महाभारत · अध्याय 6.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.23.1
धार्तराष्ट्रबलं दृष्ट्वा युद्धाय समुपस्थितम् ।
अर्जुनस्य हितार्थाय कृष्णो वचनमब्रवीत् ॥ ६.२३.१ ॥
युद्धासाठी सज्ज असलेले धृतराष्ट्रपुत्रांचे सैन्य पाहून अर्जुनाच्या हितासाठी कृष्ण हे वचन बोलला.
6.23.2
शुचिर्भूत्वा महाबाहो संग्रामाभिमुखे स्थितः ।
पराजयाय श्त्रुणां दुर्गास्तोत्रमुदीरय ॥ ६.२३.२ ॥
हे महाबाहो, शुचिर्भूत होऊन युद्धासमोर उभा राहून शत्रूंच्या पराजयासाठी दुर्गास्तोत्र पठण कर.
6.23.3
एवमुक्तोऽर्जुनः सङ्ख्ये वासुदेवेन धीमता ।
अवतीर्य रथात्पार्थः स्तोत्रमाह कृताञ्जलिः ॥ ६.२३.३ ॥
बुद्धिमान वासुदेवाने असे सांगितल्यावर, पृथापुत्र अर्जुन युद्धात रथातून उतरला आणि हात जोडून स्तोत्र म्हणू लागला.
6.23.4
नमस्ते सिद्धसेनानि आर्ये मन्दरवासिनि ।
कुमारि कालि कापालि कपिले कृष्णपिङ्गले ॥ ६.२३.४ ॥
हे सिद्धसेनानी, हे आर्ये, हे मंदरपर्वतवासिनी, हे कुमारी, हे काली, हे कापालि, हे कपिले, हे कृष्णपिंगले, तुला नमस्कार असो.
6.23.5
भद्रकालि नमस्तुभ्यं महाकालि नमोऽस्तु ते ।
चण्डि चण्डे नमस्तुभ्यं तारिणि वरवर्णिनि ॥ ६.२३.५ ॥
हे भद्रकाली, तुला नमस्कार; हे महाकाली, तुला नमस्कार असो. हे चंडी, हे चंडे, तुला नमस्कार; हे तारिणी, हे वरवर्णिनी.
6.23.6
कात्यायनि महाभागे करालि विजये जये ।
शिखिपिच्छध्वजधरे नानाभरणभूषिते ॥ ६.२३.६ ॥
हे कात्यायनी, हे महाभागे, हे करालि, हे विजये, हे जये, मयूरपिच्छ ध्वज धारण करणारी, नाना अलंकारांनी शोभणारी.
6.23.7
अट्टशूलप्रहरणे स्वङ्गखेटकधारिणि ।
गोपेन्द्रस्यानुजे ज्येष्ठे नन्दगोपकुलोद्भवे ॥ ६.२३.७ ॥
अट्टशूळ हे आयुध धारण करणारी, खड्ग आणि ढाल धारण करणारी, गोपेंद्राची धाकटी बहीण व ज्येष्ठ, नंदगोपाच्या कुळात जन्मलेली!
6.23.8
महिषासृक्प्रिये नित्यं कौशिकि पीतवासिनि ।
अट्टहासे कोकमुखे नमस्तेऽस्तु रणप्रिये ॥ ६.२३.८ ॥
महिषासुराचे रक्त नित्य प्रिय मानणारी, कौशिकी, पिवळे वस्त्र परिधान करणारी, अट्टहास करणारी, कोकमुखी, रणप्रिया, तुला नमस्कार असो!
6.23.9
उभे शाकम्भरि श्वेते कृष्णे कैटभनाशिनि ।
हिरण्याश्चि विरूपाक्षि सुधूम्राक्षि नमोऽस्तु ते ॥ ६.२३.९ ॥
हे शाकंभरी, श्वेत आणि कृष्ण दोन्ही रूपे असलेली, कैटभाचा नाश करणारी, हिरण्याक्षी, विरूपाक्षी, सुधूम्राक्षी, तुला नमस्कार!
6.23.10
वेदश्रुति महापुण्ये ब्रह्मण्ये जातवेदसि ।
जम्बूकटकचैत्येषु नित्यं सन्निहितालये ॥ ६.२३.१० ॥
हे वेदश्रुती, महापुण्ये, ब्राह्मण्यप्रिये, जातवेदसे, जंबू वनातील कटक चैत्यांमध्ये नित्य वास करणारी!
6.23.11
त्वं ब्रह्मविद्या विद्यानां महानिद्रा च देहिनाम् ।
स्कन्दमातर्भगवति दुर्गे कान्तारवासिनि ॥ ६.२३.११ ॥
तूच ब्रह्मविद्या, सर्व विद्यांमधील विद्या; देहधारींची महानिद्राही तूच. हे स्कंदमाते, भगवती, दुर्गे, अरण्यवासिनी!
6.23.12
स्वाहाकारः स्वधा चैव कला काष्ठा सरस्वती ।
सावित्री वेदमाता च तथा वेदान्त उच्यते ॥ ६.२३.१२ ॥
स्वाहाकार आणि स्वधाही तूच; कला, काष्ठा, सरस्वतीही तूच; सावित्री, वेदमाता आणि वेदांतही तूच असे म्हटले जाते.
6.23.13
स्तुतासि त्वं महादेवि विशुद्धेनान्तरात्मना ।
जयो भवतु मे नित्यं त्वत्प्रसादाद्रणाजिरे ॥ ६.२३.१३ ॥
हे महादेवी, शुद्ध अंतरात्म्याने तुझी स्तुती केली आहे. तुझ्या प्रसादाने रणांगणात माझा नेहमी विजय होवो.
6.23.14
कान्तारभयदुर्गेषु भक्तानां चालयेषु च ।
नित्यं वससि पाताले युद्धे जयसि दानवान् ॥ ६.२३.१४ ॥
भयंकर अरण्ये, दुर्गांमध्ये आणि भक्तांच्या आलयांमध्ये तू नेहमी वास करतेस; पाताळातही वास करतेस आणि युद्धात दानवांना जिंकतेस.
6.23.15
त्वं जम्भनी मोहिनी च माया ह्रीः श्रीस्तथैव च ।
संध्या प्रभावती चैव सावित्री जननी तथा ॥ ६.२३.१५ ॥
तू जम्भनी, मोहिनी, माया आहेस; ह्री आणि श्री तूच; तसेच संध्या, प्रभावती, सावित्री आणि जननीही तूच आहेस.
6.23.16
तुष्टिः पुष्टिर्धृतिर्दीप्तिश्चन्द्रादित्यविवर्धिनी ।
भूतिर्भूतिमतां सङ्ख्ये वीक्ष्यसे सिद्धचारणैः ॥ ६.२३.१६ ॥
तू तुष्टी, पुष्टी, धृती, दीप्ती आहेस; चंद्र-सूर्यांची वृद्धी करणारी; युद्धात समृद्धांची विभूती; सिद्ध आणि चारण तुला पाहतात.
6.23.17
ततः पार्थस्य विज्ञाय भक्तिं मानववत्सला ।
अन्तरिक्षगतोवाच गोविन्दस्याग्रतः स्थिता ॥ ६.२३.१७ ॥
तेव्हा पार्थाची भक्ती जाणून, मानवांवर प्रेम करणारी देवी, आकाशात उभी राहून गोविंदासमोर उभी राहून बोलली.
6.23.18
स्वल्पेनैव तु कालेन शत्रूञ्जेष्यसि पाण्डव ।
नरस्त्वमसि दुर्धर्ष नारायणसहायवान् ॥ ६.२३.१८ ॥
हे पाण्डवा, अल्पकाळातच तू शत्रूंना जिंकशील. नारायण ज्याचा सहाय्यक आहे असा दुर्धर्ष नर तू आहेस.
6.23.19
अजेयस्त्वं रणेऽरीणामपि वज्रभृतः स्वयम् ।
इत्येवमुक्त्वा वरदा क्षणेनान्तरधीयत ॥ ६.२३.१९ ॥
युद्धात तू शत्रूंना, अगदी वज्रधारी इंद्रालाही, अजेय ठरशील. असे बोलून वरदायिनी देवी क्षणार्धात अंतर्धान पावली.
6.23.20
लब्ध्वा वरं तु कौन्तेयो मेने विजयमात्मनः ।
आरुरोह ततः पार्थो रथं परमसंमतम् ॥ ६.२३.२० ॥
वर मिळवून कौंतेयाने आपला विजय निश्चित मानला. मग पार्थ अत्यंत मान्य असलेल्या रथावर चढला.
6.23.21
कृष्णार्जुनावेकरथौ दिव्यौ शङ्खौः प्रदध्मतुः ।
य इदं पठते स्तोत्रं कल्य उत्थाय मानवः ॥ ६.२३.२१ ॥
एकाच रथावर असलेल्या कृष्ण-अर्जुनांनी दिव्य शंख फुंकले. जो मानव पहाटे उठून हे स्तोत्र पठण करतो —
6.23.22
यक्षरक्षःपिशाचेभ्यो न भयं विद्यते सदा ।
न चापि रिपवस्तेभ्यः सर्पाद्या ये च दंष्ट्रिणः ॥ ६.२३.२२ ॥
यक्ष, राक्षस, पिशाच यांच्यापासून त्याला कधीही भय नसते. त्यांच्यापासून व शत्रूंपासून, तसेच सर्प आदी दाढा असलेल्या प्राण्यांपासूनही भय नसते.
6.23.23
न भयं विद्यते तस्य सदा राजकुलादपि ।
विवादेक जयमाप्नोति बद्धो मुच्यति बन्धनात् ॥ ६.२३.२३ ॥
राजघराण्याकडूनही त्याला कधीही भय नसते. वादात तो विजय मिळवतो, आणि बद्ध व्यक्ती बंधनातून मुक्त होते.
6.23.24
दुर्गं तरति चावश्यं तथा चोरैर्विमुच्यते ।
संग्रामे विजयेन्नित्यं लक्ष्मीं प्राप्नोति केवलाम् ॥ ६.२३.२४ ॥
तो निश्चितपणे दुर्गम मार्ग पार करतो, आणि चोरांपासूनही मुक्त होतो. संग्रामात तो नेहमी विजय मिळवतो आणि पूर्ण लक्ष्मी प्राप्त करतो.
6.23.25
आरोग्यबलसंपन्नो जीवेद्वर्षशतं तथा ।
एतद्दृष्टं प्रसादात्तु मया व्यासस्य धीमतः ॥ ६.२३.२५ ॥
आरोग्य आणि बलाने संपन्न असलेला शंभर वर्षे जगो. हे मी बुद्धिमान व्यासांच्या कृपेने पाहिले आहे.
6.23.26
मोहादेतौ न जानन्ति नरनारायणावृषी ।
तव पुत्रा दुरात्मानः सर्वे मन्युवशानुगाः ॥ ६.२३.२६ ॥
मोहामुळे हे दोन नर-नारायण ऋषी त्यांना ओळखत नाहीत. तुझे सर्व पुत्र दुरात्मे असून क्रोधाच्या अधीन चालणारे आहेत.
6.23.27
प्राप्तकालमिदं वाक्यं कालपाशेन कुण्ठिताः ।
द्वैपायनो नारदश्च कण्वो रामस्तथानघः ।
अवारयंस्तव सुतं न चासौ तद्गृहीतवान् ॥ ६.२३.२७ ॥
काळ आल्यावर हे वचन (खरे ठरले). कालपाशाने ते बुद्धिहीन झाले. द्वैपायन, नारद, कण्व आणि निष्पाप राम यांनी तुझ्या पुत्राला अडवले; पण त्याने ते स्वीकारले नाही.
6.23.28
यत्र धर्मो द्युतिः कान्तिर्यत्र ह्रीः श्रीस्तथा मतिः ।
यतो धर्मस्ततः कृष्णो यतः कृष्णस्ततो जयः ॥ ६.२३.२८ ॥
जिथे धर्म, तेज, कांती, लज्जा, श्री आणि बुद्धी आहे; जिथे धर्म आहे तिथे कृष्ण, आणि जिथे कृष्ण आहे तिथे विजय.