মহাভারত · অধ্যায় 6.21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.21.1
बृहतीं धार्तराष्ट्रस्य सेनां दृष्ट्वा समुद्यताम् ।
विषादमगमद्राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ६.२१.१ ॥
ধৃতরাষ্ট্রের পুত্রদের বিশাল সেনাবাহিনী যুদ্ধের জন্য প্রস্তুত দেখে কুন্তীপুত্র রাজা যুধিষ্ঠির বিষাদগ্রস্ত হলেন।
6.21.2
व्यूहं भीष्मेण चाभेद्यं कल्पितं प्रेक्ष्य पाण्डवः ।
अभेद्यमिव संप्रेक्ष्य विवर्णोऽर्जुनमब्रवीत् ॥ ६.२१.२ ॥
ভীষ্মের রচিত অভেদ্য ব্যূহ দেখে পাণ্ডুপুত্র বিবর্ণ হয়ে অর্জুনকে বললেন।
6.21.3
धनञ्जय कथं शक्यमस्माभिर्योद्धुमाहवे ।
धार्तराष्ट्रैर्महाबाहो येषां योद्धा पितामहः ॥ ६.२१.३ ॥
ধনঞ্জয়, যাদের যোদ্ধা স্বয়ং পিতামহ, সেই ধৃতরাষ্ট্রের পুত্রদের সঙ্গে আমরা কীভাবে যুদ্ধ করতে পারব?
6.21.4
अक्षोभ्योऽयमभेद्यश्च भीष्मेणामित्रकर्षिणा ।
कल्पितः शास्त्रदृष्टेन विधिना भूरिवर्चसा ॥ ६.२१.४ ॥
এই ব্যূহ অচল ও অভেদ্য; শত্রুদমনকারী মহাতেজস্বী ভীষ্ম শাস্ত্রবিধি অনুসারে এটি রচনা করেছেন।
6.21.5
ते वयं संशय्नं प्राप्ताः ससैन्याः शत्रुकर्षण ।
कथमस्मान्महाव्यूहादुत्थानं नो भविष्यति ॥ ६.२१.५ ॥
হে শত্রুদমনকারী! আমরা সৈন্যসহ সংশয়ে পড়েছি; এই মহাব্যূহ থেকে আমাদের উদ্ধার কীভাবে হবে?
6.21.6
अथार्जुनोऽब्रवीत्पार्थं युधिष्ठिरममित्रहा ।
विषण्णमिव संप्रेक्ष्य तव राजन्ननीकिनीम् ॥ ६.२१.६ ॥
তখন শত্রুহন্তা অর্জুন, হে রাজন, আপনার সেনাবাহিনী দেখে বিষণ্ণ হয়ে পড়া পৃথাপুত্র যুধিষ্ঠিরকে বললেন।
6.21.7
प्रज्ञयाभ्यधिकाञ्शूरान्गुणयुक्तान्बहूनपि ।
जयन्त्यल्पतरा येन तन्निबोध विशांपते ॥ ६.२१.७ ॥
হে প্রজাপতি, প্রজ্ঞায় শ্রেষ্ঠ, গুণসম্পন্ন বহু বীরকেও অল্পসংখ্যক লোক জয় করে; তা জেনে নাও।
6.21.8
तत्र ते कारणं राजन्प्रवक्ष्याम्यनसूयवे ।
नारदस्तमृषिर्वेद भीष्मद्रोणौ च पाण्डव ॥ ६.२१.८ ॥
হে রাজা, এর কারণ অসূয়াহীন তোমাকে আমি বলব। হে পাণ্ডব, ঋষি নারদ তা জানতেন, ভীষ্ম ও দ্রোণও জানতেন।
6.21.9
एनमेवार्थमाश्रित्य युद्धे देवासुरेऽब्रवीत् ।
पितामहः किल पुरा महेन्द्रादीन्दिवौकसः ॥ ६.२१.९ ॥
এই বিষয়কেই অবলম্বন করে দেবাসুর যুদ্ধে পিতামহ পূর্বে মহেন্দ্র প্রভৃতি স্বর্গবাসী দেবতাদের বলেছিলেন।
6.21.10
न तथा बलवीर्याभ्यां जयन्ति विजिगीषवः ।
यथा सत्यानृशंस्याभ्यां धर्मेणैवोद्यमेन च ॥ ६.२१.१० ॥
জয়েচ্ছুরা বল ও বীর্যে ততটা জয়ী হয় না, যতটা সত্য, করুণা, ধর্ম ও উদ্যমে জয়ী হয়।
6.21.11
त्वक्त्वाऽधर्मं तथा सर्वे धर्मं चोत्तममास्थिताः ।
युध्यध्वमतहंकारा यतो धर्मस्ततो जयः ॥ ६.२१.११ ॥
অধর্ম ত্যাগ করে, উত্তম ধর্ম আশ্রয় করে, অহংকারশূন্য হয়ে তোমরা সকলে যুদ্ধ কর; যেখানে ধর্ম, সেখানেই জয়।
6.21.12
एवं राजन्विजानीहि ध्रुवोऽस्माकं रणे जयः ।
यथा तु नारदः प्राह यतः कृष्णस्ततो जयः ॥ ६.२१.१२ ॥
হে রাজা, এভাবে জেনে নাও—যুদ্ধে আমাদের জয় নিশ্চিত। নারদ যেমন বলেছিলেন, কৃষ্ণ যেখানে, সেখানেই জয়।
6.21.13
गुणभूतो जयः कृष्णे पृष्ठतोऽभ्येति माधवम् ।
तद्यथा विजयश्चास्य सन्नतिश्चापरो गुणः ॥ ६.२१.१३ ॥
জয় কৃষ্ণে গৌণ গুণরূপে মাধবের পশ্চাতে আসে। তাঁর বিজয় ও বিনয় আরেকটি গুণ।
6.21.14
अनन्ततेजा गोविन्दः शत्रुपूगेषु निर्व्यथः ।
पुरुषः सनातनमयो यतः कृष्णस्ततो जयः ॥ ६.२१.१४ ॥
অনন্ত তেজসম্পন্ন গোবিন্দ শত্রুদলের মাঝেও অবিচল। তিনি সনাতন পুরুষ; যেখানে কৃষ্ণ, সেখানেই জয়।
6.21.15
पुरा ह्येष हरिर्भूत्वा विकुण्ठोऽकुण्ठसायकः ।
सुरासुरानवस्फूर्जन्नब्रवीत्के जयन्त्विति ॥ ६.२१.१५ ॥
পুরাকালে এই হরিই বিকুণ্ঠ হয়ে, অব্যর্থ শরসহ, দেব-অসুরদের মাঝে গর্জন করে বলেছিলেন—'কে জয়ী হবে?'
6.21.16
अनु कृष्णं जयेमेति यैरुक्तं तत्र तैर्जितम् ।
तत्प्रसादाद्धि त्रैलोक्यं प्राप्तं शक्रादिभिः सुरैः ॥ ६.२१.१६ ॥
'কৃষ্ণের অনুসরণে আমরা জয়ী হব'—যাঁরা এমন বলেছিলেন, তাঁরা সেখানে জয়ী হয়েছিলেন। তাঁরই প্রসাদে ইন্দ্রাদি দেবতারা ত্রিলোক লাভ করেছিলেন।
6.21.17
तस्य ते न व्यथां कांचिदिह पश्यामि भारत ।
यस्य ते यजमाशास्ते विश्वभुक् त्रिदिवेश्वरः ॥ ६.२१.१७ ॥
হে ভারত, এখানে তাঁর বিষয়ে তোমার কোনো দুঃখ আমি দেখছি না। সর্বভোক্তা ত্রিদিবেশ্বর যাঁর যজ্ঞ কামনা করেন, সেই তোমার।