มหาภารตะ · อัธยายะ 6.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.26.1
तं तथा कृपयाविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् ।
विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः ॥ ६.२६.१ ॥
มธุสูทนะตรัสถ้อยคำเหล่านี้แก่อรชุนผู้ถูกความสงสารครอบงำ มีดวงตาเต็มไปด้วยน้ำตาและสับสน กำลังจมอยู่ในความโศก
6.26.2
कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् ।
अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन ॥ ६.२६.२ ॥
อรชุน ความหลงนี้มาถึงท่านได้อย่างไรในยามวิกฤตเช่นนี้ เป็นสิ่งที่คนไม่ประเสริฐปฏิบัติกัน มิได้นำไปสู่สวรรค์ และนำมาซึ่งความอับอาย
6.26.3
क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते ।
क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परंतप ॥ ६.२६.३ ॥
ปารถะ อย่ายอมจำนนต่อความขลาดเขลา สิ่งนี้ไม่เหมาะกับท่าน จงละความอ่อนแอต่ำช้าในใจนี้เสียแล้วลุกขึ้นเถิด ผู้เผาข้าศึก
6.26.4
कथं भीष्ममहं सङ्ख्ये द्रोणं च मधुसूदन ।
इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥ ६.२६.४ ॥
มธุสูทนะ ข้าพเจ้าจะสู้กับภีษมะและโทรณะในสนามรบด้วยลูกศรได้อย่างไร ทั้งสองท่านเป็นผู้คู่ควรแก่การบูชา ผู้ทำลายศัตรูเอ๋ย
6.26.5
गुरूनहत्वा हि महानुभावान् ।
श्रेयो भोक्तुं भेक्षमपीह लोके।
हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव ।
भुञ्जीय भोगान्रुधिरप्रदिग्धान् ॥ ६.२६.५ ॥
การไม่สังหารเหล่าครูผู้ยิ่งใหญ่ทรงคุณธรรมเหล่านี้ แม้จะต้องขอทานกินในโลกนี้ก็ยังดีกว่า แต่เมื่อสังหารครูเหล่านั้นแล้ว ข้าพเจ้าจะได้เสวยความสุขในโลกนี้ซึ่งเปื้อนเลือด เพื่อความมั่งคั่งและความปรารถนาเพื่อตน
6.26.6
न चैतद्वीद्मः कतरन्नो गरीयो ।
यद्वा जयम यदि वा नो जयेयुः।
यानेव हत्वा न जिजीविषाम-
स्तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥ ६.२६.६ ॥
เรามิรู้ว่าสิ่งใดดีกว่าสำหรับเรา ว่าเราจะชนะหรือพวกเขาจะชนะเรา บรรดาโอรสของธฤตราษฎร์ที่ยืนเรียงอยู่เบื้องหน้านั้น หากเราสังหารแล้ว เราก็มิปรารถนาจะมีชีวิตอยู่
6.26.7
कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः ।
पृच्छामि त्वां धर्मसंमूढचेताः।
यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे ।
शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥ ६.२६.७ ॥
สภาวะของข้าพเจ้าถูกทำลายด้วยโทษแห่งความขลาดเขลา และจิตใจของข้าพเจ้าก็หลงในธรรม ข้าพเจ้าขอถามท่าน จงบอกแก่ข้าพเจ้าให้แน่ชัดว่าอะไรคือความดีสูงสุดที่แท้จริง ข้าพเจ้าเป็นศิษย์ของท่าน ผู้มาพึ่งพิงท่าน โปรดสั่งสอนข้าพเจ้าเถิด
6.26.8
न हि प्रपश्यामि ममापनुद्या-
द्यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम्।
अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धं ।
राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् ॥ ६.२६.८ ॥
ข้าพเจ้ามองไม่เห็นว่าสิ่งใดจะขจัดความโศกของข้าพเจ้าได้ ความโศกที่ทำให้อินทรีย์เหือดแห้งนี้ แม้ข้าพเจ้าจะได้อาณาจักรอันรุ่งเรืองไร้คู่แข่งบนแผ่นดิน หรือแม้แต่อำนาจปกครองเหนือเทวดา ก็ไม่อาจขจัดได้
6.26.9
एवमुकत्वा हृषीकेशं गुडाकेशं परंतप ।
न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥ ६.२६.९ ॥
เมื่อกล่าวกับหฤษีเกศดังนี้แล้ว คุฑากศะผู้เผาข้าศึกได้กล่าวแก่โควินทะว่า ข้าพเจ้าจะไม่รบ แล้วก็นิ่งเงียบไป
6.26.10
तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥ ६.२६.१० ॥
หฤษีเกศได้ตรัสถ้อยคำเหล่านี้แก่คุฑากศะผู้กำลังโศกเศร้าอยู่ท่ามกลางกองทัพทั้งสอง ดูราวกับทรงยิ้ม โอ ภารตะ
6.26.11
अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे ।
गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पाण्डिताः ॥ ६.२६.११ ॥
ท่านโศกเศร้าถึงผู้ที่ไม่ควรโศกเศร้า แต่กลับกล่าวถ้อยคำอันชาญฉลาด บัณฑิตย่อมไม่โศกเศร้าทั้งผู้ที่ตายแล้วและผู้ที่ยังมีชีวิตอยู่
6.26.12
नत्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः ।
न चैव नभविष्यामः सर्वे वयमतः परम् ॥ ६.२६.१२ ॥
ไม่เคยมีเวลาใดที่เราไม่มีอยู่ ไม่ว่าเราหรือท่านหรือเหล่าจอมปกครองมนุษย์เหล่านี้ และต่อจากนี้ไปเราทุกคนก็จะไม่มีวันสิ้นสุดการดำรงอยู่
6.26.13
देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा ।
तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति ॥ ६.२६.१३ ॥
เหมือนอย่างที่ผู้มีกายในร่างนี้ผ่านวัยเด็ก วัยหนุ่ม และวัยชรา ฉันนั้นเขาก็ได้รับร่างอื่น ผู้มั่นคงย่อมไม่หลงในเรื่องนี้
6.26.14
मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः ।
आगमापायिनोऽनित्स्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥ ६.२६.१४ ॥
ผัสสะทางอินทรีย์ โอรสของกุนตี ย่อมนำมาซึ่งความหนาวร้อน สุขและทุกข์ สิ่งเหล่านี้มาแล้วก็ไปและไม่เที่ยง จงอดทนต่อสิ่งเหล่านั้นเถิด โอ ภารตะ
6.26.15
यं हि व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।
समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ ६.२६.१५ ॥
ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ บุรุษผู้มั่นคงที่สิ่งเหล่านี้มิอาจทำให้หวั่นไหว เสมอกันทั้งสุขและทุกข์ ย่อมคู่ควรแก่ความเป็นอมตะ
6.26.16
नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः ।
उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिःक ॥ ६.२६.१६ ॥
สิ่งที่ไม่มีจริงย่อมไม่มีการดำรงอยู่ และสิ่งที่มีจริงก็ไม่มีความไม่มี ผู้เห็นสัจจะได้เห็นที่สุดของทั้งสองอย่างนี้แล้ว
6.26.17
अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् ।
विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति ॥ ६.२६.१७ ॥
จงรู้ว่าสิ่งที่ไม่อาจทำลายได้นั้น คือสิ่งที่แผ่ซ่านไปทั่วสรรพสิ่งเหล่านี้ ไม่มีผู้ใดสามารถทำให้สิ่งอันไม่เสื่อมสลายนี้ถึงความพินาศได้
6.26.18
अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः ।
अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत ॥ ६.२६.१८ ॥
ร่างกายเหล่านี้กล่าวกันว่ามีที่สิ้นสุด เป็นของผู้มีกายผู้เที่ยงแท้ ไม่อาจทำลาย และหยั่งวัดมิได้ ดังนั้น โอ ภารตะ จงรบเถิด
6.26.19
य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् ।
उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥ ६.२६.१९ ॥
ผู้ที่คิดว่าสิ่งนี้เป็นผู้สังหาร และผู้ที่คิดว่าสิ่งนี้ถูกสังหาร ทั้งสองคนนั้นไม่รู้ สิ่งนี้มิได้สังหารและมิได้ถูกสังหาร
6.26.20
न जायते म्रियते वा कदाचि-
न्नायं भूत्वा भविता वा न भूयः ।
अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो ।
न हन्तये हन्यमाने शरीरे ॥ ६.२६.२० ॥
สิ่งนี้มิได้เกิดและมิได้ตาย มิเคยมีมาแล้วจึงมีขึ้น หรือมีขึ้นแล้วจะไม่มีอีก สิ่งนี้ไม่เกิด เที่ยง คงอยู่ชั่วนิรันดร์ และเก่าแก่ เมื่อร่างถูกฆ่า สิ่งนี้ก็มิได้ถูกฆ่า
6.26.21
वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् ।
कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥ ६.२६.२१ ॥
ปารถ ผู้ที่รู้ว่าอาตมันนี้ไม่มีวันถูกทำลาย เป็นนิรันดร์ ไม่เกิด และไม่เสื่อมสลาย บุรุษเช่นนั้นจะทำให้ผู้ใดต้องถูกฆ่า หรือจะฆ่าผู้ใดได้อย่างไร
6.26.22
वासांसि जीर्णानि यथा विहाय ।
नवानि गृह्णानि नरोऽपराणि।
तथा शरीराणि विहाय जीर्णा-
न्यन्यानि संयाति नवानि देही ॥ ६.२६.२२ ॥
เหมือนคนที่ทิ้งเสื้อผ้าเก่าที่ขาดแล้วและหยิบเสื้อผ้าใหม่มาสวมใส่ ผู้มีร่างก็เช่นกัน ทิ้งร่างที่เสื่อมโทรมแล้วเข้าสู่ร่างใหม่อื่น
6.26.23
नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः ।
न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥ ६.२६.२३ ॥
อาวุธไม่อาจตัดอาตมันนี้ ไฟไม่อาจเผาไหม้ น้ำไม่อาจทำให้เปียก และลมไม่อาจทำให้แห้ง
6.26.24
अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च ।
नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥ ६.२६.२४ ॥
อาตมันนี้ตัดไม่ได้ เผาไม่ได้ ทำให้เปียกไม่ได้ ทำให้แห้งไม่ได้ เป็นนิรันดร์ แผ่ซ่านไปทั่ว คงที่ ไม่เคลื่อนไหว และดำรงอยู่ตลอดกาล
6.26.25
अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते ।
तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥ ६.२६.२५ ॥
กล่าวกันว่าอาตมันนี้ไม่ปรากฏ คิดไม่ถึง และไม่แปรเปลี่ยน ฉะนั้น เมื่อรู้อาตมันเช่นนี้แล้ว เจ้าไม่ควรโศกเศร้า
6.26.26
अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् ।
तथापि कत्वं महाबाहो नैनं शोचितुमर्हसि ॥ ६.२६.२६ ॥
แม้เจ้าจะคิดว่าอาตมันเกิดขึ้นเป็นนิรันดร์ หรือคิดว่าตายไปเป็นนิรันดร์ มหาพาหุ เจ้าก็ไม่ควรโศกเศร้าเพราะอาตมันนั้น
6.26.27
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।
तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ६.२६.२७ ॥
ความตายเป็นสิ่งแน่นอนสำหรับผู้ที่เกิดมา และการเกิดเป็นสิ่งแน่นอนสำหรับผู้ที่ตายไป ฉะนั้น ในเรื่องที่หลีกเลี่ยงไม่ได้นี้ เจ้าไม่ควรโศกเศร้า
6.26.28
अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत ।
अव्यक्तनिधनान्येन तत्र का परिदेवना ॥ ६.२६.२८ ॥
ภารต สรรพสัตว์ในตอนเริ่มต้นไม่ปรากฏ ในระหว่างนั้นปรากฏ และในตอนจบก็กลับไม่ปรากฏอีก แล้วจะมีอะไรให้คร่ำครวญเล่า
6.26.29
आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेन-
माश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः।
आश्चर्यवच्चैनमन्यः श्रृणोति ।
श्रुत्वाऽप्येनं वेद न चैव कश्चित् ॥ ६.२६.२९ ॥
มีผู้หนึ่งมองอาตมันด้วยความอัศจรรย์ อีกผู้หนึ่งพูดถึงอาตมันด้วยความอัศจรรย์ และอีกผู้หนึ่งฟังเรื่องอาตมันด้วยความอัศจรรย์ แม้ได้ฟังแล้ว ก็ไม่มีผู้ใดรู้จักอาตมันอย่างแท้จริง
6.26.30
देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत ।
तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ ६.२६.३० ॥
ภารต ผู้มีร่างซึ่งอยู่ในกายของทุกคนนั้นเป็นนิรันดร์ ไม่อาจถูกฆ่าได้ ฉะนั้น เจ้าไม่ควรโศกเศร้าเพราะสรรพสัตว์เหล่านี้เลย
6.26.31
स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि ।
धर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते ॥ ६.२६.३१ ॥
และเมื่อพิจารณาหน้าที่ของตนเองแล้ว เจ้าก็ไม่ควรสั่นคลอน เพราะสำหรับกษัตริย์แล้วไม่มีความดีใดยิ่งกว่าการสงครามที่ชอบธรรม
6.26.32
यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम् ।
सुखिनः क्षत्रियाः पार्थ लन्ते युद्धमीदृशम् ॥ ६.२६.३२ ॥
ปารถ ประตูสวรรค์เปิดกว้างอยู่โดยบังเอิญ กษัตริย์ทั้งหลายย่อมมีความสุขที่ได้สงครามเช่นนี้
6.26.33
अथ चेत्त्वमिमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि ।
ततः स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापमवाप्स्यसि ॥ ६.२६.३३ ॥
แต่ถ้าเจ้าไม่ยอมทำสงครามอันชอบธรรมนี้ เจ้าก็จะละทิ้งหน้าที่และเกียรติยศของตนเอง และจะต้องได้รับบาป
6.26.34
अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् ।
संभावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥ ६.२६.३४ ॥
สรรพสัตว์จะกล่าวถึงความอัปยศอันยั่งยืนของเจ้า และสำหรับผู้ที่เคยได้รับการยกย่อง ความอัปยศยิ่งเลวร้ายกว่าความตาย
6.26.35
भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः ।
येषां च त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम् ॥ ६.२६.३५ ॥
มหารถทั้งหลายจะคิดว่าเจ้าถอยจากการรบเพราะความกลัว และในหมู่ผู้ที่เคยนับถือเจ้า เจ้าจะตกต่ำลง
6.26.36
अवाच्यवादांश्चक बहून्वदिष्यन्ति तवाहिताः ।
निन्दन्तस्तव सामर्थ्यं ततो दुःखतरं नु किम् ॥ ६.२६.३६ ॥
ศัตรูของเจ้าจะกล่าวคำที่ไม่ควรกล่าวไว้มากมาย ติเตียนความสามารถของเจ้า ความทุกข์ใดจะยิ่งกว่านั้นเล่า
6.26.37
हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् ।
तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ॥ ६.२६.३७ ॥
ถ้าถูกฆ่า เจ้าจะได้ขึ้นสวรรค์ ถ้าชนะ เจ้าจะได้ครองแผ่นดิน ฉะนั้น กุนตีบุตร จงลุกขึ้นเถิด ตั้งใจแน่วแน่เพื่อการรบ
6.26.38
सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ ।
ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ॥ ६.२६.३८ ॥
จงถือสุขกับทุกข์ ได้กับเสีย ชนะกับแพ้ว่าเสมอกัน แล้วจงเข้าสู่การรบ เมื่อทำเช่นนี้ เจ้าจะไม่ได้รับบาป
6.26.39
एषा तेऽभिहिता साङ्ख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां श्रृणु ।
बुद्ध्या युक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि ॥ ६.२६.३९ ॥
ปัญญานี้ได้ถูกประกาศแก่เจ้าในสางขยะแล้ว บัดนี้จงฟังปัญญานี้ในโยคะ ปารถ เมื่อเจ้าประกอบด้วยปัญญานี้ เจ้าจะละพันธนาการแห่งกรรมได้
6.26.40
नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते ।
स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात् ॥ ६.२६.४० ॥
ในทางนี้ความพยายามไม่สูญเปล่า และไม่พบโทษภัย แม้ธรรมนี้เพียงเล็กน้อยก็คุ้มครองให้พ้นจากความกลัวอันใหญ่หลวง
6.26.41
व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन ।
बहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम् ॥ ६.२६.४१ ॥
กุรุนันทนะ ที่นี่ ปัญญาที่มีความแน่วแน่ในการตัดสินใจเป็นหนึ่งเดียว ส่วนปัญญาของผู้ไม่แน่วแน่นั้นแตกแขนงมากมายและไม่สิ้นสุด
6.26.42
यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः ।
वेदवादरताः पार्थ नान्यदस्तीति वादिनः ॥ ६.२६.४२ ॥
ปารถา ผู้ไร้ปัญญาที่ยินดีในถ้อยคำของพระเวท กล่าวถ้อยคำอันหวานหูเช่นนี้ โดยกล่าวว่าไม่มีสิ่งอื่นนอกจากนี้
6.26.43
कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम् ।
क्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रति ॥ ६.२६.४३ ॥
ผู้ที่มีตนเต็มไปด้วยกามา มุ่งหวังสวรรค์ กล่าวถึงพิธีกรรมที่เต็มไปด้วยการกระทำเฉพาะอย่างมากมาย ซึ่งให้ผลเป็นการเกิดและการกระทำ นำไปสู่การเสวยสุขและอำนาจ
6.26.44
भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयाऽपहृतचेतसाम् ।
व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते ॥ ६.२६.४४ ॥
สำหรับผู้ที่ยึดติดในการเสวยสุขและอำนาจ มีจิตถูกถ้อยคำนั้นพัดพาไป ปัญญาที่แน่วแน่ในการตัดสินใจย่อมไม่ตั้งมั่นในสมาธิ
6.26.45
त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन ।
निर्द्वन्द्वो नित्यसत्वस्थो निर्योगक्षेम आत्मवान् ॥ ६.२६.४५ ॥
พระเวทมุ่งกล่าวถึงคุณทั้งสามประการ อรชุน เจ้าจงหลุดพ้นจากคุณทั้งสามประการ พ้นจากคู่แห่งสิ่งตรงข้าม ดำรงอยู่ในความดีเสมอ ปราศจากการแสวงหาและการรักษา และมีการควบคุมตน
6.26.46
यावानर्थ उदपाने सर्वतः संप्लुतोदके ।
तावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः ॥ ६.२६.४६ ॥
บ่อน้ำมีประโยชน์เพียงใดเมื่อน้ำท่วมล้นไปทุกด้าน พระเวททั้งหมดก็มีประโยชน์เพียงนั้นแก่พราหมณ์ผู้รู้แจ้ง
6.26.47
कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदा च न ।
मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥ ६.२६.४७ ॥
เจ้ามีสิทธิ์เพียงในการกระทำเท่านั้น ไม่เคยมีสิทธิ์ในผลของการกระทำ อย่าให้ตนเป็นเหตุแห่งผลของการกระทำ และอย่าให้ความยึดติดของเจ้าอยู่ที่การไม่กระทำ
6.26.48
योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनंजय ।
सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ॥ ६.२६.४८ ॥
ธนัญชัย จงตั้งมั่นในโยคะแล้วกระทำการ ละความยึดติดเสีย เมื่อมีความเสมอภาคทั้งในความสำเร็จและความล้มเหลว ความเสมอภาคนั้นเรียกว่าโยคะ
6.26.49
दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनंजय ।
बुद्धौ शरणमन्विच्छ कृपणाः फलहेतवः ॥ ६.२६.४९ ॥
ธนัญชัย การกระทำนั้นด้อยกว่าไกลนักเมื่อเทียบกับโยคะแห่งปัญญา จงแสวงหาที่พึ่งในปัญญา ผู้ที่กระทำเพื่อผลนั้นเป็นผู้น่าสงสาร
6.26.50
बुद्धियुक्तो जहातीहक उभे सुकृतदुष्कृते ।
तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम् ॥ ६.२६.५० ॥
ผู้ที่ประกอบด้วยปัญญาย่อมละทั้งกรรมดีและกรรมชั่วได้แม้ในโลกนี้ เพราะฉะนั้นจงประกอบตนในโยคะเถิด โยคะคือความชำนาญในการกระทำ
6.26.51
कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः ।
जन्मबन्धविनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम् ॥ ६.२६.५१ ॥
ผู้มีปัญญาซึ่งละผลที่เกิดจากการกระทำได้แล้ว และหลุดพ้นจากพันธนาการแห่งการเกิด ย่อมไปสู่สถานที่ปราศจากโรคภัยนั้น
6.26.52
यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति ।
तदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च ॥ ६.२६.५२ ॥
เมื่อปัญญาของเจ้าข้ามพ้นโคลนตมแห่งโมหะ เมื่อนั้นเจ้าจะบรรลุความเบื่อหน่ายในสิ่งที่ควรได้ยินและสิ่งที่ได้ยินแล้ว
6.26.53
श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला ।
समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि ॥ ६.२६.५३ ॥
เมื่อปัญญาของเจ้าซึ่งสับสนด้วยถ้อยคำอันหลากหลายของคัมภีร์ ตั้งมั่นไม่หวั่นไหวในสมาธิ เมื่อนั้นเจ้าจะบรรลุโยคะ
6.26.54
स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव ।
स्थितधीः किं प्रभाषेत किमासीत व्रजेत किं ॥ ६.२६.५४ ॥
พระเกศวะ ผู้ที่มีปัญญามั่นคงซึ่งตั้งอยู่ในสมาธินั้น มีถ้อยคำเช่นไร ผู้มีปัญญามั่นคงจะกล่าวอย่างไร จะนั่งอย่างไร และจะเดินอย่างไร
6.26.55
प्रजहाति यदा कामान्सर्वान्पार्थ मनोगतान् ।
आत्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥ ६.२६.५५ ॥
ปารถา เมื่อบุคคลละกามทั้งปวงที่ดำรงอยู่ในใจ และพึงพอใจในตนด้วยตนเองเท่านั้น เมื่อนั้นเขาจึงเรียกว่าผู้มีปัญญามั่นคง
6.26.56
दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः ।
वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥ ६.२६.५६ ॥
ผู้มีใจไม่หวั่นไหวในทุกข์ ไม่ปรารถนาความสุข และหลุดพ้นจากความยึดติด ความกลัวและความโกรธ ท่านเรียกว่าฤๅษีผู้มีปัญญามั่นคง
6.26.57
यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् ।
नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६.२६.५७ ॥
ผู้ที่ไม่ยึดติดในทุกสิ่ง เมื่อได้รับสิ่งดีหรือชั่วใด ๆ ก็ไม่ยินดีและไม่เกลียด ปัญญาของเขาย่อมตั้งมั่น
6.26.58
यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६.२६.५८ ॥
เมื่อบุคคลถอนอินทรีย์ทั้งหมดออกจากอารมณ์ทั้งปวงโดยสิ้นเชิง ดุจเต่าหดอวัยวะของตน ปัญญาของเขาย่อมตั้งมั่น
6.26.59
विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।
रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ ६.२६.५९ ॥
อารมณ์ทั้งหลายย่อมคลายจากผู้มีกายที่งดเว้นอาหาร แต่ความอยากของเขาก็คลายไปก็ต่อเมื่อได้เห็นสิ่งสูงสุด
6.26.60
यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः ।
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥ ६.२६.६० ॥
กุนตีบุตร แม้แต่ของผู้มีปัญญาที่กำลังพยายาม อินทรีย์อันกระด้างย่อมพัดพาใจไปอย่างรุนแรง
6.26.61
तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः ।
वशे हि यस्येन्द्रियामि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६.२६.६१ ॥
ผู้ที่ประกอบโยคะพึงข่มอินทรีย์ทั้งหมดนั้นไว้ได้ทั้งสิ้น มีจิตจดจ่อต่อเรา ปัญญาของผู้ที่อินทรีย์ของตนอยู่ในอำนาจย่อมตั้งมั่น
6.26.62
ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते ।
सङ्गात्संजायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते ॥ ६.२६.६२ ॥
เมื่อบุรุษครุ่นคิดถึงวิษัยทั้งหลาย ความยึดติดในสิ่งเหล่านั้นย่อมเกิดขึ้น จากความยึดติดจึงเกิดความอยาก และจากความอยากจึงเกิดความโกรธ
6.26.63
क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः ।
स्मृतिभ्रंशाद्बुदिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥ ६.२६.६३ ॥
จากความโกรธย่อมเกิดความหลงงมงาย จากความหลงงมงายเกิดความวิปลาสแห่งความจำ เมื่อความจำเสื่อมไป ปัญญาย่อมพินาศ และเมื่อปัญญาพินาศ บุรุษก็วอดวาย
6.26.64
रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन् ।
आत्मवश्यैर्विधेयात्मा प्रसादमधिगच्छति ॥ ६.२६.६४ ॥
แต่ผู้ที่ฝึกตนแล้ว ดำเนินไปในวิษัยทั้งหลายด้วยอินทรีย์ที่พ้นจากราคะและโทสะ อินทรีย์ทั้งหลายอยู่ในอำนาจของอาตมัน ย่อมบรรลุความผ่องใส
6.26.65
प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते ।
प्रसन्नचेतसो ह्याशु बुद्धिः पर्यवतिष्ठते ॥ ६.२६.६५ ॥
เมื่อบรรลุความผ่องใส ความทุกข์ทั้งปวงของเขาย่อมสิ้นไป เพราะปัญญาของผู้มีจิตผ่องใสย่อมตั้งมั่นได้อย่างรวดเร็ว
6.26.66
नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना ।
न चाभावयतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम् ॥ ६.२६.६६ ॥
ผู้ที่ไม่ประกอบโยคะย่อมไม่มีปัญญา และผู้ที่ไม่ประกอบโยคะย่อมไม่มีการภาวนา ผู้ที่ไม่ภาวนาย่อมไม่มีความสงบ และผู้ที่ไม่สงบจะมีความสุขได้อย่างไร
6.26.67
इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते ।
तदस्य हरति प्रज्ञां वायुर्नावमिवाम्भसि ॥ ६.२६.६७ ॥
เหมือนลมพัดเรือที่แล่นอยู่บนผิวน้ำให้หลงทางไป ใจที่เดินตามอินทรีย์ที่เที่ยวไปก็ย่อมพัดพาปัญญาของบุรุษนั้นไปเช่นนั้น
6.26.68
तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ ६.२६.६८ ॥
เพราะฉะนั้น ผู้มีพาหุอันยิ่งใหญ่เอ๋ย ปัญญาของผู้ที่ควบคุมอินทรีย์ไว้จากวิษัยทั้งปวงโดยสิ้นเชิง ย่อมตั้งมั่น
6.26.69
या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्तिं संयमी ।
यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ॥ ६.२६.६९ ॥
สิ่งที่เป็นราตรีสำหรับสัตว์ทั้งปวง ผู้ที่ข่มตนได้ย่อมตื่นอยู่ในนั้น ส่วนสิ่งที่สัตว์ทั้งหลายตื่นอยู่ คือราตรีสำหรับมุนีผู้เห็นอยู่
6.26.70
आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं ।
समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत्।
तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे ।
स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥ ६.२६.७० ॥
เหมือนน้ำทั้งหลายไหลเข้าสู่มหาสมุทรซึ่งเต็มอยู่เสมอแต่ยังคงตั้งมั่นอยู่ที่เดิม กามทั้งปวงก็ไหลเข้าสู่ผู้นั้นฉันนั้น เขาย่อมบรรลุความสงบ ไม่ใช่ผู้ที่ปรารถนากาม
6.26.71
विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः ।
निर्ममो निरहंकारः स शान्तिमधिगच्छति ॥ ६.२६.७१ ॥
บุรุษผู้ละกามทั้งปวง เที่ยวไปโดยไม่มีความใฝ่หา ปราศจากความรู้สึกว่าเป็นของตน และปราศจากอหังการ ย่อมบรรลุความสงบ
6.26.72
एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति ।
स्थित्वास्यामन्तकालेऽपि ब्रह्म निर्वाणमृच्छति ॥ ६.२६.७२ ॥
นี่คือฐานะของพรหมัน โอ้ปารถ เมื่อได้บรรลุแล้วย่อมไม่หลงอีก แม้ตั้งมั่นอยู่ในฐานะนี้ในเวลาแห่งความตาย ก็ย่อมบรรลุนิรวาณในพรหมัน