മഹാഭാരതം · അധ്യായം 6.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.26.1
तं तथा कृपयाविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् ।
विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः ॥ ६.२६.१ ॥
കരുണയാൽ നിറഞ്ഞ്, കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ് ക്ഷോഭിച്ച കണ്ണുകളോടെ വിഷാദിച്ചിരുന്ന അദ്ദേഹത്തോട് മധുസൂദനൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
6.26.2
कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् ।
अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन ॥ ६.२६.२ ॥
അർജുനാ, ഈ വിഷമഘട്ടത്തിൽ ഈ മോഹം നിന്നെ എവിടെനിന്നാണ് ബാധിച്ചത്? ഇത് അനാര്യർ സ്വീകരിക്കുന്ന മാർഗമാണ്; സ്വർഗം നൽകുന്നതല്ല, കീർത്തി നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.
6.26.3
क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते ।
क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परंतप ॥ ६.२६.३ ॥
പാർത്ഥാ, ഭീരുത്വത്തിന് വഴങ്ങരുത്; ഇത് നിനക്ക് ചേരില്ല. ഹൃദയദൗർബല്യമെന്ന ഈ നീചത്വം ഉപേക്ഷിച്ച് എഴുന്നേൽക്കൂ, ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവനേ.
6.26.4
कथं भीष्ममहं सङ्ख्ये द्रोणं च मधुसूदन ।
इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥ ६.२६.४ ॥
മധുസൂദനാ, യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മരോടും ദ്രോണരോടും ഞാൻ അമ്പുകൾകൊണ്ട് എങ്ങനെ പൊരുതും? അവർ ഇരുവരും പൂജ്യരാണ്, ശത്രുസംഹാരകനേ.
6.26.5
गुरूनहत्वा हि महानुभावान् ।
श्रेयो भोक्तुं भेक्षमपीह लोके।
हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव ।
भुञ्जीय भोगान्रुधिरप्रदिग्धान् ॥ ६.२६.५ ॥
മഹാനുഭാവരായ ഗുരുക്കന്മാരെ കൊല്ലാതെ ഈ ലോകത്ത് ഭിക്ഷാന്നം ഭുജിക്കുന്നതുപോലും ശ്രേഷ്ഠമാണ്. എന്നാൽ അർഥകാമങ്ങളാൽ ഈ ഗുരുക്കന്മാരെ കൊന്ന് രക്തം പുരണ്ട ഭോഗങ്ങൾ ഇവിടെ തന്നെ ഞാൻ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരും.
6.26.6
न चैतद्वीद्मः कतरन्नो गरीयो ।
यद्वा जयम यदि वा नो जयेयुः।
यानेव हत्वा न जिजीविषाम-
स्तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥ ६.२६.६ ॥
നമുക്ക് ഏതാണ് കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠം, നാം ജയിക്കുന്നതോ അവർ നമ്മെ ജയിക്കുന്നതോ എന്ന് നമുക്ക് അറിയില്ല. ആരെ കൊന്ന് നാം ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കില്ലയോ ആ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നു.
6.26.7
कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः ।
पृच्छामि त्वां धर्मसंमूढचेताः।
यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे ।
शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥ ६.२६.७ ॥
ഭീരുത്വത്തിന്റെ ദോഷത്താൽ എന്റെ സ്വഭാവം ഉപഹതമായിരിക്കുന്നു; ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് എന്റെ മനസ്സ് മോഹിതമായിരിക്കുന്നു. ഏതാണ് നിശ്ചയമായും ശ്രേയസ്സ് എന്ന് എന്നോട് പറയുക. ഞാൻ അങ്ങയുടെ ശിഷ്യനാണ്; ശരണം പ്രാപിച്ച എന്നെ ഉപദേശിക്കുക.
6.26.8
न हि प्रपश्यामि ममापनुद्या-
द्यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम्।
अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धं ।
राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् ॥ ६.२६.८ ॥
ഭൂമിയിൽ ശത്രുരഹിതവും സമൃദ്ധവുമായ രാജ്യം നേടിയാലും, ദേവന്മാരുടെ ആധിപത്യം ലഭിച്ചാലും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ വരണ്ടുണക്കുന്ന എന്റെ ഈ ശോകത്തെ അകറ്റാൻ കഴിയുന്നത് എന്തെന്ന് ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
6.26.9
एवमुकत्वा हृषीकेशं गुडाकेशं परंतप ।
न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥ ६.२६.९ ॥
പരന്തപാ, ഹൃഷീകേശനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് 'ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യില്ല' എന്ന് ഗോവിന്ദനോട് പറഞ്ഞ് ഗുഡാകേശൻ മൗനിയായി.
6.26.10
तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥ ६.२६.१० ॥
ഭാരതാ, ഇരു സേനകൾക്കും മധ്യേ ദുഃഖിച്ചിരുന്ന അവനോട് ഹൃഷീകേശൻ പുഞ്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
6.26.11
अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे ।
गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पाण्डिताः ॥ ६.२६.११ ॥
ദുഃഖിക്കേണ്ടാത്തവർക്കായി നീ ദുഃഖിക്കുന്നു; ജ്ഞാനികളുടെ വാക്കുകൾ പറയുന്നു. മരിച്ചവർക്കോ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവർക്കോ വേണ്ടി പണ്ഡിതന്മാർ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല.
6.26.12
नत्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः ।
न चैव नभविष्यामः सर्वे वयमतः परम् ॥ ६.२६.१२ ॥
ഞാൻ ഒരിക്കലും ഇല്ലാതിരുന്നിട്ടില്ല, നീയും ഇല്ലാതിരുന്നിട്ടില്ല, ഈ രാജാക്കന്മാരും ഇല്ലാതിരുന്നിട്ടില്ല; ഇനി മേലിൽ നാമെല്ലാവരും ഇല്ലാതാകുകയുമില്ല.
6.26.13
देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा ।
तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति ॥ ६.२६.१३ ॥
ഈ ദേഹത്തിൽ ദേഹിക്ക് ബാല്യവും യൗവനവും വാർദ്ധക്യവും വരുന്നതുപോലെ, മറ്റൊരു ദേഹപ്രാപ്തിയും വരുന്നു; ധീരൻ അതിൽ മോഹിക്കുന്നില്ല.
6.26.14
मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः ।
आगमापायिनोऽनित्स्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥ ६.२६.१४ ॥
കൗന്തേയാ, ഇന്ദ്രിയസ്പർശങ്ങൾ ശീതോഷ്ണവും സുഖദുഃഖവും നൽകുന്നു; അവ വന്നുപോകുന്നവയും അനിത്യവുമാണ്; ഭാരതാ, അവയെ സഹിക്കുക.
6.26.15
यं हि व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।
समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ ६.२६.१५ ॥
പുരുഷർഷഭാ, ഇവ ഏത് ധീരനെ ബാധിക്കുന്നില്ലയോ, സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ സമനായ അവൻ അമൃതത്വത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നു.
6.26.16
नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः ।
उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिःक ॥ ६.२६.१६ ॥
അസത്തിന് ഭാവമില്ല, സത്തിന് അഭാവമില്ല; തത്ത്വദർശികൾ ഇവ രണ്ടിന്റെയും അന്തം കണ്ടിരിക്കുന്നു.
6.26.17
अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् ।
विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति ॥ ६.२६.१७ ॥
ഇതെല്ലാം ആരാൽ വ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവോ അതിനെ അവിനാശിയായി അറിയുക; ഈ അവ്യയന്റെ നാശം ആർക്കും വരുത്താനാവില്ല.
6.26.18
अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः ।
अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत ॥ ६.२६.१८ ॥
ഈ ദേഹങ്ങൾ അന്തമുള്ളവയെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; നിത്യനും അനാശിയും അപ്രമേയനുമായ ദേഹിയുടേതാണ്; അതിനാൽ ഭാരതാ, യുദ്ധം ചെയ്യുക.
6.26.19
य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् ।
उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥ ६.२६.१९ ॥
ഇവനെ കൊല്ലുന്നവനെന്ന് അറിയുന്നവനും, ഇവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന് കരുതുന്നവനും — ഇരുവരും അറിയുന്നില്ല; ഇവൻ കൊല്ലുന്നില്ല, കൊല്ലപ്പെടുന്നുമില്ല.
6.26.20
न जायते म्रियते वा कदाचि-
न्नायं भूत्वा भविता वा न भूयः ।
अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो ।
न हन्तये हन्यमाने शरीरे ॥ ६.२६.२० ॥
ഇവൻ ഒരിക്കലും ജനിക്കുന്നില്ല, മരിക്കുന്നുമില്ല; ഇവൻ മുമ്പ് ഉണ്ടായവനല്ല, ഇനി ഉണ്ടാകുവാനുള്ളവനുമല്ല, വീണ്ടും ഉണ്ടാകുന്നവനുമല്ല. ഇവൻ അജനും നിത്യനും ശാശ്വതനും പുരാതനനുമാണ്; ശരീരം കൊല്ലപ്പെടുമ്പോഴും ഇവൻ കൊല്ലപ്പെടുന്നില്ല.
6.26.21
वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् ।
कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥ ६.२६.२१ ॥
പാർത്ഥാ! ഇവനെ നാശമില്ലാത്തവനും നിത്യനും ജനനമില്ലാത്തവനും ക്ഷയമില്ലാത്തവനുമെന്ന് അറിയുന്ന ആ പുരുഷൻ എങ്ങനെ ആരെ കൊല്ലിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ ആരെ കൊല്ലും?
6.26.22
वासांसि जीर्णानि यथा विहाय ।
नवानि गृह्णानि नरोऽपराणि।
तथा शरीराणि विहाय जीर्णा-
न्यन्यानि संयाति नवानि देही ॥ ६.२६.२२ ॥
ഒരാൾ ജീർണ്ണിച്ച വസ്ത്രങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റ് പുതിയവ ധരിക്കുന്നതുപോലെ, ദേഹി ജീർണ്ണിച്ച ശരീരങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് വേറെ പുതിയ ശരീരങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
6.26.23
नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः ।
न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥ ६.२६.२३ ॥
ഇവനെ ആയുധങ്ങൾ മുറിക്കുന്നില്ല, അഗ്നി ദഹിപ്പിക്കുന്നില്ല, ജലം നനയ്ക്കുന്നില്ല, കാറ്റ് ഉണക്കുന്നില്ല.
6.26.24
अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च ।
नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥ ६.२६.२४ ॥
ഇവൻ മുറിക്കാനാവാത്തവൻ, ദഹിപ്പിക്കാനാവാത്തവൻ, നനയ്ക്കാനാവാത്തവൻ, ഉണക്കാനാവാത്തവൻ. ഇവൻ നിത്യനും സർവ്വവ്യാപിയും സ്ഥിരനും അചലനും സനാതനനുമാണ്.
6.26.25
अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते ।
तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥ ६.२६.२५ ॥
ഈ ആത്മാവ് അവ്യക്തവും അചിന്ത്യവും അവികാര്യവുമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഇവനെ ഇപ്രകാരം അറിഞ്ഞ് നീ ശോകിക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല.
6.26.26
अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् ।
तथापि कत्वं महाबाहो नैनं शोचितुमर्हसि ॥ ६.२६.२६ ॥
ഇവൻ നിത്യമായി ജനിക്കുന്നവനെന്നോ നിത്യമായി മരിക്കുന്നവനെന്നോ നീ കരുതിയാലും, മഹാബാഹോ, ഇവനെക്കുറിച്ച് നീ ശോകിക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല.
6.26.27
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।
तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ६.२६.२७ ॥
ജനിച്ചവന് മരണം നിശ്ചയമാണ്; മരിച്ചവന് ജനനവും നിശ്ചയമാണ്. അതിനാൽ ഒഴിവാക്കാനാകാത്ത ഈ കാര്യത്തിൽ നീ ശോകിക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല.
6.26.28
अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत ।
अव्यक्तनिधनान्येन तत्र का परिदेवना ॥ ६.२६.२८ ॥
ഭാരതാ, സർവഭൂതങ്ങളും ആദിയിൽ അവ്യക്തവും മധ്യത്തിൽ വ്യക്തവും അന്ത്യത്തിൽ വീണ്ടും അവ്യക്തവുമാണ്. അതിൽ വിലാപം എന്തിന്?
6.26.29
आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेन-
माश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः।
आश्चर्यवच्चैनमन्यः श्रृणोति ।
श्रुत्वाऽप्येनं वेद न चैव कश्चित् ॥ ६.२६.२९ ॥
ചിലർ ഇതിനെ അത്ഭുതമായി കാണുന്നു, ചിലർ അത്ഭുതമായി ഇതിനെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു, മറ്റൊരാൾ അത്ഭുതമായി ഇതു കേൾക്കുന്നു; കേട്ടാലും ആരും ഇതറിയുന്നില്ല.
6.26.30
देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत ।
तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ६.२६.३० ॥
ഭാരതാ, ദേഹി എപ്പോഴും വധിക്കപ്പെടാനാവാത്തവനാണ്; അവൻ എല്ലാവരുടെയും ദേഹത്തിൽ വസിക്കുന്നു. അതിനാൽ സർവഭൂതങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയും നീ ശോകിക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല.
6.26.31
स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि ।
धर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते ॥ ६.२६.३१ ॥
നിന്റെ സ്വധർമ്മം നോക്കിയിട്ടും നീ വിറയ്ക്കരുത്; ധർമ്മയുദ്ധത്തേക്കാൾ ക്ഷത്രിയന് മറ്റൊരു ശ്രേയസ്സില്ല.
6.26.32
यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम् ।
सुखिनः क्षत्रियाः पार्थ लन्ते युद्धमीदृशम् ॥ ६.२६.३२ ॥
പാർത്ഥാ, യാദൃച്ഛികമായി തുറന്ന സ്വർഗ്ഗദ്വാരമുണ്ട്; ഇതുപോലുള്ള യുദ്ധം ലഭിക്കുന്ന ക്ഷത്രിയർ സുഖികളാകുന്നു.
6.26.33
अथ चेत्त्वमिमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि ।
ततः स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापमवाप्स्यसि ॥ ६.२६.३३ ॥
നീ ഈ ധർമ്മയുദ്ധം ചെയ്യുന്നില്ലെങ്കിൽ, നിന്റെ സ്വധർമ്മവും കീർത്തിയും ഉപേക്ഷിച്ച് പാപം നേടും.
6.26.34
अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् ।
संभावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥ ६.२६.३४ ॥
ജീവികൾ നിന്റെ നിത്യമായ അപകീർത്തിയെക്കുറിച്ച് പറയും; ബഹുമാന്യന് അപകീർത്തി മരണത്തേക്കാൾ വലുതാണ്.
6.26.35
भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः ।
येषां च त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम् ॥ ६.२६.३५ ॥
മഹാരഥന്മാർ നിന്നെ ഭയത്താൽ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയവനായി കരുതും; ആരുടെ ഇടയിൽ നീ ബഹുമാനിതനായിരുന്നുവോ അവരുടെ മുന്നിൽ നീ ലഘുവാകും.
6.26.36
अवाच्यवादांश्चक बहून्वदिष्यन्ति तवाहिताः ।
निन्दन्तस्तव सामर्थ्यं ततो दुःखतरं नु किम् ॥ ६.२६.३६ ॥
നിന്റെ ശത്രുക്കൾ നിന്റെ ശക്തിയെ നിന്ദിച്ച് പറയാൻ പാടില്ലാത്ത പലതും പറയും; അതിനെക്കാൾ ദുഃഖകരമായി എന്താണുള്ളത്?
6.26.37
हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् ।
तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ॥ ६.२६.३७ ॥
കൊല്ലപ്പെട്ടാൽ സ്വർഗം നേടും; ജയിച്ചാൽ ഭൂമി ഭുജിക്കും. അതിനാൽ കൗന്തേയാ, യുദ്ധത്തിനായി ഉറച്ച തീരുമാനത്തോടെ എഴുന്നേൽക്കുക.
6.26.38
सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ ।
ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ॥ ६.२६.३८ ॥
സുഖ-ദുഃഖങ്ങളും ലാഭ-നഷ്ടങ്ങളും ജയ-പരാജയങ്ങളും സമമായി കരുതി, പിന്നെ യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടുക; ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ പാപം വരില്ല.
6.26.39
एषा तेऽभिहिता साङ्ख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां श्रृणु ।
बुद्ध्या युक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि ॥ ६.२६.३९ ॥
ഈ ബുദ്ധി സാംഖ്യത്തിൽ നിനക്ക് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇനി യോഗത്തിലെ ഈ ബുദ്ധി കേൾക്കുക. പാർത്ഥാ, ഏത് ബുദ്ധിയാൽ യുക്തനായി കർമബന്ധം നീ ഉപേക്ഷിക്കുമോ അത്.
6.26.40
नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते ।
स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात् ॥ ६.२६.४० ॥
ഇവിടെ പ്രയത്നം നശിക്കുന്നില്ല; ദോഷവുമില്ല. ഈ ധർമത്തിന്റെ അല്പമെങ്കിലും വലിയ ഭയത്തിൽനിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നു.
6.26.41
व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन ।
बहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम् ॥ ६.२६.४१ ॥
കുരുനന്ദനാ, ഇവിടെ നിശ്ചയാത്മകമായ ബുദ്ധി ഒന്നുമാത്രം; അനിശ്ചയമുള്ളവരുടെ ബുദ്ധികൾ പല ശാഖകളുള്ളതും അനന്തവുമാണ്.
6.26.42
यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः ।
वेदवादरताः पार्थ नान्यदस्तीति वादिनः ॥ ६.२६.४२ ॥
പാർത്ഥാ, വിവേകമില്ലാത്തവർ വേദവാക്യങ്ങളിൽ രമിച്ച്, 'ഇതിനപ്പുറം മറ്റൊന്നുമില്ല' എന്ന് ഈ പുഷ്പിതമായ വാക്ക് പറയുന്നു.
6.26.43
कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम् ।
क्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रति ॥ ६.२६.४३ ॥
ആഗ്രഹത്തിൽ മുഴുകിയവരും സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ലക്ഷ്യമുള്ളവരും ജന്മകർമ്മഫലം നൽകുന്നതും വിശേഷ ക്രിയകൾ നിറഞ്ഞതും ഭോഗൈശ്വര്യപ്രാപ്തി ലക്ഷ്യമാക്കുന്നതുമായ (വാക്ക്) പറയുന്നു.
6.26.44
भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयाऽपहृतचेतसाम् ।
व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते ॥ ६.२६.४४ ॥
ഭോഗൈശ്വര്യങ്ങളിൽ ആസക്തരായവരുടെയും ആ (വാക്കിനാൽ) മനസ്സ് അപഹരിക്കപ്പെട്ടവരുടെയും നിശ്ചയാത്മക ബുദ്ധി സമാധിയിൽ ഉറയ്ക്കുന്നില്ല.
6.26.45
त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन ।
निर्द्वन्द्वो नित्यसत्वस्थो निर्योगक्षेम आत्मवान् ॥ ६.२६.४५ ॥
വേദങ്ങൾ ത്രിഗുണങ്ങളുടെ വിഷയങ്ങളാണ്. അർജ്ജുനാ, ത്രിഗുണാതീതനാകുക; ദ്വന്ദ്വങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തനായി, നിത്യസത്ത്വത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, യോഗക്ഷേമചിന്ത വിട്ട്, ആത്മവാനാകുക.
6.26.46
यावानर्थ उदपाने सर्वतः संप्लुतोदके ।
तावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः ॥ ६.२६.४६ ॥
എല്ലായിടത്തും വെള്ളം നിറഞ്ഞൊഴുകുമ്പോൾ കിണറിന്റെ പ്രയോജനം എത്രയോ, അത്രയേ തത്ത്വമറിയുന്ന ബ്രാഹ്മണന് എല്ലാ വേദങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള പ്രയോജനം.
6.26.47
कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदा च न ।
मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥ ६.२६.४७ ॥
കർമ്മത്തിൽ മാത്രമാണ് നിനക്ക് അധികാരം; ഫലങ്ങളിലൊരിക്കലും അല്ല. കർമ്മഫലത്തിന്റെ കാരണക്കാരനാകരുത്; അകർമ്മത്തിലും നിനക്ക് ആസക്തി വേണ്ട.
6.26.48
योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनंजय ।
सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ॥ ६.२६.४८ ॥
ധനഞ്ജയാ, യോഗത്തിൽ സ്ഥിതനായി, ആസക്തി വെടിഞ്ഞ് കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുക. സിദ്ധിയിലും അസിദ്ധിയിലും സമനായിരിക്കുന്നതിനെയാണ് യോഗം എന്ന് പറയുന്നത്.
6.26.49
दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनंजय ।
बुद्धौ शरणमन्विच्छ कृपणाः फलहेतवः ॥ ६.२६.४९ ॥
ധനഞ്ജയാ, ബുദ്ധിയോഗത്തേക്കാൾ വളരെ താഴ്ന്നതാണ് ഫലേച്ഛയോടെയുള്ള കർമ്മം. ബുദ്ധിയിൽ തന്നെ ശരണം തേടുക; ഫലഹേതുവായി കർമ്മം ചെയ്യുന്നവർ ദീനരാണ്.
6.26.50
बुद्धियुक्तो जहातीहक उभे सुकृतदुष्कृते ।
तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम् ॥ ६.२६.५० ॥
ബുദ്ധിയോടു കൂടിയവൻ ഇഹലോകത്തിൽ തന്നെ പുണ്യപാപങ്ങൾ രണ്ടും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. അതിനാൽ യോഗത്തിൽ ഏർപ്പെടുക; കർമ്മങ്ങളിലെ കൗശലമാണ് യോഗം.
6.26.51
कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः ।
जन्मबन्धविनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम् ॥ ६.२६.५१ ॥
ബുദ്ധിയുള്ള ജ്ഞാനികൾ കർമ്മത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ഫലം ഉപേക്ഷിച്ച്, ജന്മബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മുക്തരായി ദുഃഖരഹിതമായ പദത്തിൽ എത്തുന്നു.
6.26.52
यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति ।
तदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च ॥ ६.२६.५२ ॥
നിന്റെ ബുദ്ധി മോഹമാകുന്ന ചെളി കടക്കുമ്പോൾ, കേൾക്കേണ്ടതിനോടും കേട്ടതിനോടും വൈരാഗ്യം നിനക്കുണ്ടാകും.
6.26.53
श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला ।
समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि ॥ ६.२६.५३ ॥
ശ്രുതിവാക്യങ്ങളാൽ ഭ്രമിച്ച നിന്റെ ബുദ്ധി സമാധിയിൽ നിശ്ചലമായും അചഞ്ചലമായും നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, അപ്പോൾ നീ യോഗം പ്രാപിക്കും.
6.26.54
स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव ।
स्थितधीः किं प्रभाषेत किमासीत व्रजेत किं ॥ ६.२६.५४ ॥
കേശവാ, സമാധിയിൽ സ്ഥിതനായ സ്ഥിതപ്രജ്ഞന്റെ ഭാഷ എങ്ങനെയാണ്? സ്ഥിരബുദ്ധിയുള്ളവൻ എങ്ങനെ സംസാരിക്കും, എങ്ങനെ ഇരിക്കും, എങ്ങനെ നടക്കും?
6.26.55
प्रजहाति यदा कामान्सर्वान्पार्थ मनोगतान् ।
आत्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥ ६.२६.५५ ॥
പാർത്ഥാ, മനസ്സിലുള്ള എല്ലാ കാമനകളെയും ഒരാൾ എപ്പോൾ ത്യജിക്കുന്നുവോ, ആത്മാവിൽ തന്നെ ആത്മാവിനാൽ സന്തുഷ്ടനാകുന്നുവോ, അപ്പോൾ അവൻ സ്ഥിതപ്രജ്ഞൻ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
6.26.56
दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः ।
वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥ ६.२६.५६ ॥
ദുഃഖങ്ങളിൽ ഇളകാത്ത മനസ്സുള്ളവനും സുഖങ്ങളിൽ ആശയില്ലാത്തവനും രാഗഭയക്രോധങ്ങൾ വിട്ടവനുമായവൻ സ്ഥിരബുദ്ധിയായ മുനി എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
6.26.57
यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् ।
नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६.२६.५७ ॥
എവിടെയും ആസക്തിയില്ലാത്തവനും, ശുഭമോ അശുഭമോ ലഭിച്ചാലും സന്തോഷിക്കാതെയും വെറുക്കാതെയും ഇരിക്കുന്നവനും ആയവന്റെ പ്രജ്ഞ സ്ഥിരമായി പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്.
6.26.58
यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६.२६.५८ ॥
ആമ അതിന്റെ അവയവങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി ഉള്ളിലേക്ക് വലിക്കുന്നതുപോലെ, ഇവൻ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് പിൻവലിക്കുമ്പോൾ അവന്റെ പ്രജ്ഞ സ്ഥിരമായി പ്രതിഷ്ഠിതമാകുന്നു.
6.26.59
विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।
रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ ६.२६.५९ ॥
ആഹാരം വർജ്ജിച്ച ദേഹിക്ക് വിഷയങ്ങൾ പിന്മാറുന്നു; എന്നാൽ അവന്റെ രസവും (ആസക്തിയും) പരമത്തെ കണ്ടശേഷമേ പിന്മാറുന്നുള്ളൂ.
6.26.60
यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः ।
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥ ६.२६.६० ॥
കൗന്തേയാ, പ്രയത്നിക്കുന്ന വിവേകിയായ മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിനെപ്പോലും കലക്കുന്ന ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ബലപൂർവം അപഹരിക്കുന്നു.
6.26.61
तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः ।
वशे हि यस्येन्द्रियामि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६.२६.६१ ॥
ആ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും നിയന്ത്രിച്ച്, യോഗയുക്തനായി, എന്നിൽ പരായണനായി ഇരിക്കണം. ആരുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വശത്തിലോ, അവന്റെ പ്രജ്ഞ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
6.26.62
ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते ।
सङ्गात्संजायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते ॥ ६.२६.६२ ॥
വിഷയങ്ങളെ ധ്യാനിക്കുന്ന മനുഷ്യന് അവയോട് ആസക്തി ഉണ്ടാകുന്നു. ആസക്തിയിൽ നിന്ന് കാമം ജനിക്കുന്നു; കാമത്തിൽ നിന്ന് ക്രോധം ജനിക്കുന്നു.
6.26.63
क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः ।
स्मृतिभ्रंशाद्बुदिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥ ६.२६.६३ ॥
ക്രോധത്തിൽ നിന്ന് മോഹം ഉണ്ടാകുന്നു; മോഹത്തിൽ നിന്ന് സ്മൃതിഭ്രമം ഉണ്ടാകുന്നു. സ്മൃതി നശിക്കുമ്പോൾ ബുദ്ധി നശിക്കുന്നു; ബുദ്ധി നശിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യൻ നശിക്കുന്നു.
6.26.64
रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन् ।
आत्मवश्यैर्विधेयात्मा प्रसादमधिगच्छति ॥ ६.२६.६४ ॥
രാഗദ്വേഷങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തമായ, ആത്മവശമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ വിഷയങ്ങളിൽ വിഹരിക്കുന്ന, ആത്മനിയന്ത്രിതനായ മനുഷ്യൻ പ്രസാദം പ്രാപിക്കുന്നു.
6.26.65
प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते ।
प्रसन्नचेतसो ह्याशु बुद्धिः पर्यवतिष्ठते ॥ ६.२६.६५ ॥
പ്രസാദം ലഭിക്കുമ്പോൾ അവന്റെ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും ഇല്ലാതാകുന്നു. പ്രസന്നചിത്തന്റെ ബുദ്ധി വേഗം സ്ഥിരമാകുന്നു.
6.26.66
नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना ।
न चाभावयतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम् ॥ ६.२६.६६ ॥
അയുക്തനായവന് ബുദ്ധിയില്ല; അവന് ഭാവനയുമില്ല. ഭാവനയില്ലാത്തവന് ശാന്തിയില്ല; ശാന്തിയില്ലാത്തവന് സുഖം എവിടെ?
6.26.67
इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते ।
तदस्य हरति प्रज्ञां वायुर्नावमिवाम्भसि ॥ ६.२६.६७ ॥
വെള്ളത്തിൽ കാറ്റ് തോണിയെ കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ, അലയുന്ന ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അനുസരിക്കുന്ന മനസ്സ് അവന്റെ ബുദ്ധിയെ അപഹരിക്കുന്നു.
6.26.68
तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६.२६.६८ ॥
അതിനാൽ, മഹാബാഹോ, ആരുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിഷയങ്ങളിൽനിന്ന് പൂർണ്ണമായി നിഗ്രഹിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവോ, അവന്റെ ബുദ്ധി സ്ഥിരപ്രതിഷ്ഠിതമാകുന്നു.
6.26.69
या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्तिं संयमी ।
यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ॥ ६.२६.६९ ॥
സകല ജീവികൾക്കും ഏതു രാത്രിയോ, അതിൽ സംയമി ഉണർന്നിരിക്കുന്നു; ജീവികൾ ഉണർന്നിരിക്കുന്നതു ദർശിക്കുന്ന മുനിക്ക് അത് രാത്രിയാകുന്നു.
6.26.70
आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं ।
समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत्।
तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे ।
स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥ ६.२६.७० ॥
നിറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നാലും അചലമായി നിലകൊള്ളുന്ന സമുദ്രത്തിൽ വെള്ളം പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലാ കാമങ്ങളും ആരിൽ പ്രവേശിക്കുന്നുവോ, അവൻ ശാന്തി നേടുന്നു; കാമങ്ങളെ പിന്തുടരുന്നവനല്ല.
6.26.71
विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः ।
निर्ममो निरहंकारः स शान्तिमधिगच्छति ॥ ६.२६.७१ ॥
ആര് എല്ലാ കാമങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ആഗ്രഹരഹിതനായി, 'എന്റേത്' എന്ന ഭാവവും അഹങ്കാരവുമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കുന്നുവോ, അവൻ ശാന്തി നേടുന്നു.
6.26.72
एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति ।
स्थित्वास्यामन्तकालेऽपि ब्रह्म निर्वाणमृच्छति ॥ ६.२६.७२ ॥
പാർത്ഥാ, ഇതാണ് ബ്രാഹ്മീ സ്ഥിതി; ഇതു നേടിയവൻ മോഹിക്കുന്നില്ല. ഇതിൽ സ്ഥിതനായാൽ അന്ത്യകാലത്തും അവൻ ബ്രഹ്മനിർവാണം പ്രാപിക്കുന്നു.