ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.26.1
तं तथा कृपयाविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् ।
विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः ॥ ६.२६.१ ॥
ਤਰਸ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਵਿਆਕੁਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
6.26.2
कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् ।
अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन ॥ ६.२६.२ ॥
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਇਸ ਔਖੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਮੋਹ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਗਿਆ? ਇਹ ਅਨਾਰੀਆਂ ਦਾ ਆਚਰਨ ਹੈ; ਨਾ ਸਵਰਗ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਕੀਰਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ।
6.26.3
क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते ।
क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परंतप ॥ ६.२६.३ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਨਾਮਰਦੀ ਨੂੰ ਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ; ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ। ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਇਹ ਤੁੱਛ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਠ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ।
6.26.4
कथं भीष्ममहं सङ्ख्ये द्रोणं च मधुसूदन ।
इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥ ६.२६.४ ॥
ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਲੜਾਂ? ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ।
6.26.5
गुरूनहत्वा हि महानुभावान् ।
श्रेयो भोक्तुं भेक्षमपीह लोके।
हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव ।
भुञ्जीय भोगान्रुधिरप्रदिग्धान् ॥ ६.२६.५ ॥
ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਿੱਛਿਆ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਣਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਪਰ ਧਨ ਤੇ ਕਾਮਨਾ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਭੋਗ ਭੋਗਾਂਗਾ।
6.26.6
न चैतद्वीद्मः कतरन्नो गरीयो ।
यद्वा जयम यदि वा नो जयेयुः।
यानेव हत्वा न जिजीविषाम-
स्तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥ ६.२६.६ ॥
ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਵੱਧ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਜਿੱਤੀਏ ਜਾਂ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਜਿੱਤਣ, ਇਹ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਅਸੀਂ ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹਾਂਗੇ, ਉਹ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।
6.26.7
कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः ।
पृच्छामि त्वां धर्मसंमूढचेताः।
यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे ।
शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥ ६.२६.७ ॥
ਕਾਇਰਤਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸੁਭਾਅ ਦੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ਿਸ਼ ਹਾਂ; ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਮੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ।
6.26.8
न हि प्रपश्यामि ममापनुद्या-
द्यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम्।
अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धं ।
राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् ॥ ६.२६.८ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵੈਰੀ ਦੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਰਾਜ ਮਿਲੇ, ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤਿਆ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸ਼ੋਕ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ।
6.26.9
एवमुकत्वा हृषीकेशं गुडाकेशं परंतप ।
न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥ ६.२६.९ ॥
ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, 'ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ' ਕਹਿ ਕੇ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।
6.26.10
तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥ ६.२६.१० ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਦੋਵਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਦਾਸ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦਿਆਂ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।
6.26.11
अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे ।
गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पाण्डिताः ॥ ६.२६.११ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਪੰਡਿਤ ਮੁਰਦਿਆਂ ਲਈ ਜਾਂ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
6.26.12
नत्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः ।
न चैव नभविष्यामः सर्वे वयमतः परम् ॥ ६.२६.१२ ॥
ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਰਾਜੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਇਹ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗੇ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ।
6.26.13
देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा ।
तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति ॥ ६.२६.१३ ॥
ਇਸ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਦੇਹਧਾਰੀ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜੇ ਦੇਹ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
6.26.14
मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः ।
आगमापायिनोऽनित्स्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥ ६.२६.१४ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਸਰਦੀ-ਗਰਮੀ, ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਨਿੱਤ ਹਨ; ਹੇ ਭਾਰਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲੈ।
6.26.15
यं हि व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।
समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ ६.२६.१५ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਰਿਸ਼ਭ, ਇਹ ਜਿਸ ਧੀਰ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਜੋ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਤਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
6.26.16
नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः ।
उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिःक ॥ ६.२६.१६ ॥
ਅਸਤ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ, ਸਤ ਦਾ ਅਭਾਵ ਨਹੀਂ; ਤੱਤ੍ਵਦਰਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
6.26.17
अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् ।
विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति ॥ ६.२६.१७ ॥
ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਵਿਆਪਤ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਜਾਣ; ਇਸ ਅਵਿਯਯ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
6.26.18
अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः ।
अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत ॥ ६.२६.१८ ॥
ਇਹ ਦੇਹ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਨਿੱਤ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਦੇਹਧਾਰੀ ਦੇ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਭਾਰਤ, ਯੁੱਧ ਕਰ।
6.26.19
य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् ।
उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥ ६.२६.१९ ॥
ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਇਹ ਨਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.26.20
न जायते म्रियते वा कदाचि-
न्नायं भूत्वा भविता वा न भूयः ।
अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो ।
न हन्तये हन्यमाने शरीरे ॥ ६.२६.२० ॥
ਇਹ ਕਦੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਮਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਨਾ ਅੱਗੇ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਾ ਫਿਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਅਜਨਮਾ, ਨਿੱਤ, ਸਦੀਵੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
6.26.21
वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् ।
कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥ ६.२६.२१ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ! ਜੋ ਪੁਰਸ਼ ਇਸ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਨਿੱਤ, ਅਜਨਮਾ ਅਤੇ ਅਵਿਅਯ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਰਵਾਏਗਾ ਜਾਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਮਾਰੇਗਾ?
6.26.22
वासांसि जीर्णानि यथा विहाय ।
नवानि गृह्णानि नरोऽपराणि।
तथा शरीराणि विहाय जीर्णा-
न्यन्यानि संयाति नवानि देही ॥ ६.२६.२२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਪੁਰਾਣੇ ਫਟੇ ਕਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦੇਹੀ ਜੀਰਨ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
6.26.23
नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः ।
न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥ ६.२६.२३ ॥
ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ ਨਹੀਂ ਕੱਟਦੇ, ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਸਾੜਦੀ, ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਭਿਉਂਦਾ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਸੁਕਾਉਂਦੀ।
6.26.24
अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च ।
नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥ ६.२६.२४ ॥
ਇਹ ਅਛੇਦਨੀਯ, ਅਦਾਹਨੀਯ, ਅਕਲੇਦਨੀਯ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਸ਼ਣੀਯ ਹੈ। ਇਹ ਨਿੱਤ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਅਚਲ, ਥਿਰ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਹੈ।
6.26.25
अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते ।
तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥ ६.२६.२५ ॥
ਇਹ ਆਤਮਾ ਅਵਿਅਕਤ, ਅਚਿੰਤ ਅਤੇ ਅਵਿਕਾਰੀ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਸੋਗ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
6.26.26
अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् ।
तथापि कत्वं महाबाहो नैनं शोचितुमर्हसि ॥ ६.२६.२६ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਸਦਾ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਸਦਾ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਸੋਗ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
6.26.27
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।
तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ६.२६.२७ ॥
ਜੋ ਜੰਮਿਆ ਹੈ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮਰਿਆ ਹੈ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਅਟੱਲ ਗੱਲ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਸੋਗ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
6.26.28
अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत ।
अव्यक्तनिधनान्येन तत्र का परिदेवना ॥ ६.२६.२८ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਅਵਿਅਕਤ, ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਅਕਤ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਅਵਿਅਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰਲਾਪ ਕਿਉਂ?
6.26.29
आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेन-
माश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः।
आश्चर्यवच्चैनमन्यः श्रृणोति ।
श्रुत्वाऽप्येनं वेद न चैव कश्चित् ॥ ६.२६.२९ ॥
ਕੋਈ ਇਸਨੂੰ ਅਚੰਭੇ ਵਾਂਗ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਅਚੰਭੇ ਵਾਂਗ ਇਸਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਚੰਭੇ ਵਾਂਗ ਇਸਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ; ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
6.26.30
देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत ।
तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ६.२६.३० ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਦੇਹੀ ਸਦਾ ਅਵੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਸੋਗ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
6.26.31
स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि ।
धर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते ॥ ६.२६.३१ ॥
ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਡੋਲਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਧਰਮਯੁਕਤ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਲਿਆਣ ਨਹੀਂ।
6.26.32
यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम् ।
सुखिनः क्षत्रियाः पार्थ लन्ते युद्धमीदृशम् ॥ ६.२६.३२ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਅਚਾਨਕ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਸਵਰਗ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ; ਅਜਿਹਾ ਯੁੱਧ ਪਾ ਕੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਸੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
6.26.33
अथ चेत्त्वमिमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि ।
ततः स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापमवाप्स्यसि ॥ ६.२६.३३ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਧਰਮਯੁਕਤ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਪ ਪਾਵੇਂਗਾ।
6.26.34
अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् ।
संभावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥ ६.२६.३४ ॥
ਜੀਵ ਤੇਰੀ ਸਦੀਵੀ ਅਪਕੀਰਤੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਗੇ; ਸਨਮਾਨਿਤ ਲਈ ਅਪਕੀਰਤੀ ਮੌਤ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ।
6.26.35
भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः ।
येषां च त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम् ॥ ६.२६.३५ ॥
ਮਹਾਰਥੀ ਤੈਨੂੰ ਡਰ ਕੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਹਟਿਆ ਸਮਝਣਗੇ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
6.26.36
अवाच्यवादांश्चक बहून्वदिष्यन्ति तवाहिताः ।
निन्दन्तस्तव सामर्थ्यं ततो दुःखतरं नु किम् ॥ ६.२६.३६ ॥
ਤੇਰੇ ਵੈਰੀ ਤੇਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਨੇਕ ਨਾ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿਣਗੇ; ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁੱਖਦਾਈ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?
6.26.37
हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् ।
तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ॥ ६.२६.३७ ॥
ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਪਾਵੇਂਗਾ, ਜਿੱਤਿਆ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਭੋਗੇਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਉੱਠ।
6.26.38
सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ ।
ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ॥ ६.२६.३८ ॥
ਸੁਖ-ਦੁੱਖ, ਲਾਭ-ਹਾਨੀ, ਜਿੱਤ-ਹਾਰ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨ ਕੇ ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੁੜ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗਾ।
6.26.39
एषा तेऽभिहिता साङ्ख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां श्रृणु ।
बुद्ध्या युक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि ॥ ६.२६.३९ ॥
ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਤੈਨੂੰ ਸਾਂਖ੍ਯ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ; ਹੁਣ ਯੋਗ ਵਾਲੀ ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਸੁਣ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਂਗਾ।
6.26.40
नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते ।
स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात् ॥ ६.२६.४० ॥
ਇੱਥੇ ਯਤਨ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਧਰਮ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਵੱਡੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
6.26.41
व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन ।
बहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम् ॥ ६.२६.४१ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ, ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧੀ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ; ਅਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੁੱਧੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਹਨ।
6.26.42
यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः ।
वेदवादरताः पार्थ नान्यदस्तीति वादिनः ॥ ६.२६.४२ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਅਵਿਵੇਕੀ ਲੋਕ ਵੇਦ-ਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮ ਕੇ, 'ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ' ਆਖਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
6.26.43
कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम् ।
क्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रति ॥ ६.२६.४३ ॥
ਕਾਮਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਮਨ ਲਾਏ ਹੋਏ ਲੋਕ ਜਨਮ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੀ (ਬਾਣੀ) ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
6.26.44
भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयाऽपहृतचेतसाम् ।
व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते ॥ ६.२६.४४ ॥
ਭੋਗ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਜ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਅਤੇ ਉਸ (ਬਾਣੀ) ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਹਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚੇਵਾਨ ਬੁੱਧੀ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦੀ ਨਹੀਂ।
6.26.45
त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन ।
निर्द्वन्द्वो नित्यसत्वस्थो निर्योगक्षेम आत्मवान् ॥ ६.२६.४५ ॥
ਵੇਦ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਜਾ; ਦਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਨਿੱਤ ਸੱਤਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਯੋਗ-ਖੇਮ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਤਮਵਾਨ ਹੋ ਜਾ।
6.26.46
यावानर्थ उदपाने सर्वतः संप्लुतोदके ।
तावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः ॥ ६.२६.४६ ॥
ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਖੂਹ ਦਾ ਜਿੰਨਾ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਨਾ ਹੀ ਕੰਮ ਜਾਣਕਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
6.26.47
कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदा च न ।
मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥ ६.२६.४७ ॥
ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੇਰਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਫਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਕਰਮ-ਫਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਾ ਬਣ; ਅਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਰੀ ਆਸਕਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
6.26.48
योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनंजय ।
सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ॥ ६.२६.४८ ॥
ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਆਸਕਤੀ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰ। ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਯੋਗ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.26.49
दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनंजय ।
बुद्धौ शरणमन्विच्छ कृपणाः फलहेतवः ॥ ६.२६.४९ ॥
ਹੇ ਧਨੰਜਯ, ਬੁੱਧੀਯੋਗ ਨਾਲੋਂ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਬਹੁਤ ਨੀਵਾਂ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਲੱਭ; ਫਲ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀਨ ਹਨ।
6.26.50
बुद्धियुक्तो जहातीहक उभे सुकृतदुष्कृते ।
तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम् ॥ ६.२६.५० ॥
ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਜੁੜ; ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ।
6.26.51
कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः ।
जन्मबन्धविनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम् ॥ ६.२६.५१ ॥
ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਨੀਸ਼ੀ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਫਲ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਜਨਮ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅਨਾਮਯ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
6.26.52
यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति ।
तदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च ॥ ६.२६.५२ ॥
ਜਦੋਂ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਮੋਹ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਦ ਤੂੰ ਸੁਣਨ ਯੋਗ ਅਤੇ ਸੁਣੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਪਾਵੇਂਗਾ।
6.26.53
श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला ।
समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि ॥ ६.२६.५३ ॥
ਸ਼ਰੁਤੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਲਝੀ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਜਦੋਂ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਲ ਅਤੇ ਅਚਲ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਦ ਤੂੰ ਯੋਗ ਪਾਵੇਂਗਾ।
6.26.54
स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव ।
स्थितधीः किं प्रभाषेत किमासीत व्रजेत किं ॥ ६.२६.५४ ॥
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲੇ, ਕਿਵੇਂ ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਤੁਰੇ?
6.26.55
प्रजहाति यदा कामान्सर्वान्पार्थ मनोगतान् ।
आत्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥ ६.२६.५५ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞ ਕਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
6.26.56
दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः ।
वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥ ६.२६.५६ ॥
ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਾਲਸਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਰਾਗ, ਭੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਥਿਰਬੁੱਧੀ ਮੁਨੀ ਕਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
6.26.57
यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् ।
नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६.२६.५७ ॥
ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮੋਹ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਜੋ ਵੀ ਪਾਵੇ ਉਸ ਦੀ ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਦਵੈਸ਼, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
6.26.58
यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६.२६.५८ ॥
ਜਿਵੇਂ ਕੱਛੂ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
6.26.59
विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।
रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ ६.२६.५९ ॥
ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਰਸ (ਲਗਾਵ) ਵੀ ਪਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
6.26.60
यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः ।
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥ ६.२६.६० ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਸਿਆਣੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਚੰਚਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਖੋਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।
6.26.61
तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः ।
वशे हि यस्येन्द्रियामि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६.२६.६१ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਜਮਿਤ ਕਰਕੇ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
6.26.62
ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते ।
सङ्गात्संजायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते ॥ ६.२६.६२ ॥
ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਕਾਮਨਾ ਜਨਮਦੀ ਹੈ, ਕਾਮਨਾ ਤੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।
6.26.63
क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः ।
स्मृतिभ्रंशाद्बुदिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥ ६.२६.६३ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੋਹ ਤੋਂ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਭੁਲੇਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6.26.64
रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन् ।
आत्मवश्यैर्विधेयात्मा प्रसादमधिगच्छति ॥ ६.२६.६४ ॥
ਰਾਗ-ਦਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਆਤਮਵਸ਼ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ, ਸੰਜਮੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
6.26.65
प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते ।
प्रसन्नचेतसो ह्याशु बुद्धिः पर्यवतिष्ठते ॥ ६.२६.६५ ॥
ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
6.26.66
नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना ।
न चाभावयतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम् ॥ ६.२६.६६ ॥
ਅਯੁਕਤ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ; ਅਸ਼ਾਂਤ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਕਿੱਥੋਂ?
6.26.67
इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते ।
तदस्य हरति प्रज्ञां वायुर्नावमिवाम्भसि ॥ ६.२६.६७ ॥
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਜਿਵੇਂ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਰੋੜ੍ਹ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਟਕਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਮਨ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
6.26.68
तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६.२६.६८ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਕੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
6.26.69
या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्तिं संयमी ।
यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ॥ ६.२६.६९ ॥
ਜੋ ਰਾਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮੀ ਜਾਗਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਲਈ ਰਾਤ ਹੈ।
6.26.70
आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं ।
समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत्।
तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे ।
स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥ ६.२६.७० ॥
ਲਗਾਤਾਰ ਭਰਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਚਲ ਟਿਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਸਮਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਸਮਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।
6.26.71
विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः ।
निर्ममो निरहंकारः स शान्तिमधिगच्छति ॥ ६.२६.७१ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਨਿਰਲੇਪ, ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
6.26.72
एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति ।
स्थित्वास्यामन्तकालेऽपि ब्रह्म निर्वाणमृच्छति ॥ ६.२६.७२ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਰਵਾਣ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।