ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 6.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.26.1
तं तथा कृपयाविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् ।
विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः ॥ ६.२६.१ ॥
କରୁଣାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଲୁହରେ ଭରା ବ୍ୟାକୁଳ ନୟନଥିବା ଶୋକରେ ବୁଡ଼ିଥିବା ତାଙ୍କୁ ମଧୁସୂଦନ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
6.26.2
कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् ।
अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन ॥ ६.२६.२ ॥
ହେ ଅର୍ଜୁନ, ଏହି ବିଷମ ସମୟରେ ତୁମ୍ଭକୁ ଏହି ମୋହ କେଉଁଠୁ ଆସିଲା? ଏହା ଅନାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କର ଆଚରଣ; ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଇନଥାଏ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ନଷ୍ଟ କରେ।
6.26.3
क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते ।
क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परंतप ॥ ६.२६.३ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, କ୍ଲୀବତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅ ନାହିଁ; ଏହା ତୁମକୁ ଶୋଭା ପାଏ ନାହିଁ। ହୃଦୟର ଏହି କ୍ଷୁଦ୍ର ଦୁର୍ବଳତା ତ୍ୟାଗ କରି ଉଠ, ହେ ଶତ୍ରୁତାପନ।
6.26.4
कथं भीष्ममहं सङ्ख्ये द्रोणं च मधुसूदन ।
इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥ ६.२६.४ ॥
ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ କିପରି ବାଣରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି? ସେମାନେ ଦୁହେଁ ପୂଜନୀୟ, ହେ ଶତ୍ରୁସୂଦନ।
6.26.5
गुरूनहत्वा हि महानुभावान् ।
श्रेयो भोक्तुं भेक्षमपीह लोके।
हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव ।
भुञ्जीय भोगान्रुधिरप्रदिग्धान् ॥ ६.२६.५ ॥
ମହାନୁଭାବ ଗୁରୁଜନମାନଙ୍କୁ ନ ମାରି ଏ ଜଗତରେ ଭିକ୍ଷାନ୍ନ ଭୋଜନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେୟସ୍କର। କିନ୍ତୁ ଅର୍ଥ ଓ କାମନାରେ ଏହି ଗୁରୁଜନମାନଙ୍କୁ ମାରି ଏଠାରେ ହିଁ ରକ୍ତରେ ମାଖିଥିବା ଭୋଗ ଭୋଗିବି।
6.26.6
न चैतद्वीद्मः कतरन्नो गरीयो ।
यद्वा जयम यदि वा नो जयेयुः।
यानेव हत्वा न जिजीविषाम-
स्तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥ ६.२६.६ ॥
ଆମ ପାଇଁ କେଉଁଟି ଅଧିକ ଶ୍ରେୟସ୍କର, ଆମେ ଜିତିବା ନା ସେମାନେ ଆମକୁ ଜିତିବେ, ତାହା ଆମେ ଜାଣୁନାହୁଁ। ଯାହାଙ୍କୁ ମାରି ଆମେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବୁ ନାହିଁ, ସେହି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନେ ସାମନାରେ ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି।
6.26.7
कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः ।
पृच्छामि त्वां धर्मसंमूढचेताः।
यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे ।
शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥ ६.२६.७ ॥
କାପୁରୁଷତାର ଦୋଷରେ ମୋ ସ୍ୱଭାବ ଆହତ ହୋଇଛି; ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ମୋ ମନ ମୋହିତ ହୋଇଛି। ଯାହା ନିଶ୍ଚିତରେ ଶ୍ରେୟ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ; ଶରଣାଗତ ମୋତେ ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ।
6.26.8
न हि प्रपश्यामि ममापनुद्या-
द्यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम्।
अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धं ।
राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् ॥ ६.२६.८ ॥
ପୃଥିବୀରେ ଶତ୍ରୁହୀନ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ମିଳିଲେ ବି, ଦେବତାଙ୍କର ଆଧିପତ୍ୟ ମିଳିଲେ ବି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଖାଇ ଦେଉଥିବା ମୋ ଏହି ଶୋକ କିପରି ଦୂର ହେବ ତାହା ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।
6.26.9
एवमुकत्वा हृषीकेशं गुडाकेशं परंतप ।
न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥ ६.२६.९ ॥
ହେ ପରନ୍ତପ, ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଏହିପରି କହି, 'ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ' ବୋଲି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ କହି ଗୁଡ଼ାକେଶ ମୌନ ହୋଇଗଲେ।
6.26.10
तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥ ६.२६.१० ॥
ହେ ଭାରତ, ଉଭୟ ସେନାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଷାଦ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ହୃଷୀକେଶ ଯେପରି ହସି ହସି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
6.26.11
अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे ।
गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पाण्डिताः ॥ ६.२६.११ ॥
ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମେ ଶୋକ କରୁଛ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପରି କଥା କହୁଛ। ପଣ୍ଡିତମାନେ ମୃତ କିମ୍ବା ଜୀବିତଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
6.26.12
नत्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः ।
न चैव नभविष्यामः सर्वे वयमतः परम् ॥ ६.२६.१२ ॥
ମୁଁ କେବେ ନଥିଲି ଏପରି ନୁହେଁ, ତୁମେ ନଥିଲ ଏପରି ନୁହେଁ, ଏହି ରାଜାମାନେ ନଥିଲେ ଏପରି ନୁହେଁ; ଏବଂ ଏହାପରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ନଥିବା ଏପରି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
6.26.13
देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा ।
तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति ॥ ६.२६.१३ ॥
ଏହି ଦେହରେ ଦେହଧାରୀଙ୍କୁ ଯେପରି ବାଲ୍ୟ, ଯୌବନ ଓ ଜରା ଆସେ, ସେପରି ଅନ୍ୟ ଦେହ ପ୍ରାପ୍ତି ମଧ୍ୟ ହୁଏ; ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତି ତାହାରେ ମୋହିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
6.26.14
मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः ।
आगमापायिनोऽनित्स्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥ ६.२६.१४ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସ୍ପର୍ଶ ଶୀତ-ଉଷ୍ଣ, ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଦିଏ; ସେମାନେ ଆସନ୍ତି ଓ ଯାଆନ୍ତି, ଅନିତ୍ୟ; ହେ ଭାରତ, ସେମାନଙ୍କୁ ସହ୍ୟ କର।
6.26.15
यं हि व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।
समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ ६.२६.१५ ॥
ହେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ, ଏମାନେ ଯେଉଁ ଧୀର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ବ୍ୟଥିତ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯିଏ ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ସମ, ସେ ଅମୃତତ୍ବର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
6.26.16
नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः ।
उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिःक ॥ ६.२६.१६ ॥
ଅସତ୍ର ଭାବ ନାହିଁ, ସତ୍ର ଅଭାବ ନାହିଁ; ତତ୍ତ୍ବଦର୍ଶୀମାନେ ଏ ଦୁହିଁଙ୍କର ଅନ୍ତ ଦେଖିଛନ୍ତି।
6.26.17
अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् ।
विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति ॥ ६.२६.१७ ॥
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ, ତାହାକୁ ଅବିନାଶୀ ବୋଲି ଜାଣ; ଏହି ଅବ୍ୟୟର ବିନାଶ କେହି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
6.26.18
अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः ।
अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत ॥ ६.२६.१८ ॥
ଏହି ଦେହଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ତବିଶିଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ନିତ୍ୟ, ଅନାଶୀ, ଅପ୍ରମେୟ ଦେହଧାରୀର; ତେଣୁ ହେ ଭାରତ, ଯୁଦ୍ଧ କର।
6.26.19
य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् ।
उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥ ६.२६.१९ ॥
ଯିଏ ଏହାକୁ ହନ୍ତା ଜାଣେ ଏବଂ ଯିଏ ଏହାକୁ ହତ ମନେ କରେ, ସେ ଦୁହେଁ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ଏ ହନନ କରେ ନାହିଁ, ଏବଂ ହତ ହୁଏ ନାହିଁ।
6.26.20
न जायते म्रियते वा कदाचि-
न्नायं भूत्वा भविता वा न भूयः ।
अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो ।
न हन्तये हन्यमाने शरीरे ॥ ६.२६.२० ॥
ଏ କେବେ ଜନ୍ମ ନିଏ ନାହିଁ କି ମରେ ନାହିଁ; ଏ ପୂର୍ବରେ ହୋଇ ରହିନାହିଁ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବ ନାହିଁ, ପୁଣି ହେବ ନାହିଁ। ଏ ଅଜ, ନିତ୍ୟ, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ପୁରାତନ; ଶରୀର ହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏ ହତ ହୁଏ ନାହିଁ।
6.26.21
वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् ।
कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥ ६.२६.२१ ॥
ହେ ପାର୍ଥ! ଯିଏ ଏହାକୁ ଅବିନାଶୀ, ନିତ୍ୟ, ଅଜ ଓ ଅବ୍ୟୟ ଜାଣେ, ସେ କେମିତି କାହାକୁ ହତ କରାଇବ ବା କାହାକୁ ହନନ କରିବ?
6.26.22
वासांसि जीर्णानि यथा विहाय ।
नवानि गृह्णानि नरोऽपराणि।
तथा शरीराणि विहाय जीर्णा-
न्यन्यानि संयाति नवानि देही ॥ ६.२६.२२ ॥
ଯେମିତି ମଣିଷ ପୁରୁଣା ଛିଣ୍ଡା ବସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟ ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେମିତି ଦେହୀ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଶରୀରଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟ ନୂତନ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
6.26.23
नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः ।
न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥ ६.२६.२३ ॥
ଏହାକୁ ଅସ୍ତ୍ର କାଟେ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ଜାଳେ ନାହିଁ, ଜଳ ଭିଜାଏ ନାହିଁ, ପବନ ଶୁଖାଏ ନାହିଁ।
6.26.24
अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च ।
नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥ ६.२६.२४ ॥
ଏ ଅଚ୍ଛେଦ୍ୟ, ଅଦାହ୍ୟ, ଅକ୍ଳେଦ୍ୟ ଓ ଅଶୋଷ୍ୟ। ଏ ନିତ୍ୟ, ସର୍ବଗତ, ସ୍ଥାଣୁ, ଅଚଳ ଓ ସନାତନ।
6.26.25
अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते ।
तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥ ६.२६.२५ ॥
ଏହି ଆତ୍ମା ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ଅବିକାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତେଣୁ ଏହାକୁ ଏପରି ଜାଣି ତୁମେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
6.26.26
अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् ।
तथापि कत्वं महाबाहो नैनं शोचितुमर्हसि ॥ ६.२६.२६ ॥
ଯଦି ତୁମେ ଏହାକୁ ନିତ୍ୟଜାତ ବା ନିତ୍ୟମୃତ ମନେକର, ତଥାପି ହେ ମହାବାହୁ, ଏହା ପାଇଁ ତୁମେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
6.26.27
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।
तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ६.२६.२७ ॥
ଜନ୍ମିତର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ ଏବଂ ମୃତର ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ। ଅତଏବ ଏହି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟ ପାଇଁ ତୁମେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
6.26.28
अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत ।
अव्यक्तनिधनान्येन तत्र का परिदेवना ॥ ६.२६.२८ ॥
ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତ ଭୂତ ଆଦିରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟକ୍ତ ଏବଂ ଅନ୍ତରେ ପୁଣି ଅବ୍ୟକ୍ତ। ତେବେ ସେଥିରେ ବିଳାପ କାହିଁକି?
6.26.29
आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेन-
माश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः।
आश्चर्यवच्चैनमन्यः श्रृणोति ।
श्रुत्वाऽप्येनं वेद न चैव कश्चित् ॥ ६.२६.२९ ॥
କେହି ଏହାକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖେ, କେହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପରି ଏହାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ, ଅନ୍ୟ କେହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପରି ଏହାକୁ ଶୁଣେ; ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ଏହାକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ।
6.26.30
देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत ।
तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ६.२६.३० ॥
ହେ ଭାରତ, ଦେହୀ ସଦା ଅବଧ୍ୟ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେହରେ ବାସ କରେ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଭୂତ ପାଇଁ ତୁମେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
6.26.31
स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि ।
धर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते ॥ ६.२६.३१ ॥
ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମକୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ବିଚଳିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଧର୍ମ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେୟ ନାହିଁ।
6.26.32
यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम् ।
सुखिनः क्षत्रियाः पार्थ लन्ते युद्धमीदृशम् ॥ ६.२६.३२ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଆକସ୍ମିକ ଭାବେ ଖୋଲା ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ଅଛି; ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ସୁଖୀ ହୁଅନ୍ତି।
6.26.33
अथ चेत्त्वमिमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि ।
ततः स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापमवाप्स्यसि ॥ ६.२६.३३ ॥
ଯଦି ତୁମେ ଏହି ଧର୍ମ୍ୟ ସଂଗ୍ରାମ ନ କର, ତେବେ ସ୍ୱଧର୍ମ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଛାଡ଼ି ପାପ ପାଇବ।
6.26.34
अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् ।
संभावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥ ६.२६.३४ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନେ ତୁମ ଅବ୍ୟୟ ଅପକୀର୍ତ୍ତିର କଥା କହିବେ; ସମ୍ମାନିତ ପାଇଁ ଅପକୀର୍ତ୍ତି ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ଅଧିକ।
6.26.35
भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः ।
येषां च त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम् ॥ ६.२६.३५ ॥
ମହାରଥୀମାନେ ତୁମକୁ ଭୟରେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ନିବୃତ୍ତ ବୋଲି ଭାବିବେ; ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ବହୁ ସମ୍ମାନିତ ଥିଲ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଲଘୁତା ପାଇବ।
6.26.36
अवाच्यवादांश्चक बहून्वदिष्यन्ति तवाहिताः ।
निन्दन्तस्तव सामर्थ्यं ततो दुःखतरं नु किम् ॥ ६.२६.३६ ॥
ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ ତୁମ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ନିନ୍ଦା କରି ଅନେକ ଅବାଚ୍ୟ କଥା କହିବେ; ତା'ଠାରୁ ଦୁଃଖଦାୟକ ଆଉ କ'ଣ ହେବ?
6.26.37
हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् ।
तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ॥ ६.२६.३७ ॥
ମରିଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବ, ଜିତିଲେ ପୃଥିବୀ ଭୋଗିବ। ଅତଏବ ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ନେଇ ଉଠ।
6.26.38
सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ ।
ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ॥ ६.२६.३८ ॥
ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ଲାଭ-କ୍ଷତି, ଜୟ-ପରାଜୟ ସମାନ ଭାବି ତା'ପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲାଗ; ଏପରି କଲେ ତୁମକୁ ପାପ ଲାଗିବ ନାହିଁ।
6.26.39
एषा तेऽभिहिता साङ्ख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां श्रृणु ।
बुद्ध्या युक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि ॥ ६.२६.३९ ॥
ଏହି ବୁଦ୍ଧି ତୁମକୁ ସାଂଖ୍ୟରେ କୁହାଯାଇଛି; ଏବେ ଯୋଗର ଏହି ବୁଦ୍ଧି ଶୁଣ, ହେ ପାର୍ଥ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ କର୍ମବନ୍ଧନ ତ୍ୟାଗ କରିବ।
6.26.40
नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते ।
स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात् ॥ ६.२६.४० ॥
ଏଠାରେ ପ୍ରୟାସ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, କୌଣସି କ୍ଷତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହି ଧର୍ମର ଅଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ମହାଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରେ।
6.26.41
व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन ।
बहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम् ॥ ६.२६.४१ ॥
ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟାତ୍ମିକା ବୁଦ୍ଧି ଗୋଟିଏ ହିଁ; ଅନିଶ୍ଚୟୀମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ବହୁ ଶାଖାଯୁକ୍ତ ଓ ଅନନ୍ତ।
6.26.42
यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः ।
वेदवादरताः पार्थ नान्यदस्तीति वादिनः ॥ ६.२६.४२ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଅବିବେକୀମାନେ ବେଦବାକ୍ୟରେ ରମି, 'ଏହାଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ' ବୋଲି ଏହି ପୁଷ୍ପିତ ବାଣୀ କହନ୍ତି।
6.26.43
कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम् ।
क्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रति ॥ ६.२६.४३ ॥
କାମନାରେ ମଗ୍ନ, ସ୍ୱର୍ଗପରାୟଣ ଲୋକମାନେ ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମଫଳ ଦେଉଥିବା, ବିଶେଷ କ୍ରିୟାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭୋଗ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ଆଡ଼କୁ ନେଉଥିବା (ବାଣୀ) କୁହନ୍ତି।
6.26.44
भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयाऽपहृतचेतसाम् ।
व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते ॥ ६.२६.४४ ॥
ଭୋଗ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ ଏବଂ ସେହି (ବାଣୀ) ଦ୍ୱାରା ଯାହାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ହରଣ ହୋଇଛି, ସେମାନଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟାତ୍ମିକା ବୁଦ୍ଧି ସମାଧିରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ ନାହିଁ।
6.26.45
त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन ।
निर्द्वन्द्वो नित्यसत्वस्थो निर्योगक्षेम आत्मवान् ॥ ६.२६.४५ ॥
ବେଦସମୂହ ତ୍ରିଗୁଣର ବିଷୟ। ହେ ଅର୍ଜୁନ, ତୁମେ ତ୍ରିଗୁଣାତୀତ ହୁଅ; ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରହିତ, ନିତ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ, ଯୋଗକ୍ଷେମ ଚିନ୍ତାରହିତ, ଆତ୍ମବାନ ହୁଅ।
6.26.46
यावानर्थ उदपाने सर्वतः संप्लुतोदके ।
तावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः ॥ ६.२६.४६ ॥
ସବୁଦିଗରେ ଜଳ ପ୍ଲାବିତ ହେଲେ କୂଅର ଯେତିକି ପ୍ରୟୋଜନ, ସେତିକି ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣର ସମସ୍ତ ବେଦରେ ପ୍ରୟୋଜନ ଥାଏ।
6.26.47
कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदा च न ।
मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥ ६.२६.४७ ॥
କର୍ମରେ ହିଁ ତୁମର ଅଧିକାର, ଫଳରେ କେବେ ନୁହେଁ। କର୍ମଫଳର କାରଣ ହୁଅ ନାହିଁ; ଅକର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଆସକ୍ତି ନ ହେଉ।
6.26.48
योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनंजय ।
सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ॥ ६.२६.४८ ॥
ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ଯୋଗରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି କର୍ମ କର। ସିଦ୍ଧି ଓ ଅସିଦ୍ଧିରେ ସମାନ ରହିବାକୁ ଯୋଗ କୁହାଯାଏ।
6.26.49
दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनंजय ।
बुद्धौ शरणमन्विच्छ कृपणाः फलहेतवः ॥ ६.२६.४९ ॥
ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ବୁଦ୍ଧିଯୋଗ ଅପେକ୍ଷା ଫଳହେତୁ କର୍ମ ଅତି ନିମ୍ନ। ବୁଦ୍ଧିରେ ହିଁ ଶରଣ ଖୋଜ; ଫଳ ପାଇଁ କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକେ ଦୀନ।
6.26.50
बुद्धियुक्तो जहातीहक उभे सुकृतदुष्कृते ।
तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम् ॥ ६.२६.५० ॥
ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ଲୋକ ଏହି ସଂସାରରେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଉଭୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ। ତେଣୁ ଯୋଗରେ ଯୁକ୍ତ ହୁଅ; କର୍ମରେ ନୈପୁଣ୍ୟ ହିଁ ଯୋଗ।
6.26.51
कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः ।
जन्मबन्धविनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम् ॥ ६.२६.५१ ॥
ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ମନୀଷୀମାନେ କର୍ମଜାତ ଫଳ ତ୍ୟାଗ କରି, ଜନ୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅନାମୟ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
6.26.52
यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति ।
तदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च ॥ ६.२६.५२ ॥
ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଯେତେବେଳେ ମୋହର କାଦୁଅ ପାର ହେବ, ସେତେବେଳେ ଶୁଣିବା ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଶୁଣାଯାଇଥିବା ବିଷୟରେ ତୁମେ ବୈରାଗ୍ୟ ଲାଭ କରିବ।
6.26.53
श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला ।
समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि ॥ ६.२६.५३ ॥
ଶ୍ରୁତିର ବିଭିନ୍ନ ବାକ୍ୟରେ ବିଚଳିତ ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ସମାଧିରେ ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଅଚଳ ହୋଇ ସ୍ଥିର ହେବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଯୋଗ ଲାଭ କରିବ।
6.26.54
स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव ।
स्थितधीः किं प्रभाषेत किमासीत व्रजेत किं ॥ ६.२६.५४ ॥
ହେ କେଶବ, ସମାଧିରେ ସ୍ଥିତ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞଙ୍କ ଭାଷା କିପରି ହୁଏ? ସ୍ଥିରବୁଦ୍ଧି ଲୋକ କିପରି କହେ, କିପରି ବସେ ଓ କିପରି ଚାଲେ?
6.26.55
प्रजहाति यदा कामान्सर्वान्पार्थ मनोगतान् ।
आत्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥ ६.२६.५५ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ମନରେ ଥିବା ସମସ୍ତ କାମନା ତ୍ୟାଗ କରେ ଏବଂ ଆତ୍ମାରେ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହେ, ସେତେବେଳେ ସେ ସ୍ଥିତପ୍ରଜ୍ଞ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
6.26.56
दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः ।
वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥ ६.२६.५६ ॥
ଦୁଃଖରେ ଯାହାର ମନ ବିଚଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସୁଖରେ ଯାହାର ସ୍ପୃହା ନ ଥାଏ, ଯେ ରାଗ, ଭୟ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ସ୍ଥିରବୁଦ୍ଧି ମୁନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
6.26.57
यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् ।
नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६.२६.५७ ॥
ଯିଏ ସର୍ବତ୍ର ଆସକ୍ତିରହିତ, ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଯାହା ମିଳିଲେ ବି ଆନନ୍ଦିତ ବା ଦ୍ୱେଷୀ ହୁଏ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞା ସ୍ଥିରଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
6.26.58
यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६.२६.५८ ॥
କଇଁଛ ଯେପରି ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭିତରକୁ ଟାଣି ନିଏ, ସେହିପରି ଯେତେବେଳେ ଏ ମନୁଷ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ବିଷୟରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞା ସ୍ଥିର ହୁଏ।
6.26.59
विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।
रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ ६.२६.५९ ॥
ଉପବାସ କରୁଥିବା ଦେହଧାରୀଙ୍କଠାରୁ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ରସ (ଆସକ୍ତି) ମଧ୍ୟ ପରମକୁ ଦେଖିବା ପରେ ହିଁ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।
6.26.60
यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः ।
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥ ६.२६.६० ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଯତ୍ନ କରୁଥିବା ବିବେକୀ ମନୁଷ୍ୟର ମନକୁ ମଧ୍ୟ ଚଞ୍ଚଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ବଳପୂର୍ବକ ହରଣ କରନ୍ତି।
6.26.61
तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः ।
वशे हि यस्येन्द्रियामि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६.२६.६१ ॥
ସେହି ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସଂଯମ କରି, ଯୋଗଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ମୋ ପ୍ରତି ପରାୟଣ ହୋଇ ବସିବା ଉଚିତ। ଯାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବଶରେ, ତାହାର ପ୍ରଜ୍ଞା ସ୍ଥିର ରହେ।
6.26.62
ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते ।
सङ्गात्संजायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते ॥ ६.२६.६२ ॥
ବିଷୟକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟର ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଜନ୍ମେ। ଆସକ୍ତିରୁ କାମ ଜନ୍ମେ; କାମରୁ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମେ।
6.26.63
क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः ।
स्मृतिभ्रंशाद्बुदिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥ ६.२६.६३ ॥
କ୍ରୋଧରୁ ମୋହ ଜନ୍ମେ; ମୋହରୁ ସ୍ମୃତିଭ୍ରମ ହୁଏ। ସ୍ମୃତି ନଷ୍ଟ ହେଲେ ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ବିନଷ୍ଟ ହୁଏ।
6.26.64
रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन् ।
आत्मवश्यैर्विधेयात्मा प्रसादमधिगच्छति ॥ ६.२६.६४ ॥
ରାଗଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ, ଆତ୍ମବଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ବିଷୟରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା, ସଂଯମିତ ଆତ୍ମାବିଶିଷ୍ଟ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନତା ଲାଭ କରେ।
6.26.65
प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते ।
प्रसन्नचेतसो ह्याशु बुद्धिः पर्यवतिष्ठते ॥ ६.२६.६५ ॥
ପ୍ରସନ୍ନତା ଆସିଲେ ତାହାର ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିର ବୁଦ୍ଧି ଶୀଘ୍ର ସ୍ଥିର ହୁଏ।
6.26.66
नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना ।
न चाभावयतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम् ॥ ६.२६.६६ ॥
ଅଯୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିର ବୁଦ୍ଧି ନାହିଁ, ତାହାର ଭାବନା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଭାବନାହୀନର ଶାନ୍ତି ନାହିଁ; ଅଶାନ୍ତର ସୁଖ କୋଉଠାରୁ?
6.26.67
इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते ।
तदस्य हरति प्रज्ञां वायुर्नावमिवाम्भसि ॥ ६.२६.६७ ॥
ଜଳରେ ପବନ ଯେପରି ଡଙ୍ଗାକୁ ନେଇଯାଏ, ସେପରି ବିଚରଣଶୀଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ମନ ତାହାର ପ୍ରଜ୍ଞା ହରଣ କରେ।
6.26.68
तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६.२६.६८ ॥
ଅତଏବ, ହେ ମହାବାହୋ, ଯାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ବିଷୟରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ତାହାରି ପ୍ରଜ୍ଞା ସ୍ଥିର ହୁଏ।
6.26.69
या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्तिं संयमी ।
यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ॥ ६.२६.६९ ॥
ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ରାତ୍ରି, ତାହାରେ ସଂଯମୀ ଜାଗ୍ରତ ରହେ; ଯାହାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜାଗନ୍ତି, ତାହା ଦ୍ରଷ୍ଟା ମୁନି ପାଇଁ ରାତ୍ରି।
6.26.70
आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं ।
समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत्।
तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे ।
स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥ ६.२६.७० ॥
ନିରନ୍ତର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଅଚଳ ଭାବେ ସ୍ଥିର ସମୁଦ୍ରରେ ଯେପରି ଜଳ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ଯାହାଙ୍କଠାରେ ସବୁ କାମନା ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ଶାନ୍ତି ପାଏ; କାମନାର ଅନୁସରଣକାରୀ ନୁହେଁ।
6.26.71
विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः ।
निर्ममो निरहंकारः स शान्तिमधिगच्छति ॥ ६.२६.७१ ॥
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ କାମନା ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଃସ୍ପୃହ, ନିର୍ମମ ଓ ନିରହଙ୍କାର ହୋଇ ବିଚରଣ କରେ, ସେ ହିଁ ଶାନ୍ତି ପାଏ।
6.26.72
एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति ।
स्थित्वास्यामन्तकालेऽपि ब्रह्म निर्वाणमृच्छति ॥ ६.२६.७२ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଏହା ବ୍ରାହ୍ମୀ ସ୍ଥିତି; ଏହାକୁ ପାଇ ମନୁଷ୍ୟ ମୋହିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏଥିରେ ସ୍ଥିତ ରହି ଅନ୍ତକାଳରେ ମଧ୍ୟ ସେ ବ୍ରହ୍ମନିର୍ବାଣ ପାଏ।