोजश्च सुदक्षिणः ॥ ६.१६.१५ ॥
ਸ਼ਕੁਨੀ ਸੌਬਲ, ਸ਼ਲ੍ਯ, ਆਵੰਤ੍ਯ, ਫਿਰ ਜਯਦ੍ਰਥ, ਵਿੰਦ-ਅਨੁਵਿੰਦ ਕੈਕੇਯ, ਅਤੇ ਕੰਬੋਜ ਸੁਦਕ੍ਸ਼ਿਣ।
6.16.16
श्रुतायुधश्च कालिङ्गो जयत्सेनश्च पार्थिवः ।
बृहद्बलश्च कौशल्यः कृतवर्मा च सात्वतः ॥ ६.१६.१६ ॥
ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁਧ ਕਲਿੰਗ, ਰਾਜਾ ਜਯਤ੍ਸੇਨ, ਬ੍ਰਿਹਦ੍ਬਲ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯ, ਅਤੇ ਸਾਤ੍ਵਤ ਕ੍ਰਿਤਵਰਮਾ।
6.16.17
दशैते पुरुषव्याघ्राः शूराः परिघबाहवः ।
अक्षौहिणीनां पतयो यज्वानो भूरिदक्षिणाः ॥ ६.१६.१७ ॥
ਇਹ ਦਸ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘ੍ਰ, ਸੂਰਮੇ, ਪਰਿਘ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਭਰਪੂਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ।
6.16.18
एते चान्ये च बहवो दुर्योधनवशानुगाः ।
राजानो राजपुत्राश्च नीतिमन्तो महारथाः ॥ ६.१६.१८ ॥
ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ — ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਵਸ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਨੀਤੀਵਾਨ ਮਹਾਰਥੀ।
6.16.19
सन्नद्धाः समदृश्यन स्वेष्वनीकेष्ववस्थिताः ।
बद्धकृष्णाजिनाः सर्वे बलिनो युद्धशालिनः ॥ ६.१६.१९ ॥
ਸਾਰੇ ਕਵਚ ਪਹਿਨੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ੌਜੀ ਟੁਕੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ; ਕਾਲੇ ਮਿਰਗਛਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਯੁੱਧ-ਨਿਪੁਣ।
6.16.20
हृष्टा दुर्योधनस्यार्थे ब्रह्मलोकाय दीक्षिताः ।
समर्था दश वाहिन्यः परिगृह्य व्यवस्थिताः ॥ ६.१६.२० ॥
ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਪਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਵਰਤ ਦੀਖਿਆ ਲੈ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਈਆਂ ਦਸ ਸੈਨਾਵਾਂ ਘੇਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਵਿਊਹ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਸਨ।
6.16.21
एकादशी धार्तराष्ट्री कौरवाणां महाचमूः ।
अग्रतः सर्वसैन्यानां यत्र शान्तनवोऽग्रणीः ॥ ६.१६.२१ ॥
ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਮਹਾਸੈਨਾ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ; ਜਿਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਗੂ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
6.16.22
श्वेतोष्णीषं श्वेतहयं श्वेतवर्माणमच्युतम् ।
अपश्याम महाराज भीष्मं चन्द्रमिवोदितम् ॥ ६.१६.२२ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਚਿੱਟੀ ਪੱਗ, ਚਿੱਟੇ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਕਵਚ ਵਾਲੇ ਅਚੁਤ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ।
6.16.23
हेमतालध्वजं भीष्मं राजते स्यन्दते स्थितम् ।
श्वेताभ्र इव तीक्ष्णांशुं ददृशुः कुरुपाण्डवाः ॥ ६.१६.२३ ॥
ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਾੜ-ਝੰਡੇ ਵਾਲਾ ਭੀਸ਼ਮ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ। ਕੌਰਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.16.24
दृष्ट्वा चमूमुखे भीष्मं समकम्पन्त पाण्डवाः ।
सृञ्जयाश्च महेष्वासा धृष्टद्युम्नपुरोगमाः ।
जृम्भमाणं महासिंहं दृष्ट्वा क्षुद्रमृगा यथा ॥ ६.१६.२४ ॥
ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ ਸ੍ਰੰਜਯ ਬਹੁਤ ਕੰਬ ਉੱਠੇ; ਜਿਵੇਂ ਜਮਾਈ ਲੈਂਦੇ ਮਹਾਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਛੋਟੇ ਮਿਰਗ ਕੰਬਦੇ ਹਨ।
6.16.25
धृष्टद्युम्नमुखाः सर्वे समुद्विविजिरे मुहुः ।
एकादशैताः श्रीजुष्टा वाहिन्यस्तव पार्थिव ॥ ६.१६.२५ ॥
ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦਯੁਮਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਇਹ ਗਿਆਰਾਂ ਸ਼ੋਭਾਯੁਕਤ ਸੈਨਾਵਾਂ (ਡਰ ਗਈਆਂ)।
6.16.26
पाण्डवानां तथा सप्त महापुरुषपालिताः ।
उन्मत्तमकरावर्तौ महाग्राहसमाकुलौ ॥ ६.१६.२६ ॥
ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵੀ ਮਹਾਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਅਤ ਸਨ; ਮਦਮਸਤ ਮਕਰਾਂ ਦੇ ਭੰਵਰਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦੋ ਸਾਗਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਨ।
6.16.27
युगान्ते समवेतौ द्वौ दृश्येते सागराविव ।
नैव नस्तादृशो राजन्दृष्टपूर्वो न च श्रुतः ।
अनीकानां समेतानां कौरवाणां तथाविधः ॥ ६.१६.२७ ॥
ਯੁਗਾਂਤ ਵੇਲੇ ਮਿਲੇ ਦੋ ਸਾਗਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੌਰਵਾਂ ਦੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਰੂਪ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾ ਕਦੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ ਸੀ।