มหาภารตะ · อัธยายะ 6.30
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.30.1
अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः ।
स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ॥ ६.३०.१ ॥
ผู้ที่ทำกรรมอันควรทำโดยไม่ยึดติดกับผลของกรรม ผู้นั้นเป็นทั้งสันยาสีและโยคี ไม่ใช่ผู้ละทิ้งไฟบูชาและไม่ใช่ผู้ไม่ทำกรรม
6.30.2
यं संन्यासमिति प्राहुर्योगं तं विद्धि पाण्डव ।
न ह्यसंन्यस्तसिंकल्पो योगी भवति कश्चन ॥ ६.३०.२ ॥
จงรู้ไว้เถิด โอ บุตรแห่งปาณฑุ สิ่งที่เขาเรียกว่าการสละนั้นคือโยคะ เพราะไม่มีผู้ใดจะเป็นโยคีได้เลยหากยังไม่สละความปรารถนาของตน
6.30.3
आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते ।
योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ॥ ६.३०.३ ॥
สำหรับฤๅษีผู้ปรารถนาจะขึ้นสู่โยคะ กรรมกล่าวว่าเป็นหนทาง ส่วนสำหรับผู้นั้นเองเมื่อขึ้นสู่โยคะแล้ว ความสงบกล่าวว่าเป็นหนทาง
6.30.4
यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषञ्जते ।
सर्वसंकल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ॥ ६.३०.४ ॥
เมื่อใดที่บุคคลไม่ยึดติดกับวัตถุแห่งอินทรีย์และกับกรรม เมื่อนั้นผู้ที่สละความปรารถนาทั้งปวงจึงถูกกล่าวว่าได้ขึ้นสู่โยคะแล้ว
6.30.5
उद्धरेदात्मनात्मानं नात्मानमवसादयेत् ।
आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥ ६.३०.५ ॥
จงยกตนขึ้นด้วยตนเอง อย่าให้ตนจมลงไป เพราะอาตมันนั้นเท่านั้นเป็นมิตรของตน และอาตมันนั้นเท่านั้นเป็นศัตรูของตน
6.30.6
बन्धुरात्माऽऽत्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः ।
अनात्मनस्तु शत्रुत्वे वर्तेतात्मैव शत्रुवत् ॥ ६.३०.६ ॥
สำหรับผู้ที่ชนะตนได้ด้วยตน อาตมันนั้นเป็นมิตร แต่สำหรับผู้ที่ยังไม่ชนะตน อาตมันนั้นจะประพฤติตนเป็นศัตรู ดุจศัตรูคนหนึ่ง
6.30.7
जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः ।
शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयोः ॥ ६.३०.७ ॥
จิตของผู้ที่ชนะตนและสงบแล้ว ตั้งมั่นอยู่กับปรมาตมัน ย่อมคงที่ในความหนาวร้อน ในสุขและทุกข์ และในเกียรติและความอัปยศเช่นเดียวกัน
6.30.8
ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः ।
युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्ठाश्मकाञ्चनः ॥ ६.३०.८ ॥
โยคีผู้มีอาตมันอิ่มด้วยความรู้และการรู้แจ้ง ตั้งมั่นไม่หวั่นไหว และชนะอินทรีย์ได้แล้ว ท่านเรียกว่าผู้ประสาน ทั้งก้อนดิน หินและทองคำก็เสมอกันสำหรับท่าน
6.30.9
सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु ।
साधुष्वपि च पापेषु समबुद्धिर्विशिष्यते ॥ ६.३०.९ ॥
ผู้ที่มีจิตเสมอกันต่อมิตรสหาย เพื่อนร่วมงาน ศัตรู ผู้วางเฉย ผู้ไกล่เกลี่ย ผู้ที่เกลียดชัง และญาติมิตร ทั้งต่อคนดีและคนชั่ว ย่อมเป็นผู้ประเสริฐที่สุด
6.30.10
योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः ।
एकाकी यतचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः ॥ ६.३०.१० ॥
โยคีพึงฝึกตนด้วยโยคะอยู่เสมอ ประทับอยู่ในที่สงัดเพียงลำพัง มีจิตและตนสำรวมแล้ว ปราศจากความปรารถนาและการครอบครอง
6.30.11
शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः ।
नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् ॥ ६.३०.११ ॥
เมื่อได้จัดตั้งอาสนะมั่นคงสำหรับตนในที่สะอาดแล้ว ไม่สูงนักและไม่ต่ำนัก โดยปูผ้า หนังกวาง และหญ้ากุศะลงไว้
6.30.12
तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः ।
उपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये ॥ ६.३०.१२ ॥
ที่นั่นเมื่อทำจิตให้มีอารมณ์เดียว สำรวมจิต อินทรีย์ และการกระทำแล้ว ให้นั่งบนอาสนะ แล้วฝึกโยคะเพื่อชำระตนให้บริสุทธิ์
6.30.13
समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ।
संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकथन् ॥ ६.३०.१३ ॥
ดำรงกาย ศีรษะ และลำคอให้ตรงและไม่ไหวติง มั่นคงอยู่ มองดูปลายจมูกของตน ไม่มองไปทางทิศต่าง ๆ
6.30.14
प्रशान्तात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः ।
प्रनः संयम्य मच्चित्तो युक्त आसीत मत्परः ॥ ६.३०.१४ ॥
มีตนสงบ ปราศจากความกลัว ตั้งมั่นในวัตรของพรหมจารี สำรวมจิต มีใจจดจ่อที่เรา ทรงวินัยและมุ่งมั่นต่อเรา เขาพึงนั่งอยู่เถิด
6.30.15
युञ्जन्नेवं सदात्मानं योगी नियतमानसः ।
शान्तिं निर्वाणपरमां मत्संस्थामधिगच्छति ॥ ६.३०.१५ ॥
ผู้เป็นโยคีมีจิตสำรวมแล้ว ฝึกตนอยู่เสมอเช่นนี้ ย่อมบรรลุความสงบอันสูงสุดคือนิพพาน ซึ่งดำรงอยู่ในเรา
6.30.16
नात्यश्रतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः ।
न चातिस्वप्रशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन ॥ ६.३०.१६ ॥
โยคะไม่มีแก่ผู้ที่กินมากเกินไป ไม่มีแก่ผู้ที่ไม่กินเลย ไม่มีแก่ผู้ที่นอนมากเกินไป หรือผู้ที่ตื่นตัวมากเกินไป โอ อรชุน
6.30.17
युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु ।
युक्तस्वप्नाववोधस्य योगो भवति दुःखहा ॥ ६.३०.१७ ॥
สำหรับผู้ที่การกินและการพักผ่อนพอดี การพยายามในกรรมพอดี การนอนและการตื่นพอดี โยคะย่อมกลายเป็นผู้ทำลายความทุกข์
6.30.18
यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते ।
निस्पृहः सर्वकामेभ्यो युक्त इत्युच्यते तदा ॥ ६.३०.१८ ॥
เมื่อใดที่จิตอันสำรวมดีแล้วตั้งอยู่ในอาตมันเท่านั้น ปราศจากความอยากในกามทั้งปวง เมื่อนั้นจึงถูกเรียกว่าผู้ประสาน (ยุกตะ)
6.30.19
यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता ।
योगिनो यतचित्तस्य युञ्जतो योगमात्मनः ॥ ६.३०.१९ ॥
ดุจประทีปที่ตั้งอยู่ในที่ไร้ลม ย่อมไม่กระพริบ นั่นถูกจดจำไว้เป็นอุปมาสำหรับโยคีผู้มีจิตสำรวมแล้ว ผู้ฝึกโยคะแห่งอาตมัน
6.30.20
यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया ।
यत्र चैवात्मनात्मानं पश्यन्नात्मनि तुष्यति ॥ ६.३०.२० ॥
เมื่อจิตที่ถูกกักไว้ด้วยการฝึกโยคะพักสงบลง และเมื่อเห็นอาตมันด้วยอาตมัน ก็พอใจอยู่ในอาตมัน
6.30.21
मुखमात्यन्तिकं यत्तद्वुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् ।
वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः ॥ ६.३०.२१ ॥
สุขอันสูงสุดนั้น ซึ่งรับรู้ได้ด้วยปัญญาและอยู่เหนืออินทรีย์ เขาย่อมรู้ และเมื่อดำรงอยู่ในสุขนั้น เขาก็ไม่หวั่นไหวจากความจริงแท้
6.30.22
यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः ।
यस्मिन्स्थितो न दुःखेन गुरुणापि विचाल्यते ॥ ६.३०.२२ ॥
เมื่อได้สิ่งนั้นแล้ว เขาไม่เห็นว่ามีลาภอื่นใดยิ่งกว่า และเมื่อดำรงอยู่ในสิ่งนั้น แม้ความทุกข์อันหนักหน่วงก็ไม่อาจทำให้เขาสั่นคลอนได้
6.30.23
तं विद्याद्दुःखसंयोगवयोगं योगसंज्ञितम् ।
स निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा ॥ ६.३०.२३ ॥
พึงรู้สิ่งนั้นว่าคือโยคะ คือการแยกออกจากการประสานกับความทุกข์ ผู้ปฏิบัติโยคะนี้พึงปฏิบัติด้วยความมั่นคงแน่วแน่ และด้วยใจที่ไม่ท้อแท้สิ้นหวัง
6.30.24
संकल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः ।
मनसैवेन्द्रियग्रामं विनिवम्य समन्ततः ॥ ६.३०.२४ ॥
เมื่อละกามทั้งหลายที่เกิดจากความคิดปรารถนาทั้งหมดโดยไม่เหลือเลย และเมื่อใช้ใจเพียงอย่างเดียวควบคุมกลุ่มอินทรีย์รอบด้านไว้
6.30.25
शनैः शनैरुपरमेद्भुद्ध्या धृतिगृहीतया ।
आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किंचिदपि चिन्तयेत् ॥ ६.३०.२५ ॥
พึงค่อยๆ ถอนตัวออกไปทีละน้อย ด้วยปัญญาที่มั่นคงด้วยความแน่วแน่ เมื่อทำให้ใจตั้งอยู่ในอาตมัน ก็อย่าคิดถึงสิ่งใดเลยแม้แต่น้อย
6.30.26
यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् ।
ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ॥ ६.३०.२६ ॥
ใจที่กวัดแกว่งและไม่มั่นคงจะวิ่งออกไปทางใดก็ตาม ก็พึงควบคุมมันกลับมาจากทางนั้น แล้วนำมันให้อยู่ใต้อำนาจของอาตมันเท่านั้น
6.30.27
प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं मुखमुत्तमम् ।
उपैति श्चान्तरजसं ब्रह्मभूतमकल्मषम् ॥ ६.३०.२७ ॥
เพราะสำหรับโยคีผู้มีใจสงบอย่างสมบูรณ์ มีราคะสงบลงแล้ว เป็นหนึ่งเดียวกับพรหมัน และปราศจากมลทิน สุขอันสูงสุดย่อมมาถึงเขาอย่างแน่นอน
6.30.28
युञ्चयेवं सदात्मानं योगी विमतकल्मषःक ।
मुखेन ब्रह्मसंस्कपर्शमत्यन्तं सुखमश्रुते ॥ ६.३०.२८ ॥
โยคีผู้ปราศจากมลทิน ผู้ประสานอาตมันเข้ากับโยคะอยู่เสมอเช่นนี้ ย่อมได้รับความสุขอันสูงสุดจากการสัมผัสพรหมันได้โดยง่าย
6.30.29
सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ।
ईक्षते कयोगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ॥ ६.३०.२९ ॥
ผู้มีอาตมันประสานกับโยคะ ย่อมเห็นอาตมันที่สถิตอยู่ในสรรพสัตว์ และเห็นสรรพสัตว์ทั้งหลายอยู่ในอาตมัน ผู้มีทัศนะเสมอภาคในทุกที่ย่อมเห็นเช่นนี้
6.30.30
यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति ।
तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥ ६.३०.३० ॥
ผู้ที่เห็นเราในทุกที่ และเห็นสรรพสิ่งทั้งปวงอยู่ในเรา สำหรับเขา เราจะไม่สูญหาย และเขาก็จะไม่สูญหายไปจากเรา
6.30.31
सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः ।
सर्वथा वर्तमानोऽपि स योगी मयि वर्तते ॥ ६.३०.३१ ॥
ผู้ที่บูชาเรา ผู้สถิตอยู่ในสรรพสัตว์ ดำรงอยู่ในความเป็นหนึ่งเดียว ไม่ว่าเขาจะดำเนินชีวิตอย่างไร โยคีผู้นั้นย่อมดำรงอยู่ในเรา
6.30.32
आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन ।
सुखंक वा यदि वा दुःखं स योगी मरमो मतः ॥ ६.३०.३२ ॥
ข้าแต่อรชุน ผู้ที่เห็นทุกสิ่งอย่างเสมอกันทุกหนทุกแห่ง โดยเทียบกับตนเอง ไม่ว่าจะเป็นความสุขหรือความทุกข์ โยคีผู้นั้นถือกันว่าเป็นผู้สูงสุด
6.30.33
योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन ।
एतस्याहं न पश्यामि चञ्चलत्वात्स्थितिं स्थिरां ॥ ६.३०.३३ ॥
ข้าแต่มธุสูทนะ โยคะที่พระองค์ตรัสสอนด้วยความเสมอภาคนี้ ข้าพเจ้าไม่เห็นภาวะมั่นคงของโยคะนี้ เพราะความกวัดแกว่งของมัน
6.30.34
चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम् ।
तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम् ॥ ६.३०.३४ ॥
ข้าแต่พระกฤษณะ ใจนั้นกวัดแกว่ง ปั่นป่วน ทรงพลัง และแข็งกระด้าง ข้าพเจ้าเห็นว่าการควบคุมใจนั้นยากยิ่งนัก ดุจการควบคุมลม
6.30.35
असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलम् ।
अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते ॥ ६.३०.३५ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนอันทรงพลัง ใจนั้นควบคุมได้ยากและกวัดแกว่งเป็นแน่แท้ แต่ข้าแต่บุตรของกุนตี มันย่อมถูกจับได้ด้วยการฝึกฝนและด้วยการปล่อยวาง
6.30.36
असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः ।
वश्यात्मना तु यतता शक्योऽऽवाप्तुमुपायतः ॥ ६.३०.३६ ॥
ข้าพเจ้าเห็นว่า โยคะเป็นสิ่งที่ผู้ไม่ควบคุมตนเองได้ยากที่จะบรรลุ แต่สำหรับผู้ควบคุมตนเองได้และพากเพียร ย่อมบรรลุได้ด้วยวิธีที่ถูกต้อง
6.30.37
अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाच्चलितमानसः ।
अप्राप्य योगसंसिद्धिं कां गतिं कृष्ण गच्छति ॥ ६.३०.३७ ॥
ผู้ที่ขาดการสำรวม มีศรัทธา แต่ใจหลุดออกจากโยคะ ยังไม่บรรลุความสำเร็จในโยคะ ข้าแต่พระกฤษณะ เขาจะไปสู่คติใดเล่า
6.30.38
कच्चिन्नोभयविभ्रष्टश्छिन्नाभ्रमिव नश्यति ।
अप्रतिकष्ठो महाबाहो विमूढो ब्रह्मणः पथि ॥ ६.३०.३८ ॥
เขาไม่ได้พลัดตกจากทั้งสองทางแล้วพินาศไปดุจเมฆที่ขาดกระจัดกระจายดอกหรือ ข้าแต่ผู้มีแขนอันทรงพลัง เขาไม่มีที่พึ่ง หลงทางอยู่บนหนทางของพรหมันมิใช่หรือ
6.30.39
एतन्मे संशयं कृष्ण छेत्तुमर्हस्यशेषतः ।
त्वदन्यः संशयस्यास्य छेत्ता न ह्युपपद्यते ॥ ६.३०.३९ ॥
ข้าแต่พระกฤษณะ ขอพระองค์ได้โปรดตัดข้อสงสัยนี้ของข้าพเจ้าให้สิ้นเชิง เพราะไม่มีผู้ใดอื่นนอกจากพระองค์ที่จะตัดข้อสงสัยนี้ได้
6.30.40
पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते ।
न हि कल्याणकृत्कश्चिद्दुर्गतिं तात गच्छति ॥ ६.३०.४० ॥
ข้าแต่บุตรของปฤถา ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า เขาย่อมไม่พินาศ เพราะ ข้าแต่ลูกรัก ผู้ที่ทำความดีไม่เคยไปสู่คติชั่วร้ายเลย
6.30.41
प्राप्य पुण्यकृतां लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः ।
शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते ॥ ६.३०.४१ ॥
ผู้ที่หลุดจากโยคะจะได้ไปสู่โลกของผู้ทำบุญ และอยู่ที่นั่นนานนับปีอันยืนนาน แล้วจึงเกิดในเรือนของผู้บริสุทธิ์และผู้มั่งคั่ง
6.30.42
अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम् ।
एतद्धि दुर्लभतरं लोके जन्म यदीदृश्यम् ॥ ६.३०.४२ ॥
หรือไม่ก็เกิดในตระกูลของโยคีผู้มีปัญญาเอง เพราะการเกิดเช่นนี้ยากยิ่งนักในโลก
6.30.43
तत्र तं बुद्धिसंयोगं लभते पौर्वदेहिकम् ।
यतते च ततो भूयः संसिद्धौ कुरुनन्दन ॥ ६.३०.४३ ॥
ที่นั่น เขาได้กลับคืนสู่ความสัมพันธ์ทางปัญญาอันเป็นของร่างก่อน และโอ้ความยินดีของกุรุ เขาก็พยายามอีกครั้งเพื่อความสมบูรณ์
6.30.44
पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशेऽपि सः ।
जिज्ञासुरपि योगस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते ॥ ६.३०.४४ ॥
ด้วยการฝึกฝนในชาติก่อนนั้นเอง แม้ไม่ปรารถนา เขาก็ถูกพาไปข้างหน้า และผู้ที่ปรารถนาจะรู้โยคะก็ก้าวล่วงถ้อยคำแห่งพรหมัน คือพระเวท
6.30.45
प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्विषः ।
अनेकन्मसंसिद्धस्ततो याति परां गतिम् ॥ ६.३०.४५ ॥
ส่วนโยคีผู้พยายามด้วยความเพียร มีบาปถูกชำระจนหมดสิ้น และบรรลุความสมบูรณ์ผ่านการเกิดหลายชาติ ย่อมไปถึงคติอันสูงสุด
6.30.46
तपस्विभ्योऽधिको योगी ज्ञानिभ्योपि मतोऽधिकः ।
कर्मिभ्यश्चाधिको योगी तस्माद्योगी भावार्जुन ॥ ६.३०.४६ ॥
โยคีสูงกว่าผู้บำเพ็ญตบะ และถือว่าสูงกว่าแม้ผู้มีความรู้ โยคีสูงกว่าผู้กระทำกรรม เพราะฉะนั้น โอ้อรชุน จงเป็นโยคีเถิด
6.30.47
योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना ।
श्रद्धावान्भजते यो मां स मे युक्ततमो मतः ॥ ६.३०.४७ ॥
ในบรรดาโยคีทั้งปวง ผู้ที่บูชาเราด้วยศรัทธา มีอาตมันภายในตั้งมั่นอยู่ในเรา ผู้นั้นเป็นผู้มีความประสานอย่างยิ่งที่สุดในความเห็นของเรา