મહાભારત · અધ્યાય 6.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.17.1
यथा स भगवान्व्यासः कृष्णद्वैपायनोऽब्रवीत् ।
तथैव सहिताः सर्वे समाजग्मुर्महीक्षितः ॥ ६.१७.१ ॥
ભગવાન વ્યાસ કૃષ્ણદ્વૈપાયને કહ્યું હતું તેમ જ, બધા રાજાઓ એકસાથે ભેગા થયા.
6.17.2
मघाविषयगः सोमस्तद्दिनं प्रत्यपद्यत ।
दीप्यमानाश्च संपेतुर्दिवि सप्त महग्रहाः ॥ ६.१७.२ ॥
તે દિવસે ચંદ્ર મઘા નક્ષત્રમાં હતો; આકાશમાં સાત મહાન ગ્રહો પ્રકાશતા એકઠા થયા.
6.17.3
द्विधाभूत इवादित्य उदये प्रत्यदृश्यत ।
ज्वलन्त्या शिखया भूयो भानुमानुदितो रविः ॥ ६.१७.३ ॥
ઉદય સમયે સૂર્ય જાણે બે ભાગમાં વહેંચાયેલો દેખાયો; સળગતી જ્વાળાથી તે તેજસ્વી સૂર્ય ફરી ઊગ્યો.
6.17.4
ववाशिरे च दीप्तायां दिशि गोमायुवायसाः ।
लिप्समानाः शरीराणि मांसशोणितभोजनाः ॥ ६.१७.४ ॥
સળગતી દિશામાં શિયાળ અને કાગડા ચીસ પાડવા લાગ્યા; શરીરો મેળવવાની ઇચ્છાથી, માંસ-લોહી ખાનારા તેઓ ચીસ્યા.
6.17.5
अहन्यहनि पार्थानां वृद्धः कुरुपितामहः ।
भरद्वाजात्मजश्चैव प्रातरुत्थाय संयतौ ॥ ६.१७.५ ॥
દરરોજ પૃથાના પુત્રો સામે વૃદ્ધ કુરુપિતામહ અને ભરદ્વાજના પુત્ર સવારે ઊઠીને સંયમથી તૈયાર રહેતા.
6.17.6
जयोऽस्तु पाण्डुपुत्राणामित्यूचतुरिन्दमौ ।
युयुधाते तवार्थाय यथा स समयः कृतः ॥ ६.१७.६ ॥
"પાંડુના પુત્રોને જય થાઓ" એમ શત્રુદમન એવા બંનેએ કહ્યું; તમારા માટે તેઓ લડ્યા, જેમ તેમનો કરાર હતો.
6.17.7
सर्वधर्मविशेषज्ञः पिता देवव्रतस्तव ।
समानीय महीपालानिदं वचनमब्रवीत् ॥ ६.१७.७ ॥
સર્વ ધર્મોના વિશેષ જ્ઞાતા તમારા પિતા દેવવ્રતે રાજાઓને એકઠા કરીને આ વચન કહ્યું.
6.17.8
इदं वः क्षत्रिया द्वारं स्वर्गायापावृतं महत् ।
गच्छध्वं तेन शक्रस्य ब्रह्मणः सहलोकताम् ॥ ६.१७.८ ॥
હે ક્ષત્રિયો, સ્વર્ગનું આ મહાન દ્વાર તમારા માટે ખુલ્લું છે; તેના દ્વારા જાઓ અને ઇન્દ્ર તથા બ્રહ્માના લોકમાં સહવાસ પામો.
6.17.9
एष वः शाश्वतः पन्थाः पूर्वैः पूर्वतरैः कृतः ।
संभावयध्वमात्मानमव्यग्रमनसो युधि ॥ ६.१७.९ ॥
આ તમારો શાશ્વત માર્ગ છે, જેને પૂર્વજો અને તેમનાથી પણ પહેલાંના લોકોએ અપનાવ્યો હતો; યુદ્ધમાં સ્થિર મનથી પોતાને સન્માનિત ગણો.
6.17.10
नाभागोऽथ ययातिश्च मान्धाता नहुषो नृगः ।
संसिद्धाः परमं स्थानं गताः कर्मभिरीदृशैः ॥ ६.१७.१० ॥
નાભાગ, યયાતિ, માંધાતા, નહુષ અને નૃગ—આવાં કર્મોથી સિદ્ધિ પામીને તેઓ પરમ સ્થાને ગયા.
6.17.11
अधर्मः क्षत्रियस्यैष यद्व्याधिमरणं गृहे ।
यदयोनिधनं याति सोऽस्य धर्मः सनातनः ॥ ६.१७.११ ॥
ક્ષત્રિય માટે ઘરમાં રોગથી મૃત્યુ પામવું અધર્મ છે; યુદ્ધ વિના મૃત્યુ પામવું તેનો સનાતન ધર્મ નથી.
6.17.12
एवमुक्ता महीपाला भीष्मेण भरतर्षभ ।
निर्ययुः स्वान्यनीकानि शोभयन्तो रथोत्तमैः ॥ ६.१७.१२ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ભીષ્મે આમ કહ્યું ત્યારે રાજાઓ પોતપોતાના સૈન્ય સાથે નીકળ્યા; ઉત્તમ રથોથી સૈન્યને શોભાવતા.
6.17.13
स तु वैकर्तनः कर्णः सामात्यः सह बन्धुभिः ।
न्यासितः समरे शस्त्रं भीष्मेण भरतर्षभ ॥ ६.१७.१३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તે વૈકર્તન કર્ણને અમાત્યો અને બંધુઓ સહિત યુદ્ધમાં ભીષ્મે શસ્ત્ર નીચે મુકાવ્યું.
6.17.14
अपेतकर्णाः पुत्रास्ते राजनश्चैव तावकाः ।
निर्ययुः सिंहनादेन नादयन्तो दिशो दश ॥ ६.१७.१४ ॥
તમારા પુત્રો અને રાજાઓ, કાન આપ્યા વિના, સિંહનાદથી દસે દિશાઓ ગજવતા નીકળ્યા.
6.17.15
श्वेतैश्छत्रैः पताकाभिर्ध्वजवारणवाजिभिः ।
तान्यनीकानि शोभन्ते गजैरथ पदातिभिः ॥ ६.१७.१५ ॥
સફેદ છત્રો, પતાકાઓ, ધ્વજો, હાથીઓ અને ઘોડાઓથી તે સેનાઓ શોભતી હતી; હાથીઓ અને પાયદળથી પણ.
6.17.16
भेरीपणवशब्दैश्च दुन्दुभीनां च निःस्वनैः ।
रथनेमिनिनादैश्च बभूवाकुलिता मही ॥ ६.१७.१६ ॥
ભેરી, પણવના શબ્દો, દુંદુભિના ગર્જન અને રથચક્રોના નાદથી પૃથ્વી આકુળ થઈ ગઈ.
6.17.17
काञ्चनाङ्गदकेयूरैः कार्मुकैश्च महारथाः ।
भ्राजमाना व्यराजन्त साग्नयः पर्वता इव ॥ ६.१७.१७ ॥
સોનાના બાજુબંધ, કંકણ અને ધનુષ્યોથી ચમકતા મહારથીઓ અગ્નિસહિત પર્વતો સમાન શોભ્યા.
6.17.18
तालेन महता भीष्मः पञ्चतारेण केतुना ।
विमलादित्यसंकाशस्तस्थौ कुरुचमूपरि ॥ ६.१७.१८ ॥
મહાન તાલ-ધ્વજ અને પંચતારા કેતુ સાથે, નિર્મળ સૂર્ય સમાન ભીષ્મ કૌરવ સેનાની ઉપર ઊભા રહ્યા.
6.17.19
ये त्वदीया महेष्वासा राजानो भरतर्षभ ।
अवर्तन्त यथादेशं राजञ्शान्तनवस्य ते ॥ ६.१७.१९ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, તમારા પક્ષના મહાન ધનુર્ધર રાજાઓ, હે રાજન, શાંતનુના પુત્ર (ભીષ્મ)ના આદેશ અનુસાર પોતપોતાના સ્થાને આગળ વધ્યા.
6.17.20
स तु गोवासनः शैब्यः सहितः सर्वराजभिः ।
ययौ मातङ्गराजेन राजार्हेण पताकिना ।
पद्मवर्णस्त्वनीकानां सर्वेषामग्रतः स्थितः ॥ ६.१७.२० ॥
ગોવાસન શૈબ્ય સર્વ રાજાઓ સાથે, રાજાને યોગ્ય ધ્વજાઓથી શણગારેલા રાજગજ પર ચડીને ગયો. કમળવર્ણનો તે બધી સેનાઓની આગળ ઊભો રહ્યો.
6.17.21
अश्वत्थामा ययौ यत्तः सिंहलाङ्गूलकेतुना ।
श्रुतायुधश्चित्रसेनः पुरुमित्रो विविंशतिः ॥ ६.१७.२१ ॥
અશ્વત્થામા સાવધાનીથી સિંહપૂંછના ધ્વજ સાથે ગયો. શ્રુતાયુધ, ચિત્રસેન, પુરુમિત્ર અને વિવિંશતિ પણ ગયા.
6.17.22
शल्यो भूरिश्रवाश्चैव विकर्णश्च महारथः ।
एते सप्त महेष्वासा द्रोणपुत्रपुरोगमाः ॥ ६.१७.२२ ॥
શલ્ય, ભૂરિશ્રવા અને મહારથ વિકર્ણ પણ; દ્રોણપુત્ર જેમની આગળ હતો, એ સાત મહાન ધનુર્ધરો.
6.17.23
स्यन्दनैर्वरवर्माणो भीष्मस्यासन्पुरोगमाः ।
तेषामपि महोत्सेधाः शोभयन्तो रथोत्तमान् ॥ ६.१७.२३ ॥
શ્રેષ્ઠ બખ્તર ધારણ કરેલા રથીઓ ભીષ્મની આગળ હતા. તેમનામાં ઊંચા દેહવાળા પણ હતા, જે ઉત્તમ રથોની શોભા વધારતા હતા.
6.17.24
भ्राजमाना व्यरोचन्त जाम्बूनदमया ध्वजाः ।
जाम्बूनदमयी वेदी कमण्डलुविभूषिता ॥ ६.१७.२४ ॥
સોનાના ધ્વજો ચમકીને દીપ્ત થયા. કમંડળુથી શણગારેલી સોનાની વેદી પણ ઝળહળી ઊઠી.
6.17.25
केतुराचार्यमुख्यस्य द्रोणस्य धनुषा सह ।
अनेकशतसाहस्रमनीकमनुकर्षतः ॥ ६.१७.२५ ॥
આચાર્યશ્રેષ્ઠ દ્રોણનો ધ્વજ ધનુષ સાથે, અનેક સો હજારની સેનાને ખેંચતો.
6.17.26
महान्दुर्योधनस्यासीन्नागो मणिमयो ध्वजः ।
तस्य पौरवकालिङ्गकाम्भोजाः समुदक्षिणाः ॥ ६.१७.२६ ॥
દુર્યોધનનો મહાન ધ્વજ મણિમય હાથી હતો; તેના અધીન પૌરવ, કલિંગ, કંબોજ અને દક્ષિણના લોકો હતા.
6.17.27
क्षेमधन्वा च शल्यश्च तस्थुः प्रमुखतो रथाः ।
स्यन्दनेन महार्हेण केतुना वृषभेण च।
प्रकर्षन्नेव सेनाग्नं मागधस्य कृपो ययौ ॥ ६.१७.२७ ॥
ક્ષેમધન્વા અને શલ્ય રથો સાથે આગળ ઊભા; બહુમૂલ્ય રથ પર, વૃષભધ્વજ સાથે, માગધની સેનાનો અગ્રભાગ ખેંચતા કૃપ ગયા.
6.17.28
तदङ्गपतिनां गुप्तं कृपेण च मनस्विना ।
शारदाम्बुधरप्रख्यं प्राच्यानां सुमहद्बलम् ॥ ६.१७.२८ ॥
અંગના રાજાઓ અને મનસ્વી કૃપ દ્વારા રક્ષિત એ પૂર્વના લોકોનું વિશાળ સૈન્ય શરદના મેઘો જેવું હતું.
6.17.29
अनीकप्रमुखे तिष्ठन्वराहेण महायशाः ।
शुशुभे केतुमुख्येन राजतेन जयद्रथः ॥ ६.१७.२९ ॥
સેનાના અગ્રભાગે ઊભેલા મહાયશસ્વી જયદ્રથ વરાહધ્વજ અને રૂપાના મુખ્ય ધ્વજથી શોભ્યા.
6.17.30
शतं रतसहस्राणां तस्यासन्वशवर्तिनः ।
अष्टौ नागसहस्राणि सादिनामयुतानि षट् ॥ ६.१७.३० ॥
તેના આધીન એક લાખ રથ, આઠ હજાર હાથી અને છ અયુત ઘોડેસવાર હતા.
6.17.31
तत्सिन्धुपतिना राज्ञा पालितं ध्वजिनीमुखम् ।
अनन्तरथनागाश्वमशोभत महद्बलम् ॥ ६.१७.३१ ॥
સિંધુપતિ રાજાએ રક્ષેલો તે સેનાનો અગ્રભાગ, નજીક પંક્તિમાં ઊભેલા રથો, હાથીઓ અને ઘોડાઓ સાથે મહાબળ બનીને શોભ્યો.
6.17.32
षष्ट्या रथसहस्रैस्तु नागानामयुतेन च ।
पतिः सर्वकलिङ्गानां ययौ केतुमता सह ॥ ६.१७.३२ ॥
સાઠ હજાર રથો અને દસ હજાર હાથીઓ સાથે સર્વ કલિંગોનો અધિપતિ કેતુમાન સાથે આગળ વધ્યો.
6.17.33
तस्य पर्वतसंकाशा व्यरोचन्त महागजाः ।
यन्त्रतोमरतूणीरैः पताकाभिः सुशोभिताः ॥ ६.१७.३३ ॥
તેના પર્વત જેવા મહાહાથીઓ યંત્રો, તોમરો, તરકસો અને પતાકાઓથી સુંદર શણગારાઈને ચમક્યા.
6.17.34
शुशुभे केतुमुख्येन पावकेन कलिङ्गकः ।
श्वेतच्छत्रेण निष्केण चामरव्यजनेन च ॥ ६.१७.३४ ॥
કેતુના મુખ્ય ધ્વજથી અગ્નિ સમાન કલિંગરાજ સફેદ છત્ર, સોનાના હાર, ચામર અને વ્યજનથી શોભ્યો.
6.17.35
केतुमानपि मातङ्गं विचित्रपरमाङ्कुशम् ।
आस्थितः समरे राजन्मेघस्थ इव भानुमान् ॥ ६.१७.३५ ॥
હે રાજન્! કેતુમાન પણ વિચિત્ર ઉત્તમ અંકુશવાળા હાથી પર સવાર થઈ યુદ્ધમાં મેઘમાં રહેલા સૂર્ય સમાન શોભ્યો.
6.17.36
तेजसा दीप्यमानस्तु वारणोत्तममास्थितः ।
भगदत्तो ययौ राजा यथा वज्रधरस्तथा ॥ ६.१७.३६ ॥
તેજથી ઝળહળતો ભગદત્ત રાજા શ્રેષ્ઠ હાથી પર સવાર થઈ વજ્રધારી ઇન્દ્રની જેમ આગળ વધ્યો.
6.17.37
गजस्कन्धगतावास्तां भगदत्तेन संमितौ ।
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ केतुमन्तमनुव्रतौ ॥ ६.१७.३७ ॥
ભગદત્ત સાથે હાથીના ખભા પર બેઠેલા, તેના સમાન અવંતીના બે રાજકુમાર વિંદ અને અનુવિંદ કેતુમાનના અનુયાયી હતા.
6.17.38
स रथानीकवान्व्यूहो हस्त्यङ्गो नृपशीर्षवान् ।
वाजिपक्षः पतत्युग्रः प्रहसन्सर्वतोमुखः ॥ ६.१७.३८ ॥
રથસેનાને આગળ, હાથીઓને શરીર, રાજાઓને માથું અને ઘોડાઓને પાંખ ધરાવતી તે વ્યૂહરચના હસતી, સર્વ દિશાઓ તરફ મુખ કરીને ભયંકર રીતે ધસી આવતી હતી.
6.17.39
द्रोणेन विहितो राजन्राज्ञा शान्तनवेन च ।
तथैवाचार्यपुत्रेण बाह्लीकेन कृपेम च ॥ ६.१७.३९ ॥
હે રાજન, આ વ્યૂહરચના દ્રોણે, શંતનુના પુત્ર રાજાએ, તેમજ આચાર્યપુત્રે, બાહ્લીકે અને કૃપે રચી હતી.